Жергілікті өзін-өзі басқару түсінігі, мақсаты, ұйымдастырылуы

КІРІСПЕ

1 ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗІ
1.1 Жергілікті өзін.өзі басқару: түсінігі, мақсаты, ұйымдастырылуы.
1.2 Жергілікті өзін.өзі басқару принциптері мен қызметі.
1.3 Муниципалды басқарудың шет елдік үлгісі (Германдық үлгі)

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДАҒЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ТАЛДАУ
(АНАЛИЗ)
2.1 ҚР жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің қысқаша тарихы
2.2 ҚРжергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің негізгі мәселесі
2.3 ҚР жергілікті өзін.өзі басқарудың құқықтық негізі.

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСБУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН.ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ БОЛАШАҚ ҮЛГІСІ

3.1 ҚР жергілікті өзін.өзі басқарудың болашақ үлгісі.
3.2 Жергілікті өзін.өзі басқарудың қаржы.экономикалық негізі

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың өзектілігі. Қазақстан әлемдегі басқа көптеген мемлекеттер сияқты, мемлекеттер мен олардың территориялық қауымдастық мүдделерін саналы түрде біріктірудің әдісі мен түрлерін іздестіруде. Қазіргі кезде жоғары мемлекеттік биліктің, аумақтық және жергілікті басқару құрылымдарының және ең бастысы нақты тұрғындар тұратын жерлердің мүдделерін толықтай айқындайтын механизмдерді іздестіру байқалады.
Кеңестер билігіндегі жетпіс жыл бойғы әкімшіл-әміршіл жүйенің қызмет ету кезеңінде демократия принцпінен бас тарту жағдайы, яғни нәтижесінде осының әсерінен өзін-өзі басқару принцпі де жүзеге аспай қалды.
Дүниежүзіндегі көптеген елдердің тарихындағыдай мемлекеттің экономикалық дамудағы жағымды орны дәлелденді. Бірақ, ХХ ғ. бірінші жартысындағы әлемдік қауымдастықтың бұлай әсер ету деңгейі туралы пікірі бірнеше рет өзгерді.Ұлы дағдарыстың (депрессия) езгісінен 30 жылдары «минималды» мемлекет тұжырымы Маршал жоспары, Кейнсиандық сияқты көптеген елдер қабылдағын мемлекеттің рөлінің күшеюі туралы пікірмен алмастырылды. Нарықтық механизмнің құлдырауы белең алып соның нәтижесінде 30-50 жылдары мемлекеттік өнеркәсіптердің қарқынды дамуына ресурстарды бөлудегі мемлекет қызметінің пайда болуы, қоғамдық игіліктерді бөлуде мемлекеттің рөлінің күшеюіне, кең көлемді болуына алып келді.
Әлемдік қауымдастықтың 70 жылдарындағы мұнай дағдарысы мен 80 жылдарындағы қарыздық дағдарыс әсерінен экономиканың мемлекеттік реттеу туралы пікірлерін қайта қарауға мәжбүр болды. Кейінрек социалистік лагерьдің жүйелік дағдарысы мен одақтың ыдырауынан кейінгі Еуразиялық континенттегі жаңа мемлекеттердің оның ішінде Қазақстан Республикасы пайда болды.
Экономикалық ой тарихының маятнигі кері қарай тербеліп – кішігірім мемлекеттер жағына ойысты. Бірақ, мемлекет пен нарық шешімі арасындағы қатынас мәселесі, үкімет пен бизнес ғылыми шешілмеген мәселе емес екендігі айқын. Мәселе басқа қырынан көрінуде – мемлекет өзінің тиімділігін басты орынға қойды. Ол азаматтық қоғам мен нарықтың механизм тегеурінінің жахандық күші нәтижесінің жемісі. Көлемді факторлардың темпінің мемлекеттің оған бейімделу темпіненгөрі алдыға қарай даму байқалады. Қазір ХХІ ғ. елдің даму жағдайы мемлекеттің тиімді шарты екендігі анық. Әлсіз мемлекет қоғамды тұрақсыздыққа, жемқорлыққа және кедейлікке әкеледі. Сонымен қатар тиімді, күшті мемлекет бизнеске қарсы тұра алмайды. Керісінше мемлекеттің институционалды құрылымы арқылы - жеке меншік сектогрының өнімділігі артып және қоғамдық игіліктің тиімділігі де көріне түседі.
Қазіргі таңда қоғамдық мемлекеттің экономикалық саясатын ғана дамыту жеткіліксіз екендігі түсінікті болып отыр. Болашақта инстуционалдық ортаны түбегейлі дамыту қажеттілігі ондағы нарықтың іш жүзіндегі жүзеге асуы мен қызметін тудырады. Инстуционалдық құрылымның әлсіздігі қоғамның дамуына үлкен нұсқан келтіруі, макроэкономикалық тұрақтылықты толығымен жоққа шығаруы мүмкін.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Казахстан, 1997 ж.
2. Белиспаев А. Формирование органов самоуправления в Казахстане // Мысль № 2 – 2000 – с.10-15.
3. Воронин А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. Основы управления муниципальным хозяйством. М. МОНФ. 1997 г.
4. Муниципальный менеджмент. Учебное пособие для вузов. - М.:ББ, 1997
5. Белиспаев А.М. Децентрализация власти и развитие местного самоуправления в Республике Казахстан // Саясат № 4-5 – 2000 – с. 53- 58.
6. Демьяненко А.Н., Обушенков А.Л. Муниципальное управление: Учебное пособие. Хабаровск-Н.Новгород. ВВАГС. 1998.
7. Местное самоуправление в зарубежных странах (информационный обзор) / Под ред. Н.П. Медведева и др. - М.: Юрид. лит., 1994, 80 с.
8. internet: www. iatp.unibel.by/jornals/... htm.
9. Телебаев Г.Т. Некоторые проблемы введения местного самоуправления в Республике Казахстан // Саясат, 2001, №1, С. 10-12.
10. internet: www. dppin.е11аt,kg/rus/.../htm.
11. Чеботарев А. Проблемы формирования системы местного самоуправления в Республике Казахстан // Правовая реформа в Казахстане. - № 1 (5). – 2000. – с. 12-16.
12. ҚР Заң жобасы «ҚР жергілікті өзін-өзі басқару туралы Заңы».
13. Калиулы Ж., Марданов К. Местное самоуправление: взгляд со стороны / Деловое обозрение «РЕСПУБЛИКА». - № 38(70) от 4 октября 2001- с. 4.
14. Кубаев К.Е. Экономическая модель местного самоуправления // Материалы конференции Ассоциации экономистов Казахстана. - Караганда, 2003.
15. Жиренчин К.А., Ахметов М. Развитие института местного самоуправления в законодательстве современного Казахстана // Саясат. - №6. – 1998. – с. 60-64.
16. Кубаев К.Е. Формирование принципов и функции местного самоуправления в Республике Казахстан // Транзитная экономика. - № 4-5. – 2002. - с.5-13.
17. Шимшиков Ж.Е. Теоретические основы экономической модели местного самоуправления // Вестник ЕАГИ. - №1. – 2003.
18. Шимшиков Ж.Е. Концептуальная основа экономической модели местного самоуправления /Научные труды экономистов Казахстана о развитии конкурентоспособности местного бизнеса. Под научной редакцией проф. Байзакова С.Б. – Алматы, 2001. - с. 8-17.
19. Постников А.Е., Сафарова М.Р., Цивилева Е.Д. Обзор законов о местном самоуправлении государств - участников СНГ //Вестник Межпарламентской ассамблеи, №4, 1994, С. 35-49.
20. Аглешов К.Е. Проблемы формирования местного самоуправления в Республике Казахстан /Материалы международной научной конференции «10 лет независимости Казахстана: итоги и перспективы развития». Университет «Кайнар», 22-24 февраля 2001. - Алматы, Часть II, С. 269- 273.
21. Кубаев К.Е., Закирова А.Т., Какенов Ж.М. Проблемы становления экономического механизма местного самоуправления в Республике Казахстан // Материалы Республиканской научно-практической конференции «Становление рыночной системы в Казахстане в 21 веке». – Караганда, 2001.
        
        МАЗМҰНЫ
| | | |
| ... |3 |
| | | |
| 1 ... ... ... ... |7 |
| ... | ... ... ... ... түсінігі, мақсаты, |7 |
| ... | ... ... өзін-өзі басқару принциптері мен қызметі. |13 ... ... ... шет ... ... ... |22 |
| ... | |
| | | |
| 2 ... ... ... ӨЗІН-ӨЗІ |35 |
| ... ... ... | |
| ... | ... |ҚР жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қысқаша тарихы|35 |
|2.2 ... ... ... ... ... |39 |
| ... | ... |ҚР ... ... ... ... негізі. |51 |
| | | |
| 3 ... ... ... ... | |
| ... ... ... |56 ... |ҚР ... ... ... болашақ үлгісі. | 56 |
|3.2 ... ... ... ... |59 |
| ... | |
| | | |
| ... |65 |
| | | |
| ... ... ТІЗІМІ |70 |
| | | ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер мен олардың территориялық қауымдастық мүдделерін саналы
түрде біріктірудің әдісі мен ... ... ... ... ... биліктің, аумақтық және жергілікті басқару құрылымдарының және
ең бастысы ... ... ... жерлердің мүдделерін толықтай
айқындайтын ... ... ... ... жетпіс жыл бойғы әкімшіл-әміршіл жүйенің қызмет
ету кезеңінде демократия принцпінен бас ... ... яғни ... ... өзін-өзі басқару принцпі де жүзеге аспай қалды.
Дүниежүзіндегі көптеген ... ... ... ... жағымды орны дәлелденді. Бірақ, ХХ ғ. бірінші
жартысындағы ... ... ... әсер ету деңгейі туралы ... рет ... ... ... ... 30 жылдары
«минималды» мемлекет тұжырымы Маршал жоспары, ... ... ... қабылдағын мемлекеттің рөлінің күшеюі туралы пікірмен алмастырылды.
Нарықтық механизмнің құлдырауы белең алып соның нәтижесінде 30-50 ... ... ... ... ... ... ... пайда болуы, қоғамдық игіліктерді бөлуде мемлекеттің рөлінің
күшеюіне, кең ... ... алып ... ... 70 ... мұнай дағдарысы мен 80
жылдарындағы қарыздық ... ... ... ... ... ... қайта қарауға мәжбүр болды. Кейінрек ... ... ... мен ... ... ... Еуразиялық
континенттегі жаңа мемлекеттердің оның ішінде Қазақстан Республикасы пайда
болды.
Экономикалық ой тарихының маятнигі кері ... ...... ... ... ... ... пен нарық шешімі ... ... ... пен ... ... ... мәселе емес екендігі
айқын. Мәселе басқа қырынан көрінуде – мемлекет ... ... ... ... Ол ... қоғам мен нарықтың механизм тегеурінінің
жахандық күші ... ... ... ... темпінің мемлекеттің
оған бейімделу темпіненгөрі алдыға қарай даму байқалады. Қазір ХХІ ғ. елдің
даму жағдайы мемлекеттің ... ... ... ... Әлсіз мемлекет
қоғамды тұрақсыздыққа, жемқорлыққа және ... ... ... қатар
тиімді, күшті мемлекет бизнеске қарсы тұра алмайды. Керісінше ... ... ... - жеке ... ... ... ... қоғамдық игіліктің тиімділігі де көріне түседі.
Қазіргі таңда қоғамдық мемлекеттің ... ... ғана ... ... ... болып отыр. Болашақта инстуционалдық ортаны
түбегейлі дамыту қажеттілігі ондағы нарықтың іш жүзіндегі жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... дамуына
үлкен нұсқан келтіруі, макроэкономикалық тұрақтылықты толығымен ... ... ... ... ... ... орталықтандырмау мәселесі мен механизмі, жергілікті құрылымдар
мен аумақтардың тұрақты даму саясатын күн тәртібіне қояды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін
нақты тапсырмалар берді. Әлемдік басқару ... ... ... төменгі сатысынаң қызметі қоғамдық тауар мен ... ... онда ... бір ... ... ала ... ... мен өмір
сүру нәтижелерін тиімді жұмсауға қол ... ... ... ... ... ... ... кезде жергілікті өзін-өзі басқару
институтының пайда болуының қажеттілігі туралы пікір кең ауқым ала бастады.
Шындығында бұл мемлекет құрылымының фундаменті. Осы ... ... ... мемлекет те өмірге бейімделген және күшті болады. Қоғамның ... ... ... ... ... ету,
Қазақстанның мемлекеттік біртұтастығын нығайту және азаматтық қоғам
қалыптастыру мүмкін ... ... ... ... ... іске ... ... деңгейде экономикалық, қаржылық, әлеуметтік-тұрмыстық , мәдени
және тағы басқа да мәселелерді заңдылық, шындық ... ... ... ... ... ... қалыптастыру туралы сөз қозғау
қиын. Экономиканы либерализациялау ... ... ... нәр
алмайынша дамуы мүмкін емес.
Қазіргі Қазақстандық өзін-өзі басқару кезеңінің дамуы өте ... және ... ... ... басынан кешіріп отыр,
біздің Республикамызда орын алып отырған қарама-қайшы, аяқталмаған және
айқындалмаған ... ... ... ... ... басқару реформасы өте ұзақ және күрделі ... ... ... біз жаппай жергілікті өзін-өзі басқару жағдайында
жұмыс істей ... жаңа ... ... даярлауымыз қажет. ОЛарға нақты
бағдар, ... ... ... ... соң сол ... жүріп, реформаның
әр кезеңінің нақты міндеттерін жүзеге асыру бағытын қалыптастыруымыз қажет.
Қоғамның ... ... ең ... ... ... ... экономикалық жүйеден нарықтық экономикаға көшуіміз
бұрынғыдай аймақтар мен жергілікті территориялық қайта өзгертулерді бір
орталықтан ... ... ... еместігін көрсетті. Жергілікті
мекемелерге орталық мекемелердің кейбір ... ... ... ... мен ... барлығын экономикалық басқару ісі еліміз
бен ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық тиімділігі жағынан
ғана емес, ол сонымен қатар қоғамды ... ... мәні зор ... ... өзінің демократилық негізін өзін-
өзі басқару үрдісінен алып, жергілікті халық, ... ... ... өз ... құра ... ... ... өмір сүруіне қажетті
өз еркімен немесе өз жауапкершілігіне ... ... және ... ... жүзеге асыра бдастайды. Өмірге икемделу жүйесі өзіне
жергілікті тұрғындардың қоғамдық тауарларды өндіру жіне сату сияқты ... өтеу ... ... әлеуметтік, материалдық, рухани,
мәдени және т.б. мәселелерді құрайды.
Бұл сияқты өзін-өзі басқарудың бастамашыл ... оның ... мен ... ... Осы сияқты тәжірбие нарықтық экономикасы
дамыған алдыңғы қатарлы елдердің тарихынан кездестіруге болады.
ҚР Конституциясындағы ... ... ... мен ... ( 1, ХІІІ ... 39-41 бет) туралы құқықтық негіз салынған
Конституцияның 89 бабында (1 ... 41 бап( ... ... ... маңызы бар мәселелерін шешуді қамтамасыз ететін
жергілікті өзін-өзі басқару мойындалады» деп көрсетілген – ҚР ... ҚР ... ... ... ... заң талқылануда.
Сонда да жергілікті өзін-өзі басқару мәселесі саяси пікір-таластың
нысаны болып отыр, онда ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ айтылған міселеде елдегі аймақтық орталықтарды
жергілікті территориялық құрылымдармен ... орын ... да ... ... ... мәселесін зерттеу үшін оның ... ... құру ... ... ... осы мәселе бойынша
әртүлі үлгілерді танып білмейінше, ҚР жергілікті ... ... ... басқарудың экономикалық үлгісінің болашағын
болжамайынша әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... бере ... ... ... ... заңдық жоба жасалмайынша мүмкін емес
болып отыр.
Барлық жоғары да айтылған ... ... ... ... ... ашып бере ... дәрежесі. Шетел ғаымдарының мемлекттік және муниципалдық
басқарудың теориясы мен тәжірбиесі бойынша іргелі ... ... ... ... атап өтер ... Gregoire R., J., Grepaire В., ... J., Nigro F., Nigro L., Roskin М., Wilson D. И ... ғалым-экономистерінің ішінде мына: Атаманчук Г.В., Глазуновой
Н.И., Забродина Ю.М., ... Б., ... А.В., ... А.Г. және ... атап ... ... тақырып аумағында еңбек етіп жүрген отандық ғалымдардың ... ... ... ... С.А. ... ... ... И.Н. (Организация государственного управления),
Исмагамбетов Т. (Выборы ... и ... ... ... ... ... ... государства), Мухтарова К.С. (Теория и
практика государственного управления) және т.б.
Экономикалық ... мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясат жүргізуді дайындап шығарды. Бірақ, қазір осы
мәселені аймақтақ және жергілікті ... ... ... ... өткір
қойылған. Сондықтан жұмыста инстуционалдық теорияны ... мен ... ... ... ... басқарудың төменгі сатысына мемлекеттік
қолдау көрсету арқылы - жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... - ... Республикасының мемлекеттік саясатына
сәйкес жергілікті тұрғындардың мүддесіне қызмет етуді және оны ... ... ... ... ... және жергілікті территориялық
құрылымдар, бірлестіктерді (ауыл, поселок, аудандық маңызы бар ... ... ... ... ... зерттеу.
Жұмыстың негізгі міндеттері:
1. Әлемнің алдыңғы қатарлы ... ТМД ... және ҚР ... ... ... ... ... және тәжірбиесін
зерттеу;
2. Жергілікті өзін-өзі басқарудың ерекше мунициалды ... және ... ... ... ұйым ... ... ... тұжырымын жасау;
3. Жергілікті өзін-өзі басқару қызметінің экономикалық негізі жасау;
4. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... үлгі шегінде ... ... ... механизмін, жаңашыл нормалар ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың (ауыл, аймақ, аудандық ... ... ... ... қалыптастыру;
Жұмыстың зерттеу нысаны. Еліміздің жергілікті жағдайына
бейімделген, Жергілікті ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде жергілікті территориялық құрылымдар
(қауымдастық, ауыл, ... ... ... бар қалалар) қызмет атқарады.
Зерттеу әдісі мен тәсілдері – ...... ... ... салыстыру және жинақтау.
Жұмыстың ғылыми маңыздылығы. Инстуцияланған теорияны басқару
органдары, басшылық ... үй ... ... ... ... ... байланыс механизмін сипаттау жолымен, ... ... ... ... территориялық құрылымдарды басқару
нормативтік жүйесін ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен алдыңғы
қатарлы тәжірбиелерін айқындау;
2. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... консепциясы
(тұжырымы);
3. Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық үлгісі (ауыл, аймақ,
аудандық маңызы бар қалалар);
Жұмыстың ... ... үш ... қорытынды және әдебиеттер тізімінен
тұрады; 8 сурет ендірілген компьютерлік терімдегі 72 бет мәтіннен
құрылған.
1 ... ... ... ... ... ... ... басқару түсінігі, мақсаты, ұйымдастырылуы.
Жергілікті өзін-өзі басқару идеясы мен тәжірибесі мемлекет ... ... ерте ... ... ... ... басқару адамдар
қауымының өзін-өзі ұйымдастыру негізінде өмір сүруін қамтамасыз еткен
кейінірек өзін-өзі ... өте ... ... айналып, нақты жағдайға,
қоғамның әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... бола бастайды. Бірақ сонда да белгілі дәстүр сабақтастығымен өзін-
өзі ... түрі ... ... ... ... ел ... ... басқару
ұйымының өнімі ретінде түсіндіруге, яғни ол орталық және жергілікті басқару
органдарының арасында өкілеттіліктерін бөлу жағдайында пайда болды. ... ... ... ... ...... жергілікті
жерлерге ме, әлде керісінше ме, оны ... ... ... яғни ... ... ... ... қарай бөлінеді.
Қалай болған да ... ... ... ... ... анықталады, яғни иерархиялық жүйеде деңгейлер
арасында қызметтерін бөлудің салдарынан шығады. Сонда ол әртүрлі ... ... ... ... ... ... демократиялық
институт болып табылады. Біріншісі атқарушы билік органдарына, ал екіншісі
өкіметтік билік органдарына тән ... ... ... ... ... шығатын, мемлекет нақты анықтап берген ... ... ету ... ... басқару түрі болып табылады.
Қазіргі еліміздің әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... ... ... ... басқару міндетін оларға тапсыру жүйесіндегі мәселеде ... ... ... мен ... ... басқарудың өмірге
бейім түрін қалыптастыру мәселесі үлкен маңызға ие болып ... жоқ, ... ... ... көп ... және көп бағытты екені
даусыз. Онда мәселенің құқықтық, әлеуметтік, саяси, ... және т.б. ... ... ... пәні ... отырған
көптеген аспектілер тоғысқан. Мәселенің тәжірбиелік өзектілігі бұқаралық
ақпарат құралдарындағы әртүрлі публикациялар сериясында, немесе жергілікті
өзін-өзі басқару проблемалары ... ... ... ... ... ... ғылыми-публицикалық жұмыстар мен журналдағы
мақалалар, конференция және дөңгелек үстелдердегі баяндамалар мен
хабарламаларды талдай отырып мынадай нәрселерге ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік жергілікті басқару
мәселесіне тар прогматикалық және құқықтық негізіне көп ... ... ... ... ... ... нәтижесінің пайдасына
кейінгі кездері аймақтық және жергілікті басқару органдары басшыларының
сайлануы ... ... ... алып ... ... ... жергілікті
өзін-өзі басқару және мемлекеттік басқару органдары арасында билікті ... ... да ... ... ... осы сұрақ мәселені
дағдарысқа да әкеле жаздады (ОМСУ) [2].
Сонымен қатар қарастырып отырған мәселенің пайда ... мен ... ... ... таза ... шығу ... қарай
жалпы теориялық және экономикалық қайта қарауды талап етеді.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық үлгісінің ... ... ... логикалық талдау нәтижесі ... ... ... ... Егер осы мәселемен айналысып жүрген саясаткер, басқарушылар мен
ғалымдар өз зерттеулерінде мемлекет пен ... ... пен ... ... ... ... және өзара қарым-қатынас сұрақтарына
назарларын салса, адам, үй шаруашылығы, ... ... ... ... ... ... ... арасындағы өзара байланысы өнімді,
әрі жемісті болар еді.
Егер біріншілерін ... ... ... мен кейбір басқару
қызметтерін мемлекеттің делегацияларын жіберу туралы ... ... ... ... ... мәселеде делегациялау еркін түрде және өз
еркімен, сөзсіз болуы ... ... ... ... жергілікті
қауымдастықтардың автоматты түрде өзіне тән емес, тиімсіз атқарылуы ... ... және ... ... пайдасына шешіп беруге
тырысты. Демек, зерттеушілер құдыретіне жатқызатын соңғыларын ... ... ... бұл ... пен ... ... арасындағы қызметтер
мен өкіметтіліктер ара қатынасы бойынша болып жатқан талас-тартысқа ... ... ... ... ... күнделікті қажеттіліктерімен, өз
табиғатына сай, экономикалық құлқы мен ... ... ... әділ
орналасуы қажет; адамның өмір сүру жүйесі мен оның отбасы, үй шаруасы
құқықтық, формальды, ... және ... ... шегінде қалыптасып,
адам қоғамы институтының тарихи қалыптасуы мен эволюциялық жолмен ... ... ... өзін-өзі басқарудың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... тұруы қажет,
дәлірек айтсақ «экономикалық адам», яғни жеке басының үй ... ... ... ... максимизатор» болуы тән. «Экономикалық
адамға» не оның үй шаруашылығына ... ... ... ... ... ... қажеттілігі тек өзі ойлаған пайда мен өз мүдде
мұқтаждығынан төмен болмаса ғана жергілікті қоғамдастыққа бірігуге ... ... ... ... тән өзін-өзі басқару органы тек еркін
түрде ғана құрыла алады, сонда да өмір сүру ... ... жеке ... гөрі бірігуде үлкен экономикалық пайда
болады.
4) Еріктілік принципі, бұнда жергілікті ... ... ... ... ... ... ... болмауға негізделеді,
ол мына жағдайда, яғни жергілікті қауымдастық ұсынып ... ... және сол ... ... ... ... ... мінез-құлқын» ескере отырып, оның ... ... ... ... ескеру қажет.
5) Жергілікті қоғамдастық пен осыған сай жергілікті өзін-өзі
басқару органдары жергілікті өмір сүру ... ... мен ... ... ... сондықтан оның экономикалық негізі ретінде
жергілікті және муниципалды шаруашылық тұрады.
6) Басқарудың демократизациялануына байланысты жергілікті ... ... ... ... жағынан негіздеу қажеттілігі өздігінен түсіп
қалады. Өйткені, жергілікті жерлерде өмір сүруді ... ... ... ... құрылуына алып келеді, осыған сәйкес жергілікті
өзін-өзі басқару ... мен ... ... ... ... тәртіпте болады.
Мысалы, Батыс Европада шаруа қожалықтарының стратегиялық базасында,
оны «тірі қалу ... деп те ... және ол ... ... ... ... ... Жүздеген жылдар бойында монархиялық тәртіп
кезеңінде қалыптасқан қауым жерлерін қайта бөлу, ... ... ... ... ... ... еріктілігі сияқты бүтін бір
әдіс-тәсілдер жүйесі қалыптасты. Әр адамға «өмір сүрудің қасиетті құқығын»
қамтамасыз ... әр ... ... өнімділігінің тез өзгеруінен аман алып
қалу үшін сақтандырып отырған.
Осындай жергілікті өзін-өзі басқару ... біз ... ... тарихынан байқаймыз, онда көшпенді шаруашылық рулық негізге сай
жүргізілген.
7) Барлық экономикалық орта сияқты фирма ... үй ... ... ... - ... адамның» қызмет ету
аясы муниципалды шаруашылық базасындағы жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... бірлестікті құрайды.Олардың арасында
принципиалды айырмашылық (үй шаруашылығы) яғни – жеке ... ... ... ... ... ... ал ... жерде өмір сүруді қамтамасыз
ету қоғамдық маңызды игілікті өндіруші жергілікті (муниципалдық) шаруашылық
бағытында жүреді.
Жеке ... (үй ... ... ... ... ауыса отырып
және қоғамдық игілікті өндіре отырып, әрбір жергілікті қоғамдастық мүшесі
жергілікті (муниципалыды) ... ... бола ... ... ... жергілікті тұрғындардың өмір сүруін қамтамасыз ететін
жүйені қалыптастыру мен жүзеге ... ... ... олар аса үнемді жұмыс
атқарғанда ғана жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... игілігі барлық тұрғындарға қоғамдық
игілік көрсетуші мемлекеттік ... ... бола ... Жергілікті
өзін-өзі басқару мен мемлекеттік басқару арасындағы ... ... ... алу ... ... ... ... болып тұр .
Жергілікті, әсіресе селолық тұрғын жерлердегі халықтың өмір сүруін
қамтамасыз етуді қалыптастыру және жүзеге ... ... ... ... алып ... өйткені, әлеуметтік-экономикалық жүйенің күрт
түбегейлі өзгеру үрдісі ... ... бір ... ... көрінісі болды.
Жаппай приватизациялау нәтижесінде совхоз, колхоз және басқа да
мемлекеттік және ... ... ... ... ... жерлердегі өмір сүруді қамтамасыз ете алмауына әкелді.
Ауылдық кеңес төрағасы немесе аудандық ... ... ... ... ... ... ... жергілікті билік өкілінен гөрі, кеңес
өкіметі кезінде өкілі ретінде ... ... ... өте ... ... бұл жағдай жеке, эгоитік, экономикалық мүддесін ... ... ... ... ... да түсінікті еді.
Өйткені жергілікті өмір сүруді қамтамасыз етіп, әрі оны қалыптастырып ... ... ... ... ... ... болатын. (бұдан басқа
рухани мәдени, әлеуметтік игіліктердің 70( осылар қамтамасыз еткен). (1
суретті ... | | ...... | | ... ... |
| | | ... ... ықпал ету |
| | | | | | |
| ... ... | |
| |
| ... ... ... – |
| ... мақсатшыл, ұйымдастырушы және |
| ... ... ету |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | | |
1 ... . ... ... ... ... (3( Жоғарыда
айтылған ойдан енді– жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... органдарының объектісі – жергілікті
тұрғындар, «билетсіздік» мәселесін тудыра отырып өзінің «оппортунистік»
тәртібі осы ... ... ... да, олар бір ... ... ... ... қауымдастыққа өз еріктерімен бірігеді.
2) жергілікті тұрғындардың өмір сүру ... ... ... ... атқарып отырған ... ... ... ... құра ... ... құқықтық, саяси және
басқа да қоғамдық қатынастарды реттеу жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... органдарының мақсаты жергілікті
халықтың әлеуметтік, ... ... ... мәдени сұраныстарын
қанағаттандырып, сапалы өмір сүрулерін қамтамасыз ете алатын жүйені ... оны ... ... ... табылады.
4) жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық негізін- жергілікті
тұрғындардың өмір ... ... ... қалыптастырып және оны жүзеге
асыру қажеттілін игере ... ... ... ... ... бар ... қызмет көрсетуді өндіріп және іске асыра алатын, бәсекеге ... ... ... ... ... тиіс.
5) жергілікті, муниципалды шаруашылық –мемлекет, жеке меншік,
жер, қозғалатын және ... ... ... ... маңызы бар объектілерін қайтарымсыз беру арқылы құрылуы
тиіс. Ауылдық жерде муниципалды шаруашылық малды жаятын қоғамдық ... ... және ... да ... ... ... ... жергілікті, муниципалды шаруашылық жергілікті өзін-өзі
басқару органдарына ... және ... ... есеп ... кооперативті – пайлық өнеркәсіп түрінде болуы қажет.
7)жергілікті өзін-өзі басқару органы мен ... ... бір ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарындағы жергілікті, муниципалды
шаруашылықты құру үшін ... ... рөлі - ... ... ... ... етуде бәсекеге
қабілетті жағдайды тудырып және оны ары қарай дамытуы ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарына,
жергілікті ... ... ... тыс ... ... салу ... ... құқық беруі тиіс.
3) жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шын мәніндегі экономикалық
билігі, жергілікті территориялық ... мен ... ... және ... дамуының кепілі мен жергілікті жерлердегі халық
билігі, ... ... ... ... бола ... ... муниципалды шарушылыққа сүйене алатын, жергілікті халыққа
қажетті барлық мәні зор мәселені шеше алатын ... ... ... ... басқару органдары | ... ... ... ... | | |
| |  | | | |
| | | | | | | | |
| | | |
| | | ... | |Муниципалдық меншік ... | | |
| | | ... ... ... | ... | | | | | | | | | ... 3.Муниципалды басқару базасы.(3(
Өтпелі кезеңдегі мемлекет міндеті – жергілікті өзін-өзі басқару
институттарының қалыптасу үрдісін жеткілікті ... ... ... ... ... ең алдымен, ол мыналардын құралады:
• жергілікті қауымдастықты ( жер, көпір, жол, сумен қамту, ғимарат,
мәдени мекемелер, мешіт пен ... және т.б.) ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органрының өзіндік қызметтерінің құқықтық
кепілдік ұсыныу және ... ... ... ... ... ... органдарының өкілеттілігі мен
функционалдық міндеттерін айқындау;
• муниципалдық жергілікті шаруашылық құру үшін және олардың
метериалды техникалық базасын қамтамасыз ету үшін ... және ... ... ( қайтарылымсыз да, несиелік шексіз де); жергілікті
тұрғындардың өмір ... ... ... ... жергілікті салым
мен салықты мақсатты түрде жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... шешуде нормативтік экономикалық ғылым міндеті жергілікті
өзін-өзі басқарудың эконгомикалық үлгісінің қолданысқа сай, ... ... және ... оларды игеруге ұсыныстар жасалынуы қажет.
1.2 Жергілікті өзін-өзі басқарудың принципі мен қызметі
Жергілікті өзін-өзі басқару принципі – істерді ... өз ... ... ... өз ... қалыптастырған, тұрғындардың өмірін
ұйымдастыру мен өздерінің қызметтік негізі жатқан, түбірлі бастауы ... ... ... басқарудың табиғи белгіленген құбылыстығын
айғақтайды.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... мен ... ... талаптары өз бейнесін табады. Оған
мыналыр тән:
• Принцптер муниципалдық биліктің құрылысы мен ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару мәнін, өзіне ғана тән ... мен ... ... ... принцптер жергіліктіөзін-өзі басқару жүйесі сапасының бағалық критеийі
ретінде де жүре ... ... ... ... принцптерінің
бастауы мен идеясына жауап бере алуына байланысты болады.
• Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... басқару
институты дамуының сабақтастығының сақталуына жағдай жасап, жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... ... бейнелей
алады.
• Жергілікті өзін-өзі басқару принцпі өзінің құқықтық ... ... ... ... ... хартиядан алады. Еуропа кеңесіне
мүше елдердің ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару принциптерін жүзеге асыру муниципалды
жұмысты ұйымдастыру түрі мен әдісі ... ... ... ... ... ... ... мен муниципалды құрылым жарғысына
байланысты қамтамасыз етілуі тиіс.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың жалпы принциптеріне мыналар жатады:
а) Жергілікті мәндегі сұрақтарды ... ... ... басқарудың ұйымдық ... ... мен ... ... ... мемлекеттік билік орамдары өзара
байның ... ... мен ... ... ... органдармен
өзара әрекеттесуі жатады;
б) Жергіліктіөзін-өзі басқаруда өз өкілеттілігіне сай метериалдық не
қаржылық ресурстары;
в) Жергіліктіөзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... адам мен ... құқықтары мен еркіндігін сақтау;
д) Жергіліктіөзін-өзі басқаруды ұйымдастырушының және әрекетінің
заңдылығы;
е) ... ... ... ... ... ... ... бір жақты бастамасы мен
коллекциялылығы;
з) Жергіліктіөзін-өзі басқаруда мемлекеттік кепіл;
и) әр ... ... ... ... ... бар сұрақтарды шешуде еркін іс-әрекет.
Жергіліктіөзін-өзі басқаруда дербес іс-әрекетті нығайта ... ... ... ... ... ... негізгі
белгілерін анықтаймыз:
• Жергілікті маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... т.б. да тікелей шешім қабылдау түрлерін
де және сол сияқты сайламалы және жергілікті өзін-өзі басқару арқылы
жүзеге асырылады.
• Аталған ... ... ... ... ... ... ... қаматамасыз етуді дербестендіру ... ... ... ... ... ... дербес
басқарып, жергілікті бюджетті қалыптастырады, бекітеді және атқарады,
жергілікті салым мен салықты бекітеді.
... ... ... Жергіліктіөзін-өзі басқару органдарының
әрекеттеріне мемлекеттік биліктің араласуына тиым салады, ... ... ... ... заң ... береді.
Муниципалды білім беру пәндерді жүргізудің өзі белгілеген жалпыға
міндетті ... ... ... білім берудің жоспары мен даму
бағдарламасын қабылдайды.
Бұл шешімдерді азаматтар өз еріктерімен ... ... ... ... ... мен ... ... шешімі, сол
муниципалды территория аумағында орналасқан ұйымдық ... ... ... ... мен ... үшін атқарылуы міндетті болып
табылады.
Осы шешімдерді орындамау және ... сай ... ... заңға
сәйкес жауапкершілік жүктейді.
• Муниципалды құрылымдардың дербестігі өз өкіметтілігі шегіндегі
муниципалды құқық ... ... ... ... ... шегі ... ... Конституциясы, заң,
Конституция және субъектілер жарғысымен бекітіледі. Жегілікті өзін-өзі
басқару органдары заң бекіткен ... ... ... ... ... оған ... жоқ, ... әртүрлі мәселерді өз
ынта-ықыласына қарай өз еріктерімен ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың ұйымдастырушылық ерекшелігі, ондағы
мемлектті басқару жүйесіндегі органдар және мемлекеттік билік ... ... ... ... ... пен ... ... асыруы:
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ... ... өзінше
бір деңгей ретінде халықтың өз билігіне өз еркімен жүзеге ... ... ... өз ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдары мен мемлекеттік билік органдары арқылы жүзеге асыра алады.
Бұл аталған принцип ... ... ... беру ... жауап бере отырып және тиімді басқаруды қамтамасыз ... ... ... ішкі ... ... ... ... заңдылықтың
ережелерін бұзбауы керек. ... ... ... ... тұрғын халық өзі таңдап, анықтауы керек.
Осы аталған принциптің негізінде жергілікті ... ... мен ... иелері мемлекеттік органдармен және лауазым иелерімен
өзара қатынасы құрылады. Ол заңда былай орнықтырылған:
а) Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... лауазым иелеріне тағайындалған билік органдарымен мемлекеттік
лауазым иелеріне рұқсат береді;
ә) Мемлекеттік ... ... мен ... лауазым иелерінің
жергілікті өзін-өзі басқаруда жүзеге асыруға рұқсат етілмейді;
б) Жергілікті өзін-өзі басқарудағы ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының және ондағы лауазым ... осы ... ... ... мен лауазым иелері ғана ... ... сын ... бойынша ондағы жарамсыз деп танылады.
Сонымен қатар муниципалды заң арқылы Жергілікті өзін-өзі басқару
органдарын ... ... ... ... ... ... қана қоймай, олардың ортасындағы тығыз қарым-қатынасты да орнатады.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... олардың алдына қойған міндеттері мен қызметтерін атқаруда және
мемлекеттік билік органдары қабылдаған шешімді жүзеге ... заң ... ... жеке ... ... ... ... билік органдарымен өзара қарым-қатынаста болады. Жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... Материалдық және қаржы ресурстарының жергілікті ... ... сай ... ... ... органдарының қаржылық құралдарын
Конституция немесе заңда ... ... сай ... ... Осы аталған жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару құралы
заңда өзінің құқықтық негізін ... Бұны ... ... жергілікті
өзін-өзі басқарудың еркіндігін, тиімділігін және іске ... ... ету ... ... ... ... ... өзін-өзі басқарудың
экономикалық және қаржылық өзін-өзі билеуіне кепілдік бере ... ... ... ... ... ... ... және қорғауға алады.
Муниципалды меншікке жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мүліктері мен
қатар жергілікті бюджет ... ... да ... ресурстар,
муниципалды тұрғын үй қоры, инженерлік және ... ... ... жер ... және т.б. ... және қозғалмайтын
мүліктер жатқызылады.
Қазақстан Республикасы Конституциясы жергілікті өзін-өзі басқару
органдарына өз еріктерімен жергілікті ... ... ... ... ... ... ... қатар бұл арқылы жергілікті алым мен салықты
да белгілейді.
Әрбір муниципалды құрылымның бөлінбес ... ... ... пен ... ... ... ... Заң муниципалдық
құрылымдарға экономикалық және қаржылық еркіндіктің қамтамасыз етілуін
талап етеді және ... ... ... ... ... ... Республикасы субъектілеріне қатысты заңда бекітілген
минималды бюджет пен қамтудың ... ... ... ... қамтамасыз етілуіне мүмкіндік береді. Жергілікті өзін-өзі басқару
органдары тұрғындардың өмірлік қажеттіліктерін өтеуге қанағаттандыру үшін
муниципалды ... ... ... минималды мемлекеттік әлеуметтік
стандарттардан кем емес ... ... ету ... Бұны ... ... ... ... субъектілері салығы мен федералды ... ... ... ... жолдарын бекіту негізінде кепіл болады.
Осы принципті ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару
органдарын заң белгілеген жеке ... ... ... ... ... етеді.
Д) халық алдындағы жергілікті өзін-өзі бақару органдары мен ... ... ... ... бар сұрақтарды жергілікті өзін-өзі
басқару органдары арқылы немесе тікелей шешеді. ... да ... ... түрде сайлаулы орган болуы керек. Жергілікті өзін-өзі
басқару органдары муниципалдық құрылым жарғыға сәйкес жергілікті ... ... ... өз ... ... ... ... мыналарды қамтамасыз етеді.
а) муниципалды құрылым ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары қызметіндегі муниципалды
құрылымдағы тұрғындар мүдделерін емесптеу және қорғау;
б) ... ... ... ... мен ... иелерінің
халықпен тығыз байланысы;
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының жұмысы қаншалықты ... ... ... және ... ... өз ... ... құрылым жарғысына жатқызылған муниципалды құрылымның
өмір сүруін тікелей қамтамасыз етуіне халықтың ... ... ... ... жергілікті өмір сұрақтарын қанағаттанарлықсыз шешкенде,
жергілікті тұрғындардың муниципалды құрылымның қарсы пікірі жергілікті өзін-
өзі ... мен ... ... қаратылуы тиіс, өйткені
тұрғылықты ... ... ... өз ... ... лар ... ... бар сұрақтарды шешуде
тікелей заңға сүйенеді.
Муниципалыдық құрылым жарғысында бекітілген, жергілікті ... мен ... ... ... халық муниципалды
құрылымды бақылаудың түрлерін пайдалану осы ... ... ... Муниципалды орган қызметтері халық мүддесінен, оның таризи және
т.б. әдет-ғұрыптарынан шығуы тиіс.
Халық жергілікті референдум ... ... ... басқаруды
сайлаулы органдары мен сайланбалы лауазым иелерінің өздерінің ... ... ... ... олар өздерінің тікелей ... ... ... ... ... ... ... шақырып алу түрлері
сияқты.
G) адам мен ... ... мен ... ... ... ... адамның құқығы мен бостандығын ең
жоғарғы құндылық деп танып, адам мен азаматтардың құқығы мен ... ... ... мәні мен ... ... қана ... ... басқару да осыларды бекітеді, бұлар муниципалыды қызмет
принципінің мәні болып табылады.
Адам мен азаматтардың құқығы мен бостадықтары ол ... ... ... ... яғни ... ... еңбек, саяси және т.б.
қызметтерін іске асырады. Сондықтан олардың іске асуы ... ... ... ... жүргізіледі.
Адамның құқығы мен бостандығын сақтауды іске асыру былайша қамтамасыз
етіледі:
• Халықтың өмір сүруін тікелей қамтамасыз ету мәселесін шешуде
муниципалдық ... ... Бұл ... өмір ... ... ортасын:
білім беру, денсаулық сақтау, тұрғын-үй комуналыдық, ... ... ... ... т.б. ... қызмет етуді қамтиды.
Муниципалды құрылымды жүргізуге жататын тұрғылықты жердегі өмір ауданынды
азаматтардың негізгі әлеуметтік-экрнрмикалық құқығы мен ... ... ... ... өмір осы аталған қызметтерді тиімді және
табысты іске ... ... ... өзін-өзі басқару органдары
азаматтардың басты ... құқы мен ... ... ... жасайды.
Қоғамдық тәртіпті қорғау қызметін жүзеге асыра отырып,
Қазақстан Республикасы субъектілері ... ... ... мемлекеттік билік органдарының сайлауын өткізуге, муниципалыдық
сайлау мен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары жергілікті деңгейде азаматтардың ... ... ... мен ... ... ... ... қатысады.
• Жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары қалалық, селолық және ... ... ... ... бар ... ... ... Муниципалыдық құрылым жарғысында осындай
азаматтардың қатысуының гақты ... ... және ... бұл ... ... ... органдары және тағы басқа да
сайлаулы органдар арқылы азаматтардың ... ... ... ... өз ... ... түрі арқылы қамтамасыз етілуге
жұмылдырылады.
• Қазақстан Республикасы Конституциясына сай адам мен ... ... мен ... ... ... нормативтік құқықтық
актілері жалпы мәліметтері ресми түрде жарияланбаса ... мен ... ... ... және міндеттеріне қатысты
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ... ... басқарудан лауазым иелері осы актіні халыққа
жариялаған соң күшіне енді.
J) жергілікті өзін-өзі басқаруды ұйымдастыру мен қызметінің ... ... - ... ... ... ... ... Мемлекеттік билік органдары, жергілікті өзін-өзі
басқару органдары, лауазым ... ... мен ... құрған
бірлестіктері Қазақстан Республикасының Конституцисы мен заңдарын міндетті
түрде сақтауы тиіс. Жргілікті ... ... ... ... ретінде
заңдылық алға шығады. Қазақстан Республикасының Конституциясы жергілікті
өзін-өзі басқарудың құқығын ... тиім ... ... ... ... ... ... басқарудың
ұйымдастырылуы мен қызметі заң негізінде және заң ... ... ... Мемлекет жергілікті өзін-өзі басқаруға үндей отырып және кепіл бола
отырып, жергілікті өзін-өзі басқару ... де ... ... ... Сөз ... отырған жергілікті өмір мәселесіне қатысты
сұрақтарды шешуде муниципалдық органдар ... ... ... мен ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құқықтық
нормаларды сақтауын бақылау болып отыр.
Жергілікті ... ... ... ... мемлекеттік
бақылау орнатуда оған қойылған талапты, жергілікті өзін-өзі басқару туралы
Еуропалық Хартияда негізгі критерилер бекітілген.
1. ... ... ... ... ... органдарына жасалынатын
әкімшілік бақылау тек, конституция мен Заңда көрсетілген түрде
немесе сондай ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының қызметіне
қосылатын әкімшілік бақылау, ережеге сай тек ... ... ... үшін ғана ... етілуі тиіс.
3. жергілікті өзін-өзі басқару қызметінің жариялылығы
Жариялылық – ... мен ... ... ... ... ... Жариялылық көмегімен басқару қызметінің демократизмі
қамтамасыз етіледі, оның қоғамды бақылауға алуы, сонымен қатар азаматтардың
мүддесін, құқы мен ... ... ... ... шығаруға өз
әсерін тигізе алуы.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының жұмысында жариялылық
принципін жүзеге ... ... ... ... ... ... беріп тұру
және қызметтерінің ашық түрде жүргізілуі.
Осы негізгі талапты іске ... ... ... ... ... ... органдары мәселесі туралы ақпараттар беру, жергілікті
өзін-өзі басқару органдары мен сайламалы органдары шешкен сұрақтар ... ... ... ... ... ... ... шешкен
шешімдерінің мазмұнын да таныстырып, құлақтандырып отырулары тиіс.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен ... ... ... ... ... құқығы, бостандығы мен
міндеттеріне қатысты ... ... ... жария қылғаннан соң,
күшіне енеді.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... олардың өз қызметтері туралы халыққа толық және шындық
тұрғысынан жариялаған ақпараттарын таратуы, бұнда олар ... ... ... ұйымдастыру-бұқаралық түрін пайдаланады.
Егер заңмен басқаша қарастырылмаса, азаматтар ... ... ... ... туралы толық және дұрыс ақпарат алып тұруына
кепілдік беріледі. Заң ... ... ... ... бекіткен. Оларға: азаматтардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне ... ... ... мен апаттар туралы, экология, денсаулық сақтау,
санитария, демография, ... ... ... ... мемлекеттің азаматтарға
лауазым иелеріне, өндіріс орындарына, мекемелер мен ... ... ... ... және ... ... ... адам мен
азаматтардың құқығы мен бостандығын бұзу фактілері жатады.
Жариялықты қамтамасыз етуде ... ... ... ... Осы ... аудандық газеттерде экологиялық жағынан қолдау жүзеге
асырыдлады. Бұл азаматтардың дер кезінде және объективті ақпаратты ... ... ... ... ... ... істердің жағдайы туралы толық ақпарат ала отырып,
азаматтар өздерінң бұл іске қатыстылығын сезіне ... және ... ... ... шағым жасай алады. Өзін-өзі басқару органдары
лауазым иелері жеке немесе ұжымдық негіздегі ұсыныс, ... ... 1 ... мәнді жауап берулері керек.
L) Жергілкті өзін-өзі басқару қызметіндегі әріптестік және ... ... ... өзін-өзі басқарудың қалыптасуы
атқарушы биліктің атқарушы-ұжымдық түрінен жергілікті ... ... жеке дара ... ... өтуімен жүрді. Атқарушы
комитеттердің шешімді ұжымдық түрде ... ... ... алдындағы жауапсыздығының бетпердесі болып келді.
Заң, жергілікті өзін-өзі басқарудағы ... ... ... ... бекіте отырып, басқа да жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының ұйымдастырылуы мен ... ... ... ... ашық ... Бұл ... Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... басқару жүйесіндегі басқаруды жүзеге асыратын органдар, ұжымдық
негізді де, сонымен қатар дара басшылық принципі негізінде де ... ... ... ... олар ... ... бар мәселелерді шешуде
өзіндік құзіреттілігіне ... және ... ... әртүрлі жағдайлар мен тәртәпке жауапты болады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудағы өкілдік органының ... ... ... ... ... ... Ол осы орган муниципалдық
құрылым жарғысына сай ұжымдық органның мүшелер құрылымын ... ... өз ... де ... ... ке сай ... ... жарғысы ұйымдық құқықтық органдардың шешім
қабылдауындағы ұжымдық кепілдікті бекітеді. Бұл бәрінен бұрын ... ... ... кворум талабына сай, және шешім ... ... да ... ... ... басқаруға мемлекеттік кепілдік.
Осы принципті жүзеге асыру дегеніміз бәрінен бұрын жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... ... ... жүйелер құрылуының кепілдігі. Мемлекет жергілікті өзін-
өзі басқарудың ... мен ... ... ... ... ... басқарудың қаржылық-экономикалық және ұйымдастырылу
еркіндігінің құқықтық негізін орнатады, мемлекеттік билік ... ... ... ... ... әрекеттестік принципін де
орнатады. Қазақстан Республикасы Конституциясы, жергілікті өзін-өзі
басқарудағы ... ... ... ... ... ... ... туралы заңы, Қазақстан Республикасы Конституциясы мен Республикалық
заңдар ... бола ... ... ... ... ... шектеуге
тиім салуды орнатады.
ҚР Конституциясы кейбір мемлекеттік өкілеттілікті жергілікті ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылуын көздейді. Сонымен қатар мемлекеттік билік органдары ... ... ... қосымша шығындарды коммуникациялауды ... ... ... мемлекет биліктерінің
республикалық органдары муниципалдық органдардың ең аз ... ... үшін ... көздерін бекіту жолдарын минималды жергілікті бюджетпен
қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасы субъектілер заңына сай ... ... ... ... ... ... Мұндайда
жергілікті өзін-өзі басқару органдары муниципалдық ... ... ... ... өмір сүру ... ... мемлекеттік әлеуметтік стандарттардан кем емес ... ... ... ... ... ... болады.
Мемлекет жергілікті өзін-өзі басқару органдарымен жергілікті өзін-өзі
басқару лауазым иелерінің шешімдерді орындай алмау ... ... ... жағдайда тұрғындардың тікелей өз еріктері жолымен қабылдаған
шешімдерін де осылай ... ... ... ... ... басқаруды мемлекеттік билік органдарымен мемлекеттік
лауазым ... ... жол ... ... ... негізгі қызметтері деп мыналарды
есептейміз:
• Типтік ... сай ... ... кодексін жасау және қабылдау;
• Жергілікті бірлестік территориясының шекарасы мен құрамы туралы
келісу;
... ... ... ... ... мен ... келісу;
• Жергілікті өзін-өзі басқару органын анықтау, олардың өкілеттілігінің
қызметі мен мерзімін бөлу;
• Қазақстан Республикасы Өкіметі жергілікті ... жеке ... ... ... ... ... заңға сәйкес жергілікті өзін-өзі басқарудың мүліктік және
қаржылық негізі туралы ережені қабылдау;
• Жергілікті өзін-өзі басқару бюджетін ... ... мен ... ... ... заң ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
органдары мен лауазым иелерін сайлау ... ... ... ауыл ... тұрып жатқан тұрғындардың өмір сүруін
өзін-өзі қамтамасыз етуі үшін ... ... ... Ауыл және поселок тұрғындарының жоғарғы басқару органдары, басқа да
жергілікті бірлестік және шаруашылық ... ... ... және ... Жергілікті бірлестік территориясындағы білім беру ... ... және ... ... дамуын сүйемелдеу және
соған жағдай тудыру;
• Жергілікті ... ... ... және ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру. Саяжай, су қоймалары, ... ... т.б. ... ... ... қызмет көрсетуді ұйымдастыруға жәрдем;
• Тұрғындарға алғашқы қажетті тауарлар мен коммуналдық қызмет көрсетуді
ұйымдастыру;
• Жергілікті бірлестік территориясында ... ... ... ... бірлестік территориясында кәсіпкерліктің дамуына жағдай
жасау және ... ... ... ... ... ... сай ... өзін-өзі басқарудың атқарушы
органының жарғысын қабылдау;
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... мен ... басқаруды өзара үйлесімдендіру және әрбір
елдің тарихи, демографиялық, географиялық ерекшелігін, оларды басқару ... ... ... ... құқықтық жүйесі мен т.б. ... ... ... ... ... үлгілері (Германдық үлгі).
Жергілікті өзін-өзі басқарудың Англосаксондық ... ... ... басқарудың Америкалық түрі деп те аталады.) Бұндай жүйе
Америка Құрама Штаттарында, ... ... Жаңа ... ... ... кең ... жүйенің басты ерекшелігі – жергілікті сайланбалы органды
бақылап, «қамқоршы» болып отыратын ... ... ... ... ... ... жүйесінің Жергілікті өзін-өзі басқаруға ықпал
етіп отыратын механизмі бар. Мысалы, Англиядағы ... ... ... ... қауымның құзіретіне берілген мәселенің іске
асырылуын толық бақылап отырады. ... ... ... ... өз ... деңгейінде жұмыс жасауын ғана ... ... деп ... ... ... қаржы механизмдерін пайдалана отырып
(субвенция, дотация, т.б.) ... ... ... әсер ... Бұл жүйенің екінші бір ерекшелігі – жергілікті өзін-өзі басқару
органдары заң ... ... ... ... ғана ... асыра алады.
Муниципалитет жеке автономиялық құрылым есебінде ... ... ғана іске ... ... басқарманың құқықтық негізін –
статуттарды – парламент белгілеп береді.
Орталық үкімет пен муниципалитеттің ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқарудың европалық жүйесі. (кейде
континентальдық жүйе деп те ... ... ... Англосаксондық жүйеден көрі европалық жүйені
таңдап алған. Бұл жүйенің басты ерекшелігі – жергілікті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бұл жүйеде орталық
үікметтің жергілікті органдарды әкімшілік ... ... алуы ... ... үкіметтің қолында сол бақылауды
жүргізетін түрлі бюрократтық әдіс-тәсілдер де баршылық. Мысалы, жергілікті
органдардың шешімін ... не ... ... уақытша тоқтату, кері
шақырып алу, ... ... ... т.б. ... бәрі бір ... ... анық, ол – Жергілікті ... ... ... ... ... ... басқарудың негізін коммуналар құрайды.
Әрбір коммуна өз Кеңестерін сайлайды, ал Кеңес өзінің құрамынан мэр сайлап
алады. Мэр өз ... ... ... бақылауымен жүзеге асырады.
Сонымен бірге мэрдің ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік бақылау жасайды. Республика
комиссарының ...... ... ... ... ... ... қадағалау. Қажет деп тапқан жағдайда комиссар коммунаның
шешімін әкімшілік сотына беріп, тоқтата алады.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... жеке ... ... қажеті шамалы деп білеміз. Жергілікті
халық өкілдеріне билікті толық бердік деп жар салғанмен сол ... ... қол ... ... ... болғаны бәрімізге
белгілі. Коммунистік партияның мемлекеттік жүйемен біте қайнасып кеткені
соншалық, жоғарыдан төменге ... ... пен ... ... қолында
болды. Бұл жағдайда жергілікті өзін-өзі басқару туралы сөз ... ... ... Егер көп ... жүйе ... ... бұл жүйе ең ... құрылым болар ма еді...
ГЕРМАН ФЕДЕРАТИВТІ РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ
ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ САЯСАТЫ
Вольфганг Гизевиустің (1943) ...... ... ... ... ... бірінде қалалық жиналыстың мүшесі және
жоспарлау комиссиясының төрағасы. Бергнейштадт қаласындағы ... ... ... Альфред Нау атындағы оқыту Орталығының директоры.
1. Негізі: ... ... ... ішкі ... және ГФР-дің мемлекеттік
жүйесіне кірауі федералды Жерлердің («Жер» деген терминді түсіндіре кеткен
жөн сияқты. ... ... ... ... ... ... тән бөлінісі және ... бар. ... ... ... ... АҚШ-тың штаттары сияқты бұл Жерлердің де барлық ішкі
билігі ... ... оның ... жергілікті өзін-өзі басқару
жүйесінің заңдарымен бекітіледі. Бірақ жергілікті ... ... ... ... ... ... Федерация мен
Жерлер туралы бөлімінде деп а йтуға болады:
а) Жерлердегі ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік, құқықтық мемлекеттің
принциптеріне сай ... ... ... ... мен ... ... ... жалпы, тікелей және жасырын дауыс беру ... ... ... ие ... керек.
Қауымдарда бұндай органның міндетін қауымдық жиналыс атқарады.
ә) Қауымдар өздерінің жергілікті өмірлерінің барлық мәселелерін ... ... өз ... ала ... ... шешетіндей
құқықпен қамтамасыз етілуге тиіс. Заңның негізінде ... ... ... ... де ие бола алады.
б) Федералды Жерлердің Конституциялық құрылысының 1 және ... ... ... мен ... сай ... ... кепілдік
береді.
1-сурет. Өзін-өзі басқару құқығының жүйесі
|Жеке билік | |
| |Бұл ... ... ... ... алу, ... ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| |Бұл ... ... ... ... өз ... |
| ... ... ... ... ... | |
| |Бұл ... ... ... ... ала |
| ... ұзақ ... арналған құрылыс жобасын жасау |
| ... ... ... пайдалану және сол жерлерге |
| ... салу ... ... ... ... | |
| |Бұл ... жергілікті заңдарды шығару құқығын береді |
|Қаржы билігі | |
| |Бұл ... ... ... өз мойындарына ала|
| ... ... пен ... ... ... ... |
|Салық билігі | |
| |Бұл ... ... ... ... ... |
| ... ... (егер бұл құқық жоғары тұрған органның|
| ... ... ... ... ... ... кепілдіктері
Конституция Қауымдардың өмір сүруіне толық кепілдік береді. Бірақ
Конституцияда жеке бір ... ... өмір ... ... ... жоқ. ... олардың шекаралары, көлемі мен ... ... ... ... ... сол ... ... тыс шекара жалпы мемлекттік
мақстаттың жолында және барлық күрделі жақтарды толық тыңдап, ... ... ... ғана ... ... Сонымен қатар мемлекет
жергілікті органның қарайтын мәселесі болып саналатын барлық ... ... ғана ... қамтамасыз етеді. Құқықтың тәуелсіздігі Жер мен
мемлекеттің Қауымның құқықтарына қол сұғудан ... және ... ... ... ... ... кепілдік болады.
Қаржы мәселелеріне байланысты Конституциялық кепілдіктер
Конституцияның 10- және 107-баптары ... да ... пен ... ... ... араласуына кепілдік береді. Осы баптарда нақты
(натуралды) салықтарды, басқаша айтқанда, қауымдардың ... және ... салу ... құқықтары бекітілген.
Құқықтық кепілдік
Конституцияның 93-бабының 1-пункті, 4 «б» ... ... ... ... ... ішкі ... қол ... боғанда, бұл
заңсыздықтан қорғану үшін Конституциялық сотқа жүгінуге Қауымның ... бар ... ... Бұл ... ... ... ... негізгі принциптерін ғана ... ... ... ... ... ... Қауымның жеке, мемлекеттен тыс өмір сүруін
қамтамасыз ете алмайды.
2. Толық заңдылық принципі
Қауымдарға «жауаптылықты мойындарына ала ... ... ... бар ... ... шешу құқығы берілген», ... ... ... ... ... Себебі, заң жүзінде, Қауымдарға
тек қана «заң шеңберінде» өзін-өзі басқару құқығы берілген. Бұл шектеулер
заңның шеңберіне ғана ... оның іске ... ... да ... ... өзін-өзі басқару жүйесінің міндеттерін азайтып не ... ... ... ... ... ... ... рұхсат беру арқылы шектеп
отырады.
Толық заңдылық принципі, біріншіден, төмендегі мәселелерді қарастырады:
... ... бір ... ... ғана шұғылданбайды,
жергілікті істердің барлық түрімен айналыса ... ... ... тиісті мәселелермен тікелей айналысып ... жаңа ... де ... ... ... ... принципі оларға берілген мүмкіндік
арқылы шектеледі. Демек олар үкіметтің ... ... ... не
үшінші бір жақтың міндетіне ... ... ғана ... алады.
Осыдан келіп Қауымның міндетіне жататын мәселелер шығады. Ол мәселелер өмір
дамуына сай өзгеріп отыруы ... ... ... ... қатысты Қауымның міндетері мен қызметтері де сан
алуын. Үкімет пен азаматтардың арасындағы ... 80 ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің
атқаратын қызметтерінің ішінде мыналар бар:
1) Инфрақұрылым қызметін қамтамасыз ету.
Пәтерлер, ... ... ... су, ... ... ... Тұрмыстық қызметін өтеу.
Қоғамдық транспорт, мәдениет, монша, спорт, бос уақытты ұйымдастыру.
3) ... ... ... ... ... ... араласуы, бірігуі, қоғамдық
өмірге қатысуды қамтамасыз ету, әлеуметтік өмірге қолдау жасау.
4) Өмір сүретін ортаны қалыптастыру және ... ... ... ... ... және өмір сүретін ортаның сапасын
жақсарту, экология, мәдениет пен қатынас құралдарын дамыту.
5) Қоғамдық тәртіп.
Өрт ... ... ... ... ... ... ... қорғау,
некені тіркеу орны.
6) Жүйені бірқалыпқа келтіру.
Мемлекет пен азаматтардың арасындағы әлеуметтік байланысты ... ... ... ... ... ояту, әкімшілік
қызметтерін ұйымдастыру.
4. ... ... ... айрықша көзқараспен қарау
Неміс Урбанистика институты жыл ... ... ... қалада
зерттеулер жүргізіп, қалалар өздерінің ішкі мәселелерін шеше алады ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бар және
оны жүзеге асыру үшін қандай саясат керек деген сұрақтарды анықтайды:
5. ... ... ... тұрғысынан келгенде, жергілікті жердің өзекті мәселелерінің
құрылымы мүлдем басқаша ... ... ... ... ... екіге
бөліп, бір бөлігін өздлеріне қалдырып, екінші бөлігін басқа органларға беру
мәселесі демократияға ... ... – ХІХ ... басталды. Өздері
шешетін мәселеге өзін-өзі басқаружүйесінің ... және ... ... Қауымның қандай жұмыстармен және қалай айналысатынын өздері шешу
еркіндігі ... ... ... ... ... ... ... не айналыспау еркіндігінің көлеңкелі жағы да юар, себебі
бәрі де қаржыға келіп тіреледі де, ... ... бұл ... ... талап етеді.
Өзін-өзі басқару жүйесінің міндетті жұмыстары ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органынының өзі біледі,
әйтеуір заң шеңберінен шықпаса болғаны.
2-сурет. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың көбеюі - өмірдің сапасының жақсаруының
айғағы. Бұл - әлеуметтк мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... үстінде жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі
нақты нұсқаумен жұмыс істейтін мемлекеттік органның ролінде қызмет етеді.
Бұл – ... ... ... ... да оны ... ... ... мемлекеттің бұйрығы ретінде қабылдайды. Осы
тапсырманы орындау үстінде өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... және осы кезеңде комунна да мемлекттің шексіз
бақылауында ... ... ... мен ... ... өзара қарым-қатынасы.
Конституциялық құқық «басқару» жөнінде сөз қозғағанда, тек ... ... ... ... айтады. Бірақ жергілікті органның
саясаткерлері – «саясаткер» ретінде ... Бұны біз ... ... мандаттан және парламентаризмнің түрінен анық көреміз.
3-сурет. Жиналыс пен мэридің ... ... олар ... ... ... ... ... бірақ көп
жағдайда нақты міндеттерді жүзеге асыруға байланысты ... роль ... ... олар ... аясына да еніп кетеді, бірақ бұл жерде ... ... ... ... одан ... ... ... бақылау қажет.
Атқару органында жұмыс істейтін маман инженерден артық боламын деп күшенген
өкілдік ... ... өз ... ... ... ... Және жергілікті
саяси жағдайды жете білмейтін (мысалы, экология мәселесін) әкімшілік мүшесі
де алысқа бара алмайды.
Сондықтан да белгілі бір мәселені жүзеге ... ... ... ... нығайтып, бір органның жмысының екінші органға ... ... ... керек.
ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУ ТУРАЛЫ ЗАҢ
(үй-жай шаруашылығы құрылымы)
1. Федералды жер заңның ... ... ... ... жүйесінің құрылымы, міндеттері мен
құқықтарын, негізінен алғанда, федералды өкімет анықтайды. Оларға арнап ... ... ... ... 28-бабына сүйенеді сондықтан әр
түрлі ... ... ... ... басқаруды
ұйымдастырудың бір-біріне ұқсас ... жиі ... ... өзін-өзі басқару жүйесіне қатысты мәселелердің ... ... ... ... ... шаруашылығы» деген бір ғана
атпен берілген.
Бұл заңда ... ... ... ашып ... Оның ішінде: заң
бойынша берілген құқықтар, жұмыс әдістері, қауымның міндеттері, атқару
органы, тұрғындардың ... мен ... ... ... ... ... ... т.б. бар. Осы арқылы федералды жерлер өзін-өзі
басқарудың ұйымдық құрылымының шегін ... ... ... ... ... мен сол ... шешудің жолдарын анықтап береді.
Бұл заңмен танысу – әрбір сайлаушының міндеті, ... ... ол да ... ... ... ... туралы заңның
кейбір баптарына түсінік беру қажеттілігі ... ... ... ... ... тура ... Бұл жерде заңның әкімшілік жағдайы
түсіндіріліп, конституциялық және әкімшілік юридикалық жағынан ... Бұл ... ...... ... ... Таласты жағдайларды федералды жердің деңгейіндегі ... ... ... ... ... ... ... заңдары
Тарихи жағынан алғанда Екінші дүниежүзілік ... ... ... және ... ... ... Герман Федеративті
Республикасында жергілікті өзін-өзі басқарудың түрлі үлгілері қалыптасты.
Олардың ішінде өкілдік орган мен атқарушы ... бір ғана ... ... ... ... ... ... органның түрлі басшылыққа
бағынуы (дуализм) да бар. Сонымен бірге оларға берілген билік тұтқалары да
әр түрлі.
1. Магистраттық ... ... ... ... ... ірі ... ... жиналысын сол қаланың азаматтары тікелей сайлауда сайлап
қояды.
... ... ... ... ... үшін алқалық орган
(магистратура) сайлайды. Ол орган бургомистр мен ... ... ... ... ... ... Магистрат шешімді тек көпшілік
дауыспен қабылдайды.
– Құрметті шенеуніктер пропорциялық ... ... ... ... сайланады да, штаттағылар – мажоритарлық ... ... ... ... – магистраттың төрағасы болып саналады және дауыстар тең
болып қалған жағдайда, оның ... ... роль ... ... ... сүйенген құрылым (Рейнланд-Пфальц,
Саарланд және Шлезвиг-Гольштейндегі тұрғындарының саны ... ... ... ... ... қалалық Кеңесті жоғарғы орган есебінде
сайлайды.
Үй-жай шаруашылығы құрылымының түрлі үлгілері
1. Магистраттық (4-таблица)
сайлайды
Мммммммм бақылайды
сайлайды ... ... ... ... ... ... ... сайлайды. Ал
магистрат мәселенің барлығын бірге отырып, алқа болып шешеді. Өкілдік ... ... ... ... ... ... бір-бірінен
ажыратылған.
2. Бургомистрдің жауаптылығына сүйенген құрылым (5-таблица)
сайлайды
бақылайды
сайлайды
құрайды
сайлайды
басқарады
(Рейнланд-Пфальц, Саарланд)
Бургомистр мен бөлім меңгерушілері қалалық Кеңес сайлайды. ... ... ... ... ... Сонымен қатар ол –
кеңестің де төрағасы.
3. ... ... ... ... ... ... ... Саксония, Солтүстік Рейн-Вестфалия)
Муниципалдық кеңес Кеңестің ... және ... ... ... ... ... жетекшісі ретінде қауымның директорын
сайлайды. Өкілдік орган, ... ... ... ... органға
қарағанда күштірек болады.
4. Өзін-өзі басқару жүйесінің оңтүстік германдық үлгісі (7-таблица)
басқарады
бақылайды
құрайды
сайлайды ... ... үлгі ... муниципалдық Кеңес пен бургомистрді азаматтар тікелей
сайлайды. Бургомистрдің қызметі өте ... ол ... ісін ... ... ... ... ... төрағасы болады.
5. Жаңа құрылған бес федеральдық жерлердің коммуналдық құрылымы ... ... ... ... ... ... жіәне басқарудың
жетекшісі ретінде бургомистрді сайлайды. Бұл ... ... ... ... ... ара жігі ... ашық.
– Муниципалдық немесе қалалық Кеңес бургомистрді, ал кей жағдайда,
бөлім меңгерушілерін сайлайды.
– Бургомистер муниципалдық ... ... және ... органының) жетекшісі болып табылады.
– Кейде бургомистер мен ... ... ... ... ... құқық туралы, даму туралы не жеке ... ... ... ... ... басқарудың солтүстік германдық үлгісі (Төменгі Саксония,
Солтүстік Рейн-Вестфалия):
... ... ... ... ал ... өздерінің іштерінен
бургомистерді төраға етіп сайлайды. Ол – қауымның өкілі болып табылады.
... ... ... ... мен бөлім меңгерушілеріні жетекшісі
ретінде муниципалдық директорды сайлап қояды.Әкімшілік басшысы қауымның
заңды өкілі болып ... ... ... ... солтүстік
германдық заңы Кеңестің өкілдігіне ерекше мән ... Оның ... ... құқығы да бар, демек кейбір жағдайларда Кеңес муниципалдық ... өз ... ... ... ... ... ... үлгісі (Баден-Вюрттемберг,
Бавария)
– Азаматтар муниципалдық Кеңесті сайлайды.
– Азаматтар ... ... ... де ... сайлайды.
– Бургомистер – муниципалдық Кеңестің төрағасы және ... ... ... ... ... ... бұйрығына бағынатын ... ... Жаңа ... бес ... ... құрылым:
– Азаматтар муниципалдық Кеңесті тікелей сайлайды.
– Муниципалдық Кеңес төрағаны немесе басқарма мен президиумды сайлайды.
Президиумға бургомистер де кіреді.
– Муниципалдық Кеңес ... мен ... ... бес ... ... ... бас қалаларда кеңесші орган есебінде магистрат
құрылуы мүмкін.
– Шағын Қауымдарда Кеңестің шешімімен құрметті ... ... ... қызметін қатар атқаруы мүмкін. Бірақ, көп жағдайда,
өкілдік орган мен атқарушы органның ара жігі ашық ... ... ... ... ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДАҒЫ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫ ... ... ... ... жүйесінің қысқаша тарихы
Өмірдің барлық саласына бақылау ... ... ... ... ... ... ... шешуді де халыққа бергісі ... ... ... – мәслихат (бұрынғы – Кеңес депутаттары) – халық
билігі ретінде қалғанымен, шын мәніндегі билік тұтқасы ...... ... ...... ... комитеттерінің қолында
болды.
Бірқатар елдерде барлық жергілікті мәселелерді шешу міндеті ... ... ... ... ... ... ... қолына
беріледі. Ол әр жерде әр ... ... ... префект, комиссар,
т.б.). Бұлар мемлекеттік әкімшілктің бір құрамы болып табылатын жергілікті
басқару аппараттарына ... ... ... ... – тікелей
мемлекеттік басқару деп аталады.
Өркениеті мемлекеттердің көпшілігінде ... ... ... ... ... (Басқарудың муниципальды түрінің
пайда болғанына 2000 жылдан асты. Рим мемлекетінің ... ... бар ... ... жерлер мен қалаларды «муниципия» деп
атаған.) Бұл ... ... ...... сайлауы
нәтижесінде басқарушылардың анықталуы және өздерінен жоғарғы тұрған
мемлекеттк ... ... ... ... ... ... ... қарайтын ешқандай орган болмайды. Мысалы, Словакияның жергілікті
өзін-өзі басқару ... ... ... әділетсіздік көрсе, тікелей
Парламентке шағымданады. Осындай ... ... ... муниципалдық,
коммуналдық Кеңес немесе графство Кеңесі, т.б. деп ... ... ... ... (мэр, ... ... т.б.) ... мүшелерінің ішінен тікелей сайлау арқылы бекітіледі де өзінің қол
астында жұмыс істейтін чиновниктер мен кеңесшілерді өзі ... ... ... ... қарағанда муниципалдық басқару –
демократиялық қоғамға жақындау. Бірақ мұнда да әкімшілік атқару органы ... оның ... ... ... ... ... ... территориялық құрылымы
Мемлекеттік билігі таралатын барлық жер (аймақ, өлке, қала, ауыл) – сол
мемлекеттің ... ... ... Ал ... территориялық
құрылымы – мемлекет пен оның территорясын құрайтын жеке ... ... ... Бұл ... ... рөлін үкімет
атқарса, территория құрайтын жеке бөліктердің ... ... ... ... т.б. атқарады. Бұның түрлері әр елде әр түрлі ... ... ... өз ... ... ... үшін әкімшілік-территиориялық
бөліктер құрады. Солар арқылы үкімет өзінің билігін ... ... ... ... ... ... ... құрылымнан үлкен
айырмашылығы бар, себебі бұл жерде жергілкті ... ... ... бір ... ... белгілеу қажет, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... деңгейімен және
мемлекеттік басқару органымен ара қатынасын заңдастыру шарт. ... ... ... қажеттілігінен туғаны сөзсіз. Мемлекеттің
территориясы кеңейіп, бір қаланың деңгейінен шыққан ... сол ... ... ... жүргізу мақсатында арнайы басқару органы құралады.
Патша немесе хан ... ... ... ... отырған кезінде елдік
әкімшілік-территориялық бөлінісі өте қарапайым болатын. Елді ... бөлу ... ... өзі ... және оның ... басына
өзінің басқарушыларын қойды.
Әрина, патша да көзді жұмып, «мына жер мынадай өлке болсан, оған ... ... ... ... ... деп» ... айта ... белгілі.
Белгілі бір өлкені, керек десеңіз ауылды, жеке субъекті етіп алу ... ... ... ... ... ұлтын, т.б. ескеру
қажет.
Сонымен қатар, әкімшілікті тиімді жүргізудің талаптары да назардан тыс
қалмауы ... ...... ... ... ... бақылау, алым-салықты
жинау, т.б.
Үлкен, ірі мемлекеттердің әкімшілік-территориялық құрылымы көп сатылы
болып келеді. Шағын территориялық бөліктер, өздерінен ірі ... ... ... ... ... ... ... чиновнокке
бағынышты болды, соның билігіне түсті. Оның өзі өзінің алдында тұрған (одан
да ірі) ... ... Осы көп ... ... ... (орталықтың) билігіне алып барды.
Европа тарихына көз жіберсеңіз, шағын немесе ұсақ ... бір ... ... ірі ... ... ... ... кейбір шағын мемлекетер өздерінің ішкі билік жүйесін сақтап та
қалатын еді (Германиядағы Бавария ... ... ... ... ... ... де бірігуін көруге болады. Әрине, көп
жағдайда бұл – зорлықпен, қырғын ... ... ... ... ... ... елдің белгілі бір территориясын тартып алатын. Ал кейде
әлсіз ... ... ... ... ... отырып, өзінен күшті
мемлееттің қол астына кіруге де ... ... ... әлсіреп, қоғам дамыған сайын, төменгі сатыдағы
территоияларда – қалалар мен ... - ... ... ... ... Кейіннен бұл құбылыс ірі қалаларға да тарады.
Қазіргі кезеңде ... ... ... ... ... ... ... бөлінісі Конституция мен заңдар арқылы
реттелінеді. Ерекше көңіл қоятын тағы бір мәселе – ... ... мен ... басқару жүйесі мемлекеттің заң шығарушы және атқарушы
құрылымның жүйесіне де әсер етеді.
Қазақстан өзінің ... ... ... қоғам құруға бел
байлаған күннен бастап, жаңа мемлекеттік құрылымның түрлерін енгізу ... ... ... ... ... ... қоғамның алғашқы
баспалдағы болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің соңғы
Конституциядан орын ... өзі ... ... ... ... ... Қазақстан үшін, қазақ халқы үшін
мүлдем жаңа, жат құбылыс деп айтуға болмайды. Атам ... бері әр ... ... ... ішкі ... ... шешкен, оған хан да, сұлтан да
араласпаған. Белгілі бір қауымның (ата, ру) ішкі ... ... ... ... ... ... ... талас-тартыстар ауыл
ақсақалдарынан артылса ара биге ... ... ... аяқталған.
Орталық мемлекеттік билік болып ... – Хан ... ... шешуге ешқашан араласпайтын. Ханның ...... ... ... ... ... соғыс пен бітім жасау, ... ... ... өмірдің негізгі бағытын белгілеу болып
табылады. Ал ұлыстың ісі – сол жердегі өмір ... ... ... ... алатын жұмыстар. (Осы жерде бұрынғы ... ... ... ... ... бірақ, өкінішке орай, өмір шындығы ... бір ... айта ... ... сияқты. Бір орталыққа қатаң
бағындырылған ... ... әр ... одан ... ... қай ... егін ... қашан жинауына дейін өздері шешетін. Егін
пісіп, жерге ... ... ... ... да, ... ... не облыстан
түсетін нұсқауды күтіп отыратын... Бұл, бүгіндері шектен шыққан ақымақтық
сияқты көрінетіні ... ... ... құл етіп ұстау мен тырнақтай ... ... ... ... болатын)
Қазақ халқының жергілікті мәселелерін көзі қарақты, көкірегі ояу,
өмірлік тәжірибесі бар сол ... ... ... Оның ... ... болуы да немесе жасы тоқсаннан асқан қарт болуы да шарт емес, ... ... ... ... сенімінде ғана болатын. Тым күрделі,
тұрғындардың барлығына қатысы бар мәселелер ауылдың сыйлы адамдарының ... ... ... ... ... ... отырған жерлерде бүгінге
дейін «мәслихат» деген сөз (демек, ұғым) сақталған. Үлкен ас ... сол асты ... ет ... ... ... ... шақырып, бір мал сойып, мәслихат өткізеді. Осы отырыстың үстінде
алдағы болатын астың ... ... сөз ... ... ... жауапты
адамдар тағайындалады, ... мал ... ... ... ... ... ... белгіленіп қойылады.
Ұлтымыздың өзін-өзі басқарудың тағы бір көрінісі – асар болып табылады.
Жалғыз-жарым жанның қолынан келе бермейтін (жора-жолдастарының көмегімен де
жүзеге асуы ... ... ... бір ... ... жұмыс
жасауын талап ететін кезеңде асар жасалынады. Әсіресе үй салғанда сол үйдің
төбесін жабуға келгендеасарға шақырып, қауымның ... ... ...... да ... ... ... табылады. Асардың тағы бір
тамаша ерекшелігі – сол маңдағы адамдардың басын қоса ... ... ... ... ... Жас ... су ... не төбеден берілген бос
шелекті тасып зыр ... ... ... ... шәй ... ... «осы бір ... іске араласып, азаматтығымды
көрсететін» дегеннен басқа ... ой ... Асар ... қолға алған
негізгі жұмысты аяқтамайынша тоқтамайтын. (Ол – түсінікті де, ертең ... ... ... адамның бітіре алмайтыны анық).
Асардың түрлі нұсқасын талай елдердің, халықтардың өмірінен байқауға
болады. Қауым болып өмір сүргеннен ... өмір ... ... ... де бір-біріне өте ұқсас болатыны түсінікті.
Ресей империясының қол астына түскеннен соң да жергілікті ... ... ... бола ... жоқ. Жаңа басқару ... ... ... ... бөлінгенмен мемлекеттік тұрғыда
жергілікті мәселелерді ... ... ... ... болады. (Айта кету
керек, жергілікті ... ... ... сақтау, ұлттың ішкі мәселесіне
қол сұқпау – метрополия болып табылатын ... отар ... ... ... ... ... ... халық өзінің күнделікті
тіршілігіне ... ... ... ... ... ал оған ... ел басындағылардың өздері білер, біздің онда ... деп жүре ... ... ... ... ... сақталғаны туралы айта
кету жөн сияқты. Болыстар мен сұлтандар керек ... ауыл ... ... ... ... де ... ... шешу жөнінде пәлендей жаңалық
енгізе қойған жоқ. Тек қана «Алаш» партиясының бағдарламасында земствоның
сақталу ... ... ... ... ... ... таза қызметші боларлық адамдардың атын халық
қалауына салады.» Егер ...... ... ... бір түрі ... ескерсек, Алашорда басшыларының бұл мәселені
дұрыс шешкенінің куәсі боламыз. Енді тарихты ... бері ... ... 1920 жылы «Қырғыз(Қазақ) АССР-і еңбекшілерінің құқығы Декларациясы»
деп аталатын құжаттан өзін-өзі басқару туралы мәселені кездестіре алмаймыз.
– 1926 жылы ... ... ... ... ... ... жерлерде сайлаушылардың жалпы
жиналысы ең жоғарғы билік болып ... ... ... ... сөздердің астарында жергілікті өзін-өзі басқарудың негізі жатқаны
талассыз.
– 1937 жылы ... ... ... ... Заң) жергілікті
жерлерде мемлекеттік билік – халық депутаттары Кеңесі ... ... ... ... ... ... бір ауыз сөз жоқ.
Осы жерде жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің халық депутаттары
(немесе жергілікті ... ... ... ... ... ... ... дұрыс сияқты. Жергілікті маслихат – ... ... ал ...... ... ... ... негізгі механизмі,
бұл екеуін жергілікті өзін-өзі басқару жүйесімен шашастырмау керек.
– 1968 жылы ... ... ... ... ... ... ... кеңестері» деген заңда және 1971 жылы қабылданған «Қазақ ССР-інің
халық ... ... ... кеңестері» заңында азаматтардың
жергілікті мәселелерді шешуге араласу құқығы айтылған.
– 1978 жылы Қазақ ССР, ... да ... ... ... ... бар. ... ... қоғамның түрі өте көп екенін ескерейік...
Дегенмен осы Конституцияның ... ... ... ... екі түрлі жолы көрініс алған сияқты. Оның бірі – азаматтардың
жиыны. ... ... ... жасау немесе біреуді жазаға тарту
туралы қауым болыпөтініш беру, ардагерлер кеңесі, көше квартал комитеттері
болып ... осы – ... жол – ... ... ... жақын келетін
сияқты. Қазіргі кезеңде де, кейбір жерлерде қауым бірлесе отырып, белгілі
бір мәселені ... өз ... ... ... ауылдық жерлердегі кейбір
қылмыстар жергілікті ақсақалдардың кеңесімен, екі ... ... мен ... ... ... ... ... жағдай.
– 1991 жылғы Заң бойынша («Қазақ ССР-і халық депутаттарының ... және ... ... басқару жүйесі туралы») жергілікті кеңестер
өзін-өзі бақару жүйесіне кірді, сонымен қатар мемлекеттік ... ... ... қала ... ... бұл жағдай өзін-өзі басқару жүйесін
мемлекет тарапынан қадағалауға әкеліп соғары сөзсіз, дегенмен осы екі ... ... ... ... ... ... ... шығарудың түпкі
мағынасында сындарлы ой да жатыр.
1991 жылғы Заң ... екі ... қосы ... өзін-өзі басқаруды
жергілікті маслихатқа беру айласын жүзеге асыру қажет болды. ... 1993 жылы ... және сол ... ... заң ... ... өкілдіктері және атқару органдары»)
жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі мүлдем жойылып кетті.
2.2. Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің негізгі мәселелері
Өмірдің ... ... ... ... ... ұстаған үкімет
(демек сол үкіметтің өзін билеп отырған коммунистік ... ... ... де ... ... ... Жергілікті өкілді орган –
мәслихат (бұрынғы – Кеңес депутаттары) халық ... ... ... шын мәніндегі билік – ауылдарда – совхоз директорларында ...... ... ... ... болатын.
Демократиялық қоғамға қадам бастық деп жариялаған Қазақстан үшін нағыз
тоталитарлық ... ... ... ... ... құрылымның келмеске
кетуі заңды құбылыс еді. ... ... ... ... ... ... енуі де өте күрделі мәселе болып отыр. 1995 ... ... ... әр ... ... ашып ... оны
жүзеге асыратын тетіктердің анықтап беретін заң әлі де қабылданған жоқ.
Біз енді Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің құрылысы нақты да анық:
а) ... бір ... ... ... ... ... жасырын, тең) арқылы сол территорияның барлық ішкі
мәселелерін шешуге құқықты өкілдік орган сайлайды. ... ... сол ... деп ... ... өздерінің арасынан бір адамды Атқару органының ... деп те ... ... етіп ... не тағайындайды. Кей
жерлерде Атқару органының басшысы да Кеңес мүшелері ... ... ... ... түрде бұл орында отырған адамды – «Жетекші» деп ... ... ... органды өзі жасақтайды. Сол жердің қажеттіліктеріне
қарай әр ... ... ... ашады. Оның басшыларын тағайындайды,
құрамын анықтайды, міндеттерін нақтылайды, ... ... ... ... ... не оның ... ... атқару жұмысына тікелей араласа
алмайды, ... ... ... ... құру арқылы олардың қызметтерін
бақылап отырады. Сонымен қатар сол ... ... даму ... ... ... да Кеңес айқындайды. Кеңес мүшелері көп
жерлерде жалақы да ... ... ... ... басқарудың алдындағы жағдай – өте
«қызық» та күрделі...
Конституцияға сай ... ... ... басқару жүйесі қоғамдық
өмірімізге енсе, жергілікті ... «қос ... ... ғажап емес.
Оның біреуі – қазір өмірде бар жергілікті басқару ... ... ... мәслихат, атқарушы органы - әкімшілік) да, екіншісі – жергілікті
өзін-өзі басқару болмақ (өкілдік органы – ... ал ... ... ... ... ... ... өкілдері болып табылатын мәслихат
– мемлекеттік басқарудың ... түрі ... ... да, оның ... ... оған ... бағынышты органды – президенттің өкілі болып
табылатын әкім басқаруда.
Құрылымдық жағынан да, мазмұны ... да ... ... ең ... - ... ... ... болып табылады. Халықаралық
тәжірибеде өкілдік органды жергілікті өзін-өзі ... ... ... Екі өкілдік органнан көрі жергілікті мәслихаттың Кеңеске
айналдыру тиімді де сияқты.
Дегенмен ең ... ... бірі – сол ... органға бағынышты
атқару органы болып отыр. Егер ... ... ... ... ... қаз-қалпында қалса – ешқандай жергілікті өзін-өзі басқару
болмайды. Әр нәрсенің өз атауы бар – ... ... ... әлі де өз
қажеттіліктерін жоймаған шығар, бірақ оны ... ... ... ... билігінің алғашқы сатысының басты белгісі етудің
ешқандай қажеті жоқ. ... айту ... ... ... екі ... қалған сияқты: Конситуцияда айқын жазылған баптарды ... ... ... басқару жүйесіне көшетін заң қабылдайын десе –
жергілікті жердің басшыларының жоғарыдағыларға деген ... ... ал ... ... ... органдарын әкімшілікке бағынышты
ететін заң ...... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару жүйесі тек бір ғана
заңның аясында жүзеге аса қояды дегенге сену ... Бұл ... ... ... да, ... ... ... өзгерістер енгізу де
қатар жүру керек сияқты. Бір сөзбен айтқанда, жергілікті ... ... ... ... ... ... муниципалдық реформаның нәтижесінде Франциядағы жергілікті
мәселелерді шешу толығынан жергілікті қауымға берілді. Бұл ... ... да, ... те қолдады. Коммуналар мемлекеттің
пайдасынан зияны көп ұсақ ... ... ... жұымыс істеуге
мүмкіндік ... ... те ... ... ... ... ... беріп, арқаларын кеңге салып, босаған күштерін
басқа мемлекеттік маңызды жұмыстарға бағыттады. Мемлекеттің қолында ... ... ... ғана ... Оны ... пен ... өкілі
атқаратын болды. Унитарлық Францияның тәжірибесі көп елдерге үлгі болағаны
анық.
3. Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіндегі ... ... ... ең ... түрі – ... ең жақын билік» деген тамаша сөз
бар. Қазіргі билік жүйелерінің ішіндегі ... ... да, ... ... елдерде дәлелдеген де жергілікті құрылым болып отыр.
Дегенмен жергілікті өзін-өзі басқару да жергілікті тұрғындардың өкілдік
басқаруы болып табылады. Кеңес – ... ... ... ... ... ... ... өкілдіктерінің негізінде жұмыс істейді. Сонымен қатар,
жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінде біршама ... ... ... да ... ...... ... өкілдерін қайта шақырып
алу, заң шығаруға араласу құқығы және жергілікті референдум жатады.
1. ... ... бір ... ... ... ... ... заңда тұрғындарының жалпы саны 1000-нан кем болатын елді
мекендердегі жергілікті мәселелерді шешу – сол ... ... ... ... ... бұл да ... ... болар. 10-15 үйден
тұратын кішкене елді ... ... ... ... ... иелерін
таңдау тиімді бола қояр ма екен. Екіншіден, шағын топты ... ... ... ... жүйенің пайда болуының ең басты себебі де ... ... ... жүзеге аспауы емес пе?) және ... ... аса ... ... бола ... да ... ... тікелей басқару түріне өз міндеттерін ойдағыдай атқара
алмаған Кеңес мүшелерін қайта шақырып алу да ... жүйе - өте ... ... ... ... ... қаласының
жарғысы бойынша) Кеңес мүшесін кері қайтарып алудың нақты себептері
көрсетілген Петиция ... ... ... ... 10 пайызы қол
қойса болғаны. Айта кету керек, дәл осындай ... ... ... ... түсіруге болады. Петиция (хат) Кеңестің хатшысына табыс етіледі.
Хатшы 20 күннің ... ... ... ... – 10 пайызға толуын,
қолдардың дұрыс қойылуын, т.б. тексеріп шығып Қала ... ... Егер ... ... ... ... ... қала
Хатшысы осы мәліметтерді Кеңеске тапсырады. Кеңес мүшелері ... ... ... ... ... Түгенше қала Кеңесінен кетуі
керек пе?» ... бір ғана ... ... да оның ... «кеткенін
қолдамаймын» немесе «кетуін қолдаймын» деген сөздер жазылады. Егер Кеңестік
көпшілік оның кетуін қаласа, оның ... ... ... ... ... ... ... басқаруының тікелей
түрі – референдум болып ... ... ... аса ... шешу ... ... өзі немесе халықтың бір бөлігінің талабымен жергілікті референдум
өткізіледі. Референдум жөнінде ... ... ... саны ... шарт. Көптеген жерлерде Жарғының өзі де референдум ... ... ... қарағанда, жергілікті өзін-өзі басқарудың ең
басты ерекшелігі – жоғарыдан төменге ... ... ... ... Ауыл ... мен оның Атқарушы органы ауданның Кеңесі мен
Атқарушы органына бағынбайды, оларға есеп ... ... олар ... нені ... алады?
Жергілікті өзін-өзі басқару органының жарғысы:
Жергілікті өзін-өзі басқарудың арқа сүйейтін және басшылыққа алатын
заңы – Конституция мен Қазақстанның ... да ... ... сол ... көпшіліктің талқысынан өткен Жарғы болып табылады. Жарғыны сол
жердің тұрғындары тікелей ... ... ... орган – Кеңес бекітеді.
Жарғыда төмендегі мәселелер орын алады:
1. Муниципалдық құрылымның территориялық шекарасы мен ... ... ... ... бар ... ... қатысу жолдары мен
тәртібі. (Мысалы, «Қандай мәселелерді ... ... ... ... ... басқару органдарын, олардың міндеттерін,
сайланылып, қызмет ... ... ... және ... ... не сайлау тәртібін анықтау.
4. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өкілдік ... ... ... ... ... ... ... және күшіне ену жолдары.
6. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен лауазымды қызметкерлердің
жұмыстарының мерзімінен ... ... ... ... ... мен ... ... білдіру, сайланған адамдарды қайта
шақырып алу тәртібі, т.б.
Жарғы міндетті түрде, мемлекеттік тіркеуден өтеді, және бір ... ... ... ... қызметін атқарады. Жоғарыда
айтылғандар жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі қызметін атқарады. ... ... ... ... ( 5 ... қараңыз)
Әкімшілік тарапынан бақылау қалай жүргізіледі
Тоталитарлық басқару түрінен демократияға қадам басқан Қазақстан үшін
жергілікті өзін-өзі ... ... ... көрі ... ... алуы – ... ... деуге болады. Мемлекет өзінің
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... емес. Сондықтан да жергілікті жердегі мемлекеттік басқару мен өзін-
өзі басқарудың қатар жүруі әбден мүмкін. Әдетте бұл жүйе ... ... ... ... құрылымын, органдарын бақылаумен еркешеленеді.
Европалық Хартияның 8-бабы әкімшілік тарапынан жасалатын бақылауға
төмендегідей түсініктеме береді:
8-бап.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... ... басқару органдарының қызметіне әкімшілік бақылау
мемлекеттің заңдарында ... ... ... ... бағытында жүргізіледі.
2. Жергілкті өзін-өзі басқару органдарының қызметіне әкімшілік бақылау
жүргізудің мақстаы – елдегі ... ... мен ... ... қажағалау. Жергілікті өкімет органдарының
міндеттерін ... ... ... ... ... ... әкімшілік
бақылау жұмысын жылдамдату үшін жасалынады.
3. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарына әкімшілік тарапынан бақылау
жүргізілетін кезінде бақылау органының араласу деңгейі оның ... ... сай болу ... ... ... ... ... заң актісі) жобада әкімшілік
тарапынан жүргізілетін ... ... ... ... Оның ... орай ... ... прокуратураға берілген. 52-бапта
«Жергілікті өзін-өзі басқару құрылымының лауазым иелері мен жергілікті өзін-
өзі басқару орындарының заң мен ... ... ... ... ... ... ... асырады» делінген.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды бақылайтын органның өзі екіге бөлінеді.
Біріншісі – өзін-өзі басқару жүйесінің жұмысына
Жалпы бақылаудың екі түрі бар. ... ... ала ... ... кез келген ақпаратты, мәліметтерді алу ... ... ... беруге, егер ол орындалмаса – қызметкерді ауыстыруға
құқықты. Әсіресе ... ... ... ... оның ...... органы үшін міндетті жұмыс болып табылады. Егер өкілдік
орган ... ... ... ... ... бас тартса,
жергілкіті өзін-өзі басқару органын таратып, комиссар тағайындау – ... ең ауыр және ... ... ... ... ... ... басқару органдарының (муниципалитет) міндеті және
олардың қызметкерлерінің мәртебесі
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... заң ... әлі ... ... ... жүрген мәселелердің бірі – ЖӨӨБ-дың атқару органының
(муниципалитеттің) қызметерлерінің статусы. Сөз жоқ, ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі мен қызмет сапасына
тікелей тәуелді. Егер ... ... ... ... ... тең ... жергілікті атқару органдырының жоғары
дәрежелі мамандарды тарта алмайтыны ... Ол ... ... ... ... ... қалады.
ТМД елдеріне арналған (Үлгі ретінде заң ... ... ... заң
қабылданғанға дейін муниципалитет қызметкерлеріне мемлекет ... заң ... ... ... бап бар.
Барлық дерлік жергілкті өзін-өзі басқару жүйелерінің жарғыларында
атқару органының міндеті мен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... ... қаласының жарғысына қосымша ретінде
«Астрахань қаласының ... ... ... ... ... ... төмендегідей бөлімдерден тұрады:
1. Жалпы ережелер. (муниципалдық зықмет дегеніміз не? Муниципалды
қызметінің ... ... ... ... ... ... муниципалды лауазым; мемлекет тарапынан қолдау; муниципалды
қызметті қаржыландыру)
2. Муниципалитет ... ... ... стаусы.
(муниципалитет қызметкерлерінің құқығы; муниципалитет қызметкерлерінің
міндеті; ... ... ... ... ... дүние-мүлкі мен табысы туралы мәліметтер; ... ... ... ... ... арналған кепілдіктер; муниципалитет
қызметкерлері мен олардың отбасыларының мүшелерінің зейнетақымен ... ... ... ... ... ... ... қызметкерін аттестациялау; муниципалитет қызметін тоқтату)
Көңіл аударатын бір мәселе – муниципалитет қызметінің бейпартиялығы.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарында саяси ... мен ... ... тиым ... ... ... ... өздерінің қызмет орындарында өз ... ... ала ... ... науқанында да муниципалитет қызметкері өзінің
қызмет жағдайын пайдалана отырып, белгілі бір кандидатты қолдай алмайды.
Муниципалитет қызметкерлеріне мамандық деңгейіне байланысты ... ... ... ... ... ... Демек,
мамандар бір жүйеге байланып қалмайды, керек деп ... бір ... ... ... ... Муниципалды қызметте өткізген жылдар
мемлекеттік қызметтегі жылдармен бірдей есептелінеді. Қысқасы, ... ... ... қарағанда ешқандай да артықшылыққа ие бола
алмайды.
Енді біздің жақын көршілеріміз – қырғыз бауырларымыздың ... ... Айта кету ... ... өзін-өзі басқару, дамыту
жөнінде Қырғыз ... ... ... алда келеді.
1996 жылдың 20 наурызында Қырғыз Республикасының Президентінің
бұйрығына ... ... ... ... ... атқарушы органы –
«айыл окмату
Ендірілді, оның қызметі «ауыл өкіметі (село басқармасы) ... ... Бұл ... ... ауыл өкіметі ауылдық Кеңестің
жанындағы атқару органы болып ... ... «бір ауыл – бір ... ... ... бойынша
ұыймдастырылады. Ал жеке тұрған шағын ... ... 10-15 ... ... Кеңестің шешімімен ауыл басшысы қызметі ... де оның ... ауыл ... ... ... берілетін
болады. Бұндай пйыл басышыларын ... ... ... отырып
айыл өкіметі тағайындады және айыл басшысы айыл өкіметінің құрамына кірді.
Айыл өкіметі жергілікті өзін-өзі ... ... ... аудандық
Кеңестің алдынды есеп береді де, мемлекеттің ЖӨӨБ-ға ... ... ... ... ... ... әкімшіліктің басшысына бағынышты
болды. Айыл өкіметі жылына кем дегнде бір ... ... ... ... ... есеп ... отырады.
Қырғыз мемлекетінде жергілікті өзін-өзі баасқарудың төменгі сатысы ... ... ... басқару да жұмыс істейді. Бұл құрылымдар ... ... бар ... шешу мақсатында құрылған бір территорияда
тұратын азаматтардың ерікті бірлестігі. Бұларға – жергілікті ... ... ... ... мен ... ... ... жатады.
Жергілікті өзін-өзі басқару билігі қандай мәселелерді қамтиды?
Егер біздің болашақ ... ... ... ... ... қабылдайтын болса, билік бөлінісін нақтылау қажеттілігі туады. Заңда
жергілікті өзін-өзі басқарудың құзырына не жататыны, мемлекеттік ... не ... ... айқындалмайынша, түсінбестік пен қайшылықтардың
таусылмайтыны талассыз мәселе. Ең қауіптісі – ... ... ... ... жергілікті халық билігі болып табылатын ... ... ... ... ... рөлінде ұстайтыны анық. Енді
осы мәселенің Жергілікті өзін-өзі басқару құрылымының ТМД ... ... ... ... ... заң ... қалай шешілгеніне көңіл
аударалық.
7-бап.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың құзырына ... ... ... ... ... ... жергілікті маңызы бар мәселелер мен
жергілікті муниципалды құрылымға заң жүзінде берілуге ... ... ... жеке ... ... ... ... бар деп саналатын мәселелерге мыналар жатады:
1) муниципалды құрылымның Жарғысын қабылдау, оған өзгерістер енгізу
және оның жүзеге асырылуын ... ... ... ... ... және басқару;
3) жергілікті қаржы мәселесі, жергілікті бюджетті дайындау бекіту және
жүзеге ... ... ... мен ... ... және ... да
жергілікті маңызы бар қаржы мәселесін шешу;
4) муниципалдық құрылымның комплексті әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... құрылыс салу және жоспарлау
жолдарын ретке келтіру;
6) муниципалды тұрғын үй қоры мен тұрғын үйге жатпайтын ... және ... ... құрылымның иелігіндегі мектепке дейінгі, орта және
кәсіптік білім беру ... ... ... ... муниципалдық құрылымның иелігіндегі денсаулық сақтау мекемелерін
ұйымдастыру, ... және ... ... ... ... ... ... тәртіпті сақтау, муниципалдық қоғамдық тәртіпті қорғау
орындарын ... ... ету және ... ... ... асыру;
10) муниципалдық территорияға жататын жерлердің пайдалануына бақылау
жасау;
11) ... ... бар су ... пайдалы қазба байлықтары кең
тараған жерлерді және жергілікті жер асты ... ... ... ... муниципалды энерго, газ, жылу, су жүйелерін және жер ... ... ... ету және ... ... жол құрылысы және жергілікті маңызы бар жолдарды күтіп
ұстау;
14) қоқыстарды қайта өңдеуден өткізу және пайдалану;
15) жерлеу жөніндегі қызметті ұйымдастыру және ... ... ... ... ағарту саласында мәдени мекемелердің жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... жасау;
18) муниципалдық құрылымға қарайтын бұқаралық ақпарат құралдарының
жұмыс істеуіне жағдай тудыру;
19) муниципалдық ... ... ... мен дене ... дамуына
жағдай жасау;
20) халықты жұмыспен және әлеуметтік қолдаумен қамтамасыз ету;
21) муниципалдық құрылымның өртке ... ... ... ... муниципалдық өрт сөндіру қызметін ұйымдастыру.
Бұл ережелерге көңіл бөліп қараған адамның көзіне бір мәселе бірден
шалынады. Ол құқықтан көрі ... ... Әр ... ... жасау» мен
«жағдай тудыру» деген сөзді кездестіреміз.
Шынында да, жергілікті өзін-өзі басқару – тұрғындардың билікке ие болу
ғана ... ... ... ... да өз мойындарына алу болып табылады.
Әсіресе тоталитарлық билік жүйесіндегі қатаң орталықтандыруға негізделген
Кеңес өкіметінің ... үшін ... өзін өзі ... ... демократиялық басқару түріне жақындатудың алғашқы қадамы болып
табылатыны ... ... ... ... ... ... екі түрі ... асуы мүмкін. Бұлар: жергілікті мемлекеттік басқару және жергілікті
өзін-өзі басқару.
Жергілікті мемлекеттік басқару дегеніміз ... ... ... ... ... ... немесе деңгейі жоғары тұрған
әкімшіліктің атынан жүргізілетін биліктің түрі.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік орындары тағайындайды. (Мысалы, ауылдың ... ... ... ... ... тағайындау облыс әкімінің қолында).
Жергілікті өзін-өзі басқару дегініміз сол территррияда тұрғындардың
билігі, бұл билік сол ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады. Осы жерде «Жергілікті өзін-өзі басқару туралы
Европа ... ... ... ... ... мағынаны толықтыра
түсейік:
«...1. Жергілікті тұрғындардың мүддесін қорғай отырып, заң шеңберінің
көлемінде мемлекеттік істердің негізгі бөлігін ... ... және ... ... ... ... мен ... ие болуды – жергілікті
өзін-өзі басқару деп ... Бұл ... ... ... еркін, жасырын және тікелей дауыс беру
арқылы сайланған мүшелері бар ... мен ... ... ... мен ... ... ... есеп беріп отыратын атқарушы
органдарды пайдалана алады. Бұл ереже азаматтардың кеңеске тікелей ... ... және сол ... азаматтардың заңда белгіленген басқа да
құқықтарын жүзеге асыруына бөгет бола алмайды.»
Европалық жүйе бойынша жергілікті мемлекетті ... мен ... ... ... ... ... бірге отырып, бір жүйені береді.
Басқарудың екі түрінің араласуының да түрі нұсқасы бар. ... ... ... ... ... жүйесіне байланысты әр түрлі міндет
қойылды.
Бірінші - әкімшіліктің жергілікті ... ... ... жағдайда жергілікті өзін-өзі басқару органының рұқсатын алмайынша
күшіне ене алмайды. ... сол ... ... ... ... бургамистер, т.б.) қолдауы не бекітуі шарт. Оны қолдаудан ... та екі ... жолы бар. ... - ... ... ... органының шешімін заңсыз деп табады, екіншісі – шешімді қажетсіз
деп кейін қайтарады. Демек оның «қажетсіз» не ... ... ... ... ... ... Өркениетті елдердің көпшілігінде дәл осындай әкім
тарапынан жасалатын «қамқорлық» баяғыда-ақ ... ... - ... ... ... ... басқару жүйесін
қадағалау.
Бұл – бүгіндері көптеген мемлекеттерде кездесетені, европалық жүйенің
ең көп тараған түрі. ... ... ... ... ... ... ... тек сол елдің заңына сәйкестігі тұрғысынан ғана
бақылай алады. Әдетте шешімді тексеруге аз ғана уақыт ... егер ... ... ... ... ... ... басқару органының
шешімі күшіне енеді. Соңғы уақытта кең етек алған бір ...... ... сот ... ғана ... алады. Өз кезегінде жергілікті өзін-
өзі басқару да сот арқылы өздерінің шешімдерін қорғап шыға ... ... ... ... ... ... үшін ... жергілікті
өзін-өзі басқару органдары бас қосып, бір орталық құрады (одақ, ... т.б.). Осы ... ... ... ... ... ... заңдарды қабылдатуға күш салынады, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жасалынады,
тәжірибе алмасып, бірлесе жасайтын жұмыстардың басты бағыттары анықталады.
Сурет 6. ... ... ... өндірістік құрылымы
I нұсқасы. Кооперативтік сауда орталықтары арқылы есеп ... 7. ... ... ... ... құрылымы.
II нұсқа. Несиелік серіктестік арқылы есеп ... ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі
басқарудың құқықтық негізі.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ... ... ... ... ерекшелігін және басқа ғылымдармен байланысын көрсету
мақсатында төменгі ... ... ... ... ... ... істің жай-күйіне жауапты жергілікті өкілдік және ... ... ... АТҚАРУШЫ ОРГАНДАРДЫҢ
ЖҮЙЕСІ
Жергілікті атқарушы органдардың қарауына мыналар жатады ... ... ... ... ... ... ... атқарушы
органдардың және әлеуметтік бағдарламалардың, жергілікті басшыларын
қызметке тағайындау бюджетті ... және ... ... жергілікті
қамтамасыз ету.
– Жергілікті атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындау ... ... ... атқарушы органдардың жұмысын ұйымдастыруға
байланысты өзге де ... ... ... ... ... ... мемлекетткі басқару мүддесіне сай республика заңдарымен
жергілікті атқару органдарға жүктелетін өзге де ... ... ... ... ... органының жүйесі жергілікті
өкілдікті орган – мәслихат (85-бап, 1-п)
– Жергілікті өкілдікті органдар – мәслихаттар – ... ... ... ... ... ... және жалпы мемлекеттік
мүдделерді ескере отырып, оны іске асыруға ... ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей, тең, төте сайлау құқығы негізінде
жасырыну дауыс беру арқылы төрт жыл ... ... ... ... мына ... ... Аумақты дамыту жоспарларын, экономикалық және ... ... ... және олардың атқарылу туралы есептерді
бектіу;
– Өздерінің қарауына жатқызылған жергілікті әкімшілік-аумақтық құрылыс
мәселелерін шешу;
– Заңмен ... ... ... мәселелер бойынша жергілікті
атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау;
– Мәслихаттың тұрақты комиссияларын және өзге де жұмыс органдарын құру,
олардың ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға
байланысты өзге де мәселелерді шешу;
– Республика заңдарына ... ... ... мен заңды
мүдделерін қамтамасыз ету жөніндегі өзге де ... ... ... жылы ... ... Конституциясында жергілікті өзін-өзі
басқару жүйесіне қатысты арнайы бап бар және сол баптың төрт ... ... ... ... ... ... Республикасында жергілікті маңызы бар мәселелерді тұрғын
халықтың өзі ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару тұрғын халық тікелей сайлау жолымен,
сондай-ақ халық ... ... ... ... қамтитын селолық және
қалалық жергілікті өзін-өзі басқару органдары арқылы жүзеге асады.
3. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... мен ... ... ... ... шекте азаматтардың өздері белгілейді.
4. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының дербестігіне олардың заңмен
белгіленген өкілеттігі шегінде кепілдік беріледі.
Қазақстан ... ... ... ... басқару жүйесінің Конституциялық ... ... ... ... ... негіз болатын халықаралық және
ТМД елдерінің құжаттарына шолу жасау керек. Конституцияның баптарына да сол
құжаттар бағыт сілтейтінің ұмытпалық.
Халықаралық ... ... ... ... ...
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы «Европалық Хартия» болып ... 1986 жыл) ... ... ... ... ... және ... негізі.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың принциптері мемлекет заңдарында, мүмкін
болған жерлерде конституцияда негізделеді.
3-бап.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... басқару дегеніміз – жергілікті тұрғындардың
мүддесін қорғай отырып, өздеріне берілген заң шеңберінің ... ... ... ала ... ... міндетінің негізгі бөлігін
алу және сол қызметті атқару.
2. Бұл ... ... ... сайлау ережесіне сай жабық дауыспен
тәуелсіз сайланған комиссиялар мен жиналыстардың қызметі мен олар ... ... ... ... қызметі арқылы жүзеге асады.
Тұрғындардың заң ... ... ... ... ... ... бұл ... кедергі келтірмейді.
4-бап.
Жергілікті өзін-өзі басқадың ауқымы.
1. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының негізгі құқықтары мен
міндеттері ... ... және ... да ... ... Бұл ереже жергілікті өзін-өзі басқару органдарын заңда көрсетілген
басқа да қосымша міндеттерден босатпайды.
2. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары өздеріне ... ... заң ... ... ... ... ... міндеттеріне
кірмейтін, немесе өкіметтің басқа органдары шешетін мәселеге араласпайды.
4. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... және ... ие. ... жағдайда ғана болмаса олардың өкілеттілігін орталық
немесе аймақтық органдар бұза алмайды.
5. Орталық ... ... ... ... ... ... ... өкілеттілігі біріктірілгенде, жергілікті өкімет органы
қабылдаған міндеттерге сәйкес ... ... ... ... ... мен ... өзін-өзі басқару органдарының
міндеттерін ... Осы ... ... ... ... ... жергілікті өкімет
органдары жергілікті жағдайларды ескерек отырып, өздерінің ... ... ... ... негізге ала отырып ТМД-ға қатысушы мемлекеттер жергілікті
өзін-өзі басқару жүйесін жан-жақты қамтыған және ... ... ... ... құжат дайындапшығарды. Өкінішке орай, неге екені белгісіз,
бұл заң үлгісі біздің ... ... ... ... бола ... ... ... құрылымының ТМД елдеріне арналған жалпы
принциптері (Үлгі ретіндегі заң актісі) 11.02.1997 жыл.
ТМД ... ... ... ... ... мен
жергілікті өзін-өзі басқару тәжірибесін зерттеу ... ... ... ... ... басқарудың заңдық негізі.
1. ТМД елдеріндегі жергілікті өзін-өзі ... заңы және ... ... ... ... негізделеді:
– Жергілікті өзін-өзі басқару – халықтың ... ... ... бағытталған, мемлекеттің демократиялық құрылысының
ажырамас бір белгісі ... ... ... ... ... мәселелерді жергілікті өзін-өзі
басқару құрылымы арқылы шешетіндей ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару, егер заң ... ... ... болмаса. Мемлекеттің барлық территориясында жүзеге асады;
– Жергілікті өзін-өзі басқару тұрғындардың тіршілігіне тікелей қатысы
бар мәселелерді комплексті түрде ... ... ете ... ... орналайқан жерлер мен басқа да территорияларының шегінде ... ... ... ... ... асыру кезінде ұлттық және тарихи
ерекшеліктер мен мол жердің жергілікті ерекшеліктері ескерілуі шарт;
– Жергілікті ... ... ... ... ... ... мәселелерді комплексті түрде шешуді қамтамасыз ете алатын, бұрыннан
халық орналасқан жерлер мен ... да ... ... ... асады;
– Жергілікті өзін-өзі басқаруды жүзеге асыру кезінде ... және ... мен сол ... ... ... ескерілуі шарт;
– Жергілікті өзін-өзі басқарудың өзіне тін міндеті мен құықығы бар ... сол ... ... ... ... жүзеге асыра алады;
– Жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... шегі заң ... ... белгіленеді, бірақ мемлекеттік билік органдары ЖӨӨБ-
тің заңға сай жүргізген жұмысына араласа ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың қызметінің
заңдылығын бақылап отырады, ... ... ... ... дәлелденген
жағдайда, ЖӨӨБ-тің лауазым иелері мен ... ... ... ... ... болып табылады;
2. Жергілікті өзін-өзі басқаруды ТМД-ға қатысушы мемлекеттер ... осы ... және ... да ... сай ... ... ... ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ БОЛАШАҚ
ҮЛГІСІ
3.1. Атқарушы органның ішкі бақылау құқығы
Қабылданған шешімді жүзеге асыру мәселесін бақылау – тексеру ... ... ... ... ... ... құқығы өкілдік органның
міндетіне де жатады, ... олар ... ... ... ... ... не ... жөнінде жауап береді.
Басқарманың қаржы қызметінің бақылаудың маңызды ... ... ... ... олар ғана ... ... ... өкілдік
органның бас қаулысына маңызды деп саналатын ... ... ... ... оның ... ... ... артық болып саналатын ережелерді
енгізу қате болады, себебі кейін оны өзгерту ... ... ... ... ... ... дұрыс жүргізілуі тек қана күн тәртібіндегі мәселелердің ... ... ... ғана ... көп ... ... ... қаралуына да әсерін тигізеді. Сондықтан жиналысқа қатысты ... ... ... меңгеру жиналыстың төрағасына ғана ... да өте ... ... жинау
Өкілдік орган алдын ала белгіленген тәртіп бойынша ... ғана ... ... ... қабылдай алады. Аса қажетті
жағдайда ғана ... ... тыс ... ... ... өз ... ал ол орнында болмаға жағдайда орынбасарға да осындай құқық
берілген. Егер ... ... ... ... ... құқық
орынбасарларға кезекпен беріледі. Жергілікті парламент кем дегенде екі айда
бір рет шақырылады.
Жиналыстың міндетті түрде шақырылатын ... Жаңа ... ... Егер ... ... ... бір бөлігі (жергілікті өзін-өзі
басқару ... ... ... ... сай) ... еткенде немесе
Солтүстік Рейн-Вестфалиядағыдай – фракция күн тәртібіне белгілі бір пунктті
кіргізген жағдайда;
– Егер (Бавария мен Баден-Вюрттембергтегідей) ... ... ... ... ... сол ... ... шешім қабылдауды
талап етсе.
Егер төраға жиналыс шақырудан ... оның ... бұл ... ... атқара алады.
Шақыру қағазын тапсыру уақыты, өкілідк органның іс қағаздарын жүргізілу
мәселесі регламентпен бекітіледі. Сонымен ... ... ... ... жүргізілгені дұрыс. Ерекше жағдайларда ... ... ... Күн ... бөлек, талқылануға тиісті мәселелерді ашып
көрсететін ... ... ... ... ... Депутат шақыру
қағазын белгіленген мерзімде қолына ... оның ... ... ... басшыларының жылдық есебін бекіту не бекітпеу жөнінде ұсыныс
бере алады. Тексеру бөлімі (ревизиялық бөлім) де ... ... ... ... мысалы, Солтүстік РейнВестфалияда тек ... ... да ... ... алып, жұмыс істейді. Тексеру құқығының тағы
бір жағын ұмытпаған жөн: Өкілдік орган өзінің шешімімен басқа бір ... ... кез ... ... ... ... ... бар. Жиналыс пен
басқарманың арасындағы осындай қайшылықтар бұлардан да жоғары ... ... ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқарудың жұмысына бақылау жасау.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі бақылаудан тыс болады деп айту қиын.
Федералды Жердің бақылау ... ... ... қоғам алдындағы алған
міндетін жүзеге асыруын қамтамасыз етіп ... ... ... ... ... ... құқықтарын қорғап та отырады.
Жергілікті өзін-өзі басқаруды бақылацтын органның өзі екіге бөлінеді.
Біріншісі – өзін-өзі бақару жүйесінің ... ... ... жасайды да,
екіншіден, қауымға берілген мемлекеттік міндеттердің ... ... ... ... ... табылады. Алғашқысы – ... ... ... ... ... құқықтық саламен қатар мамандық жағын
да ... ... ... ... ... бақылау органдары жергілкті
өзін-өзі басқару жүйесінің жұмысын толық та ... ... ... бақылауды алсақ, оны жүзеге асыру міндеті – ең ... ... ... ... ... ... округ директоры
немесе округ кеңесшісінің қолында болады, ал Жерлерге ... ... – бұл ... ... ... ... Ең жоғарғы бақылаушы
орган – ішкі істер ... ... екі түрі бар. ... ... ала ... ... кез келген ақпаратты, мәліметтерді алу ... ... ... ... ... органы шешімді өзгертуге немесе қайтаруға, бұйрық
беруге, егер ол орындалмаса – қызметкерді ауыстыруға ... ... ... ... ... оның қорытындысын жариялау – ... үшін ... ... болып табылады. Егер өкілдік орган бақылау
нәтижесінде көрсетілген ... ... бас ... ... ... басқару органын таратып, комиссар тағайындау – бақылау органының ... және ... ... ... болып табылады.
Әрине, жергілікті өзін-өзі басқару ... да екі ... ... Олар ... ... шешімдерімен келіспеген уақытта
әкімшілік сотына жүз\гінеді. Бұл жердегі негізгі ... ...... ... жұымысында тек қоғамның мүддесіне ғана қызмет етеді, жеке
азаматтың құқығы үшін ... ... ... ... ... ... мен ... Сайлау алдындағы күрес.
Дауыс берушілер үшін күрес пен қоғаммен үздіксіз ... ... ... ... ... ... ... Жақсы дайындалған сайлау нуқаны
бейжай сайлаушыларды өздеріне тартады, жақтастардың белсенділігін арттырып,
партияның қалыптасқан бейнесін жаңғыртады. ... ... ... ... ... ... қателіктерін жойып, жаңа тұрпат жасай алмайды,
дегенмен сайлаушылардың азаматтық қасиетін оятатынында сөз ... ... ... ... үші ... ... бар. Күшті
партиялар өздерінің бұрынғы табыстарына, ... ... ... сүйене отырып, тек қана жеңіс үшін жұмыс ... ... ... ... ... ... Бағдарлама
талабына сай сайлаушылардың қолдауын алу мақсаты ... ... ... Ал
партия қатарында танымал қайраткерлер көп болса, салмақты соларға ... ... ... ... ... ... үміткерлерінен көрі, атақты,
даңқты кандидаттарды көбірек қолдайды.
Іс жүзінде ... үш ... ... жеке ... Ең ... әр ... ... өзінің жеке бағдарламасын
ұсына білуі керек. ... ғана ... ... іс-қимылдарына жалтақтап,
«қалай істесек олардан артық болар екенбіз» дегенді қояды. Қоғамдағы көңіл
күйді дәл тауып, ... ... ... дөп ... ... сол ... көрсеткен партиялар табысқа жетеді. Сонымен қатар, әр
партияның ... ... ... дұрыс.
2. Жергілікті органдарға сайлау.
Өкілдік жиналыс жалпы, тікелей, тең және жасырын ... 4-5 ... ... жерде пропорциялық сайлау жүйесінің қолданылғаны дұрыс.
Соның арқасында ғана өкілдік органдағы мақсат-мүдделер ... ... ... ... ... ... сайлаудың негізгі ерекшелігі
мынада: партиялармен бірге сайлаушылар бірлестігі өздерінің кандидаттарын
да ұсына алады. ... ... ... ... ... да ... ... бірлестігінің маңызы әр Жерлерде әр түрлі.
4. Сайлауға қатысу.
Жергілікті сайлаудың бір ерекшелігі – ондағы партияда жоқ ... ... ... ... деңгейге қарағанда біршама жоғары.
Сонымен қатар жергілікті сайлаудың нәтижесін ... ала ... білу де ... кез ... ... ... (мемлекеттік деңгейдегі) сайлауға үлкен
әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... көзқарасжергілікті жағдайға тікелей байланысты
болады. Ал федералдық сайлауда негізгі роль ойнайтын идеологиялық бағыт ... ... роль ... ... ... ... ... сайлауы
нақты іс-қимылға тікелей бағынышты. Жергілікті партия ... үшін ... ... ... ... ... ... партияның
ерекшелігі, оның жеке сыйпаты ... роль ... ... теориялық, идеологиялық ерекшеліктері федералды деңгейдегідей
көзге түсе де қоймайды.
Сондықтан да бір партияның ... ... бір ... тізімін
қолдап дауыс беруі әбден мүмкін. Сонымен бірге аймақтық дағдылы партиялық
байланыс та күшті. Бұндай байланыс ... ... бір ... анық ... ... ... ... дағдылы
қоғамдық өмір, экономикалық жағдай (деревнялардың жақындығы, шіркеудің әдет-
ғұрпы, өнеркәсіп, т.п.) ... ... ... әлеуметітк саяси жағдай
жойылған кезеңде жергілікті ... ... ... та ... ролін жоғалтады.
Бірде бір партияға, енді бірде екінші партияға ... ... да ... жерлерге қарағанда жергілікті сайлауда көбірек
болады. Қарапйым өмір ... ... ... ... түрлі
топтары сырттай бақылай отырып, өздерінің көңілдерінен шығатын саяси күшті
іздестіреді. Біріншіден, бұл жерде ... ... ... ... ... көп те, ... жергілікті сайлауда жаңа құралған
саяси күштер де ... ... көре ... ... бірге муниципалдық
саясат, әсіресе ірі қалалар үшін, үлкен саясаттың алдындағы күштердің
байқауы ... ... ... ... ... ... ... қолдауына ие болады деген сияқты келелі мәселелер осы жергілікті
сайлауда сыннан өтеді.
3.2. Жергілікті өзін-өзі басқарудың қаржы-экономикалық көзі
Кез-келген ... ... ... де, ... ... де ... өздерінің шешім шығарып, сол шешімді жүзеге асыра алатындай
күш-қуаттары болатынына байланысты болады. Ал ... ең ... – сол ... ... ... ... ... жылдан
астам бір орталықтан билік жүргізілген тоталитарлық жүенің қол астында өмір
сүрген Кеңес Одағының бұрынғы ... ... ... бастық
дегенмен жергілікті билікті сол жердің тұрғындарына беруге аса ынталы да
емес ... ... ... ... ... заң ... ... уақыттан бір жыл өтпей-ақ «Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ма еді). ... төменге дейін тек бағыныштылыққа
негізделген, барлық жергілікті билік бір ... ... ... ... тағы бір ... өмірге алып келу – билік иелеріне ... ... ... да жергілікті өзін-өзі ... ... ... тәсілдері – жергілікті қауымның қолынан ештеңе
келмейтінін дәлелдеу. Алғашқыда «халықтың түсінік деңгейі ... ... ... ... ішкі ... ... әлі жеткен жоқ» деген
пікірді ұран етіп көтерген олар, кейіннен басқа айлаға көшкен сияқты. ... ... не ... ... деген, шынында да кез ... ... ... ... ... Сол ... жергілікті басқарудың барлық
механизмдерін сақтап, ал жергілікті өзін-өзі басқарудан тек ... ... ... келеді.
Жоғарыда айтып өттік, басқарудың төменгі деңгейі болып табылатын
жергілікті өзін-өзі ... ... ... институттың барлық дерлік
құрылымы жұмыс істейді. Оның бүгінгі нарық ... ең ... ... ... ... пен жергілікті бюджет болып табылады.
Жергілікті атқару ... ... де осы екі ... ... Қолдарында не меншік жоқ, не ... жоқ ... ... ... ... асыра ламайды. Аты бар да, заты жоқ жүйе ... ... ... ... ... ... ... жерде бірнеше сұрақ туындайтын сияқты. Біріншіден, жергілікті өзін-
өзі басқарудың иелігіндегіменшікті заң жүзінде қалай атауға болады?
1997жылы «Сорос-Қазақстан» қоры Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ең ... ... ... өткізді. Пікірталастардың
бірінде заңгер мамандардың бірі ... ... ... бұл
мәселені көтеріп те ... жоқ. ... ... ... ... ... ... меншік пен жеке меншік танылады...»
деген жолдар бар. Ал муниципалдық не қауымдық ... ... ... жоқ ... ... те болмайды. Ал Ресей мемлекетінің Конституциясында
муниципалдық меншік танылған» деп жиналғандарды абдыратып тастаған.
«Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... термин кездеседі. Әрине, бұл – заңгерлердің ... ... ... ... ... ... ... аяқталғанына бірнеше жыл болыпты,
жергілікті қауымға енді қандай меншік қалды деп ... ... ... ... ... ... Бұл түсінікті де.
ТМД елдеріне арналған (Үлгі ретіндегі заң актісі) құжатта жергілікті
өзін-өзі басқарудың ... ... ... бөлім ретінде
берілген:
29-бап. Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық негізі.
1. Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... ... иелігіне жататын, бірақ
жергілікті өзін-өзі басқару органына берілген ... және ... ... ... ... ... қанағаттандыруға жұмсалатын
заңға сай басқа да меншіктер құрайды.
2. ... ... ... ... пайдалану құқығына ие субьект
болып табылады және олар сол муниципалды құрылымның қорларын не ... ... ... басқару органдары арқлы пайдаланады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өздерінің өкілдіктері
деңгейінде ... ... ие болу және ... әлеуметтік стандарттың өлшеміне сай қамтамасыз ету құқығы бар.
30-бап.
1. Муниципалды меншіктің құрамына жергілікті ... ... ... тыс қорлар, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
дүние-мүліктері, муниципалды меншікке жататын жер және ... ... ... кәсіпорындар мен бірлестіктер, муниципалды банкілер
мен ... да ... ... муниципалды тұрғын үй қоры мен тұрғын
үйге жатпайтын ғимараттар, муниципалды білім, денсаулық, мәдениет пен ... ... да ... кіреді.
3. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары заң нормаларына ... ... ... ... немесе тұрақты түрде пацдалануға
жеке адамдар мен заңды тұлғаларға беруге, арендаға тапсыруға, заңды ... ... ... ... меншікті жекешелендірудің тәртібі мен шарттарын
жергілікті тұрғындар тікелей ... ... ... ... ... ... ... меншікке жататын объектілерді жекешелендіруден түскен пайда
толық түрде жергілікті бюджетке беріледі.
5. Муниципалды меншік, мемлекеттік, жеке және т.б. ... ... ... ... және ... ... да дәл солар сияқты
қорғалынады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары өз ... ... ... мекемелер ұстауға болады ма деген мәселе де ... ... 1991 ... қоғамдық территориялық өзін-өзі басқару
жүйесі енгізілгенде де осы сұрақ туындаған. Кейбір «тірі» ... ... ... ... ... әлі ... ... өздерінің
базаларынан күн көріп отыр. Қырғыз әріптестеріміз бұл құқықтың көлеңкелі
жақтары бар деп есептейді. Олардың ойынша бұл – ... ... ... ... пайда болуына жағдай тудырады. Шынында да,
«қанына тартпағанның қары ... ... сол ... ... ... жеке не мемлекеттік кәсіпорындарға ... ... ЖӨӨБ ... ... бұрмайды деп кім айта алады.
Атқарушы органдар қажетті тапсырыстарды (заказ) қай ... ... ... ... ... өздерінің құрған кәсіпорындарға ... ... ... ... ... атқарушы аппаратты ұстауға, түрлі жобаларды жүзеге
асыру үшін қаржы ... және сол ... бар ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқарудың тәуелсіздігінің бір
кепілдігі де осы емес пе?
Үлгі ретіндегі заң актісінің ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары қабылданған заңдардың негізінде
өздерінің шаруашылық қызметтерін жүзеге асыру үшін кәсіпорындар, мекемелер
және ... құра ... және ... ... ... ... ... ие.
Муниципалды меншіктегі кәсіпорындардың, мекемелер мен бірлестіктердің
барлық жұмыс бағыттарын, бағаларын т.б. жергілікті ... ... ... және ... ... ... бекіту, өзгерту міндеті,
басшыларын тағайындау, ... ... ... есептерін қабылдау да
жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қолында болмақ (32-бап).
Қырғыз Республикасындағы коммуналдық (муниципалды ... ... ... ... ... 1997 жылдың 22 қаркүйегнде жарық ... ... ... ... ... ұйымдастыру
негіздері туралы» деп аталатын Президент ... ... ... ... 1995 ... 30 ... «Объектілерді жергілкіті
қауымдастықтардың коммуналды меншігіне беру тәртібі ... ... ... жарық көрген болатын ... ... ... алға ... ... байқауға болады). Кейіннен коммуналдық
меншік туралы мәселе Азаматтық Кодекс пен ... да ... ... ... ... ... өздерінің территорияларындағы коммуналдық
меншікті өз қолдарына алудың және ... ... ... ... жасалды.
Коммуналды меншіктің жасақталуы.
Жоғарыда айтып өткен заң бойынша ... ... ... ... беру тәртібі туралы») бұрын
мемлекеттің қарауындағы дүние-мүліктер жергілікті қауымның ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдары өздеріне
меншік жасауға да ... ... Олар ... тыс немесе арнайы
қорлардың қаржысына мүлік ... ... ... ... ... ... ауыстыруарқылы да меншік құрай алады.
Есеп пен бақылау.
Коммуналды меншік – ... ... ... ... ... бір ... ... табылады, сондықтан да бұл жерде ... пен ... ... ... ... ... ... байлығының негізгі бөлігінің із-түзсіз кеткені ... ... ... халықтық бақылауға ала отырып, барлық жұмысты
жариялық жолмен жүргізбесе, атқару органының беделден айырылуы ... ... ... бұл ... не ... ... ... коммуналды
меншік мәселесімен айналысатын арнайы бөлім жүзеге асыру керек. ... ... ... да оңай ... ... олардың барлығы дерлік ... ... ... есімізге алсақ, ұқыптылықпен пайдалану
мәселесі бірінші орынға ... ... ... жолдары.
1. Жергілікті қауымға берілетін объектілер мен мемлекеттің меншігіндегі
объектілердің ара жігін ажырату принциптерін шығару.
2. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... тізімін
жасау.
3. Объектілердің жергілікті өзін-өзі басқару органдарына берудің
тәртібін ... ... және ... ... ... ... ... жағдайда меншікті алудан көрі оны ұстап
тұру аса қиын мәселе. ... ... ... ... ... қаржымен
жергілікті қауым сол объектілерді қамтамасыз ете алады ма?
Жергілікті қауымның коммуналды меншігіне берілуге тиісті объектілер
төмендегі принциптерге сай ... сол ... ... ... ... ... ... билік органдарының сол объектілердің қызметін қаржыландыру
мүмкіндігі.
Ерекше бір жағдайларда жергілікті ... ... ... ... қазынасы болып ... ... ... ... объектілерді жергілікті өзін-өзі басқару органдарына бере
отырып, мемлекеттік мүлік қоры оны басқаларға ... ... ... болмайтынын заңдандырады.
* Жергілікті қауымның комуналды меншігіне берілген объектілерді басқару
сол Жергілікті ... ... ... ... сай ... Егер жергілікті қауымның коммуналды меншігіне берілген объекті
дәлелді себептермен ... ... ... ... ол ... мүлік қорына хабарланады.
* Жергілікті қауымға берілген объектілерді жалға беру жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... ғана ... ... ... ... болмайынша – жергілікті өзін-өзі басқарудың бомайтыны
түсінікті. Әр елде бюджеттің жасақталу жолдары әр ... ... кең ... ... бар. Біз ... жеке ... ... Европалық Хартияда
жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... көз ... ... органдарының қаржылық негізі.
1. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары өз ... ... ... орай өз ... өз ... ... ... жұмсай алады.
2. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қаржылық ... ... мен ... ... атқарылатын жұмыс ауқымына сай болуы
керек.
3. Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... бір ... ... ... ... ... заңға сәйкес жергілікті
жерден жиналған және мөлшерін ... ... ... ... ... ... басқару органдарына бөлінген ресурстар іс
тәртібіне орай жергілікті өзін-өзі басқару органдарының келісімін ... ... ... ... басқару органдары күрделі қаржы заемын алуға
құқылы және ... ... өз ... заем ... да ... ... ... жергілікті құрылым заңды тұлға ретінде өздерінің
бюджетіне иелік етеді және бұл иеліктің берлігі бір шегі де ... ... ... ... ... ... асырылуы шарт. Оны
қалай жүзеге асыратынын өзін-өзі басқару органының өзі біледі, әйтеуір заң
шеңберінен шықпаса болғаны.
Қазақстан Республикасы қосылған ТМД елдеріне ... ... ... ... ... жергілікті бюджет туралы төмендегідей баптар бар:
36-бап. Жергілікті бюджет.
1. Жергілікті бюджет муниципалдық ... ... ... ... ... ... бекіту және жүзеге асыру, ... ... ... өзін-өзі басқару органдары жүргізеді;
Жергілікті бюджеттің тәуелсіздігі төмендегі ... ... ... өзін-өзі басқару органдары бюджет қорларын ... ... ... ... ... ... ... артылып қалған қорларын алуға тиым
салынады.
Жергілікті бюджеттің кіріс көзін ... ... ... мен
айыппұлдар, мемлекеттік салықтан ұзақ мерзімге белгіленген, заңды нормаға
сай бөлінетін қаржылар, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жеке мемлекеттік өкілдіктерден түскен қаржы,
муниципалитет мүлкін жалға тапсырғаннан түскен ақы, жергілікті ... ... ... ... ... мен ... бір ... дотациялар, субвенциялар, трансферттік төлемдер және
ЖӨӨБ органдарының қызметі нәтижесінде түсетін басқа да ... ... ... алымдар мен салықтар алу.
2. Мемлекеттік салықтың белгілі бір ... ... ЖӨӨБ ... ... ... ... ... ең тиімдісі – жергілікті салық болса, ең қажетсізі –
мемлекет ... ... ... осы ... тек ... ... ... деп қателеспелік. Олар араласып келе береді. Көптеген
мемлекеттердің қаржы көзі ... ... ... ... ол
жалпы бюджеттің 60 пайызын, Ұлыбританияда 30-40, ... 37, ... ... құрайды. Үкімет тарапынан берілетін ... 20-40 ... ... ... ... ... ... демократизациялануының нәтижесінде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... кең ... жая бастады. Қоғамның
өзін-өзі ұйымдастыруынсыз Қазақстанның бүтіндігін ... ... және ... ... қалыптастыруды қамтамасыз ету мүмкін
емес.
Қазақстандық өзін-өзі басқарудың дамуы өтпелі кезеңнің күрделі
әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... орын алып ... ... үдерістердің қарама-қайшылығы,
аяқталмағандығын және айқындалмауын көрсетеді.
Тұрғындардың территориялық бірлестіктері ... ... ... үшін ... ... ие болып отыр.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін зерттеуде жақын және алыс шет
елдердегі жергілікті ... ... ... оқып-үйрену зор рөл
атқарады.
Батыстағы жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... елдердің еркін демократиясында осы басқару
жүйесі үлкен рөл атқаруда. Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... ... ... құрылған, жер-
жердегі жергілікті өзін-өзі басқарудың дамыған елдердегі жағдайларын ... ... үш ... ... ... тип ... Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және т.б.); француздық тип
(Франция, Италия, Бельгия, Испания, Латын Америкасының ... ... ... және аралас тип (ФРГ, Жапония).
Англосаксондық тип – орталыққа, жоғары тұрған органдарға жергілікті
органдардың автономиясы мен ... ... ... ... қатар, англосаксондық үлгіге тән тұрғындар сайлайтын әкімшілік-
территориялық бірлік, өкілетті органдар ... ... ... ... да ... болады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың француз (немесе континенталды) типтің
басқаларынан өзгешелігі, онда ... ... ... ... ... ... ... болады.Бұл тип иерархиялық пирамиданы еске
түсіреді, өйткені онда әртүрлі директивалар мен ақпараттарды ...... ... ... жіберіліп, түсіріледіжәне онда
жергілікті жерлердеорталық ... ... ... ... ... ... басқарудың аралас түрінде кейбір елдерде
англосаксондықпен қатар, француздық (континенталды) үлгі де ... ... ... ... ... үш типі ... едәуір болғанына
қарамастан, қазіргі демократиялық мемлекеттерге тән олардың қызметтерінде
көптеген ұқсас принциптерден құрылады.
Батыс елдердің саяси жүйесініғ ... ... орны мен ... ... ... ... екі жүзді мінезі көрініс табады.
(Жергілікті жерлердегі істерді шешудегі өзіндік еркіндік және жергілікті
деңгейде ... ... ... ... асыруы.)
Муниципалдық органдардың құқықтық және саяси өкілеттілігі әдетте
басқарудың ең ... ... ... Байқағанымыздай ірі қалалар
көбірек автономияға ие ... және ... сай, ... ... құқы бар
үлкен қалалар мен поселоктарға қарағанда үлкен жауапкершілік арқалайды.
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... санатына жатады және мемлекеттік өкілдік органдары
парламентімен қатар ... ... ... ... жүйесінің негізіне
нақты құқықтық мәртебесі бар жергілікті өкілдік органдар жатады. Талдау
көрсеткендей, кейінгі ... ... ... ... ... ... ... реформалар демократияны нығайтуға, әлеуметтік-
құқықтық мемлекетті нығайтуға ... ... ... мен орталық
басқару түрлерін оңтайлы ... ... ... ... және ... ... ... рационалды бөлуге
бағытталған.
Қазіргі уақытта ... ... атап ... Батыс Европада
орталықпен, региондар мен жергілікті өзін-өзі басқару арасында ... ... ... ... ... ... ... орындары
мемлекеттік деңгейде орталықтандырмау ... ... және ... ... кең ... ... шешуге автономия беруде. Ал
кейбіреулері керісінше, жергілікті территориялық ұжымдардың ісіне ... ... ... ... жергілікті деңгей мен ... ... ... азаматтары әдеттегі жағдай ... ... ... ... ... ... ... мемлекет пен жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құзыреттілігін
бөлу ... ... ... анықтау мақсатқа сай болады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... сыртқы басқару мен барынша өзіне ерік берілген ішкі басқаруға
негізделген жергілікті өзін-өзі басқарудың концептуалдық ережесі жатады.
Жергілікті ... ... ... ... ... жерлерде
басқаруды ұйымдастыру реформасын жүзеге асыру, анықтау және ... ... ... ... кіретін әлеуметтік-саяси шаралар ... ... ... ... басқару жүйесін жергілікті тұрғындардың
мұқтаждықтары ... ... құру ... коммуналдық, білім беру,
медициналық, қозғалу ... ... ... ... ... және
т.б.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық үлгісі муниципалды-
копперативтік сипаттағы және ... ... ... ретінде құрылады. Жергілікті бюджеттің қаржылық ресурстарын тиімді
пайдалану жағдайдан ... өте алу және ... бөлу үшін ... ... құру ... ... басқару үшін ауыл және поселоктардың әкімдерін сайлау мен
қызметтерін заңмен ұштастыру қажет. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары
өздерінің ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасы жергілікті өзін-өзі басқарудың
экономикалық ... ... ... ... ережеге сай (ҚР
Конституциясының 89 бабы) жергілікті өзін-өзі басқару мемлекеттік басқару
жүйесіне ... ... ... сұрақтарды шеше алады және
Қазақстан Республикасы мемлекеті ... және заңы ... ... ... ... ... дамыту дегеніміз қоғамда нақты
демократияны ... ... ... ... кәсіби даярлау,
басқарудың артық ... ... жою, ... жою және ... демократиялық реформаларды жүргізуіне кедергі келтіретін жемқор
шенеуніктердің ... ... ... ... өзін-өзі басқару
органдарының өз еріктілігін мойындай отырып, конституциялық өкілеттіліктер
бере отырып, жергілікті жерлердің ... ... ... ... заң аясында «бақылау» құқығын сақтайды. Міне осыны
жергілікті өзін-өзі басқарудың мемлекеттік сипаты ... 4- ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі
басқарудың қаржылық негізі ретінде жергілікті бюджет болып саналмайды. Бұл
теріс құбылыс жергілікті ... ... ... ... да,
тиімді қызмет атқаруына да әсер етеді. Бұндай факт, жергілікті өзін-өзі
басқару органдарының құралы ... ... ... ... және бұл ... ... органдарының иелігінде
болғандықтан, соңғыларға тәуелді болуларын тудырады. Сондықтан жергілікті
өзін-өзі басқарудың тиімді қызмет ... үшін ... ... ... жергілікті бюджетті бөлуге құқылы. Оларды осылардан ... ... ... ... ... ... ... және басқару теориясы
логикасынан шыға отырып, ... ... ... ... жүйесін еңгізу
кезеңінде мемлекеттік органдарды (координациялық орталық) құру дұрыс деп
есептелініп, олардың жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... және ... ... ... ... шаралары
бойынша шешімдерді шығаруы жатады.
Жергілікті өзін-өзі басқаруда жетекшілерін үйрету мен персоналды ... және ... ... ... ... ... құру мен
жергілікті мемлекеттік органдармен өзара әрекеттесу, облыстық, қалалық және
аудандық ассоциациялар құру дұрыс болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес құрылым болып табылады және мониторинг жүргізу
және мемлекеттік органдарды басқару үшін негізгі қызметке ие ... ... ... ... ... арқылы басқаруға қатысатын
тұрғындардың мемлекеті болғандықтан, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... және ол шын ... қазіргі
демократиялық- қоғамды ұйымдастырудың негізге алатын принципі ... ... ... басқару институтын құру арқылы ... ... ... оның ... ... болады. Бұл қоғамның өзін-өзі
ұйымдастыруы мен ... ... ... тікелей байланысты .
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің ... ... , ... ... өкіметтіліктерін рационалды түрде бөлуге
байланысты . Бұл бөліну бәрінен бұрын ... ... ... және
локалды сипаттағы қызмет көрсету яғни – тұрғындарға коммуналдық қызмет
көрсету және ... ... ... ... ету ... ... ... өзін-өзі басқару органдарына нормативтік тәртіпті
ескере отырып тұрғындарға ... ... ... және ... ... салынады.
Жергілікті өзін-өзі басқару мен мемлекеттік басқару қызметтерін бөлу
мемлекет пен қоғамды ... ... ... ... ... ... кіргізеді. Жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... ... вертикалы ауылға дейін жетеді, онда орталық
билік барлық жағдайлары мен қажеттіліктерін ескеруге мүмкіндігі ... ... ... ... мысалы, қорғаныс, денсаулық сақтау, білім
беру және т.б. жергілікті деңгейде тиімді болып ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
меншік өкілдігі мен ресурстарының тепе-тендігін(балансын) ... ... ... ... жеке, коммуналдық меншік және шараушылық
субъектілері ... ... ... өмір ... өзін-өзі
қамтамасыз ететін жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... және ... ... ... табылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мен субъектілерінің қызметіне
жағдай туғызатын ресурстық қамтамасыз етуге: қаржылық, ... және ... ... ... ... ... өзінің қаржылық көздерін
иеленуі керек. Ол тұрғындарының өз ... ... ... ... ... физикалық тұлғалардың өз еріктерімен қайырымдылық акциялары ... ... ... ... ... табыс түріне де
толықтырылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару субъектісі болып:
- Жергілікті қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті қауымдастық жете Жетекшісі мен жалияты;
- Үй шаруашыларының меншік иелерінің кооперативі.
Жергілікті қауымдастық басқарулары жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... жергілікті қауымдастық жиынының;
жергілікті қауымдастық қеңесі мен жетекшісі ... ... ... ... шаралар;
• Мониторинг;
Аудан:
• Нормативтері;
• Мамандықты жетілдіру;
Район (қала):
• Мониторинг;
... ... ... 4. ... ... ... ... желісі
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Казахстан, 1997 ж.
2. Белиспаев А. Формирование органов самоуправления в Казахстане // ... 2 – 2000 – ... ... А.Г., ... В.А., Широков А.Н. Основы управления муниципальным
хозяйством. М. МОНФ. 1997 г.
4. Муниципальный  менеджмент. Учебное пособие для вузов. - М.:ББ, ... ... А.М. ... ... и ... ... в Республике Казахстан // Саясат № 4-5 – 2000 – с. 53-
58.
6. Демьяненко А.Н., ... А.Л. ... ... ... ... ... 1998.
7. Местное самоуправление в зарубежных странах (информационный обзор) ... ред. Н.П. ... и др. - М.: ... лит., 1994, 80 ... ... www. ... htm.
9. Телебаев Г.Т. Некоторые проблемы введения местного самоуправления в
Республике Казахстан // Саясат, 2001, №1, С. ... ... www. ... ... А. ... ... ... местного самоуправления в
Республике Казахстан // Правовая реформа в ... - № 1 (5). ... – с. ... ҚР Заң ... «ҚР ... өзін-өзі басқару туралы Заңы».
13. Калиулы Ж., Марданов К. Местное самоуправление: взгляд со стороны /
Деловое ... ... - № 38(70) от 4 ... 2001- с. ... Кубаев К.Е. Экономическая модель местного самоуправления // Материалы
конференции Ассоциации экономистов Казахстана. - Караганда, 2003.
15. Жиренчин К.А., Ахметов М. ... ... ... ... ... ... ... // Саясат. - №6. – 1998. ... ... ... К.Е. ... ... и ... ... самоуправления
в Республике Казахстан // Транзитная экономика. - № 4-5. – 2002. - с.5-
13.
17. Шимшиков Ж.Е. ... ... ... ... ... // ... ЕАГИ. - №1. – 2003.
18. Шимшиков Ж.Е. Концептуальная основа экономической ... ... ... ... ... ... о ... местного бизнеса. Под научной редакцией проф.
Байзакова С.Б. – Алматы, 2001. - с. ... ... А.Е., ... М.Р., Цивилева Е.Д. Обзор законов о местном
самоуправлении государств - ... СНГ ... ... №4, 1994, С. ... ... К.Е. Проблемы формирования ... ... ... ... ... ... ... конференции «10
лет независимости Казахстана: итоги и перспективы ... ... 22-24 ... 2001. - ... ... II, С. ... Кубаев К.Е., Закирова А.Т., ... Ж.М. ... ... ... ... ... в ... // Материалы Республиканской научно-практической конференции
«Становление рыночной системы в Казахстане в 21 ...... 5 – ... ... ... органдары [20]
Ауылдық, селолық округтар, қалалық (аудандық маңызы бар қалалар) облыстық
маңызы бар қалалардағы аудандық жамиғаттар
Ауылдық, селолық округтық, қалалық (аудандық ... бар ... ... бар ... ... кеңестер.
Облыстық
Облыстық атқарушы органдар
Соттар
Атқару-шы билік
Өкілетті билік
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары
Мемлекеттік басқару органдары
Деволюция
концентрацияланбаған
бірлестік асс-р
Жергілікті бірлестік
өкілеттік
органдар
Аудандық атқарушы органдар
Аудандық және ... ... ... бар ... ... ... ... жиналысы
Кеңес
Жамият
Басқарма КСДХ
Өндірістік артелдер
А-1
А-2
А-3
А-4
А-5
А-6
Коопторг
К-1
К-3
К-4
К-5
Жергілікті қауымдастық
К-6
К-7
К-9
Тұрғындар – тауарлар мен қызмет көрсету тұтынушылары
Кредиттік
бірлестік (КТ)
Комиссия
К-8
Жетекші
К-2
Тұрғындар – ... мен ... ... ... ... ... ... жиналысы
Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту бойынша мемлекеттік координациялық
орталық
ЖБ
ЖБ
…..
…….
ЖӨӨБ
ассоциалары
Жергілікті өзін-өзі ... ... ... атқарушы органдары Республика Президенті мен Үкіметінің өкілі
болып табылатын тиісті әкімшілік-
аумақтық бөліністің әкімі басқарады. (87-бап, 3-пункт)
ӘКІМНІҢ ОРЫНБАСАРЛАРЫ
(оларды ... әкім ... және ... ... ДА ... ... ... үй, тұрғын үй құрылысы
2. Жол қозғалысы, транспорт ... ... ... оның ... ... ... мәселелері
4. Қоршаған ортаны қорғау
5. Қаланың (ауданның) дамуы
6. Қала орталығының дамуы
7. Өндіріс орталығына арналған жерді қайтадан ... ... ... Денсаулықты жақсарту, қалпына келтіру
10. Бюджет, бюджетті тұрақтандыру
11. Европалық қоғамдастықтың ішкі экономикаға әсер ... ... ... оқу ... ... жоспарлау.
Мысалы:
Өрттен қорғау қызметі
Құтқару қызметі
Авариялық қызмет
Тәртіпті қолдау қызметі
Комуналдық құрал-жабдықтар және т.б.
Мысалы:
Құрылыстың болашағын ... ... ... ... ... ... ету
Қоршаған ортаны қорғау
Финанс қызметі
Құқықтық және кәсіби бақылау
Құқықтық қадағалау
Өзін-өзі басқару жүйесінің міндетті жұмыстары
Жоғарыдан түскен бұйрықты орындауға ... ... ... ... ... ... ... және кәсіби бақылау
Мысалы:
Бос уақытты өткізу Зейнеткерлердің жиналысы Спорттық құрылыс
Театрлар
Оркестрлер және т.б. Музейлер және ... ... ... ... ... алған міндеттер
Өз қызмет аясы
Басқа жаққа берілген қызметтер аясы
Атқарушы орган
а) Міндеттерді дайындау
ә) Әкімшілік актілер мен сол міндеттерді жүзеге асыру
б) ... ... ... болу
Өкілді орган
а) Міндетті таңдау
ә) Өз шешімімен негізгі мәселелерді шығару
б) Атқарушы органның қызметін бақылау
Шешімнің жобасын дайындау
Шешім, Бұйрық, Жарлық
Магистрат ... ... алқа ... ... ... және ... ... кеңесінің төрағасы және басшылық жасаушы
басқару орг.
Бөлім меңгерушілері
комиссия
Азаматтар
директор
Азаматтар
комиссия
басқару органы
бөлім жетекшілері
Муниципалдық кеңес
Кеңестің төрағасы қызметіндегі ...... ... ... және басқару жұмысына жетекші
Муниципалдық Кеңес
Азаматтар
басқару органы
комиссия
Бургомистр
(ірі қалаларда «магистратпен» бірге)
Азаматтар
басқару органы
комиссия
орынбасарлар мен бөлім жетекшілері
Муниципальды жиналыс
Муниципалдық жиналыстың төрағасы немесе президиум

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығындар түсінігі, есебі және талдауы.45 бет
Менеджер болуы керек..4 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Ішкі программалар, Процедураның программада ұйымдастырылуы20 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Балалар бақшасында тілді дамыту жөніндегі жұмыстың мазмұны мен ұйымдастырылуы34 бет
Банк мекемесіндегі кассалық операциялардың есебі мен ұйымдастырылуы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь