Мектеп жасына дейінгі балалардың оқу үрдісінде тәрбие формалырын қоладану

КІРІСПЕ
І. ОЙЫННЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ОҚУ ҮРДІСІНДЕГІ СИПАТЫ
1.1 Ойын, оның маңызы мен жаңа модульдік технологияда алатын орны.
1.2 Ойын мақсатын талдау және оның мәні.
1.3 Іскерлік ойындар . оқу.тәрбие үрдісінде.
IІІ. МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ТӘРБИЕ ЖҰМЫСЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ.ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
3.1. Тәрбие туралы философиялық көзқарастары
3.2. Ұжым бірлігі, өзара қарым.катыпастарының тәрбиелік әсері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Көкейкестілігі. Бүгінгі күнін жаңару бағыты бала тәрбиесінің арқауына ұлттық әдет-ғұрып, салт-дәстүрді халықтың рухани игілігін пайдалану басты назарда болуы көзделініп отыр. Әр қазақ халқының азаматы ұлттық өмірге немқұрайлы қарайтын жас ұрпақты қазақтың рухани, материалдық мәдениетін толық меңгерген, тарихын, әдет-ғұрып салт-сана, дәстүр, тәлім-тәрбие, адамгершілік қасиеттерін бойына сіңіріп, елін, жұртын сүйетін азамат болып өсуін қамтамасыз етуі тиіс.
Қазіргі жеделдету, демократияландыру жағдайында қазақстан республикасында басты міндеттердің бірі - ұлттық ерекшеліктерді еске алып, жастарға терең білім мен тәрбие беру ісін одан әрі дамыту әсіресе балалардың отбасындағы тәрбиесін жетілдіру болып табылады. Бұл жөнінде Республикамызда көптеген мемлекеттік құжаттар жарияланды. Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Миниетрлігінің тәлім-тәрбие тұжырымдамасында (Ақпан, 2003) былай да жазылды:
«Бүгінгі танда деңгейіне сәйкес білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен мәдениеттілігін, ойлай білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен қатар әр адамның кәсіби біліктіләігін іскерлігін арттыру әділетті қоғамның міндеті болып табылады.»
Міне осы тұрғыдан алып қарағанда біздің ғылыми жұмысымыздың мақсаты: қоғамға жан-жақты білімді, тәрбиелі, мәдениетті жеке тұлға қажеттілігін іздеп, іске асыру, ғылыми жолмен таадау, дайындау, оқу тарбие жұмысы жақсарту, жаңарту. Тәрбие теориясының қарқынды дамуына қарамастан XII ғасырдың басына дейін педагогика философияның бір бөлігі ретінде қарастырылып келді. Шынында, осьт күннін өзінде де атақты философтардың қай-қайсысын да тәрбие мәселесін айналып өтпейді, осының өзі педагогикалық проблемалардың қоғам мен ғылым үшін аса маңызды екенінің кепілі.
1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. -Алматы, Қазақ университеті, 1989.
2. Айтмамбетова Б, Жаңашыл педагогтар идсялары ментәжірибелері. 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжатюва Қ. т. б. Балаларды семьяда адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. -Алматы, 1985-
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. -А, 1991,
5. Айғабылова Н. Бала мінезінін қалыптасуы жөие оқы тәрбиелеу жолдары. -Алматы, Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәлениеттілікке тәрбиелеу жолдары. /Қазақстан мұғалімі, 18 ақпан, 1994,
7. Алмәканова X. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие беру /Методикалық нұСҚАу. А., 1990.
8. Ақназарова Б. Класс жетекшісі. -А. Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқуигы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. –А. 1992,
10. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі,-А, 1999,
11. Әбдіразақова П. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. -Шымкент 1994.
12- Әбиев Ж. Жаңа ғаламды қалыптастыру. -Алматы, 1988.
13, Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. -Алматы, 1997.
14. Обиев Ж. Оқушыларға атеиетік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі, 1959. №3.
15. Әбілова 3. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру. -А, 1972,
16. Әбілова 3. Этнопедагогика, -А, 1997,
17. Әтемова Қ. Ата-аналар жнналысының мәні. Қаз, мем. Ы996.
18. Болдырев Н. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. -Алматы, 1987.
19. Боддырев Н. Класс жетекшісі. -А,, Мектеп, 1980.
20. Богословский В, т. б, Жалпы психология -А., Мектеп, 1980,
21. Жұмабаев А. Мектепте өткізілетін тарихи-әдеби кештер. -А.Мектеп, 1968.
22. Бержанов Қ. Тәрбие мен оқытудың бірлігі. -Алматы, 1973.
23. Бержанов Қ., С. Мусин. Педагогика тарихы, -А, Мектеп, 1984.
24. Бержанов Қ, Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
25. Баранов С. Принципы обучения. -Москва, 1975,
26. Бабанский Ю. Педагогика, -Москва, 1988. 23-тарау.
27. Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процесса. -М., 1975.
28. Дорженов С. Бүгінгі ислам, -Алматы, Білім қоғамы, 1988.
29. Дүйсенбинова А. Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі.7-1991.
31- Елеманов С., Күкгілеуов А. Жастарға арналған праволық білім беру негіздері, -А, 1985.
32. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар. -А, Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә, Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. –А. 1985.
34. Жас ұрпаққа адамгершілік-эстетикалық тәрбие беру кониепциясы. //Қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
35. Жақыпов А. Өнеге өрісі -А, Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. -А, 1977.
37. Ильина Т. Педагогика, -М, 1984.
38. Иванова Н., Қозғамбаева М. Оқыту процесінің мәні. -Алматы,І991.
39. Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. -А, 1991.
40. Капралов Р, Класс жетекшісінің жұмысы. -А., 1983.
41. Классный час и его организация. -А, Мектеп, 1989.
42. Капралова Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізетін жұмысы, А, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оның қайта тәрбиелеу. -А., 1990.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І. Ойынның педагогикалық маңызы және оқу үрдісіндегі ... ... оның ... мен жаңа ... ... ... ... Ойын мақсатын талдау және оның мәні.
1.3 Іскерлік ойындар – оқу-тәрбие үрдісінде.
IІІ. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... философиялық көзқарастары
3.2. Ұжым бірлігі, өзара қарым-катыпастарының тәрбиелік әсері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Көкейкестілігі. Бүгінгі күнін жаңару бағыты бала ... ... ... салт-дәстүрді халықтың рухани игілігін пайдалану басты
назарда болуы көзделініп отыр. Әр қазақ халқының ... ... ... ... жас ... ... ... материалдық мәдениетін
толық меңгерген, тарихын, әдет-ғұрып салт-сана, дәстүр, ... ... ... сіңіріп, елін, жұртын сүйетін азамат болып
өсуін қамтамасыз етуі тиіс.
Қазіргі ... ... ... қазақстан
республикасында басты міндеттердің бірі - ұлттық ерекшеліктерді еске алып,
жастарға терең ... мен ... беру ісін одан әрі ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жөнінде
Республикамызда көптеген мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... тәлім-тәрбие
тұжырымдамасында (Ақпан, 2003) былай да жазылды:
«Бүгінгі танда деңгейіне сәйкес ... мен ... ... оның ... мен мәдениеттілігін, ойлай білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен
қатар әр адамның кәсіби біліктіләігін іскерлігін арттыру ... ... ... ... осы ... алып қарағанда біздің ғылыми жұмысымыздың мақсаты:
қоғамға жан-жақты білімді, тәрбиелі, мәдениетті жеке тұлға қажеттілігін
іздеп, іске ... ... ... ... ... оқу ... ... жаңарту. Тәрбие теориясының қарқынды дамуына қарамастан XII
ғасырдың ... ... ... ... бір бөлігі ретінде
қарастырылып келді. Шынында, осьт күннін өзінде де атақты философтардың қай-
қайсысын да ... ... ... өтпейді, осының өзі педагогикалық
проблемалардың қоғам мен ғылым үшін аса маңызды екенінің кепілі.
Бүгінгі тандағы оқу ... ... ... ескерсек, оқыту
мерекесінде тәрбие формалары қоаданудың теориялық негізделеу мен қазіргі
қоадануы арасындағы ... ... ... ... ... ... оқу үрдісінде тәрбие формалырын қоадану» деп
таңдауымызға ... ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмысын
ұйымдастырудың ғылыми-теориялық негізі мен әдістемесін негіздеу.
Зерттеу ... ... ... ... ... тәрбие ойын үрдісі
Зерттеу объектісі: мектеп жасына дейінгі балалардың ойын арқылы тәрбие
процесі.
Зерттеу міндеттері:
1. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ұйымдастырудың
формалары мен түрлерін анықтау.
2. Мектеп жасына дейінгі балалардың ойын арқылы тәрбие процесі.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... ... ... еді, егер де ... үрдісінде тәрбиелеу формаларын
пайдаланудың ғылыми-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілсе
және тәрбие әдістерін ұштастырып, ... ... ... ... ... онда ... ... сұранысына сәйкес тәрбиелеу нәтижелі болады.
Зерттеу міндеттері:
Мектеп жасына дейінгі балалардың тәрбие жұмысын ұйымдастырудың
формалары мен ... ... ... ... ... ... ... дайындау
және оның тиімділігін тәжірибеде айқындау.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері: оқу, тәрбие заңдылықтары тәрбие,
тәрбие ... ... ... психологиялық, педагогикалық
теориялар ңегізге алынды.
Зерттеу әдістері: философиялық, психологиялық, педагогикалық және
әдістемелік ... ... ... ... ... ... тәжірибелік-экспериментті өткізу барысында сауалнама, салыстыру,
даму деңгейінің сапалық, сандық деректерін білуде ... ... ... ... ... мен ... ... бастауыш сынып оқушыларын тәрбие жұмысының басты формаларының ғылыми-
теориялық негіздері айқындалды;
- мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... әдіс-тәсілдері мен жоадары нақтыданды;
- зерттеу мәселесінің әдістемссі анықталды.
І. Ойынның педагогикалық маңызы және оқу ... ... оның ... мен жаңа модульдік технологияда алатын орны.
Ойынның педагогикада, оқыту ... ... орны ... ... ... Ойынның оқу процесіндегі маңыздылығы
жөнІнде Я.А.Коменский былай деген екен: "Мектепке - ойынға
асыққандай" бар, ол сондай ғанибет". Ал XVIII ... ... ... ойын ... балаларды болашақ өмірге бейімдеу керек
деп түсіндірген.
Ойынның теориясы мен маңыздылығы ... мен ... та ... ... ... жөне ... барысында ойынның өз алатын ... ... және ... да атап ... ... ... басты мақсаты - білім беруді ... ... ... ... ... ... оның ұжымдағы басқа да
әрекеттерін айқындайды.
Ойын дегеніміз не? Бір қарағанда ол ... ... не ... Ойын ... түрде ұжымдық әрекет. Ойынның ... ... ... ... өз ... қисынды ой қабілетінің дамуы, бір-біріне деген
сыйластық ... ... әр ... жеке әрекеттерінен
туындайды. Ойынның басты шарты - ... жету ... да, әр ... ... ... санасып, бір-біріне деген сенімін арттырады.
Ойын арқылы оқушы өздігінен жұмыс істеуге үйренеді, ... ... ... қоры ... ... ... мақсаты – баланы
қызықтыра отырып, лексико-фонетикалық материалды берік' меңгерту. Сондай-
ақ ойын ... ... ... қабілеті, назары, байқампаздық әрекеті,
зейіні жетіледі. Оқушлардың ... ... ойын ... айта ... ... ... ... парызы. Ойын үстінде оқушының түрлі қасиеттері дамып,
қабілеті мен белсенділігі ататынын көрнекті педагог А.С.Макаренко ... атап ... ... ... ... алар орнын қазақстандық
ғалым Н.Құлжанова да зерттеген. Ойын бала үшін ... ... ... ... және оның жеке ... деп ... ... бойынша ойында әдептілік, тәрбиелік, мақсатта пайдалану
- баланың ... ... түзу жол ... ... ... және ... сай ... басты педагогакалық мақсаттар. Ойындар баланың
қисынды ойлау қабілетін және қиялдау (жақсы мағынада) қабілеттерін дамытуға
жетелейді. Ғалым ... ... ... "жұмыс жасап", өсіп жетіледі. Оның
ойлау қабілеті жетіліп, қарым-қатынас жасау мүмкіндігі артадьг", - деп ... Сол ... бала ... ойынның алатын маңызды орны туралы
педагог М.Жұмабаевта өз көзқарасын қалдырған. Ойын - бала үшін ... Ойын ... бала өзін ... орта ... ... ... Ойын кезінде - бала ... әсер ... ... белсенділік
көрсетіп, қисынды ойлау қабілеті күшейеді, ойынды баланың тілін дамыту үшін
де ... ... деп баса ...... ... дамуының негізі, - деп Ж.Пиаже, К.Левин,
Л.С.Выготский, Д.Б.Эльконин, К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко,
С.А.Шмаков өз еңбектерінде атап айтқан.
Ал С.А.Шмаков өз ... ... екі ... ... ... «Бірінші - ойын ересектерге еліктеу болса, екінші - ол қуаныштың,
сергектіктің, ширақтылықтың, өмірдің жоғары әуезділігінің ... ... ... ... ойын ... оқушының білімі мен
бейімін, жеке тұлғалық қасиет-қабілеттерін арттыру ... Енді осы ... ... ... ... орын ... ... жүйемен ұштастыру ғылыми тұрғыдан қаралмай
отырған мәселе. Ал модульдік жүйеде оқушылар арасындағы еркін қарым-
қатынас жасап, сабақ барысында сайысты ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының оқу
нәтижесін арттырар еді. Әсіресе, орыс сыныптарында қазақ тілін оқытуда
барлық оқушылардың тіл игеруде модульдік технологияны ойын
әдістерімен ұштастыру кезегі ... ... ... ... ... - ... процесін жетілдіруге, оқушының белсенділігін
арттыруға комектеседі.
Ойын әдістерін - қолдану дәстүрлі ... мен жаңа ... ... ... өз ... орын ... ... технология
жүйелі түрде, терең білім алудың бірден-бір бүгінгі күнгі ... ... ... соның өзінде де ойындарды қолдану өз нәтижелерін керсетеді.
Модульдік технология жүйесінде ойындар келесі түрге ... ... ... ... ... ... шартты рәлдік,
іскерлік, өндірістік, формальдық, ұжымдық, сайыстық, ... ... ... әр топ ... ... ал оның
нәтижелілігін арттыру үшін ойын әдісі оқушының сабақ барысында ... ... өз ... ойын ... ... бөліктсрге
бөлген:
1. Ұғым (нені қатыстыру қажет?)
2. Оқу процесін ұйымдастыру моделі (қалай атауға болады?).
3. Оқу процесін ... ... ... ... ... Оқу ... ... нәтижесі (қалай бағалау керек?)
5. Оқу процесіне қолайлы ойындардың белгілері (қалай айыру ... ... ... өз ... бар ойын ... ... жетекшілік жасап, керісінше, бағыт сілгеуші ғана болады. Ал ... ... ... шығу ... өз білімімен, көзқарасымен, қоршаған ортадан
алған тәлім-тәрбиемен саралай отырып, ойынның терең әсер алып, ... ... ... ... ... өз ... қарай үш
деңгейге бөлінеді. Олардың әрқайсысының тіл ... ... ... ... Олардың әрқайсысының тіл игеруін жетілдіру мақсатында
берілетін ойындардағы тапсырмаларды дараланады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... модуяьдің I, II, III
деңгейдегі тапсырмаларды орындайтын барлық оқушылар түгел қатысады. Ойынның
дұрыс ... I ... ... ... баланың меншігінде болады. Ол
оқушы өз сыныптастарының ... ... ... жасаса, мұғалім барлық
ойын барысында ... ... ... ... ... ... жасайды.
Ойындардың қажеттісін іріктеп ала білу - ұстаз шеберлігіне
байланысты. Бастауыш сыныптарда сөздік ойындардың ... ... ... ... сабақтарда сөздік ойындарын қолдануға
болады. Сондай ойындардың бірі - "Керекті сөзді - тауып айт". Ойынның
мақсаты - ойлау қабілетін дамыту, қажетті сөздерді ... ... ... Оқушыларға ойын тәртібі жете түсіндіріледі. Содан кейін
басқарушы "Киім" дейді. ... ... атау ... Ал ... жеміс, оқу құралдары, ойыншықтар, адамның дене мүшелері ... ... ... ... ... сол ... ... заттарды, атауларды
атауға тиіс.
Қазақ тіліндегі сөздерді оқушылардың есіне берік бекітіп, меңгерту
мақсатында-ойынды сайыс түрінде "Кім тез, шапшаң? Деген девизбен
өткізуге болады. Бұндай ... ... тән шарт ... ... ... білімі және шапшаңдық, жігерлілік қасиеттері
болғанын талап етеді. Сайыс барасында эмоционалдық ... есте ... ... әсер ... барысында алған білімдерін оқушылар практика жүзінде қолдану
дағдыларын қалыптастыру үшін грамматикалық ойындардың орны ... ... ... ойын оқушылардың грамматиканы толық
меңгеріп, сауатты жазу дағдысына мол мүмкіндік берсді. Оқушыларды өз
беттерімен ... ... ... ... ... дамытады. Грамматикалық ойындардың өзіндік ерекшеліктері
бар. Бұл ойын әр түрлі ситуациялар арқылы жүзеге асады.
Ойын ... әр ... әр ... ... дараланып
қолд.анылады. Жаңа тақырыпты түсіндіруге, өткенді қайталауға, ... ... ... өз бетінше шығармашылық ізденіспен
жұмыс жүргізуге үйретуде, ... ... ... ... лото ойыны
оқушыларды сөйлем мүшелерініц орналасу төртібін, құрылысы меңгеруге
дағдыландырды. Ал ... ... ... ... үшін мұғалім жете
дайындық жасап, қажетті жабдықтармен қамтамасыз ету мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ойынның мақсаты мен шарты;
в) ойынға қажетті заттардың өзі ... ... ... ойындар сабақтың қалыптасқан дәстүрін өзгсртеді. ... ... ... орны ... ... беделі артады.
Ситуациялық ойындарға әр түрлі тақырыптар ... Бұл ... ... - ... әр ... ... өздерінің білімдерін
сынау, қисындық ойлау, қабілетін дамыту, өз көзқарастарын білдіру, қиын
сәттерден шығу мүмкіндіктерін байқатады, тіл ... ... ... ... ... ... тілін
дамытуда халық ойыны санамақ, ... ... ... пайдалануға
болады. Сол сияқты қазақтың ұлттық ойындары "Бәйге", "Қыз қуу", ... ... ... ... мағынасын, мазмұнын жете
түсіндіріп, түрлендіріп қызықты өткізу мұғалімнің шеберлігіне байланысты,
баланың ақыл-ойының ... ... ... баюына, қисынды ойлау
қабілетінің дамуына қазақ халық педагогикасының қоржынына 660 ... ... бар. Осы ... ... психологиясына, жас
шамасына және жеке басының ерекшеліктерімен санаса отырып оқу ... ... ... ... мұғалімнің үлесінде.
Сонымен, оқыту процесіне кеңінен еніп келетін модульдік ... түсу ... ... ... ... ... жеке қабілеттеріне
әсер етер, жас ерекшелігіне тән ойын әдісін қолдану ... ... ... кең пайдалану қажет.
Жоғары білім беру мәселесі қоғамды дамытуда, ұдайы өндірісте, ақыл-ой,
шығармашылық қабілетті жетілдіруде аса маңызды рөл ... Жеке ... ... күші ... және ... ... шешуге,
құбылыстар мен дәйектерді талдай білуге, шығармашылық түрде ойланып, тез
арада шешім қабылдауға үйрету - өзекті ... ... ... ... орнында болашақ мамандарды сапалы даярлау үшін білім беру жүйесінде
ғылым мен ... ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды шешуге тура келеді. Жалпы оқу-тәрбие жұмысын
тиімді ету "студенттердің ... ... ... ... ғылыми
негізде ұйымдастыру, оқытушылардың ғылыми-педагогикалыкқ қызметін ғыдыми
негізде ұйымдастыру жәнө студенттер мен ... ... ... ... ... жеке адамның белсенді қалыптасуы жоғары
мектептің ғылыми-әдістемелік негізгі ... бірі ... ... ... әдістеріне жататын іскерлік ойьшдар: рөлдерді ойнап
көрсету, белгілі жағдайды талдау, бағдарламалы белсенді оқыту, ... ... ... ... тәжірибе алмасу тағы басқалар.
Ғылыми-педагогикалық әдебиегте көптегеи нақтылы ойындар «ойындарды өңдеу»
деген ... ... ... Осы ... ... бар, себебі,
тарихта логиканы дамьггу ... ... ... ... ... ... мен кемшілігін көрсетуге мүмкіндік береді.
Әдебиеттерді талдап ... ... рет ... - ойындар XX
ғасырдың ортасында экономикалық факультеттің ... ... бұл ... ... ... ... ойын 1932 жылы 23-
шілдеде КСРО-да Ленинградтағы ... ... ... ... ... ... ... негізделген белгілі
бір ойын теориясы мен математикалық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жылдары еніп, содан
кейін жоғары мектептерде қолданыла бастаған. Қазіргі уақытта ТМД-да
іскерлік ... ... ... ... ... және ... Санкт-
Петербургтің, Киевтің, Новосибирскінің бірқатар жоғары мектептеріңде
қолданылып жүр. Өзіміздің және ... ... ... ... ... ... оқытуды мәселемен жақындату нәтижесін көрсететінін
байқауға боләды.
Оқыту аудиториясын сыртқы ортадан бөліп қарау студенттерді болашақ
мамандыққа даярлауда ... ... ... ... ... мен ... іске асыруда студенттер нақтылы өмірдің элемент
негіздерін өз тәжірибелерінде сынайды. ... ... ... ... ... ... құруды, парасатты жеке тәжірибе
жинақтауды, нақтылы қатысуды қажет ... ... ойын ... ... өз ... ... ... болады. Б, Блуэт ... ... ... ойын ... мен ... кең ... тең
араласуына, тіл табысуына мүмкіндік жасайды. Сонымед ... ... ойын ... ... ... дамуының маңыздылығы туралы (ағылшын тілінен орысшаға сөзбе-сөз
аударғанда - вчувсгвование) америкалық оқытушылар В.Роджерс пен А. ... ... жиі ... ... оқушылар ойындарды өздері өңдесе,
онда олар оқу материалдарын ... ... ... қарағанда,
ынтамен тереңірек үңіліп оқиды және оларды зсрттеу ... ... ... Ең ...... мен ... студенттердің
көңілін өз бетінше ізденушілікке аударып, ... ... ... ... ... белгілі психолог Д. Б. Элькониннің сөзімен
айтсақ: «Ойын - ол ... ... ... ... ... жөне ... Оқу ... қолданудың жағымды
жақтарына американдық авторлар мыналарды жатқызады;
- ойындар абстрактілі оқытуға қарағанда, өз тәжірибесімен оқытуға
мүмкіндік ... ... ойын ... ... ... ... тәуелсіз
(біз бұл көзқараспен келіспейміз);
- ойындар интуицияны жаттықтырады, мәселені шешу қабілеттілігін
және қажетті ... ... ... ... ... мен
құбылыстардың деректерін түсінуге, ... ... ... ... бел байлауға үйретеді;
- ойындар жеке мәселелерді оқуда және шешуде қабілетті әрі қарай
арттырады, ойынға ... ... ... ойнап, бірін-бірі белгілі
бір деңгейде оқытады, бірақ әрқайсысы бір ойында өздерінің ... ... ... көп ... ... ... ... ойынға қатысушыларға қиын мәселелерді
басқаларға қарап тұрмай, ... ... ... ... ... ... мен ойындар арқылы оқушылар өздерінің не істегендерін
байқайды, ... ... ... уақытын дұрыс пайдаланады.
Өңдеулер мен ойындар, сондай-ақ, ... ... ... оқу ... ... ... ... бөліп, өздерін басқаның ... ... ... мен ойындар икемді мақсаты мен құрылымына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі ойынның саны 1:1 ойынға ... ... ... келесі күні 0:0 болады, ойын өте ыңғайлы, кез келген ... ... ... ... болады). Бұл көптеген
авторлардың пікірімен сәйкес. В.Ф.Коморовтың пікірінше, оқу ... ... ... даму ... ... ... ... жақындатады, ал ойынды өткізу ғылыми зерттеу жұмысы ... ... ... мен ... ... ... ... де бар.
Өзіміздің және американдық авторлардың пікірімен санассақ, мына деректі
естен шығармау керек, ойын кезінде ... ... ... тек ойынды ұйымдастырып және бағыттап отырады. Сонымен
бірге, ... мен ... ... ... ... ... ... негізгі дағды шет қалып қояды, яғни, ойындар оқып зерттеуден сырт
қалады. Кейде ойындар мен өңдеулер әдеттегі оқуға қарағанда ... ... Кей ... ... ... бар ... білмейді. Ойындар мен
өндеулер құрал-жабдыққа, материалға байланысты қымбатқа ... ... ... бос ... ... үшін қолайсыздық гуғызады. Сондай-ақ көптеген ойындар
жоғары денгейде өңделмегені сол себепті оны ... ... ... ... ... ... түрі ... ойындар ойынға қатысушыларға
ұнамауы мүмкін, ойынға ... бір ... саны ғана ... ... ... қоюы да ... емес. Сондықтан да белгілі мақсатқа ғана
сәйкестендірілген ойындар мен өңдеулерді әркім өзінше құруы қажет.
Енді осы ... ... мен ... он ... ... ... ... 174 ер бада мен 330 қыз бала қатыстырылған.
Бес дәрістік топтың ... 100 ... бар. ... 35 баптан
тұратын сауалнама таратылған. Сол сауалнамалар арқылы ойындар ... ... ... олар ... ... ... ... топта бір оқытушы 13 ойын мен 8 ... ... ... 25 ... ... осы ... төмендегідей.
1. Студенттердің 21 пайызы үздіксіз деректерден гөрі ойындар мен
өңдеулер қолданғал дәрістер жақсы деп, ал 65 ... ... ... ... ... 91 ... ... мен өндеулер дәрісте жағымды
ахуал туғызады деп шешкен.
3. Студенттердің 81 пайызы ойындар мен өндеулер дәріс уақытын ... ... ... ... 74 ... ... мен ... өз пікіріңді ашық
айтуға мүмкіндік беретінін алға тартады.
5. ... 58 ... ... мен өңдеулер оқу мен өмірдің
арасындағы ... ... ... ... 68 ... онындар мен өңдеулер өздерін бағалауға
мүмкіндік беретініне күмән келтірмейді.
7. 66 пайызы өмірді түсінуге көзқарасымыз өзгереді деп ... ... ... ... ... ... ... екісі оқу
пәндерінде ойындар мен өңдеулердің ... ... ... ... ойынды қолданудың мақсатын педагогтер былайша белгілейді:
- оқу пәнінің мақсаты мен тұжырымдамасын нақтылы мысал келтіру арқылы
түсіндіру;
- студенттердің оқу үрдісінде ... ... ... ... жеке ... қатысушының өсуін жеңілдету;
- ақиқатты зерттеуге және бір-бірімен белсенді араласуға үйрету.
Демек, ойындар мен өндеулерді оқу үрдісінде қолданудың ... ... және ... сипаты бар.
Қазіргі күрделі жағдайларға байланысты біздің елімізде міндетті түрде
жастарға тәрбие беру мәселесі тұру керек. Белгіленген пәні ... ... ... отырып, бұл мақсаттарға тез жетуге болады. Мәселен, ойын
сабақтары кезіндс оқушылар әр ... ... ... ... өз ... ортаға
салуға үйренеді. Ділгірлік мәселелерді әр ... ... ... кейпінде шешуге қатысады. Ойынға қатысқандар бірнеше топқа
бөлінеді. Бірі ортаға әр түрлі мәселелерді ... ал ... топ оның ... қарастырады. Сонда ғана ойын қызықты өтеді.
Рөлдерді ойнау әдісі, ... ... және ... шешкенде тиімді. Оның негізгі шарттары мына төмендегілер: -
күрделі теориялық және іс жүзіндік ... ... ... ойынға қатысушы әр түрлі қызмет мамандары көзқарастарының
бірдей болмауы;
- пікірсайыс арқылы ... ... ... ... нәтижесін бағалау және қорытындысын шығару.
Ал, енді ... ... ... ... ... ... ... мамандардың іс-әрекеттерін моделдеу;
- оқушыларды рөлдерге бөлу;
- ойнаушы топтың жалпы мақсатының болуы;
- қатысушылардың әр түрлі көзқарастары;
- ... ... ... ... ... ақиқаттылығы.
Мекгеп бағдарламасында оқушыларды белгілі бір мамандыққа ... ... көп ... ... ... ... ойын түрінде әлеуметтік іс-әрекеттерді моделдеуге болады. Сонда
бір уақытта оқытуды да және тәрбие мәселесін де шеше ... ... ойын ... сабақтың жай түрін өткізуге болады.
Ойын ... ... ... ... ... ... ойынды өткізуге қойылатын талаптарды белгілеу;
- өткізудің жоспарын ... ... ... жазу;
- ойынға қажетті мәліметтерді жинақтау;
- дидактикалық материалдарды іріктеп, ойыншылар мен жүргізушілерге
нұсқау қағазын дайындау;
- ойынға қатысушы әрбір ... ... ... ... ... ... ... педагогикада басымды бағыт
болып есептеледі. Жалпы алғанда, өркениеттің прогрессивті дамуының ... күші ... ... ... ... Өйткені біздің заманымыздың
электрондық, атомдық,космостық деп аталып жатуының өзі ... ... ... ... бір ... ... ... бәрі адам
шығармашылығы жетістіктерінің көрінісі. Сондықтан оқушылардың оқу үрдісінде
жан-жақты дамуын жүзеге асыру, білім алу ... ... ... беттерімен білімді игеру дәрежелері дидактика мен мектеп өмірінде ... ... бірі ... қала береді.
Әлеуметтік тұрғыда адамның белсенділігі мен дербестігі оның еңбегінің
жемістілігін
Жеке тұлғаның ақыл-ойын, танымдық ... ... мен ... ... ... ретінде бағаланатын
оқу үрдісінде оқушылардың жас және дербес ерекшеліктерін ескере отырып ойын
әрекеттеррін ұтымды пайдаланудың мүмкіндіктері мол.
Ойын бала ... бір ... ... мәдениетінің қазынасы. Ұлы
педагогтар, ғалымдар ... ... ойын ... жоғары бағалаған. Бала
ойын арқылы өмірге енеді, табиғатпен, қоршаған ... ... ... ... ... ... ете білу дағдысы қалыптасады.
Психологтар мен педагогтар ежелден-ақ ойын мәселесіне өз назарын
аударғанымен , тек ХІХ ... ... ғана ойын ... ... ... К.Гроосқа дейінгі итальян оқымыстысы
Д. Колонна балалар ойыны туралы материалдарды жүйеге ... ... ... ... ашуға әрекет жасады. Ал ғалым-
психологтер К.Гроос, Э.Клапаред, ... ... ... және тағы ... ойын теориясын құрастырды және ойын мәселесін
көтеріп, іс-әрекеттің маңызды түрі ретінде оның теориялық, ... ... ... кең, ... ... ... ойынды
топтастыру, жүйеге келтіру, жинақтау,, дамыту, ойын түрлері, технологиясы,
әдістері көптеген ғылым ... ... ... ... , психологиялық, дидактикалық және тағы басқа
тұрғыдан қарастырылғанына ... әлі ... ... ... ... ойын ... ... бірі – іскерлік ойындарға, оның
педагогикалық мәніне, жеке ... ... ... ... ... ... ... Одағында іскерлік ойындар алғаш рет әлеуметтік – экономикалық
міндеттерді шешу үшін қолданылды. 1932 жылы ... ... ... ... ... ... Лигов машина
зауытының іске қосылуын көрсету үшін іскерлік ойыны өткізілді.
Бұдан кейін іскерлік ойындар 1950 жылдары экономикалық ... ... ... және ... саласында тарады. Ол ойын түрлері
Н.Грейф, Р.Уорфорд, Г.Шедровский еңбектерінде дамыды.
Г.Шедровский анықтамасына сәйкес іскерлік ... ... ... ... қоршаған отаға ерекше қатынас (әрбір ойынға қатысушы оның нақты
ортадан басқа арманына сәйкес қиял ... ... өмір ... Осы ... ... үшін қызығу мен ойын құндылығын туғызады);
ә) ойыға қатысушылардың субъективті ... ... ... өзінің білімділігін көрсету үшін ең жағымды жағдай ... ... өз ... тек қана ойын ... ғана емес, сонымен
қатар тұлғалар арасындағы қатынастардың барлық жүйелерінде ... ... ... ... түрінде берілуі (ойынның енжарлық
күйде емес, ... ... ... ... ұтыс ... ... түсінудің ерекше мазмұндылығы (ойнға қатысушыларда
теориялық, әдістемелік тәжірибелік білім мен ... ... ... ... ақпаратты есте сақтауға мәжбүр етпейтіндігімен
анықталады);
г) өмірді ... ... түрі ... ... ... ... бір ... іске асырылады).
Іскерлік ойын – бұл оқытуды ұйымдастыру формасы, ол ... ... ... ұйымдастырушылығымен жоспарланған ойын
сценарийі ... ... ... ... ... ... ... беру
тәжірибесінде оқытудың ойын формасы оқытудың ... ... ... ... ойындар арқылы игерген білімдерін шығармашылыққа
қолданады және бекітеді. Оқу үрдісінде іскерлік ... мына ... ... ... ... іскерлік ойындар.
Іскерлік ойындардың негізгі педагогикалық мәні мынада:
оқушылардың ... ... ... ... танымдық белсенділігін
қалыптастыру, оқыту үрдісіне шығармашылық рух ... ... ... ... ... ... Шешімін күтетін мәселелердің болуы.
2. Әлеуметтік, кәсіптік және оқу міндеттерін ойын жағдайында моделдеу.
3. Ойынға қатысушылар ... ... бөлу және ... ... өзара әрекетімен және мұғаліммен байланыстың болуы.
4.Ойынға қатысушылардың ортақ мақсаттарының болуы және ұжымдық
шешімін шығаруы.
5. ... көп ... Ойын ... ... ... Қатысушылардың жоғры эмоционалдық күйі.
Әдетте ойын элементтерінің екі түрі қолданылады:
1) белгілі бір мәселені шешуге бағытталған жалпы танымдық ... ... ... ойындарын өткізудегі мұғалімнің міндеттері мыналар:
- белгілі бір мәселеге, материалға байланысты қажетті иллюстрацияларды
ірікте;
- дидактикалық материалдар ... әр ... ... ... ... ... ... бөлу;
- міндеттерді белгілеу;
- мүмкін болатын жауаптар туралы ойлау;
- оқушылардың қызығуын ояту.
Іскерлік ойындардың тәрбиелік міндеттерді шешуде үлкен үлесі бар:
1) танымдық: ойын ... ... ... ... ... жеке міндеттерімен танысады;
2) тәрбиелік: іскерлік ойын барысында ұжымдық түсініктері қалаптасып,
әрқайсысының ойынға қатысу дәрежелері анықталады, жалпы міндеттерді ... ... ... барлық сұрақтарды ұжымдық талдау барысында
сыншылдық, ... ... ... ... ... ... ... ойын үстінде қисынды ойлауы ... ... ... ... ... ... мәдениеті, пікірталасқа қатысу
білігі дамиды.
Іскерлік ойындарды ұйымдастыруда мынадый психологиялық-дидактикалық
жағдайларды көрсетуге ... ... – ойын ... ... дене және интеллектуалдық
күштерінің белсенді көрінісі, бұл ойын әрекетінің негізгі ұстанымы болып
табылады;
- рөлдерді ... – адам ... ойын ... ... және
қайта жасалу құбылысын көрсетуі. Рөлдерді орындаудың дидактикалық құндылығы
оқушылардың кәсіби даярлығына бағдарланушылығы болып табылады;
- ұжымдық ...... ойын ... ... ... ... негізінде оқушылардың өзіндік қарым-қатынасы, достығы, ұйымшылдығы,
өз ойларын айту, пікірлесу сияқты жағымды қасиеттері дамиды;
- кері ...... ... ... өзі ... ойын ... әсер ... мәселелік – ойындағы ойлаудың психологиялық заңдылықтарын көрсетеді;
- нәтижеге жету – ойын әрекеті негізінде белгілі бір ... ... ... ... – ойындарға белсене қатыса ... ... ... түрінде көрінеді.
Іскерлік ойындардың негізгі міндеттері мынадай болады:
1. Оқылған материалды еске сақтау және терең ұғынуға жағдай жасау.
2. ... ... ... және ... баға беру ... Қабылданған шешімді жүзеге асыру дағдыларын қалыптастыру.
4. Шығармашылығын дамыту.
Іскерлік ойынды өткізудің кезеңдері төмендегідей түзіледі.
1-кезеңде: мұғалімнің ... ... ... мен ... ... ... ... құрылымын анықтау, сыныптағы ойынға
қатысушылардың рөлдік ... ... ... ойын ... ... ... зерттеу.
2-кезеңде: соңғы оқу материалдырын талдау, мәселені шешудің әдіс-
тәсілдерін талдау. Тиімді әдістемені таңдап алу және оны ойша ... ... ... ... ... бөлу.
3-кезеңде: мұғалімнің оқушыларды іскерлік ойынның ... ... ... ... ... ... ... орындауы, мұғалімнің, оқушылардың ойынды басқаруы, ойын
барысын, нәтижесін талдау, мұғалімнің қорытынды ... ... ... ... ... әлеуметтік мәні мынадай деп атап өтпекпіз:
белгілі бір міндеттерді шешу барысынды білімдерді меңгеру белсенділігін
ғана ... ... ... қатар күрделі шешімдер қабылдай білуге
үйрктіп, ұжымдағы өзара ... ... ... Ең ... да ... ойын ... адам ... қоғамдық тәжірибені
меңгереді, психикалық қасиеттері мен танымдық ... ... ... ... ... ... БАЛАЛАРДЫҢ ТӘРБИЕ ЖҰМЫСЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ-
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тәрбие туралы философиялық көзқарастары
Педагогика ерекше ғылым ... ... ... ... ... ... ... шықты. Ағылшын жаратылыстанушысы және философы
Фрэнсис Бэкон ... 1623 жылы ... ... қадір-қасиеті және
жетілуі» атты трактатын жария етті. Бұл енбегінде ол ғылымдарды ... ... ... ... ... ғылыми білімдердің дербес саласы
деп бөлектеді. Осы ғасырда-ақ педагогиканын өзіндік статусы аса ... ... Ян Амос ... /1592-1670/ еңбектерінде беки түсті. Оның
теориялық идеялары дүиие жүзіне кең танымал да, әрі осы ... ... ... ... емес. Коменскийдін әйгілі «Ұлы дидактика» атты ... ... ... теориялық мәселелері мен оларды ұйымдастырудың
жоадары баяндалады. Өз еңбектеріндс Я.А.Коменскнй балалардың ... өте ... мән ... ол ... мектебі» атты кітабында отбасы
тәрбиесіне байланысты өз көзқарастарын паш егті.
Я.А.Коменский ізімен батыс ... ... ... елеулі
еңбегімен көріеген ғылым өкілдері келіп шықты. ... ... ... ... Джон Лоққ /1632-1704/, Францияда Жан-Жак Руссо /3712-
1781/, Швейцарияда Иоганн Генрих Песталоцци ... ... ... ... және ... Диетервег /1790-1866/ т.б. болды.
Джон Лоққ өзінің «Тәрбие жөніндегі ойлар» ... ... ... ... және ... қалыптастыру моселесіне үлкен
мән берді. Баладағы тума қасеттерді жоққа ... ... ол ... ... сол болатын «таза тақтаға» теңеумен, тәрбиенің үлкен күш ... ... Ал ... Руссо, керісінше баланы табиғаттан дарынды деп ... оның ... ... ... тума ... ... ... оған толық еркіндік беріп, әрі оның ... мен ... ... ... ... ... алғашқынардың бірі ... ... ... ... пен ... ... бірлігінің
маңыздылығын көре білді. Өзінің «Лингард пен Гертруда» шығармасында, ол
тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... деген мейірім мен мен қайрымдылыққа баулу ... ... ... ... педагогикалық қызметінде
Песталоцци балалардың оқуы мен тәрбиесін олардың мүмкіндігіне орай еңбекпен
ұштастыруға көңіл ... ... ... ... ... ... уағыздады.
Педагогикалық идеялары кейбір мәселелерде дағдарыс, сипатқа ие
болғанымен, педагогикалық теорияиы ... ... рөл ... ... Гербарт. Ол балаларды өрескел бұзык қол жазасымен ... ... ... ... ... қадағалап, арнаулы жүйрналға жазып
отыру керек деп есептеді. Сонымен қатар оның ... ... ... да ... Ол алғашқылардың қатарында оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... үшін оның саналылығын көтеріп, онымен сыйластық катынас жасау
қажеттігін жариялады.
Өзінің психологиялық-педагогикалық теориясын прогрестік-демократиялық
бағытта дамыткандардың бірі ... ... Ол ... аса ... ... оқу ... белсенділігін арттыру, шәкірттердің
өзіндік ... мән ... ... ... ... ... ғ. ... алғашқы рет мұғалімдерді дайындайтын арнайы оқу
орны ашылып, онда ерекше ғылыми пән ... ... ... бастады.
Осының борі педагогикалық теорияның жедел дамуына себепші болып, ірі-ірі
оқымысты педагогтардың қалыптасуына мүмкіндік берді.
I. ОҚУ ... ... ... ... ... ТЕОРИЯСЫ.
1.1. Педагог ғалымдардың оқу- ағарту, тәрбие туралы философиялық
көзқарастары
Адамзат дамуының қай кезеңінде болмасын ... ... ісін ... асыру процесі әрбір қоғамдағы мемлекет ... ... ... ... ... оның ... ... мен саясатына тәуелді екендігі белгілі. Олай ... ... ең ... шарты-мемлкет мүмкіндігінен туындайтын қажеттіққе
сай тәрбиенің мақсатын нақты ... ... ... тәрбиенің қалай өзгеріп отырғанына көз жібертсек, тәрбие мақсатын
белгілеудің қаншалықты маңызды екенін байқауға ... ... ... ... ... ... емірі ілгері дамуы мүмкім емес.
Тәрбие бұл педагогикалық құбылыс. Тәрбие процесі адамның қоғамдық
мәнінің ... ... ... қалыптастыруға, оның қоғамға,
адамдарға, өзді-өзінің қатынастарын жасауға олардың шеңберін ... ... ... ... қазақтың белгілі философтары,
ағартушы-педагогтары, психологтары айтарлықтай үлес косты. ... ... ... ... еске түсіру, ғылыми және әдеби еңбектерін
білім беру ... ... өмір ... кең ... қоадануын қажет
екендігі сөзсіз.
Қазақстанда ағартушылық идеяны көтергендердің бірі - Ш.Уәлиханов еді.
Оның өэіндік педагогикалық көзқарастары ... ... ... оқу ... ісін ғылыми негізіиде құрып, оқу білімнің табиғат
сырларын ашуға бағытталуын, туған халқының ... ... ... қуып ... ... Ш. Уалихановтың ағартушы-ғалым, ... ... ... ... ... - ... қайткенде де білім
беру, тәрбиелеу оқыту оны дүниетануға жетелеу, сондай-ак бұл реформа ... ... ... ... ... ... ... Ол бүкіл омір жолын мектеп ашуға, қазақ баласының тәрбиесіне
көп мән беріп, қоғамдық өмірдегі ... ... ... ... ... қазақ хадқының ғана емес, барлық әлем жұртшылығының ұлы ойшыл-
философы Абай Құнанбаевтың ... ... ... педагогикалық ой-
пікірлерге толы. Абайдың осы бала ... ... ... ... баласы болма, адамның баласы бол» деген гуманиетік ой пікірі үлкстт
философиялық ой тулырады.
Казіргі күні Абай қалдырған із өнер-білім, тәрбие, адамгершілік, ... ... ... ... ... қатынасына айналып отыр.
Ұлттық тәлім-тәрбиенің көрнекті өкілдерінің бірі ... сол ... ... Ыбырай Алтынсариндердің салған
іздерін, ағартушылық дәстүрді әрі қарай ... ... ... ... ... жолы адалдық және ғылымды меңгеру. Ол
үшін жастарды адал ... ... мен ... алуға шақыру болды.
Ағартушы-педагог Ахмет Байтұрсынов та үлкен ... ... ... Ол ... ... ... өмірін қазақ қоғамына білім-ғылымның
дамуына, мектеп ісінің ... ... ... ... ... ... ауыл ... бала оқытты, оқу-тәрбие жұмыстарын жетілдіру саласында
көп ізденді.
Мағжан Жұмабаев зиялы қайратқерлердін бірі. Ол ... ... ... шығарған. Айталық «Мектеп жасына дейінгі балалардыңгі
ана тілі» (1928), «Сауатты бол» (1926), «Педагогика» (1922) оқу ... ... ... педагогикалық мәселелеріне арналған, Ол тәрбиені
төртке бөліп қарайды: ... жан, ақыл ... ... ... осы төрт тәрбие адам баласына берілсе, оның тәрбиесі түгел
болғаны» - ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу үшін жас буынды тәрбиелеу қажет.,.» - деген екен.
М.Әуезовтың ойшыл, ғалым педагог ретінде таныткан іргелі ... ... ... бағдарламасына сәйкес жазылған «Жеткіншек» атты ... Ол 1930 жылы ... ... ... ... ... жазушы әрі
ұстаз М.Әуезов өзінің үлгілі шығармаларымен дүние жүзі ... ... із ... Ол ... ... ... ... да кемеңгер жазушы.
Қазақ педагогика ғылымының тұңғыш профессоры Ш. Әлжанов кысқа өмір
сурсе де, артында үлкен рухани мұра ... ... ... ... астам еңбек жазган. Ол педагогика мен психология проблемаларын
сабақтастыра зерттеп, мұғалімдер мен тәрбиешілер үшін ... ... ... «Ес және есте ... мәселері,» «Ой мәселелері», «Дағдылану
мәселері» (1936),т.с.с.
Казақстан Республикасындағы әлеуметтік экономикалық өзгерістер жүріп
жатқан құрделі жаңғыру процесі ... оқу мен ... ... ... жаңа ... қарауды талап етеді. Осы тұрғыдан
алғанда тарихшылдық ақтандақ пырақтарының қатарына XIX ... ... бірі ... ... өмір ... ... шығармашылығын
жаңаша қарап бағалау болып табылады. Ұлы ағартушымызды ... ... ... нәрсе. Міржақып туралы қалай окыту, сол оқытқанда жас ... ... сол ... ... ... ... керек екендігіне көңіл
бөлуіміз керек.
Жалпы мектеп оқушыларына Міржақып шығармаларын оқытқанда түсініктерін
молайту үшін ақынның поээиялық ... ... ... ... өлендегі:
«Көзінді аш,
оян қазақ көтер басты,
Өткізбей қараңғыда бекер жасты,
Жер кетті, дін нашарлап, қол ... ... енді жату ... -
- деген төрт жолды сабақтың эпиграф ретінде ала отырың, патшаның
отарлау саясаты халықтың өнер - ... ... ... ... күйінің
нашарлығы, ел ішіндегі алауыздықтан тағы әр түрлі қасіреттерден құткармақ
болған Міржакьттт өлендерінде халықтың жақсылыққа ... ... ... ... қажет екендігін айтын, әсіресе, жас жеткіншектерге ... ... ... ... ... ... мен ... проблемаларына
елеулі үлес қосып жүрген жаңашыл мұғалімдердің ... ... ... ... үшін зор сүйеніш.
Бүгінгі құнде жас ұрпақ өзінін шұрайлы тілі мен шешендік өнерінен.
Дәстүрінен, ата ... ... қала ... Енді ғана тәрбие
жөнделіп ұлттық мектептеріміз ұлттық қатынамызға, отбасына көңіл бөлуде.
Бірақ ... ... ... мектептеріміздің даму аясы да тарылып
калады. Ұлтымыздың парасаты ... ең ... кыз ... ... ... болу ... ... жас ұрпаққа ізгілікті тәрбие
калай беріледі? Бұл үлкен аукымды мәселе.
Тәрбие ... ... ... мұғалім мен ата-ананың бірлескен
жұмысынан көрінеді. Өзін сыйлай білген адам өзгені де сыйлай алады. ... ... Олай ... ол өзге ұлт ... ... ... қатынаста бола
алады. Бұл жерде халқымыздың ойшыл қаламгері Ғ.Мүсіреповтың: «Өткенді аңсай
бергеннің бұл ... ... жоқ, ал ... жақсысын білмегеннін келешегі
жоқ» деген сөзі көңілге тиек.
Балалар мен жастар әрбір кезеңдегі дәуірдің жемісі, ... ... ... ... ... Отбасы тәрбиесінің басты
нышаны халық педагогикасы.
Халық педагогикасынын мақсаты - өнегелі ... ... ... де ... көреміз мысалы:
1. Кішіпейіл болғанмен, 2. Балаға байкап сөйлесең
Кішірейіп кетпейсің. ... ... ... ... ... шайқап сөйлесең
Ұлылықка жетпейсің. ... бір ... ... ... қалай керек болса, ата-анаға да қажет. Себебі,
бұл мақал-мәтел кішіпейіл ... өр ... ... шақырады. Ал бұл
дегеніміз адамзаттың ... ... ... ... ... алар
бұлағы емеспе? Екінші мақал отбаеында бала тәрбиелеп отырған үлкендерге
арналған. ... ... ... ... ... аяқ басқан кезеңінде
көптеген отбасында материалдық мәселелері көп ... Дәл ... бұл ... ... нарьтқтық экономика әрбір адамды жұмыс
істеугс мүдделп отыр. ... ... ... ... ... ақшасына
сьтқиып киініп алған балалар мен жасөспірімдер түсіне ме екен. Үстінде
жылтырған киімі ... ... ... ... ... ... кім
кінәлі? Тағы да ата-ана. Олай дейтініміз, бұрынғы Іаманла халық ... ... ... туса ла, бала ... көзден таса кылмаған.
Еңбск егіп, ... ... ... бір меэгіл балаларын қасынан жиын ... ... не ... не қиса ... ... ... ... Сондықтан да
осы екінші мақал аға-анаиый балаға ... ... ... ... тәрбие беруіпе міндеттей отырған.
Бүгікгі таіша ұлттық саиамсіг тәлім-тәрбие алу мәселесі ен алдымен,
әлеуметтік- ... ... де ... ... ... кино, радно телеақпаратты ағымдардың көріністері бйдің жастарға
ұлттық тәрбие мен ұлттық ... ... ... ... ... Тәрбие бесіктен басталады. Қазақ халқы отбасындағы тәрбиенің
негізгі мақсаты-жасөспірімге ... ... ... ... ... ... тану қадамы үиден басталадьт. Болашақ жақсы ісін мадактап, катесін
түсіндірсе, ол ересектерді ... ... ... ... оган ... ... ... дұрыс талап қоя алмау ата-ананың
беделін жояды. Мұндай жағдай баланың ... ... ... ... ... Ал ... қалыптасқан сүйгіштік баланық болашағына жол
ашады.
Бұл маңызды мәселе біздің Президентіміздің білім және ... П ... ... сөзінде қысқаша тұжырымдалған: «Бұл
жүййеде оқыту мең тәрбие берудін бірлігі ... ... ... мен біздер
тек болашак буындағы ғана ... ... ... ... мән-
маңьтзын түсініп, жаньт да, тэні де таза білімді патриот азаматтар буынын
тәрбиелеуге міндеттіміз.
Казақстаннын отантылық сеймін тәрбиелеу білім ... ... ... ... ... ... кекейкесті болып табылалы. Балаларды
Отанды, туған жсрді, өзінің халқын сүюге тәрбиелеу-мұғалім мен ата-ананың
аса маңызды, аса ... да ... ... ... келе бала тәрбиесін, білім деңгейін тереңдету моделін
көрсететін темендегі кестені ұсынамыз:
Кесте 1
Қазақтар «Отан» ... ... бала ... ерте ... ... Мұны ең ... ... жер, атамекен, ел-жұрт деген ұғымдармен
барынша кеңінен байлаиыстырған. Қазақ баласы ұшін Отан -отбасынан, ... ... ... ... ... ... ... туған жср, атамекен туралы түсінік
ұгымдары өте ... ... ... ... ... ... ... да біздің ауьп әлебиетімізде, позэияда, акындар мен ... мен ... ... ... жетекші түрақты тақырыгт
болған, Бесік жырына» басталатын бұл тақырып өмір бойы ... ... ... қай жерде жүрмесін сағыныш сеймін тұтатып, елге, жерге деген
сүйсиеншілігін өрістетіп отырған.
Соншама кен ... өмір ... ле> ... үшІң атамсксм үгымы-
әрдайым кастерлі ле қасиетті үгым. Өйткені Оган ... ол- ... ... ... ... ... жер. Атамекен, жер, су аттары аламның
қанын тасытып, ... ... ... ... ... ... ... Арал, Ұлытау, тарбағатай секілді атаулардың өзі-ақ
дәлеледемей ме? Сонлықтан ... ... ... елді ... ... ... ... маңызды орыи алады. Бұл ең
алдымен, тіл байлығы, сосын-тарих, сосын -экология, т,б.
Қазақта қайтыс болған ... ... ... ата-бабасы жатқан қорымына
апарыл жерлеу дәстүрі бар, Бұл дәстүр өте ертеле қалыптасып, күні ... ... ... ... ... ... атақты кісілер жатқан корымға
әкеп жерлейді. Қазақ даласында аты ... ... ... бірі - ... Қожа ... ... ... мавзолейі. Мұнда атақты
Абылайдан бастап Тәуекел хан, Есім хан, Қаз ... ... ... ... Қазақстаннын әр кеәлегі мемлекет қайратқерлері жерленген.
романынла Казангаптын сүйгін оның өтінішімен Найман ана ... ... ... ... мен ... халықтың ұстанымын ғылымн гұжырымдаған орыс
педагогі К.Д.Ушинский «Өмірде де, ғылымда ла барлық халықтарға ... ... ... ... жоқ. Әр ... ұлтттық тәрбие жүйесі де әр түрлі.
Өз еліне басқа елдің тәрбие ... ... ... ... ... халықтардың
өмір сүру моделі де, тәлім-тәрбие моделі де әр басқа» деп жазганы белгілІ.
Ендеше жас ... ... ... ... ... ... ... жері
мсн еліне сүйспеншілігін оятудый маңызы аса эор. ... өз ... етіп ... қай ... ... да тәрбиелеу жүйесінің негізгі
тапаптарының бірі. Ал біздің халқымызда бұл талап ... ... ... ... ... ... ... жсріи суюге қалыптасгырады. «Туған
елІм болмаса тумай-ак койсьгн ай мен күк», «Кісі елінде сұлтан болғанша, ... ... бол» - дегт жас ... сліне деген інкәрлік ссзімін бойыіга
сініруге ... Ана ... ... ... ... әке ... ... берекейге келтіріп, кызуын арттырып, оны қас какиай қорғауды
үйрсткен. Мұны халқымьвдьтң ауыз ... ... бір ... ... ... ... көеруге болады. Бұл бекер емес, өйткені
казақта «атадан ұл туса еді, ата ... куса еді» ... сөт ... ... ... ... тарихын жақсы, жүйелі түрдс білуге тиіс,
өйткені тарих -ең алдымен, ... ... ... ... ... ... дұрыс түсінген ата-бабаларымьп жазбаша тарихымыадың жоқ кезінде
шежіренің негізінде даланын ауызша тарихьтч жасаи, оны ... ... ... ... ... мұра ... беріп, соғын суңене
отырьтп, оларды батылдық пен ... ... ... өз ... ... болу тек ... ... не Отан
корғаумен ғана байланысты көрінбеңді. Халқын, жерйг, елін сую қажырлы еңбек
етуден ... де ... ... қайбір слдін болсын, экономққалық, ғылыми,
мәдени прогресі, еқ алдымен, ... ... ... ... ... ... байлаысты екендігі мәлім.
Ата-бабамыз кашанда өздерінің білгенінше ұрпақ қулағына ерлік,
адамгершілік, ... ... ... ... дастандарды, ертегі-
аңыздарды, өлең-жырларды ... ... ... ... «Ұлық болсаң, кіщік бол», «Тура биде туған жок» деген мақал-
мәтелдерде қарапайым ... ... ... ... ... бұрынғы ата-баба
тдрбиесі ұрпақтың боныңда елді, жерді, халқын сүюді үйретіп, оларды өз
халқының ... етіп ... ... ... ... ... педагогика ғылымы да соган негіздепгені жөн.
Отбасы тәрбиесі - көздеген нәтижеге жету мақсатын-да ата-аналар мен
жаеұя мүшелерінің ... ... ... ... ... атамасьь
Әлеуметтік, отбасы және мектеп тәрбиесі ... ... ... ... ... ... тәрбиекің мектеп тәрбиесімен тогысқан
тұсындағы проблемалар жалпы ... ... да, ал сол ... ... ... ... үлесінде
Отбасының жетекшілік макьпы онда тәрбиеленіп жатқан адамның тәэн-дене
және ... ... әсер ... ... мәні мен ... ... келеді. Бала үшін отбасы бір жағынан - тіршілік қоршауы болса,
екінші жағынан - ... ... ... алғашқы өмірі жағдайындағы отбасы
ықпальі басқа жағдайлар мен кейінгі жас ... ... ... ... ... ... сүйенсек, отбасы - бұүл ... ... көзі де, ... ... да, ... ... да, дос-жарандары да
отбасы - бұл әдеп пен өнер кілті де. ... ... ... да ... ... ... тұлғаның қалыптасу нәтижелігі ең алдымен ... ... ... жақсы болып, оның тәрбиелік ықпалы ... ... ... ... ... ... өнімі де
жоғары болса бір кездейсоқтық ... әр ... ... ... ... ... жанұя қандай болса, онда өсіп, ержсеткен адамда сондай.
Жеке адамнын қалыптасу процесі мен оның нәтижесінле ... ... күші мен ... ... ... ... ... пен қоғам
да тәрбиелік шараларын дұрьтс ... ... ең ... ... ... ... жөн. Бүл ... елдер ұстанган бұлжымас ереже.
Неке мен ... ... ... ... ... және ... ... шьттару, инабаттылық принциптерінен тайку, шектен тыс ... ... ... ... болмауы мен жыныстық салгыртық, ерлі-
зайыптылар арасында жогары белең алған ажырасулар -бәрі де ... ... ... теріс ықпаадар кезІ.
Отбасы - тұлға қалыптастыруш бесік. ... ... ... бесігінді түзе"- деп ұлы гұлама М. Әуезов бекер айтпағаи. Отбасында
адам ... ... ... ... ... ... жетер енбектік және
длеуметтік бағыт-бағлар түзіледі. Огбасында оз ретімен қарапайым ла женіл
шешіліп жатқан ... ... ... ... ... бітіскеві
шырғалан күйге түсіп жатаіыны баріпаға аян,
Жогарыда әңгіме аркауы болған тұжырымларды жинактаумеп келесідей
корытындылар ... ... 1 - ... ... ... ... ... де күіптірек, Жас ұлғаюмен ол асер бэсс^иіеуі мүмкін де, ... өз ... ... ... да бір ... жағдайларда қалыптасуы мүмкін болмаған сапа-
қасиеттер тек отбасында ғана өрісті алады;
- отбасы тұлғаның ... ... ... оның ... және ... ... болған мүмкіндіктерді мейлінше
шоғырландырып, іске косады. Қоғамның азамат мүшесі отбасыдан бастау алады,
қоғам ... ... ... ... ... ... ... отбасы;
- отбасының аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... иегерін кемелдендіру және мемлекет
зандарын мойындап, құкытарын ... ... ... ... ... ... ... тандауға ла тигізер ыңпалы орасан.
Нарықтық экономикалық жүйеге байланысы ... ... ... ... ... ... ... алға тартуға
болады:
1. Көптеген енбеққер отбасылардың экономнкалық жағдайынын әлсіздігі.
2. Қоғамдық өмір мәдеииетінің төмендігі.
3. Отбасы анасы - эйел ... ... ... жаңұяда -
ауыртпалық.
4. Көптеген әлеуметтік-тұрмыстық және моралдық ... ... ... ... ... Бала ... ер адам әйел комектесі деген қоғамдық пікірдің
белен алуы.
6. Күннен күнге шиеленісіп бара жатқак ... ... ... ... ... мен ... арасындағы байланыстың күішен күнге элсіреуі.
Отбасы дағдарысын ретке келтіру жөне оның тәрбиелік ықпалын көтеру
бағытында ... ... ... ... ... ұсыныстар беруі мүмкін?
Бүл орайда ледагогика кандай да тосын жаналық ашып беруі мүмкін емес.
Тәрбиенің қоғамдық, ... ... ... ... ... шындық. Бәріміз де осы зандылық-тардың
құрсауыидамыз. ... ... ... ... ... оның жанпидалығынан күтеміз. Жалған, аадамщы ой-
пікірлерден ... ... ... ұстаздың өз іс-әрекетін келесідей жоспарға
орайластырғанын жөн деи білер едік:
- отбасындағы ... ... яғни ... ... ... заң ... жауапкершілік, катаң талап не үркіте зорлаудың
заманы өтті - ... ... жок ... ... корықсын. Тек кеңпейіл
мұғалім жан дүниесімен сәулеленген қайырымдылық, мейір, ивісгы көмек,
ұстаздық ... кана ... ... ата-аналар көңіліне демеу
беріп, өз перезенттерінің жаркын болашағы үшін ... ... ... ... ... дүниесін қалыптастырып, нығайтуда мексп пен
мұсьтлмандық тәрбие ошағы - ... ... ... әрі ... ... ... түрінде шашыратпай, нақты отбасының нақты
проблсмасына бағыттау;
псдагогикалық мудде миеттерді І-уманнтарлық кор, ... мсн ... ... ... ... ... ... бастысы, жалпы адамға, онык табигатына берілген қайырымдылық пен
мейірімге ... ... ... ... ... ... ... боліаны жөн,
Атам қазақ басыман талай ақтабан шұбырынды, алқа көл ... ... ... да ортасында жүрген дана тәрбиешілерінің, гұлама үстаздарынын
болуынан өз болмысыи сақтап калғаны баршаға аян. Дүние ал ... ... ... ... ... дамуы. Әр дэуір ұрпақгары
арасындағы тартыс, ... ... ... ... ... кеэендердегі шешімі
әркашан жаналанып барғаны дүрьтс. Ал ондай шешімдерді ... ... ... ... ... ... таса бұлтарыстарын тереңнен түсіну
педагогтың міндеті,
Қаншалықты отбасы болса, тәрбие ерекшеліктері де ... ... ... ... ... ... ересектер мен балалар
арасында кезігетін қатынастардың жалпылай моделін ажырата тану мүмкіндігі
баршылық. ... ... түрі сол ... қай ... ... ... мен балалар тәрбиесіне болған келексіз ... ... ... ... ... ... көрсете алатын отбасы.
2. Қайырком, мейірлі отбасы.
3. Құнделікті дүниепарыздықка жүгінген отбасы.
4. Алауыз, жауласқан отбасы.
5. Теріс әлеуметтік бағыттағы отбасы,
6. Ата мен аналардың ... ... ... ... Тұрпайы тәрбие әдістерімен қаруланған отбасьг.
Отбасынағы тәрбие маэмұны демократиялық қоғамның ... ... ... Болашактағы еңбектік, қоғамдық, отбасылық
емірге бейім дені сау, психикалық болымды, ... ... ... ... ... ... ... тәрбие мазмүнының құрамды
бірліктері ежелден белгілі ... ... ... ... ... ... ... қамтиды, олар өз
кезсгінде жас әулетті зкономикалық, экологнялық, ... ... ... ... ... Балалар мен жастардың отбасындағы тәрбиесі салауатты өмір болмысына
негізделіп, дұрыс ұйьтмдастырылғаң күн тәртібін, ... ... ... т.б. ... Отбасындағы сана-сезім тәрбиесі ... оэ ... ... соны ... ... түрақты қажетсінуін
қалыптастырып, оларды үәдіксіз жаңалап ... ... ... ... ... қабілет, бейімділіктер мен нышандарды
дамыту бала тәрбиесіндегі ... аса ... ... ... ... тәрбиесі тұлға қалыптастыру
жолындағы қатынастардың бүлжымас төркіні. Бұл орайда алгы ... ... ... взгермес адамзаттық мораль құндылықтары -сүйіспеншілік,
құрмет пен сыйластық, әділдік пен ар ... ... пен ... ... Адамгершілік сапа, қасиеттердін басқа да түрлері:
парасатты қажетсіну, тәртіптілік, жауапкершІлік, ... пен ... ... ... ... ... ... балалардың талантьг мен
дарындыльнегы дамытуға бағытталып, өмір болмысы эсемдіктері женінде таглым
беруге арналады.
5. ... ... ... ... болашақтағы адал өмірінің
негізін қаланды, Енбектенуге отбасынан дағдыланбаған баланың есейген кезде
де бар есілдерті "жеңілдің ... ... ... жүріп, шалқып өмір
сүру. Ал мұндай еңбексіз "құнде той" омірдің ... ... ... ... дәледеп отыр. Ата-аналар міндетіндегідегі отбасылық тәрбие
балалардық тэн-дене және ... ... ... ... ... парасатты істерге негіәделген үздіксіз жүретін процесс.
Әрбір эке мен кеі келгем ана өз ... ... қай ... ... ... жете білгені жөн. Отбасылық тдрбиенің
саналылық ... меи ... ... ... шешу ... ... ... әдісгері - бұл ата-аналардың өі баласының санасы
мен әрекет-қылығыма педагогикалық ... ... ... көхаелген жөн-
жосығы, жольт, Бүлардың бәрі де тәрбиенің жалпы ... ... өз ... ие. ... әр балаға болған ықпал тұлғаның жекелеген нақш ... ... ... ... ... ... ... ата-аналардың педагогикалық мәдениетіне
орайлас келіп, олардың тәрбие мақсатын тануына, оз ... ... ... ... қарым-қатынасына т.б.
тәуелді.
Осыдан да ... ... ... ... ... сән-
сипатымен қайнай бітіскел және олардан ажыратып қараластырылуы мүмкін ... ... ... ... түрі де ... жылы ... кэндіру,
коркыіу, айқайлап үркіту, мақтау мен мадақтау, қаталдық құрсауына салу ... ... ... ... ... ... ... біреулері өз баласының тіл алгыштықга тәрбиелегісі ... ... ... ... ... мұлтіксіз орындатуға бағдарланады. Екінші
біреулері дербес, өз бетінше ойлай ... ... ... ... ... көздеп, осыған сәйкес әдістік жоадарды таңдастырып, қоаданады.
Отбасылық тәрбие арасында ата-аналар баршаға бірден ... ... ... ... ... Мұндай әдістер түрі келесідей
топтастырылған: сендіру (мактау, мадақтау, ... ... ... ... мүддені тусіндіру аркылы); жазалау (қандай да ... ... ... ... ... үзу, ... кей ... кеңесі мен тәрбиелік жав-дайлар әдейі жасалын қолданылады..
Отбасындағы ... ... ... құраадары да әртүрлі. Олар
арасында кен коаданым-дағылар: сөэ, ауыз өдсбиеті, ата-ана беделі, енбек,
оқу, табигат, үй ... ... ... ... ... ... және ... болммс, ақпарат көздері (газет, жүйрнал, радио,
теледидар), күн тәртібі, көркем ... ... мен ... ... ... дене ... мен спорттық, мсйрамдар, рэміәдер,
ерекше белгілер ... ... ... ... ж.т.б.
Ата-аналар тәрбиесі әдістерін іріктеу мен қоадануда келесідей жалпы
шарпар ескерілуі тиіс:
1. Ата-аналардың өз ... ... жете ... ... жеке ... мен беделі, отбасында орнатқан
қатынастар сипаты.
3. Егер ... ... ... ... ... келсе, іс-
әрексттср әдістері басым келеді.
4. ... ... ... ықпаадардың қыр сырларын үйрену,
тұрмыстық қажеттіққе айналады.
5. Огбасылық тәрбие ... ... ез ... бар ... балаларды тәрбиелеу жолында
қарасан көп бақылаулар ... ... ... Осы ... ... ... тұжырымдар жасалып, олар отбасында балаларды тәрбиелеудің жалпы
зандылықгары ретінде белгілі ... орай ... ... ... ... ... ... белгілеріне ие болмаса да5 өз ... ... ... деректі пайымдар мен ... ... ... ... ... ... ... мәні - ата-аналарға
кенес, отбасылық тәрбие ережелері.
Ата-аналар өз тәрбиелік әрскстерін осы ережелер ... ... ... ... ... ... педаготтар үшін, эсіресе егде ата-
аналарға өнімді де негпді кенестер беріп отыруға қажетті.
1.2.Ұжым бірлігі, ... ... ... ... ұйымдастырушы тәртіп орталығы ретіндегі қызметтіің ең
маңызды ... ... ... және ... ... Бүл жүмысіың мазмүны, әдістері мен түрлеріне қарай ... ... Ол ... озіндік ерекшелігі бірқатар факторларға
байланысты, Олар педагогнкапық ... ... ... ... жағдайдағы мектептің әлеуметтік кьтзметіне ... ... ... ... мен даму ... ... мүғалімнің, ата-
аналар, жұүртшылық өкілдерімен жас ұрпақ тәрбиесіне ... ... ... ... ... ... ... мен отбасы тәрбиесін тедагогикалық басқарудағы
тікелей іске асыратын маңызды әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жаңа ... белгілер қалын-тасып, дербестікгі
дамыту, кәсітттік бағдар, білім алу жөне өздігінен білім алу, қабілеттерді
анықтау және дамыту сияқты ... ... ... берс ... Мектеп-
тің, отбасының жене жұртшылықтың тәрбиелік кьпметі-нін ... ... ... ... ... ... нәтижесі. Ал бүл
нәтиже қазіргі заманғы білім беру мекемесіне қойьтлатын ... ... ... В. А. ... ... ... тәрбие" үгымы кең қоаданыладьг. Оның пікірінше тәрбиені мектептік
немесе отбасыльік деп қарастыруға болмайды, вйткені бала ... ... оны ... ... де ... ... ... Міне, осындай
біртүтас тәрбие процесінде мектеп жетекші рөл атқарады.
Мектеп ... ... ... ... және ... ... ... ағарту жүмыстарын жүргізеді, қоғамдық және ... ... ... пен ... ... ... көмек корсетуін
ұйымластырады жәие бағыттайды, олардың әрекеттерін үйлсстірсді. Мектеп
басщысының, ... ... ... ... сң тиімді түрлер мен ... алу ... ұзақ ... ... ... Ол жүййе жүмыстын
нәтижелігін камтамасьп ететіндей тапаптаріа жауап беруі тиіс.
Ең бірінші талап - бүкіл ... ұжым ... ... ... деген жанұяда жалпы ұғым. Оның ... ... ... шешу үшін ата-аналар жиналысын атқіэу, ... ... ... ... ... ... ... талап - мүғалімнің көсіптік біліктілігін, ... ... Оның ... ... болуы мүмкін. Мысалы: сынып
жетеииілері секциясынын жүмысы, ... ... ... ... жетілдіру" сияқты түрақты педагогикалық семннар жүмысы; мектеп
тэжірибесінде анықталған формалды емес жасөспірімдер тобының ... алуы ... ... мен ... ... ... ... есепке алу, ата-аналардың жүргізген жұмыстарыпың
тиімділігін анықгау, олардың озык тэжірибелеріне ... ... ... - ... ... ... ... мен мүғалімдердІң
ата-аналармен жүргізетін жүмьтстарына бірыңғай талап ... ... ... ... ... заңды болуы тиіс. Асығыстық, талапты бүрмалаушылық
ата-аналармен келіспеушіліққе апарып согады.
Төртінші талап - ықпалды қоғамдық ата-аналар ұйымын калыптастыру.
Басқарудың және ... ... ... ретінде қазіргі
педагогикалық ұжым туралы үғымдар орыс педаготтары Л. Н. ... К. ... ... ... мен ... ... байланыстылығы,
оқушылар мен пелагогтардмц бірлесе ... ... ... ... үмтылуы сйякэы ндеяларынын ықпалымен қалыптасты.
Тәрбие мақсаты, балалар ... ... ... ... ... педагогнкалық ұжымның екі орнықты моделін іздеумен
бірге қарас-тьгрылльь Мүғалімдердіңтәрбиелік ... ... ... ... мсн ... ... ... бірі болды. Н. К.
Крупская, С. Т. Шацкая, А. С. Макаренко және т.б. Тәрбиешілер ... ... - деп ... А- С, "Макаренко - тәрбиешілер ұжымға біріққен жерде
және ... ... ... ... ... бірыңгай ықпал жоқ жсрде ешкандай
тәрбие проиесі болуы мүмкін емес".
Педагогикалық ұжьтмның ... және ... ... В. ... ... ... ... таптьт. Ол әрбір педагогикалық
ұжымнын вэіңдік ерекшелігі ... атап ... ... ... сол
мектептін жүмысын көшіріп алу емес, қайта оның қьпметінің идечлары мен
кониепцня-ларын ... ... ... ... ұжымнын дамуы мен ... ... ... ... /Н, С. Дежиннова, В. А, Кераковский, Л. ... Р. X. ... және т.б,/ ... ... ұжым ... ... және ... бірлестігі
ретінде ұжымға тән барлық белгілерді біріктіреді. Ерекше адамдар тобы
ретінде мектеп педагогикалық ұжынына ... ... ... ... түрде түрақты және үзақ мерзімде әрекет ету ... ... ... ... тән. Педагогакалық ұжым сондай-ақ, оқушылар үжьтмы
да, оның құрамдас ... ... ... Кез келген ұжым сияқты
мектептің педагогикалық ұжымының өзіңдік ерекшеліктері болады,
Педагогикалық ұжымның ең ... ... ... ... ... нақтылай айтқанда жас ұрпақты окьпу мен ... ... ... қызметінің тиімділігі оның мүшелерінІң
педагогикалық мәлениетінін ленгейімен, түлғаларының катынас сипатымен,
ұжымдық және ... ... ... ... ... ... ... мәні жағынан педагогикалық,
тәрбиелік болып табьглатын оқу ... ... ... ... ... ... ... бірлесе өрекет етуі туралы алғашкы
түсініктерлі қалыптастырадьь Бұл ... ... ... ... ... ... ... ынталандырады.
Мүғалімдер ұжымның педагогикалық кызметі оқушылар ұжымымен өзара
тыгьтз әрекеттестікте өрбиді. ... ... ... ... ұжымының тәрбиелік мүмкінйігі қай денгейде, қанша-лықты іске
асырылуына тікелей ... ... ... ... ... ... педағагикалық ұжым басісарушы, ал оқушылар ... ... Ал ... ... пен ... ... ... жеке түлғаға
баса назар аударылған жағдайда педагогикалық және ... ... да, ... ... да ... ... отыр, Мүғалімдер
ұжымы өзінін орасан зор интеллектуалдық, тәрбиелік күш-куаты бойынша
балалар ұжымына ғана ... оз ... ... ... да ... ретінде әрекет жасайды.
Педагогикалық ұжымнын басты ерекшелігішн бірі ретінде муғалімдік кәсІп
қызметінің көп ... атау ... ... ... пән муғалімі, сыныгт
жетекшісі, үйірме, студия жетекшісі, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ұжымға тэв. Өзінің
кәсіптІк міндеттерін шешу барысында педагогикалық ұжым мектеп ... ... ... әлеуметтік ортаны педагогика-ландьіру, яғни ата-аналар мсн
жүртшылық өкіддерінің педагогикалық мәдениетін қалыптастыру тұтас алғанда
педагогакалық ... ... ... ... ... муғалімдердің
педагогикалық әрекстіне зерттеушілік қызметі тэн. Қазіргі муғалім-зерттеуші
нормативті қьізмет жасымен шектелмейтін, педагогикалық жаңалықтың жетістІгі
мен кемшілігін теэ ... жаңа ... мен ... ... ... және ... коадануға каблетті педагог.
Педагогикалық ұжымнын ендігі бір ерекшелігі оньгң жогары денгейде і
басқара алуында. Ұжымдағы мектеп ... ... ... ... ... ... ... аркылы өкілеттік алуы ұжымда дурыс
қоғамдық ... ... ... нен ... ... ұжым ... оның ... кызметтік міндеттері,
кызметтік нұсқаулары арқылы дәл айқын-далуы да ұжымнын ұйымдасқандық
сипатын нығайтады, ... ... ... ... оның қызметінің
ұжымдық сииаты мен ... үшін ... ... Егер жекелеген
мүғалімдердін, әсіресе орта жене жогары сынып мүғалімдерінің іс- әрекетін
өзге мүғалімдердің ... ... ... ... ... жүмысын ұйымдастыруда бірыңгай талап болмаса онда ... ... ... біргүтастығы олардың құндьілық
бағдарлары мен сенімдерінең көрінеді, дегенмен бүл жағдай ... ... ... ... ... ... ... деген ынта, оқушы түлғасына деген ... ... ... ... және ... медениет мүғалімдердің іс-
әрекетінін біртұтастығын материалдық негізін кұрайды.
Педагогикалық ұжым ... ... ... ... ... ... ... атқарудан уақыт шегінің болмауын атауға
болалы. Бүл ... ... ... тыс жүмыс бастыньттына, рухани
дұниесін байытып, ... ... ... ... таба ... себеп
болады. Бақылау нәтижелері көрсеткендей соңғы жыадары материалдық жағдайга,
уақьіт ... ... ... ... ... ... ... алуы, олардың кино-театрлар, мүражайлар мен көрмелерге
қатысуы құрт темендеп кетті.
Педагогнкалық ұжымға тән ... ... бірі оның ... басым болуы десек, бүл жағдай ұжымдағы өзара ... ... ... ... ... еркектср басым болып кететін ұйымдарға
қарағанда тез эсерленгіш, ... күйі жиі ... ... ... Дей ... ... жаратылысынан тәрбие ... ... ... ... ... мен тәсідлерін тавдауда барынша
икемді ... де есте ... ... ... ... басым болуы - - жана проблема емес,
Ол проблема материалдық снпаттағы себептсрге байлакысты педагогикалық ... ... ... ... ... ... ауысуына байланысты
шиеленісе түсті. В. Л, Сухом-линский, А. ... ... ... ... педагогикалық ұжымда, әр жыныстын ... ... ... ұжымның үилесім-діліпн, педагогикалық
проиестің біртүтастығын қамтама-сыэ ететіндігін ... ... ... кездс экесіз отбасылар көбеюіне байланысты маңызды
бола түсуде. Дегенмен, педагогика-лық ұжымдағы еркек пен эйелдердің барышиа
орнықты арақатынасын айкындау өте ... Ол ... ... ... ... ... тиіс. Бірак калай болғанда да ... ... әке, ... ... ұжым мүшедерін сабактан тыс
уақыттағы тәрбие жүмыстарына тарту ... ... ... ... ... зерттеулер /А. И. Донцов, А, Н. Лутошкин,
А. В. Петровский, А. Л. Свентнцкий және т.б./ ... ... ... ... ... Соның ішінде ұжымға алеуметтік-психологиялық
таадау жасағанда, оның ұйым-дық құрылымы ... және ... ... ... Бүл ... ... ретінде ұжым мүшелерінің
салыстырмалы түрде біршама түрактьт өзара катынасын атауға боладьг.
Ұжымпың ресми құрылымы оның мүшелерінің ... мен ... ... ... ... ... ... құрылымның шецберінде
әрбір адам кэсіптік кызметті атқаруда белгілі тәртіп, ... ... ... озге ... ... Бір ... жүмыс істейтін
мүгапімдер білім с гандарттарын, оқу бағдарламаларын, сабақ ... ... ... басшылықка алады. Әрбір мүғалім мсктеп
басшыларымен, әрітестерімен ... ... ... Ал, ... мен
мектеп басшыларыныңн арақатынасы кызметтік нұсқаулар және ... ... ... ... оның ... ... бірқатар жағдайларға
байланысгы. Мүғалім-дердін ұжымдық өэара ықпаадастығы ресмн құрылым шегінде
бірлескен ... ... ... ... ... ... ... кесгелеріиІң, оқу-торбие процесінің барЬІсы мен нәтижелерін тексеру
жүйесінің болуымен, қоғамдық ... мен ... ... ... ұжымның бейресми құрылымы ужым мүшелерінің алдың ала
белгіленген ... тыс ... ... негізінде қалыптасады,
Ұжымның бейресми қурылымы оның мүшелері арасындағъі қалып-тасқан қатынастар
жүйесінен түрады, Ондай қатынастар жек керу мен ... ... ... ... ... ... бірлесе жүмыс істсуді қалау немесе
қаламау сезімдері негізінде ... ... ... ... ішкі,
көбіне жасырын, көзге көрінбейтін жағдайын танытады.
Жас мұғалім педагогикалық қызмет ... ... ... ұйымдық құрылымға сәйкес мектеп директорының оқу ісі жөніңцегі орын-
басарына, сонымен бірге қажет деп тапса білікті, ... ... ... ... көмек сүрайды.
Ал мұғалімдер арасындағы бейресми байланыстар түрлі себептерден
туывдайды. Бір жағдайларда бұл ... ... ... сияқты әлеуметтік
кажсттіліктен туындаса, келесі жағдайда тәжірибелі жоадасынан ... ... ... байланысты, үшінші жағдайда жаңа, қъпықты ақпарат алуға
байланьтсты, төртінші жағдайла өзгелерді өзіне ... ... ... ... ... бейресми катынастардың пайда
болуының мынадай белгілерін бөліп айтуға болады: ... ... ... ... ... қалыптасуы, бейресми басшылардың
шығуы, жаңа құндылық бағдарлардың ныгаюы және т.б.
Ұжымның ұйымдық құрылымыным ... ... ... ... етеді.
Педагогикалмк ұжымның ойндік ерекіпеліктерін ескере отырыл, осындай ықпап
стуші факторларды қарастырып көрсйік.
Ол ең ... ... ... ... ... ... Педагогикалық процестін тұтастығы, оқыту мен тәрбиелік
ажырамас байланысы мұғалімдер, сының жетекшілері, ата-ана мен жүртшынық
өкілдерінік ... ... ... әр ... өзінің нақты
қызметін атқарғанымен ол өз ... ... ... ... ...... оқушылар, мектеп әкімшілігімен келісе отырып
жүргіэеді.
Мектептегі, сыныптағы ... ... ... дер ... алынган
объекгивті ақпарат ұжымның ... ... ... ұжым ... түседі, Псикологачлық зерттеулер /А- И. Донцов, Р, X.
Шакуров/ ұжымнын топтасуынын ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде педагогикалық ұжым ... ... ... ... ... ... катынастардың колайлы "негізі ұжымның жасына,
біліміне, біліктілік деңгейіне, кэсіптік құндылық-тары сияқты ... ... ... ... ұжымдар топтасу, ұйымдасудың жогары деңгейімен ... ... ... ... ... ... барынша әртекті болып
келеді; оның құрамына біліктілік деңгейі әртүрлі жыныс өкілдершен түратьін
жас және ... ... ... ... ... әртүрлі бағыттағы
бейресми топтардың құрылуына негіз калайдьт, Мектеп ... ... ... және ... бұл ... ескеруі тиіс.
Өіара катынастын педагогикалық ұжымның түрақтылығына мкпал екі жакты
сипат алады, Бір жағынан ұжымішілік қатынас, ұжымның түрақтылығыи ... ... ... ұжымдаш түрақғылық ... ... ... айкындайды,
Ұжымнын ұйымдық құрылымы ұжым мүшелерінін мүддесін, қажеттІлігін,
к,аншалықаы канағаттандыруға да байланысты. Қанағаттану ... ... ... қатарында ұжымның беделі, достарынын болуы, осы
ұжымдаіы ез еңбегінің мөнін ... ... ... ахуал,
ұжымның дәстүрлерін айіуі а болады.
Ұжымның ұйымдық құрылымының ... ... оның ... де ... ... ... ... мүшелері арасында байланыс біршама
түрақты, берік болып келетіндігі дәлелденген. Ұжым ... ... ... ... ... ... ... ала береді. 30 адамнан асатын
педагогикалық ұжымда мүдде, қызыгушылық ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер пайда бола бастайды.
Педагогикалық үжьтм мүшелерітң саны оны басқарудың сипатын айкындайды.
Шағын ркымдарда педагогтар ... ... ... ... бүңдай ұжым-дарда
араласу, бірін-бірі рухани байыту мүмкіндігі барынша шектеулі, Ал үлкен
ұжымдарда өзара ... ... ... ... олар ... ... тіпті үрыс-жанжалға бейім, бірак осындай ұжымдарда жаркын,
ешкімге ұқсамайтын тұлғалардың танылуы мүмкіңцігі де үлкен,
Ұжымдағы кеніл-күй мек ... ... ... ... пен ... деңгенін ондағы қалыпгасқан әлеуметтік-психологиялық клнмат-пен
айқындалады. ... ... ... ... ... ... ... емес, астарлы, ауыспалы үгымдар.
Географиялық климат сияқты ... ... ... ... ... ... өзІн ... жайлы сезініп, түлғалық және
көсіптік катыішс-тарда өзін ... ... ... ... ... климаттьіц мазмүндық сипаты» адамдардың өэара қарым-қатынасы,
олардың көңіл-күйі, хал-жайы, бірлесе аікаріан жүмыс проңесіие ... ... ... да А. С. ... ұжымдағы өзара қатынастағы сергек
көңілді /мажырлы/ екпініе басамән ... ... ... ... ... ... өзара катынас процесінің сипатьтн танытағын ұжымңың сезімдік-
психологиялық. ... ... ... ... ... ... ошрып, оның мынадай ... ... ... ... ... ... клнматынын
топтастырушылық, кызметі ұжым ... ... ... ... ... топтастыруын, бірігуін іске асырады. Ынталан-дырушылық,
кызметі педагогакалық әрекеттің коадануына қажетті ұжымның «эмоциалдық күш-
куатын» қалыптастыруға ... ... ... ішілік
түрақтылығын камтамасыз етіп, ркымға жана мүшелердің ... ... ... ... ... ... нормаларын ныгайтуда, ... ... баға ... ... ... ... ... басты
көрсеткіштерін айкындау бағытында зерттеулер ... Бір ... ... ... ... ... сезімдік,
күкыісгық өзара қатынастар қарас гырылса, ендігі бір жағдаиларда ұжымдық
әрекет тнімдІлігінің барынша ... ... баса мән ... ... ... ... ұжым мүшелерінің ұжымла болғанына, ондағы еңбек процесі мен нәтижесіне
қанағаттануы;
• ресми жәие ... ... ... ... ұжымдағы жарқын, көтеріңнкі көңіл-күй;
• ұжым мүшелерінің басқаруға және ұжымның өзін-өзі басқаруға қатысуының
жоғары ... ұжым ... ... мен ... ... ... еңбектін өнімділігі;
• қадрлардың тұрақтылығы,
Қолайлы әлеуметтік-психологиялық климаттың бүл ... ... баға ... қоддануға болады.
Әлеуметтік-психологнялық климат калынтасқан ... ол ... ... ... ... ... жасайды. Өіара ақын,
ынтымактастық катынас бІріққен ұжымда ... ... ... ұжым ... ... оны басқарудың сипатын айкындайды,
Шағын ұжымдарда педагогтар бірін-бірі жақсы біледі, бірақ бүндай ұжым-дарда
араласу, бірін-бірі ... ... ... ... ... Ал үлкен
ұжымдарда өзара ... ... ... ... олар ... кейде тіпті үрыс-жанжалға бейім, бірақ осындай ұжым-дарда жарқың,
ешкімге ... ... ... ... де ... көңіл-күй мен коғамдық пікір, эмоциялық күш-қуат пен өзара
қатынастың ... ... ... ... ... ... климат", 1'әлеуметтік-психологиялық климат"
нсмесс "микроклимат" үғымдары ... ... ... ауысгіалы үғымдар.
Географиялық климат сияқты мамыражай ... ... ... ... үжьтмпа өзін барынша жайлы сезініп, түлғалық
және кесіптік қатынас-тарда озін ... ... ... ... Ұжымдағы
психологиялық климаттын мазмүндық сипатын адамдар-дың озара карым-катынасы,
олардың көніл-күйі, хал-жайы, ... ... ... процесіне көкілі толуы
айқындайтын болғандықтан психологаялық климатты ... ... ... зор. ... ... ... ... ұжым қолайлы моральдық-пснхологиялық ауа-райымен, жыльт
шырайлылықпен, ... бен ... ... ... сергектік-пен ерекшеленеді, Сондықтан да А- С. ... ... ... сергек көңілді /мажырлы/ екпінге баса мән
берген.
Әлеуметтік-психологиялық климат ұжым мүшелерінің бірлескен ... ... ... ... сипатын таньЕтатын ұжымның сезімдік-
психологиялық. жағдайларынын жүйесін білдіреді, ... ... ... ... оның ... негізгі Ец^змеітерін атауға
болады. Педагогикалық ұжымның ... ... ... ұжым ... ... куаныш табады. Ал
немқұрайдьгпық, сслқостық нсмесе кысын үстемдік ... ... ұжым ... түсіп, қағажау көреді, бүл жағдай оның кәсішік қызметінің
төмендеуіне, дау-жанжалдың ... ... ... ... ... ... соғады.
Кең көлемдегі кәсіптік-педагогикалық міндеттерін атқара жүріп мүғалім
өзін және еңбегің жүйртшылықтың бағалауын ... ... ... ... ... ... ... басшылар мен ата-аналар тарапынан
берілген бағаны гүсінуге бейім. Жағымлы баға ... ... баға ... кызметін, кәсіптік позициясын, өзгелермен қарым-
катынасьтн қайта қарауға негп ... ... ... ұжым-даіы
катынас өзара сыйластық, приниипті, талапшыл жәно тілсулсстік сипатта
болуды талап етеді.
Әлеуметтік-психологнялық климаттын түлғаға ... ... ... - өөге ... ... ... ... қолдану, пайдаламудан
түралы. Педагогнкалық кьпмет барысында кейбір мүғалімдер өз әріптестсрінің
эмоииялық жағдайын түсінуге және оган твзуге ... ... ... психологиялық жағдайына таадау жасап, өз сенімі, ықыласымен сөйкес
келётін, келмейтіндігін салыстыруға бенім. Үзақ ... ... ... ... ... жағымды еліктеу процесін едэуір жсдепдстсді. Өз әріптесінің
сезімдік-психологаялық көңіл-күйІн танып, оны ... ... ... жағлайдан шығулың оңгайлы шешімін өз басынан йдестіреді.
Өэара әрекеттестіктен екінші жағын жеке тұлғанын ұжымдағы ... ... ... ... ... ... іске ... тәртілті, көпшіл, қайырымды, әдепті педаготтар ұжымда жагьтмды
климат қалыптастыруға ... ... ... алады, Ал керісінше, тогышар,
әдепсіз, тәртібі тиянақсыз ұжым мүшесі ... ... ... ... ... климаты оның мүшелерінің ннтеллектуалдық, сезімдік және
мінездерінің жігерлілік ... ... ... ... ... ... белсенділігі, енер тапкыштығы ұжымды ннновацшшык
кьпметті дамьпыл, жана технологиклнр іадестіруге ұмтынады. Жігерлі педагог-
жетекші соңынан ... ерте ... Егер ұжым ... ақыл-ойы,
сезімі, ерік-жігері педагогикалық қызметке жұмылдырылса, онша табысқа жету
қиын емес.
Жеке адамның ... және оның ... ... ... ... ...... жеткізу, сендіру, жске үлгі көрсету.
Көэінжеткізу адамдардың бағасын, ... ... ... ... ... ... ... - көзі жеткһетін түлғаның түсінігінс сэнкес
өзгертуге бағытталады. Осы ... кез ... ... ... ... ... тек ... ганя емес, лңгімелесу- шінін
сезіміне де эсер ... ... ... бір адамның екінші адамға немесе
түтас ұжымі а әсері ырықты немесе ырықсыз ... іске ... ... ... ұжымда көніл-күй қальңітасып, илеялар,
гтедэгогнкалық құндылықтар ... ... ... ... ... ... жеке ... жасаитыіг ықпалыішц
тиімді әдісі үлгі корсету болып табылады. Ол үлгі ... өз ... ... ... ... болуы мүмкін, Үлгі барлық кеәде де
нактьқ іс- ... пен ... ... ... ... ... мен
өмірдегіні салыстыруға мүмкІндік береді.
Педагогикалық уоқымдағы келіспеушілік Жағынды ... ... ... жасаЙтын факторлардың ... ... ... ... ауытқуды" атауға болады. Әлеуметтік-
психологйяльтқ келіспеушілікті каптеген ... ... ... ... ... ... болатын к.арама-к,айшылық,тың құрт шиеленісіп
кетуі ретінде ... ... ... ... болатын
келіспеушіліктер өз табиғатында түлғааралық келІспеушілік болып табылады.
Ондай жағдайда адамдар іс-әрекеттің мақсатына ... ... оган ... ... мен ... туралы әртүрлі пікірле болады.
Келіспеушіліктер әртүрлі себептердің саадары болуы ... ... ... ... ... ... ... орныққан өзйра байланыстын бүзылуьіна
байланысты туындайды. Ол ... ... ... ... ... ... сипаттағы байланыс болуы мүмкін.
Педагогикалық ұжымда орын алатын келіспеу-шІліктің негізгі үш ... ... ... ... топ - ... ... жетуге кедергі келтіретін, іскерлік байланыстардың бүзылуынан
гуьтндайтын кэсіптік ... ... ... ... мұғалімдердің әрекет мақсатын гусінбеуінен және өз ісін жете
білмеуінен тындайды, Екінші тои - ... ... ... ... сай ... сол сияқты мінез-күлық псн ... ... ... кутксң талаптарына сай келмеуінен туынданды, Ол
педаготтьтң өэ әріптестеріне және ... ... ... ... ... ... ұжым талабын орындамау және т,б. ... ... ... топ - ... ... ... бен ... ерекшеліктері ңегізІвде тулғалық сәйкессіздіктен
туындайгын келіспеушіліктер. Бұл топты ... ... ... ... мең ... аса жогары болуыт эмоциялық тұрақсыздығы, шамадан тыс
өкпешілдігі сияқты сапалар құрайды.
Келіспеушілікті реттеу мынадай қисынды өрекеттер-дің ... ... ... алу. пайда болғак жағдайда келіспеущілікті
үйлестіру, -жою; келіспеушілік ахуалды шешудің ең аңтайлы шешімін кйбыадау;
келіспеушіліктің түйінін ... ... ... алу ... ... неге ... жасағандығын анықтаудың маңызы зор. Мекгеп басшысы
қалыптасқан келіспеушілік ... ... ... ... ... ол
келіспеуші жәктарды ашык энгімеге тартын қалыпгасқан жағдайды бірге таддап,
талқылауьг тиіс. Келіспеушілікті басқару басшы жеке эңгімелесіп, келіспеуші
жактарды аадағы ... ... ... ... ... тиіс.
Егер келіспеушілікті бастапқы кезеңівде келістіру мүмкін болмаса, онда
оны шешудің тақтикасы мен стратегнясы жасалуы керек. Оны ... ... оның ... іске ... ... болған жағдайда ұжымдық шешім
қабылданады. Ол бойынша келіспеуші ұжым мүшелеріне біршама уакыт бір-
бірімен ... ... ол ... ... ... шарт ... ... келіспеушілттстер еңбек жағдайын, оқу-тәрбие процесін өзгерту,
мекгеп жүймысының ... ... ... ... ... Ал ... ... келіспеушілікті жою құрделі алады, Бұндай
жағдайда басшы келіспеуші ... өзге де ... әмір ... ... ОҚУШЫЛАРҒА ТӘРБИЕ ФОРМАЛАРЫН ОҚУ-ПРОЦЕСІНДЕ ҚОЛДАНУДАҒЫ ЭТНОПЕДАГОГИКА
ӘЛЕМЕНТТЕРІНІҢ РӨЛІ
2.1. Тәрбие көзі - отбасы
Нарықтық қатынасқа көшумен байланысты жеке ... ... ... ... ... ... ... отырып, Ы. Алтынсарин атындағы ... ... ... ... ... әр пән ... орта ... білім берудің стандартын, білім беру мен тәрбие ісінің ... ... ... ... ... ... ... мен
өдістемесінін құралын жасап, баспа арқылы мұғалшщер кауымына үсынды,
Қоадарынызға үсынып отырған орта ... 1-4 ... ... ... ... да ... ... оқущыларын бүгінгі
құн талабы түрғысынпа тәрбиелеп жетілдірудік құральт болып саналады.
Жоіарыда аталған енбектердің бәрінде де адамзат ... ... ... құндылықтар мен жергілікгі ... ... ... ... ... ... ... түрлі мамандықтарды мснгеруге
бейім, өмірде кездесетін құрделі проблемаларды шешуге икемді ... ... ... ... мәдениеттілігі бар, бәсекелестіққс
бейім, іскер азамат тәрбиелеп жетіддіруге баса назар аударылып отыр,
Тәлім-тәрбие хрестоматиясына енгізілген материаадар ұрпақ тәрбиелеудің
педагогикалық ... озык ... ... демократиялық,
гуманиетік идеяларға сай сүрыпталып алынып, оны бүгінгі жаетардың санасына
біртіндеп сіңіру ... ... ... ... ... бұл ... ... мәні мен мазмүнын сөз етсек, ол оқушыларды
тәрбиелеу ісін кіріктіре кешенді түрде жүзеге асыруға бағытталған, ... ... ... ... мен жеке ... адамгершілік
қасиеттерін қалыптастыру мен дамытуға мектептің, от€асының және ... ... ... бір ... жүйесін жасауға, бірінші сыныптан бастап
орта мектепті бітіргенге дейінгі ... ... ... оқушының
өзіндік кызметіндегі жетекшілік рөпін опан әрі арттыруға толық мүмкіндік
беру қарастырылады.
Хрестоматияны құрастырушы ... тобы ... ... ... жеке бас ... ескере отьгрып, белсенді ... ... ... тыс ... ... белсенцілік
көрсетуітіе, сондай-ақ төрбиенІн үздіксіздігін, біріздІлігін, сабақтастық
жзне кеп түрлілігін сақтауға, әр ... ... ... ... ... езін-
өг^і тәрбиелеп дамытуына, жас және жеке бас ерекшеліперін сскеруге жете ... ... ... ... мен ... ... мүғалімдерге
көп киыншылық экеледі. Мдселен көркем шығарма мәтінін таадау барысында ақыл-
ой, адамгершілік, ... т.б. ... ... ... ... ... келеді. Себебі, адам қызметінін бірнеше түрлері бір ... ... ... ... Соған қарамастан хрестоматияга іріктеліп
алынган көркем мөтІңдер негізІнен ... ... ... және дене ... бойынша 5 топқа бөлініп қарастырылады.
Сондай-ақ тәрбиенің әр туріне байланысты ұлы ... ... ... ... ... афоризмдерді тотап бердік. Оларды оқушылардың
жаттәЕІ алуын талал ету, сөз ... ... ... үйретудін
теліадік мөыінің зор ексміи умытпаған абзал.
Оқу-тәрбие ісі қарым-катынас аркыльт іске ... ... ... ... деген көзқарасы көркем шығармаларды оқып талқылау, көрген
кинофильниер мен көркем сурет ғалереясынан немесе табиғатқа саяхаттан ... ... ... ... ... ... қалыптасатыны
белгілі.
Сондай-ақ, жеке бастық қарым-катынас ұжым мүшелерінің ... ... ынта ... негізделетін фактор. Мысалы, бір сыныптағы
екі оқушы қатар бір қоғамдық жүмысты атқаруға ынта білдіреді* Бірлесе жүмыс
істейді де екеуі ... ... ... Сол ... ... ... ... бірлестігі пайда болып, бір-біріне құрметпен қарайды.
Немесе бір сыныптағы екі бала да шаңгы ... ... ... ... еку ара іс ... карым-катынасқа түседі. Іс-әренет үсгінде олар
еіара пікірлесіа, достық карым-қатынасы кеңейе түседі. Міне, осындай пікір
көзқарас ... ... ... ... ... кейін ол бір
пікірлес топіар құруға мүмкіндік тугызады. Сөйтіп, жеке ... ... ... ... құрылады.
Сондықтан оқушьгнын білім және тәрбие алуы үшін оны оқу жөнс ... ... ... қатынастыру қажет. Ал сңбек процесі үстіндс
баланың ецбек ... ... ... Оқу ісі еңбекпен тығыз
байланысты. Оқушынын сабак процесінде оқу ... ... ... еңбеққе
сүйісменінілікпен қарауы тиІсті нәтиже берсді. Оқу енбегін ... ... ету ... ... ... ... ... Ёаланы іс
өрекстке, білімге күмарлықка төрбиелеу үшін үстаздың білім өресінің кен,
болуы жөне ... ... ... ... Тскерлік ізденістен,
шығармашылықедіскерлік құлшыныстантуындайды.
2.1. Сабақ процесінде ... ... ... ... ... ... өэ бетімен ізденіске салудың жолы оларға проблемалық ой
туғызатындай ... ... ... ... ... Ол үшін оқушыны
көркем шығарма мәтінін өз беттерімен ой жүгірте ... ... ... ... шығарманын ішкі мазмүнынан шығаруға ... ... ... Жомарттын оңгімесін оқыта ... ... ... бай бола түрып Атымтайдың құнде отын аркалап күн көруІнің ... ... ... ... ... ... оқи отырып, Атымтайдың төрт
түрлі ақыл кеңесін таадап беру арқылы ... ... нан ... ... ... ... көзқарасы оның сенімімен тығыз байланысты қалыптасып
орнығадьі. Сендіру төрбие ... ... ... бірі ... ... ... өлеуметтік жөне рухани қарым-қатынаСҚА түсіруде, ... ... ... мен ... ... сіңіріп қалыптастыруда
өсерленушілік сезімге бөлеп, баланың жеке басыңца саналылық пен сезімді
ояту арқылы іске асырылатын ... ... ... ... бала ... ... ... саналынықпен
ж«не эмоционадцы сегзіммен қабыаданган саналы көзқарас пен ... ... орын ... ... ... ... ... ана»
атты эңгімесіп оқытый таадау үстінде, өнгімснін мазмүІЕына сай, ... ... кан ... ... қан ... Ақсак Тсмір ханнын
Ксрмани ақынга ... меи ... ... сен маған канша төлер едің?
дегенде ... бес ... ... деп ... ... ... ... «Мынау
не дейді? Ол мснің белбеуімкіц бағасы ғана ... ... ... ... ғана ... ... баға ... отырмын. Сенін өзің түққе
тұрмайсың» деуін калай ... ... ... ... қою ... ... ешкерелеуге болады.
Қол-аягы күс-күс, үсті басы жалба-жүлба, өэі ... ... ... ... «Сен ... істі істесен де күдай емес адамсың, Ал мен ... ... ... ... Сеи ... ... ... да анадан тудың, Мен
саған жазаңцы жүй, баламды, байымды түткыинан босат деп ... ... нені ... ... Ақсак Темірдің ана алдыңда бас июіне не ... - ... ... кою ... ... ... терең үңілтіп,
«жауыздықты махаббат, өділдік женсді. Хан да, батыр ла, бай да, кедей де,
ақын да анадан ... Ана ... нүры ... жер ... өмір рухын
есбуші...» - деген корығынды жасаттыруға болады. Оқушыпар осы ... ... ... ... ... тақ, атақ ... ақыл парасатқа
бағынышты екеніне көздерін жеткізеді. ... ... ... ... ... болады»,- дегең корытьтндыга келеді.
Бұл әдістін психологиялық негізі - баланын іске ... ... ... ... алдың-ала іске асырылуында, он санасынан ерекше орын
алуында ... ... ... ... іс-әрекеттің алдың-ала
іске асырылуьг тэжірибеге, сонымен бірге мінеэ-құлық ... ... ... бІлуіне және оны іске асыру әрсксттерімен тышз
баиланысты. Сеидіру ... ... және ... ... ... ... кешенді түрде жүргізеді немесе елімйдің идеологиясы мен ... мен ... ... оқушының кезін аіпады. Бүгінгі қайта құрудың
зандылықтары мен қажеттілігін, оның экономикалық және рухани ... орын алу ... ... ... арттырадьт.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бастауыш сынып оқушынары басқаның аса жоғары ... ... ... отырып ерлік, табаңдылық, қайсарлық, еңбек ... ... ... мен ... ой елегінен өткізіп, өзінше
тебіреніп барып ... ... ... ... баға ... ... ... «Нағыз адам туралы повесть» атты ... екі ... ... дат ... ... ... рст ... мақсатына жетуін, истребительдің руліне отырып жауға қайта соққы
беруін, оньтң қайтпас қайсарлығы, мақсатшылдығы деп қорытады,
Оқушылар ... ... ... ... ... сана-сезім
елсгінен өткізіп, өмірге өзінше баға беріп, басқалардың сана-се^іміне сын
көзімен қарайтын болады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... бастайды. Сондықтан басқанын жеке бас үлгісін
жастарға өнеге ... ... ... ... ... ... ... талдау жасатып, ол іс-әрекет нссімен құнды, неліктен ... ... ... ... ... таадату аркылы кабыадату керек.
Жеке басқа үлгі болатын адамдар белгілі қоғам қайратқерлері, согыс
және еңбек ... ... жөне енер ... ... ... ... ... өнеге ету ісі түрлі әнгіме, саясн хабар,
кездссу ... ... хат ... ... іске ... ... ... Абай, Шоқан, Ыбырай, Ұлықпан, Атымтай,
т.б./ бейнелері де жастардың жеке басын тәрбиелеп ... ... ... Ол ... әдеби шығармаларды оқыту, пікір айтқызу, сұрақ-
жауап түрінде таадау ... ... ... жаздыру т.б. іс-әрекеттер
арқылы іскс асырылады немесе көркем шығарма материалдарын пайдалана ... жүр ... ... ... ... іс ... қадірлі», «Жақсы-
ісімен жақсы» деген сияқты еркін тақырыптарға шығарма жаздырту арқыльт да
ой ... ... Сол ... ... ... ... ... өмірге өзінше кеэқарас білдІруге үйренеді.
Медени мінез-құлықты оқушы бойынша қалыптастыруда аса ... ... ... ... бірі - ... ... тәрбие ісінде
оқушыларды практикалық іс-тәжірибемен байытудың макызына ерекше гокгапа
келе, «балалардың боиында ... ... ... орын алуы үшін оны ... керею»- дейді.
Осы әдісті оқушының бойына сініруде тербие құралы ретінде ... да, әр ... ... тыс ... да, қоғамдық жұмыстарды
атқаруда, еңбеққе, мәдени көттшілік, саяси-тәрбие, спорт ... ... ... сөз, ... ... ... ... іс-төжірибеде коаданып жаттықтыру ... іске ... бұл әдіс ... ... ... ... ... «Хрестоматиядағы» Ы.Алтықсаринның «Әдеп» және «Тәкаппарлық»
деген екі әңгімесін ... ... ... бас ... баймен сөйлссіп
тұрып, өтіп бара жатып сәлем берген мұжыққа басы ... ... ... ... ... ... Франклиннің жас кезінде аңғалдықпен есіктің
маішайшасына шекесін ... ... ... ... ... алуға болады? деген
сұрақ қою арқылы «Үлық болсаң, кішік бол», «Мың асқанга бір тосқан» деген
мақалдардың ... ... ... ... өзінше ой қорытып, әдептілік
пен дөрекілік іс әрекеттен, мінез-құлықтан көрінетін ... ... ... ... ... ... Г. ... дүниетанымы. -Алматы, Қазақ университеті,
1989.
2. Айтмамбетова Б, Жаңашыл педагогтар идсялары ментәжірибелері. 1991.
3. Айтмамбетова Б., ... Қ. т. б. ... ... ... кейбір мәселелері. -Алматы, 1985-
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің ... ... -А, ... ... Н. Бала ... қалыптасуы жөие оқы тәрбиелеу жолдары.
-Алматы, Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәлениеттілікке тәрбиелеу жолдары. /Қазақстан
мұғалімі, 18 ... ... ... X. Жас ... эстетикалық тәрбие беру /Методикалық
нұСҚАу. А., 1990.
8. Ақназарова Б. Класс жетекшісі. -А. Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқуигы жастарға эстетикалық ... ... ... ... ... С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі,-А, 1999,
11. Әбдіразақова П. Адамгершілік, имандылық тәрбиесі. -Шымкент 1994.
12- Әбиев Ж. Жаңа ... ... ... ... ... Ж. ... тәрбиесінің педагогикалық негіздері. -Алматы, 1997.
14. Обиев Ж. Оқушыларға ... ... ... ... ... 1959. ... ... 3. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру. -А, 1972,
16. Әбілова 3. Этнопедагогика, -А, 1997,
17. Әтемова Қ. Ата-аналар жнналысының мәні. Қаз, мем. ... ... Н. ... ... ... ... -Алматы, 1987.
19. Боддырев Н. Класс жетекшісі. -А,, Мектеп, 1980.
20. Богословский В, т. б, ... ... -А., ... 1980,
21. Жұмабаев А. Мектепте өткізілетін тарихи-әдеби кештер. -А.Мектеп,
1968.
22. Бержанов Қ. Тәрбие мен оқытудың бірлігі. -Алматы, 1973.
23. ... Қ., С. ... ... ... -А, ... 1984.
24. Бержанов Қ, Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
25. Баранов С. Принципы обучения. -Москва, 1975,
26. Бабанский Ю. ... ... 1988. ... ... С. Научная организация учебно-воспитательного процесса.
-М., 1975.
28. Дорженов С. Бүгінгі ... ... ... ... ... Дүйсенбинова А. Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан
мектебі.7-1991.
31- Елеманов С., Күкгілеуов А. Жастарға ... ... ... ... -А, ... ... Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар.
-А, Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә, Семьяда ... ... ... ... –А. ... Жас ... ... тәрбие беру кониепциясы.
//Қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
35. Жақыпов А. ... ... -А, ... ... ... Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. -А, 1977.
37. Ильина Т. Педагогика, -М, 1984.
38. Иванова Н., Қозғамбаева М. Оқыту процесінің мәні. -Алматы,І991.
39. Керімов Л. ... ... ... -А, 1991.
40. Капралов Р, Класс жетекшісінің жұмысы. -А., 1983.
41. Классный час и его ... -А, ... ... ... Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізетін жұмысы,
А, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оның қайта тәрбиелеу. -А., 1990.
-----------------------
Ізгілікке, имандылыққа,
қайырымдылыққа, ... ... ... ... ... ... отырып, ұлттық тәлім-
тәрбиені меңгерту:
Салауатты өмірді қамтамассыз
ететін ішкі тәртіп ережелерін сақтауға педагогикалық ықпал жасау
Отбасы тәрбиесіндегі аға-ана ықпалының тиімділік жолдарын

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балалардың оқу үрдісінде тәрбие формаларын қолдану70 бет
String Grid компоненті – жолдар кестесі14 бет
Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы білім беру деңгейін көтеру11 бет
Интерактивті тақтаның қолданыстағы артықшылықтары3 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың есте сақтау процесінің ерекшеліктері24 бет
Оқушыларды қазақ батырларының қаһармандық бейнесі арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу54 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру арқылы оқу белсенділігін арттыру7 бет
Тозуға төзімді материалдар7 бет
Тәрбие процесінде инновациялық әдістерді қолдану.қазіргі кездегі тәрбиеде қолданатын инновациялық әдістерді схема бойынша анықтап көрсету,мазмұнын түсіндіру,мәнін анықтау5 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь