Төле би өмірі

XVIII ғасырдағы ұлы тұлғаның бірі – Үйсін Төле би. Ол Әз Тәукенің тұсында «Жеті жарғы» атты заң жобасын жасаған қоғам қайраткері, ел ағасы. Төле Әлібекұлы қазіргі Жамбыл облысы Шу ауданының Жайсаң жайлауында дүниеге келген. Қазақ шежіресінде: Дулаттан Жаныс, одан Жарылқамыс, Жарылқамыстан Жанту би, одан Жайылмыс би, одан Құдайберді би («Тоғыз ұлды Құдайберді» деп те аталады). Сол тоғыз ұлдың бірі Әлібектен Төле би туады. Төле жастайынан ескіше оқып сауатын ашады. Арабша, парсыша тарихи кітаптарды, аңыз, хисса-хикаяларды көп оқиды. Бір жағынан қазақтың аңыз-әңгіме, өлең-жырларын, шежіре-тарихтарын ел арасынан тыңдап, әсіресе өзінің бабалары Жанту, Жарылқамыс билердің кесімді, тапқыр, өнегелі нақыл, шешен сөздерін ойында сақтап өседі. Төленің әкесі Әлібек те сөзге ділмар шешен би болған кісі. Төле бала әкесіне еріп жүріп ел көреді, жұрт таниды. Он бес жасынан ел билігіне араласып, өзінің ақыл, парасаттылығы, әділ шешімі, шешендік өнерімен көзге түседі. Ол жас кезінде талай жасы үлкен атақты абыз билердің алдынан өтіп батасын алады.
Төле бала Әнет бабаға барыпты. Жасы жүзге келіп отырған Әнет баба ынтымақ, ел бірлігі жөнінде әңгіме айтып отырады. «Қалай еткенде бірлік болады, оның күші қандай болмақ» дегенді сұрайды. Сонда Әнет баба әуелі жауап айтпас бұрын бір бума солқылдақ шыбық алдырады.- Балам, мынаны сындырып көрші?Төле буылған шыбықты олай-бұлай иіп
        
        Төле би (1663-1756)
Төле би (1663-1756)
XVIII ғасырдағы ұлы тұлғаның бірі – Үйсін Төле би. Ол Әз ... ... ... атты заң жобасын жасаған қоғам қайраткері, ел ағасы.
Төле Әлібекұлы қазіргі Жамбыл облысы Шу ауданының ... ... ... ... шежіресінде: Дулаттан Жаныс, одан Жарылқамыс, Жарылқамыстан
Жанту би, одан Жайылмыс би, одан Құдайберді би («Тоғыз ұлды Құдайберді» ... ... Сол ... ... бірі ... Төле би туады. Төле жастайынан
ескіше оқып сауатын ашады. Арабша, парсыша ... ... ... хисса-
хикаяларды көп оқиды. Бір жағынан қазақтың аңыз-әңгіме, өлең-жырларын,
шежіре-тарихтарын ел ... ... ... өзінің бабалары Жанту,
Жарылқамыс ... ... ... ... нақыл, шешен сөздерін ойында
сақтап өседі. Төленің әкесі Әлібек те сөзге ділмар шешен би ... ... бала ... еріп ... ел көреді, жұрт таниды. Он бес жасынан ел
билігіне ... ... ... ... әділ шешімі, шешендік
өнерімен көзге түседі. Ол жас кезінде талай жасы үлкен атақты абыз ... өтіп ... ... бала Әнет бабаға барыпты. Жасы жүзге келіп отырған Әнет ... ел ... ... ... ... отырады. «Қалай еткенде бірлік
болады, оның күші қандай болмақ» дегенді сұрайды. Сонда Әнет баба ... ... ... бір бума ... ... алдырады.- Балам, мынаны
сындырып көрші?Төле буылған шыбықты олай-бұлай иіп сындыра алмайды.
- Енді сол шыбықты ... ... – Төле ... ... ... ... ... еткізіп, оп-оңай сындырып береді. Әнет баба:
- Бұдан не түсіндің, балам? – дейді.Сонда Төле бала:- Түсіндім, баба,
бұл мысалыңыздың мәнісі: ... ... ... елді жау да, дау да ... «Саяқ жүрген таяқ жейді» демекші, бірлігі, ынтымағы жоқты жау да,
дау да оп-оңай ... ... ғой.- ... ... ... таптың. Ел
билеу үшін алдымен елді ауыз бірлікке, ынтымаққа шақыра біл. «Бақ ... ... ... ... мәнісі осы,- депті.
Төле би Орта жүздің аға биі Қазыбек Келдібекұлымен, Кіші ... аға ... ... ... ... ханы ... ... кеңесшісі болды.
Төле бидің басшылық, шешендік дарыны Қазақ хандығы ... ... ... ... ... ... қалғанын «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұламаға»
ұшыратқан кезде айқын көрінді. Ол сол кездегі қазақтың белгілі батырлары ... ... ... ... ... ... ... халық
майданын құрып, азаттық күресін басқарады. Қазақ жерін басқыншылардан азат
етуге басшылық етеді. Ел аузында Төле би туралы көптеген ... ... ... ... Оның ... байланысты толып жатқан нақыл,
мәтел сөздер, билік-келісімдер халық арасында кең тараған. Төле би ... ... ... ... және ... ... ... ғимараттар салу ісіне белсене араласқан. Төле бидің
басшылығымен (XVIII ... ... ескі ... қаласындағы Төле би
(Қарлығаш) мавзолейі осы күнге дейін сақталған. Төле бидің ... тек ... ғана ... сондай-ақ Орта жүз бен Кіші жүздегі ... ... де ... ... Сол үшін де Орта жүз бен Кіші ... ... да ол ... ... ... көп ... ол тек Ұлы жүздің ғана ру басы, төбе биі болып ... ... ... ... ... қайраткері дәрежесіне көтерілген адам.
Төле би Әлібекұлы туралы тарихи құжаттар осындай аз ғана ... ... ауыз ... ол ... ертегі, аңыз-әңгімелер, шешендік сөздер
өте мол. ... ... Төле ... ... шешен әрі халық қамын
ойлаған қайраткер бейнесінде суреттеледі. ... Төле би өз ... ... ... ... ... Аңыздардың айтуынша Төле орта
бойлы, сымбатты, нұрлы кісі ... ... ... ... ... төңірегінде, Жиделі-Байсын жерінде, Сыр өзені бойында көшіп-қонып
жүрген. Көп ... жері – ... ... ... сол ... ... ... Ташкенттегі Шайхан-тәуірде, мешіт ... ... Төле ... – Ұлы жүзді ... ... ... ... ... ... жасасқан белгілі қоғам қайраткері, 1723-1730 жылдардағы
Жоңғар шапқыншылығына қарсы қазақ халқының азаттық ... ... ... елінің бауырлас, көршілес елдермен татулығын жақтаған, елімізде
халықтар достығын қалыптастыруға өзіндік үлес қосқан ... ... ол ... ... сөз, үлгілі өнеге-өсиет қалдырған, өзінің
даналық, тапқырлық әділ биліктерімен, ... ... ... ... ... байытқан дарынды шешен, кемеңгер ойшыл.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 2 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Төле би Әлібекұлы өмірі1 бет
Төлеген Айбергенов өмірі8 бет
Оралман студенттердің құндылықтарын зерттеу әдістері мен мәселелері5 бет
Шежіре шерткен шер мен сыр300 бет
Төле би өмірбаяны5 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
1950-1960 жылдардағы қазақ прозасындағы кейіпкер сомдау дәстүрі13 бет
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь