Дін әлеуметтануының қалыптасуы мен дамуы

Кіріспе
Негізгі бөлім
Дін әлеуметтануының қалыптасуы мен дамуы
Дін және қоғам
Діннің әлеуметтік функциялары
Діни ұйымдар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Әлеуметтануда негізгі тақырыптардың бірі болып дін әлеуметтануы болып табылады. Біз осы тақырыбымызда дін әлеуметтануының қалыптасуы, дамуы, және бұл діннің адам мен қоғаммен тығыз байланыстылығы қарастырылады. Ғылымда діннің мәні қалай бағаланып, қалай түсіндірілгенімен, әлеуметтану қоғамның дінге әсер ету жәйтін мойындамай тұра алмайды, жоқ дегенде теологияға қарағанда ол діннің мазмұнының және оны ұйымдастыру нысандарының өзгерісін табиғи, эмпирикалық белгіленіп отыратын күштердің, бірінші кезекте әлеуметтік күштер әрекетінің нәтижесі ретінде түсінеді. Бұл дінді психология, философия немесе тарих қалай көріп, бейнелейтінінен ерекшеленеді.
Дін әлеуметтану тұрғысынан талдаудың нәтижесінде ең алдымен әлеуметтік феномен ретінде алға шығады. Дінді ғылыми анықтаудың қарапайым және ең кең тараған әдісі ол индуктивті әдіске негізделеді: мүмкіндігінше қарастырылып отырған құбылысқа қатысы бар фактілердің бәрін жинап, оларды салыстыра отырып, зерттеліп отырған феноменді сипаттаушы ретінде ұқсас жақтарын, қайталанып отыратындарын, ортақ қасиеттерін бөліп қарастырады. Сонымен бірге әлеуметтану олар соншалықты әр түрлі болғанымен, барлық діндерге тән қандай да бір ортақ қасиеттерін анықтау мүмкін емес екендігін көреді. Айталық, мысалы, мұсылман және христиан діни дүниетанымдарына тән дүниенің бөгде және о дүние болып екіге бөлінуі буддизм немесе индуизм дінінде жоқ.
Қандай да бір дінде адамдардың ғажайыпқа негізделген қоғамдастықтарға ұйымдасуы еш анықтамаға келмейтін жағдайлар көп кездесетін басқа да мысалдар бар. Әлеуметтанушылар мен басқалар арасында да діннің шіркеу, құдай, діни сенім сияқты жекелеген элементтерін анықтау кезінде үлкен пікірлестік байқалса, бірақ сонымен қатар діннің өзін тікелей анықтауда үлкен келіспеушіліктер байқалады. Діндер түрлі қоғамдарда немесе әр түрлі тарихи кезеңдерде бірдей қызмет етіп отыр ма деген сұраққа әзірге сенімді жауап жоқ. Ал егер олай болса, онда оны қандай да бір ортақ анықтамаға әкеп тіреуге болатын феномен ретіндегі дін жайлы түсініктердің өзі сенімсіздік тудырады. Әлеуметтану беретін немесе беруі мүмкін діннің анықтамасын жеткілікті және мейлінше толық деп қарастырмау керек. Өйткені дін әлеуметтік аспектімен - қоғаммен өзара әрекеттесу процестерімен, сондай-ақ дінді зерттеудегі әлеуметтанушылық әдістер шеңберімен шектелген сұрақтар тұйықталмайды.
1. Интернет желісі, http://almaty.tv/index.php?uin=1150950317 сайты
2. Егемен Қазақстан газеті, 2006ж, №18
3. Айқын газеті, 2007 ж, шілде айы
4. Интернет желісі, www.muftyat.kz сайты
5. Наука и жизнь N 3,6-8 /М.:Пресса,1993.
6. Марченков В.Г. Начала православия. М.:Петит,1991.
        
        Мазмұны
Кіріспе
Негізгі бөлім
Дін әлеуметтануының қалыптасуы мен дамуы
Дін және қоғам
Діннің әлеуметтік функциялары
Діни ұйымдар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Әлеуметтануда негізгі тақырыптардың бірі болып дін ... ... Біз осы ... дін ... қалыптасуы, дамуы, және
бұл діннің адам мен қоғаммен тығыз байланыстылығы қарастырылады. ... мәні ... ... ... түсіндірілгенімен, әлеуметтану қоғамның
дінге әсер ету ... ... тұра ... жоқ ... теологияға
қарағанда ол діннің мазмұнының және оны ұйымдастыру нысандарының өзгерісін
табиғи, эмпирикалық белгіленіп отыратын ... ... ... күштер әрекетінің нәтижесі ретінде түсінеді. Бұл дінді
психология, ... ... ... ... көріп, бейнелейтінінен
ерекшеленеді.
Дін әлеуметтану тұрғысынан талдаудың нәтижесінде ең ... ... ... алға ... Дінді ғылыми анықтаудың қарапайым және ең кең
тараған әдісі ол индуктивті әдіске негізделеді: мүмкіндігінше ... ... ... бар фактілердің бәрін жинап, оларды салыстыра
отырып, зерттеліп ... ... ... ... ... ... ... ортақ қасиеттерін бөліп қарастырады. ... ... олар ... әр түрлі болғанымен, барлық діндерге тән
қандай да бір ... ... ... ... емес ... ... ... мұсылман және христиан діни дүниетанымдарына тән дүниенің
бөгде және о ... ... ... ... буддизм немесе индуизм дінінде жоқ.
Қандай да бір дінде адамдардың ғажайыпқа ... ... еш ... келмейтін жағдайлар көп кездесетін ... ... бар. ... мен ... ... да діннің шіркеу,
құдай, діни сенім сияқты жекелеген элементтерін анықтау ... ... ... ... ... ... діннің өзін тікелей анықтауда
үлкен келіспеушіліктер байқалады. Діндер ... ... ... әр ... ... ... ... етіп отыр ма деген сұраққа әзірге сенімді
жауап жоқ. Ал егер олай болса, онда оны қандай да бір ... ... ... ... ... ретіндегі дін жайлы түсініктердің өзі сенімсіздік
тудырады. ... ... ... ... ... ... ... және мейлінше толық деп қарастырмау керек. ... ... ... - ... ... ... процестерімен, сондай-ақ
дінді зерттеудегі әлеуметтанушылық әдістер шеңберімен шектелген ... ... ... мен дамуы
Дін әлеуметтануының ғылыми пән ретінде қалыптасуы көбінесе еуропалық
қоғамдағы әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... ... ... талпыныстардың бірін О.Конт (1798-1857) жасады. Ол
әлеуметтік өмірді зерттеуге жаратылыстану ғылымдары ... ... ... ... ... ... рөлі және әлеуметтік тәртіптің
негізінде не нәрсе жатыр деген сұраққа О.Конт ... үш ... ... жауап берді. Бірінші саты – діни немесе “теологиялық жағдай”, онда
адам санасында дәлелсіз ойға ... ... ... ... ... ... – философиялық, “метафизикалық
жағдай”, онда абстракция, дөрекі дерексіздік шынайылық ретінде қабылданады.
Үшінші - ... онда ... ... ... бар ... ... беруге қол жеткізіледі. Осы үш ... ... ... бүкіл
әлеуметтік ұйымдасудың негізін құрайды. Дін және позитивті білім, ғылым
арасындағы жанжалдың міндетті түрде болатындығын ... ... ... оның дами ... діннің құлдырауына және міндетті түрде оның ... ... дей ... Конт ... ... ... ... Ақырында Конт әлеуметтік байланыстардың рухани тірегі ... ... ... керек деген қорытындыға келіп, адамзаттың
бірыңғай ортақ “ұлы тірі ... ... ... өмір ... ... және ... ұрпақтардың үлкен әлеуметтік организмі ретінде
“позитивті дінді” жасады.
К.Маркс (1818-1883) дінді қоғаммен өзара ... ... ... ... ол екі ... өмір ... ... өзара әрекеттесуі
болған жоқ. Маркс, шын мәнінде алғаш рет дін ... ... ... болатынын көрсетті. Ол қоғамдық байланыстар, қатынастар жүйесіне
енгізілген және оның ... ... ... ... ... ... керек. Жаратылыстан тыс, қасиет туралы
көзқарастар ... ... ... ... дін ... есебінен емес, жердің
есебінен өмір сүреді.
Дінді әлеуметтік феномен ретінде түсіну оны қоғам өмірінде әбден ... ... ... бір ... ... деп
түсінуді білдіреді. Маркс осылайша дінді зерттеудегі функционалдық әдістің
негізін қалап кетті. Бірақ Маркс көзқарасының ... ... ... табиғатында мәңгілік емес, ауыспалы әлеуметтік жағдайлардың -
олардың негізін ... ... ... ... ... теңсіздік
жүйесі құрайтын жағдайлардың туындысы ретінде сендіру құрайды, яғни
біреулердің бостандығы екіншілердің ... ... ... ... ... ... ... күрес осыдан келіп шығады.
Маркстің пікірі бойынша, дін - идеология, ол оның ең ежелгі, тарихи ... Оның ... ... - идеологиялық қызмет: ол оны ... ... ... бар ... ... ... оларды сынайды,
оларға өмір сүру құқығын ... бас ... Ол ... ... тежеушісі
ретінде қызмет атқара отырып, әлеуметтік конформизмді сіңіруі мүмкін ... ... ... ... К.Маркстің діннің шарасыз өлуі
немесе оның жеңіске жеткен жұмысшылар табы ... ... ... ... түрдегі қорытындысы осыдан шығады. Көріп отырғанымыздай,
олай ... жоқ және ... ... да жоқ, оған қоса Конт ... ... дәл сол ... қызметтерін иелену арқылы діни идеологияның басқа
жүйелермен ауыстырылуы болып жатыр.
ХІХ ғасырдың екінші ... ... ... ... жағдайы
айтарлықтай өзгере бастады. Индустриаландыруға және урбанизациялануға
байланысты күшейе түскен ... ... ... қоғамды біріктіруші
факторлар жайындағы мәселені күрделі түрде қойды. Мұндай фактор ретінде
діннің жағымды рөлі ... ... ... ... ... пен
тәртіпті жете түсінуге әрекет жасаған ғалымдар айта бастады. Француз ойшылы
Э.Дюркгеймнің ... ... ... дін ... ... оның тұтастығы үшін маңызды әлеуметтік қажеттілікке жауап ... шығу көзі - ... өзі. Ол ... ... ... ... ... салынған заттарға қатысты сенімдер мен ... ... ... ... Олар артынан ерушілердің барлығын шіркеу деп
аталатын моральдық қауымдастыққа біріктіреді. Ол әлеуметтік сезімді оятады,
ұжымдық ... ... ... ... тән жай ... деп тану ... жүзеге асады, оларға қасиетті мән беріледі, ... олар ... ... ортаға топтастыру қызметін атқара алатын
болады. Олар салт-жоралық әрекеттердің, құрметтеудің, ... ... ... ... Олар сол ... ... ... ретінде
қасиетті, оларда өмір және оның ... ... ... ... іске асырылады.
Әлеуметтік өмір өзінің табиғатынан ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... біріктіруші толғаныстары,
адамның туылуында, өлімінде қолданылатын салт-жоралық әрекеттер, бірігіп
жасалатын ырымдар бірігу және ынтымақтастық сезімдерін нығайтады. ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік әрекет болады. Бірақ сенімнің қасиетті ... - ол ... өз ... ... оның ... - ... өмір сүруі жалғасуының кепілі, бұл оның ... ... ... талассыз билігін мойындау. Сонымен діннің шығу көзі -
адамдардың өмір сүруінің әлеуметтік тәсілі.
Э.Дюркгейм шындығында әлеуметтік және діниді ... ... ... түсіндірме береді. Алайда қазіргі қоғамда дүниені ғылыми
түсіндірумен байланысты жаңа ... мен ... ... ... ... ол
діннің рөлі мен әсерін нақтылы тарихи тұрғыдан бағалау талаптарын ... ... ... ... өзгерісі болып жатыр, мұнда саяси,
экономикалық және ... ... діни ... ... ... ол бірте-бірте айқын көрінген зайырлы сипатқа ие болады. Сонымен,
қоғам өмірінің бүкіл саласының діннің әсерінен ... ... ... ... мойындалады. Солай бола тұра, Э.Дюркгеймнің пайымдауындағы бір
нәрсе – бұл процестің ... ... ... ... ... дін К.Маркске қарағанда, мәңгі өмір сүреді. Қоғамның бірлігі ... ... ... ... мен ... ... тірілтіп,
нығайту қажеттілігін бастан кешірмеген қоғам өмір сүруі ... ... Ол ... ... ... және ... орнына “адамгершілік дінінің”
келетініне сенді.
Дюркгейммен қатар, неміс ғалымы М.Вебер (1864-1920) дін әлеуметтануының
негізін ... ... ... Ол ... ... айналатын
әлеуметтік мінез-құлық жөніндегі ғылым деп қарастырды. Егер ол ... ... онда ... ... бір ... күтуге бағыт ұстанған басқа
адамдардың мінез-құлқымен саналы түрде субъективті ара қатынаста ... ... ... да бір ... ... ... болу мүмкіндігін
субъективті бағалаумен өз жалғасын табады дейді.
Әлеуметтану пәнінің осындай жалпы ... ... ... ... ... ыңғайдың ерекшелігін қалыптастырады. М.Вебер
тұрғысынан әлеуметтанушы теолог пен философқа қарағанда, діннің шығу көзі
жайлы ... ... ... және діннің қандай да бір метафизикалық
“мәніне” мән бермей, оның өмір сүру ... ... ... проблеманы
сену объектісінің шынайылығымен, құдай болмысы, т.б. жөніндегі мәселелерді
шешумен алмастыру керек. Басқаша айтқанда, дін ... үшін ... ... ... ... ерекше түрі ретінде ғана
қызық ... ... ... бойынша, әлеуметтану діннің шынайылығы мен
жалғандығы, оның шығу көздері жайындағы мәселені қозғамай, көзқарастардың
діни идеялармен ынталандырушы ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұл ХІХ ғасырдың соңында ... ... ... ... ... ... дүниетанымдық үгіт шеңберінде
сынау үшін эмпирикалық материал жасаумен ... ... ... ... ... үшін айрықша өзекті болып отыр.
Дін әлеуметтануының пәніне мұндай баға беру – ... ... ... ... ... негізделеді. М.Вебер дінді мәдени ... ... ... ... ... ... білім саласын, нышандарды және жеке адам мен ... ... және ... бірге ол өзінше әлеуметтік институт ретінде қызмет
атқарады.
Вебердің дін әлеуметтануының тағы бір ... ... - ... ... ... ... саятын діни ұйымдар түрлерін зерттеу.
Діни әлеуметтанудың негізін қалаушылар қатарына Б.Мали-новский де (1884-
1942) жатқызылуы тиіс. Дінтанушылар ... және оның ... ... ... адамның дамуының ертеректегі сатысында оның санасы
пралогиялық сипатта болды және сиқырлық ... ... пен ... одан ... ... адамның талпынысын сәтсіздікке ұшыратады.
Сиқырлық пен діннің айырмашылығын көрсете отырып, Б.Малиновский дін ... ... ... ол ... ... ұшыратып, оның
орнын басады деп санады. Ол адамдар шындығында да олардың әрекеті ... ... ... - ... ... ... ... кәдімгідей
ұтымды ойлайтынын көрсетті. Сиқырлық іс-әрекет тәуелділік пен анықсыздық
элементі жоғары болған кезде өз ... ... ... ... ... ... ... мықты әсері бар, өйткені олар толығымен еш уақытта
адамның билігінде болмайды және ол ешқандай есептеуге келмейді. ... да бір ... әсер ету ... ... сол қоғамдағы табиғи және
әлеуметтік процестерге бақылау орнатуға қол жеткізу деңгейіне ... ... ... таза ... ... ... ... сияқты оның дінмен ұқсастығын, екі жағдайда да әңгіме ойдағы
нәтижеге тексеруге ... ... ... қол ... ... ... көреді.
Дінге және мәдениетке жалпы фунционалдық көзқарасқа сәйкес, ... ... ... ... ... ... бірқатар өмірлік
қызмет атқарады. Оның ішінде ең бастысы - қоғамдық тәртіптің тұрақтылығын
сақтау. Малиновскиймен келісер ... ... ... ... ... ... үрей-қорқынышты жеңуге ... ... өте ... ... ... тұрғысынан дін сол
сияқты рөл атқарады: ол Дюркгеймдегі секілді қоғамның бірігу факторы ... ... дін ... негізін салғандардың еңбектері
оның кейінгі барлық дамуын, зерттеудің негізгі бағыттарын, проблематикасын,
әдіснамасын анықтады. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... ... ... жеке пән ... ... Әлеуметтану дінді қоғамға
қатынасында қарастырады, оның ... ... ... ... ... Бұл ... екі ... болады. Қоғамның дінге ... ... ... түсіндірілмесін, әлеуметтану мұндай әсер ету фактісін
мойындамай тұра алмайды. Діннің әлеуметтік тәртіптің ... ... тұру мен ... ... ... ... рөліне
баға беру мен түсіндіру әр түрлі болуы ... ... ... ... ... ... тұрғысынан талдаудың басты пәнін құрайды.
Дін және қоғам.
Діннің ... ... ... әлеуметтік организм өмірінің бір көрінісі ретінде ... Дін мен ... ... ... екі дербес шамалардың
әрекеттесуі ретінде қарастырылуы дұрыс болмаған еді. Дін - одан ... ... ... бір ... ол ... ... соншалықты сіңісіп
кеткен. Солай бола тұра, қоғам мен діннің ... ... ... ... оның ... әр түрлі кезеңінде біркелкі болмайды. Әлеуметтік
жіктелудің күшеюімен ... ... ... әр ... ... арта ... ... мамандану және жіктелу жолымен жылжи
отырып, онда әлі оның өмір саласын құрайтын бөліктері бір ... ... ... ... болмайтын тұтастық жағдайынан көп бейнеліктің бірлігін
білдіретін жалпыламалыққа бірте-бірте ... ... ... ... ... егер ... ... қоғам
жайында болса, олардың қоғамда қызмет атқарушы басқа да ... ... ... ... араласуы тұрғысынан қарастыру керек, ал егер
дамушы қоғамда болса, ортағасыр кезіндегідей діннің ... ... ... ... ... ... жолдары бойынша қарастыру керек екендігін
білдіреді.
Дін әлеуметтік-мәдени байланыстардың бір ... оның ... етуі ... және ... болуын түсінуге мүмкіндік береді. Дін ... ... ... және ... ... ретінде көрінеді,
біріншіден, қандай да бір әлеуметтік қатынастардың белгілі бір ... ... ... ... дін ... ... ... мүмкіндік беретін және оның өзгерісін ынталандырушы фактор ... ... Бұл діни ... ... діннің басты
қызметтерінің қатарына жататын - мағыналық пайымдау қызметі жатады, ол
Вебер, ... және ... ... ... діни ... діннің негізгі қызметі болып табылады. Дін - адам өмірін саналы
қылатын нәрсе, ол оны ең маңызды құрамдас бөлігі ... ... Бұл ... ... ... универсумның) бейнесін беруінің
арқасында болады, онда әділетсіздік, қайғы-қасірет ... ... ... қайғылы сәтсіздікке алып келетіннің барлығы үмітті үзуші, “менің
тағдырымды бұзады, ол тіпті басқаша ... ... ... ... ... ... немесе түпкі нақтылық” перспективасында ... ... мен ... ол ... дін ... өз бейнесінде ұсынады. Егер қайғыру және
өлім мағынаға ие ... егер адам оның мәні неде ... ... ... жеңе отырып, адамда өмір сүруге деген жігер пайда болады. Адамның
не үшін өмір сүріп отырғанын білуі оны күшті қылады. Адам егер ... ... ... ... не ... ... ... түсінуден қалған
кезде ол әлсіз, дәрменсіз, абыржу жағдайында ... ... ... ... Сол ... егер адам, оның кездейсоқ жолы болып ... ... үшін ... ... ... онда өмір мағынасыз болады.
Осы жағдайда да өмір мағынасыз ... ... ... іс ... ... ешнәрсе сенімді емес.
Дін адамдарға біздің әлемімізде өмір сүретін ... ... ... оның
құрамына енетін топтың мәнін көрсете отырып, өздерінің кім екенін түсінуге
көмектеседі. Діннің осы ... және ... ... анықтауына
мүмкіндік беретін қызметі индустриалдыққа дейінгі ... ... ... етті. Мысалы, американдық дінтанушы-әлеуметтанушылар плюралистік
американдық қоғамда бірде-бір дәстүрлі діндер бұл ... ... ... айтады. Әлеуметтің сипатымен бірге ... дін де ... ... ... ... ... қызметі қазіргі қоғамда
ең бір маңызды болып сақталуда, бірақ ол өзінің іске асыру ... ... ... ... нормалары мен құндылықтарын насихаттай отырып, онымен бірге
оның тұрақтылығына мүмкіндік жасайды. Дін сол ... ... ... орнықтыра отырып, тұрақтандырушы функция атқарады және адамның
моральдық ... ... үшін ... жасайды. Адамдардың осы
тыйым салынғандарды бұзу оқиғалары орын алғандықтан, көпшілік діндер қайта
орнына келу және ... ... үшін ... қолдайтын
амалдарға ие - тазалану және кінәсін жуу ырымдары, олар күнә ... ... оны ... мүмкін.
Қоғамның тұрақтылығы төрт деңгейдегі қызметтердің ... ... ... ... ... ... және ... мәдени үлгілерін орындау мен қолдауды қамтамасыз ... ... - ол ... өмір сүру ... ең ... ... үйренуі; бұл міндетті қоғам ішіндегі экономикалық шағын жүйе шешеді.
Мақсатты бағыт ұстану - ол ... жеке ... ... үшін ... ... ... бәсекелесуші жағдайларды жете түсінбеуін қамтамасыз
ету; қоғамдық жүйе ішінде бұл қызметті ... ... да ... ... ... ... жүйе ... Ықпалдасу – ол бір-бірінен
тәуелсіз белсенді тұлғалар арасындағы ... ... ... ... ... жасау арқылы жанжалдар мен шашыраңқылық қаупін болдырмауды
білдіреді. Функциялар институционалды ... ... ... ... бұл ... ... ... нормативтік анықта-маларын
белгілей отырып, құқықтық шағын жүйе ... ... ... егер де оның мүшелерінің әрекеті белгілі бір ... егер де ... ... өз ... және ... ... отыратын
болса, ешқандай жүйе өмір сүре ... ... ... ... ... ... және орындап отыру керек. Мұндағы әңгіме жай
ғана нақтылы әрбір қоғамдағы нормативтік тәртіптер жөнінде ғана емес ... ... ... ... ... ... заңдастыру, яғни сол
нормативтік тәртіптің өзінің өмір сүруін ... және ... ... ... Сөз ... да бір заңды орындау туралы болып отырған жоқ, ... ... ... ... ... ... заң ... қандай да бір
байланыстырушы нұсқау бар ма және оны мойындау ... пе ... ... ... ... бұл ... құндылықтардың әлеуметтік емес мәдени жүйесіне
қатысты екендігіне назар аудартты. Бұл мінез-құлықтың мәдени ... ... ... ... ... ... ... саласына жатқызады,
өйткені ол саясатқа немесе құқыққа қарағанда адам мінез-құлқын оның нақтылы
мақсаттар мен жағдайларға қатысты жекеліктің, ... ... ... ара ... ... ... - оны “соңғы” немесе
“түпкі” нақтылықтармен ара қатынасын белгілеу арқылы реттейді. ... ... ... дұрысына немесе бұрыстығына сілтеме жасау жеткіліксіз.
Діннің міндеті - ... да бір ... ... емес, нормативтік
тәртіптің өзін қабылдау. Тиісінше, сөз мінез-құлықты саяси ... ... ... қарағанда діннің тереңірек қызметі жайында айтылып
отыр. Бұл теориялық тұжырымдама дінді оның ... ... орны ... рөлі жөнінде тәжірибелік біршама кең ... ... ... беретін құбылыс тұрғысынан түсінуді ұсынады. Алайда
ол ... ... ... ... ... ... кездестіре
бермейді.
Ең алдымен, ойдан шығармайтын нәрсе – дінді функционалдық тұрғыдан
түсіну – жеткіліксіз ... ... ... ... құрылады:
функционализм мықты қоғамдық ынтымықтастық пен тұрақтылық тек ... ... ... ... нышандар жүйелерінің көмегімен
қамтамасыз етілуі мүмкін ... ... Дін бұл ... ... ... ... ... Өйткені қоғам алдын ала діни ... ... ете ... ... да бір мәдени-рухани тұтастық ретінде
түсіндіріледі. Функционализм әділетсіз, ... ... ... Ол, ... табиғатынан тән және тарихи дамыған қажеттіліктер, ... ... ... және оны ... негізінде, яғни сол әлеуметтік-
мәдени жүйенің механизмі арқылы қоғамның нығайып, бірігуі мен ... ... ... ... жоқ ... ықпалдасудың рухани-
мәдени факторлары және қоғамдық тәртіпті негіздеу, әлеуметтік жүйені сақтау
деңгейінде әрекет ... күш ... мен ... сияқты факторлар назардан
тыс қалады. Бұған тағы эмпирикалық мәліметтер қоғамдық-моральдық жағдайына
діннің әсері бүгінгі ... ... ... және ... да ... ... монопольды түрде қамтамасыз ете алғаны ... ... ... ... Шамасы, қоғамның бірігуін бірқатар
факторлар қамтамасыз етеді (немесе қамтамасыз ... ... Бұл ... ... Мысалы, әлеуметтанушылар қазіргі дамыған демократиялық
қоғамда ықпалдасудың белгілі бір деңгейін көп ... ... ... ... ... ... ... таратушы рөлін көп
мөлшерде құқықтық институттар өз қолына алуда екенін айтуда. Бұл қоғамның
секуляризациялануының бір ... бір ... дін ... ықпалдасудың факторы ретінде ғана болмай,
сонымен қатар кері ... яғни кері ... ... ... ... ... Жалпы нысанында дін тіпті кері қызметті болуы мүмкін
екенін айтуға болады, мысалы, ... ... ... ... ... ... техникаларын енгізуге кедергі бола отыра,
қоғамның экономикалық тоқырауын күшейтуі мүмкін. Яғни, діннің ... ... ... ... ... үшін жағымды да, жағымсыз да мәнге ие
болуы мүмкін.
Дін дінаралық жанжалдармен қатар, оның ... ... өмір ... ... да ... Мысалы, діни құндылықтар жүйесі
құрметке сай жалғыз өзі секілді, сауаттылардың құндылықтар жүйесіне ... ... ... ... ... Дін жолын ұстаушылық діни ережелерді
сақтау мен заң арасындағы жанжалға алып ... ... ... ... діни мінез-құлықтың ортақ ережеге бағынатынын көрсету үшін
жанжал теориясының жақтастары ... ... кез ... мінез-құлық
өзімшілдік мүдделерді басшылыққа алады.
Шындығында, жанжал топішілік ықпалдасудың ... ... ... діни топ ... ... көзі болуы мүмкін. Сондықтан кейбір
топтар жанжалды сыртқы әлеммен ... одан ... ... болса, ішкі ауызбіршілік соншалықты мықты болады. “Бөтендерге” деген
өшпенділік қауымдастық сезім туғызады, ... тек “өз ... ... Сонымен әлеуметтік жанжал және әлеуметтік ықпалдасу бір
үлгінің екі жағы ретінде көрінеді және ... ... ... ... ... ... айрықша айқындығымен, былайша айтқанда,
ислам ... орын ... бұл ... ол ... және ... ... ие ... тек діни топтар арасында ғана болмайды, сонымен бірге олардың
ішінде де болады. Топ ... ... ... ... ... өзімшілдік мүдделерін қанағаттандыруға ұмтылуының нәтижесі болып
табылады және билік, артықшылық, мәртебе үшін ... ... ... ... діни ... ... (ортодоксальді иудаизмге
қатысты, правословиеде, католик шіркеуінде, протестанттық конгрегациялардың
көпшілігінде, исламда солай) ер ... ... рөл ... әйел адам ... бола алмайды. Басқа бір қарапайым жанжал – ол клир мен миряндар
арасында. Ол дін басылар көпшілік қоғамдарда, ... ... ... болуы сияқты әлеуметтік жағдайларға байланысты.
Қазіргі заманғы қоғамда діни өмір консерватор-дәстүршілдер ... діни ... мен ... жақтастары арасындағы
жанжалдармен көрініс береді. Әдетте, олардың ... ... ... ... шеңберінен шығып кетеді және дін басыларының
әлеуметтік саяси бағыт ұстануының біртекті еместігін көрсетеді.
Дін ... ... ... ... ... де көзі ... оған ... діндер мысал бола алады. Көне Өсиетте әулиелер, құдай
әлеуметтік теңдікті көреді, оны құдай жасап ... ал ... оны ... ... деп ... еткен. Әулиелер үлкен әділеттік үшін ... ... және ... ... ... ... ... ретінде алға шықты. Германиядағы шаруалар соғысында бұқара
халықтың жетекшісі реформацияның ... ... ... Томас Мюнцер
болды. Ол жер бетіндегі ... ... ... ... (билеп-
төстеушілердің мүддесінде ғана емес) қайта өзгертуге шақырды. Бұл жерде ол
құдайдың о баста ойластырғанының ... ... Бұл ... ... ... ... және дін ... сынға алады, бірқатар
қасаң қағидаларды ... ... ... ... ... әлеуметтік
жанжалға айналуының мысалы бола алады.
Басқаша түрдегі мысалдар келтіруге болады. Алайда діни ... ... ... үшін ... өте ... ... бола отырып, радикалды
саяси қозғалыстарға өзін ... ... ... ал ... бір ... ... ... үшін пайдалы болатын ... ... ... ... ... ... ... Лютер Кинг бастаған
негрлердің азаматтық құқық үшін күш көрсетусіз түрде ... ... ... ... діни ... ... ... Егер діни
идеология барлық адамдар құдай алдында тең деп ... де, ... ... ... ... ... болса, онда жапа шегуші топ
өкілдері үшін құдай алдында адамдардың бәрі тең ... ... ... ... ... ... үшін ... рухани себепкері ретінде
қызмет етуі мүмкін.
Сонымен, егер ... ... ... тұрақтылықты ұстап тұратын
фактор ретіндегі рөліне назарын шоғырландыратын болса, жанжалдар теориясы
оның өзгерістердің шығатын көзі ... ... ... ... теориясы діннің рөлі туралы түсінігін, салмақты ... ... ... ие. Ол әлеуметтік статикаға бағыт
алушы, тек ... ... ... ғана ... ... ... ... қоғам туралы түсініктерге маңызды түзетулер
енгізеді. Діни жанжалдар әлеуметтік өзгерістерге жол ашуы мүмкін және ... ... ... мен әлеуметтік жанжалдар діни салада
өзгерістерге алып келуі мүмкін немесе алып келеді.
Сонда да жанжалдар ... өз ... ... пен ... ... ... ... өмір сүруге қауқарсыз деп, ынтымақтастық
пен кооперацияны түсіндіруде айтарлықтай қиыншылыққа тап болады. Әлеуметтік
өмір теориясы екі сәтті де - ... мен ... ... ... ... ... ... сәйкестенуі, тепе-теңдігі нақты материалды таңдауда бірде
басқасына, ... ... ... ... ... бере ... кең шектерде құбылып отырады. Нәтижесінде бұл екі ... ... ... ... ... ... ... болады. Діннің
қоғамдағы рөлі тек фунционалдыққа немесе тек дисфункцио-налдыққа ... ... ... анық. Діннің кері ықпалдасудың, қиратудың,
жанжалдың ... ... ... ... жағдайлары оны әлеуметтік
патология қатарына қосу үшін ... ... ... ... мен ... ... біз ... жағдайларда,
шындығында, әлеуметтік бөлінудің діни заңдастыруы бар екендігінен көреміз.
Бұған мысал ретінде көбінесе ... ... жүйе ... ... дін ... пен ... тікелей ақтап алу үшін
пайдаланылғандығы ... ... дін ... теңсіздіктің түрлі
көріністерін қатаң ... ... ... жайлы да мысалдар келтіруге
болады. Діни ... ... ... ... мен ... ақтап
алатыны, нақты бишаралықтың да, оған қарсы наразылықтың да көрінісі ретінде
қызмет ету мүмкіндігі ... ... ... ... Бұл діннің
әлеуметтік негізі бар ... және оның ... ... тағы да ... бір ... ... ... жағдай – діни тиістілік кез келген
топтарды ... ... ... ... бола ... ... ... ресми-православиелік ортада, иудаизмнің жақтастары христиандық
ортада, яғни ... ... ... етуі ... ... қатынасы түрлі аспектілерде зерттелген. Мемлекеттің
пайда болуы мәселесі ерте ... діни ... ... ... тарихқа жүгінер болсақ, ол жерде дін мен саясат архаикалық мәдениет
заманынан бері екі дербес сала ретінде көрінеді. Онымен ... ... ... қажеттілігі туындайды, бұл қызмет белгілі бір қатынастарда саяси
элитамен ... түсе ... ... ... діни ... мен ... ... шоғырланды. Алайда мемлекеттік-ұйымдасқан қоғамдардың
көбінде саяси элитаға діни жағынан шынайы қауіп тудыру өте ... ... ... ... Грекияда немесе Римде. Сонда да дін басыларының
саяси кеудемсоқтықтарының ... бір ... ... ... (былайша
айтқанда, “құтқарушы діндерде” олардың нақтылы тарихи күштердің әрекет
ететін саласынан тыс ... бұл ... емес ... - ... ... ұстанымдарымен) әбден мүмкін. Осындай ... ... ... ... бар ... ... ... қоятын теократиялық
мұрат түріндегі баламаның қалыптасуы ... ... ... азап шегу ... рухани және зайырлы биліктің тең ... ... ол ... о ... діни ... қасаң қағидашылық
түрінде бекітілген.
Қазіргі қоғамда діни және саяси институттардың өзара қатынасы келесі екі
аспектіде қарастырылады. Біріншісі – ... сол ... ... мен ... ... ... байланысты. Бұл құндылықтар заңға
және билікке қатысты көзқарасқа әсер ете ... ... ... ... ... ... тартылған. Екіншісі - діннің ... ... да ... ... ықпалының күшеюіне байланысты мүдделерін білдіруші
институт ретінде қатыстығын анықтау. Діни ұйымдар, ... ... қоса ... ... идеологиялық әрекет арқылы ... ... ... үшін ... ... ... ... қалай болғанда да түрлі нысандарда және түрлі дәрежеде қоғамның
саяси өміріне ... Бұл ... діни ... немесе оның қызмет
етуінің ... ... ... ... ... ... халықтың белгілі бір бөлігінің биліктен ... бұл ... ... ... мүмкін.
Қазіргі тарихи кезеңнің ерекшелігі этикалық өлшемдермен санасатын
саясатқа қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... ғасырда өте қауіпті. Осыған байланысты діннің
саясатқа саяси ... ... ... ... ... ... ... әсер етуі ұлғая түседі.
Діннің экономикамен ерекше ... бар. ... ... ... ... болуында протеста-низмнің рөлі туралы зерттеуі
дін мен экономика арасындағы әрекеттесуге көңіл бөлуді ... ... ... ... ... жалғастырды. Ол жапон дінінің ... ... ... ... ... дамуында маңызды рөл атқарғанын
көрсетуге ұмтылыс жасады. Ол жапондық самурайлардың ... ... ... ... бар ... ... ... Р.Белланың
болжауынша, Жапонияда капитализмнің дамуына жол ашты.
Вебер ұсынған бағытпен қатар экономика саласында ... ... де ... ... ... этнологтар бұл әрекеттер қажетті түрде
тиімді және қоршаған әлемге бейімделуді ... ете ... бола ... ... ... ... ... қатынасы проблемасының
бүкіл жиынтығы діннің әлеуметтік-мәдени өзгерістердегі рөлі деген басты
мәселелермен байланысты. Бұл ... ... рөлі ... ... жатқан
өзгерістерді уақыт бойынша қандай да бір артта қалушылықта болумен шектеліп
отырады ма немесе дін осы өзгерістердің қозғаушы күші – ... ... ма ... ... ... ... ... бұл проблеманың тәжірибелік
жоспары “үшінші әлем” елдерін жаңарту процесінде пайда болатын өте ... мен ... ... аса ... ... ... ... қазіргі фазасын көбінесе
“сектанттық” деп атайды. Оны діни плюрализм және ... ... ... ... ... саласы өзіне-өзі жауап бола отырып, ... өмір ... ... қоғам болып табылады. Қазіргі
кездегі христиандықтың негізгі проблемасы - бұл ... ... ... ... қоғамның күрделі проблемаларын ... ... ... ... ... тереңірек түрде
іске асыруға жол ашатын жаңа “өмірлік құндылықтар” жүйесін жасап ... ... ... ... дін ... ... қоғамға әсер
етуінің екі тұтас процесі және ... ... ... ... ... ... даму барысында өзгеруі ретінде дін эволюциясының
тұжырымдамасы жасалуда.
Дін әлеуметтануы ... ... ... ... ... көңіл бөле
отырып, ислам дінінің зайырлы мәдениетпен және дінсізденген қоғаммен
әрекеттесуіне, ... ... ... ... қоса ... ... ... қоғамдар жағдайында ислам ықпалының
мүмкіндіктері мен сипаты сияқты қазіргі ... ... ... ... мен діни жеке адам тұрпаттамасы
Дін зайырлы институттармен әрекеттесе отырып, “әлемде” өмір сүру ... да бір ... ... нысанға айналу керек. Әрине, бұл
проблема әлеуметтік жіктелудің дамуының айтарлықтай жоғары кезеңінде пайда
болады. Ерте ... діни ... ... ... түрінде пайда болды,
олардың оны ... және ... ... тек діни ... ... жоқ. ... ... дамыған мәдениеттерде жаңа феномен пайда
болуда, ол - ... ... діни ... ... ... ... ... діни құрылым мемлекеттік құрылыммен ... ... ... ... ... ... заң, құқық саласының дінге
табынушылықтан бөлінуі болды. Рухани биліктің ... ... ... ... ... діни ... саяси немесе
корпоративті ұйымдардан әрі қарай жекелене түсуі христиандықпен байланысты.
Діни ... - о ... ... ... ... ... мен оның ... топ. Бұл ешқандай тұрғыдан ресми бекітілмеген жеке ... ... ... діни ... ... ол ... ... бар діни топтың ұйымдастырушылық ... ... ... бір ... ие ... және ... ымыраға келе алу
міндетімен байланысты. Діни ұйымдардың түрлерін ... ... ... діни ұйымдардың қоғамға көзқарасы жөніндегі мәселе негізгі
мәселелердің бірі болады және ... мен ... ... ... топ әрекетінің ұйымшылдығы басшылықпен, рухани жетекшінің іс-
әрекетімен анықталады. Әлеуметтану үшін ... зор ... ... түрлері болады. Ең ... ... бірі - ... діни
оқылымдарды немесе құдайды мадақтаушы, жеке-дара харизманың ... осы ... ... мадақтай алады және сол кезде ... дін ... ... ескі ... жаңа ... ... яғни діни
ренысандар ретінде алға шығады. Егер пайғамбар дүниеге мүлдем жаңа ашылым
алып ... онда ол ... ... қалаушы болады.
Пайғамбарларға қарағанда дін қызметкерлері өз ... ... ... ... береді, олардың беделі жеке ашылымға немесе
харизмаға ... ... ... олар ... ... Олар ... ... емес, мазмұны бар қатаң белгіленген және бақылаушы
оқылымдарды мадақтайды.
Рухты ... ... және о ... ... ... ... ... ісі жеке адамның харизмалылығы арқасында іске асады. Сиқыршының
дін қызметкерлерінен айырмашылығы бар. Оның “ісі” - оқылымда емес, ... ол ... анық ... ... ... Бұл ... ... келген кітапты немесе транс сезімін мадақтаушы нысанында көрінеді.
Пайғамбар көбінесе “кәсіби түрде” болжам жасауды, ... ... ... ... ... ... олар ... түс көргіш, ғажайып
іс жасаушы, құтқарушы ретінде алға шығады. Тағы бір түрі - ... ... жеке ... мен дін ... ... ... ... қызметін бұлайша талдау Вебер үшін пайғамбар жолын
жеке ұстанушылық, қауым ішінде оның ... ... ... ол ... ... ... арнайы діни мақсаттарға қызмет етуі
үшін дайындалған ... да бір ... ... ... мекеме шеңберінде
күнделікті өмірге енеді деген маңызды тұжырымын ... ... ... бұл ... ... ... ... еді.
Қозғалыстар көбінесе діни ренысандар ... ... ... ететін
қауымдардың ұйымдасуына алып келеді. Бұл ұйымдар саяси ... ... ... Діни ... діни ... ... қалыптасады; діни
қауымдастықтардың бірігуі және басқарушы орталығы пайда болуы ... ... алып ... мен ... ... отырып, баға беру өлшемі ... ... ... ... алу ... ... ... кіру саналы
түрде қабылданатын шешім болып табылады; ... ... ... ... міндеттемейді, бұл жерде секта мүшелерінің оның белсенді әрекетіне
белсенді қатысуы айтылып отыр. Секта өз ... үшін ... ... ... кіру ... өз ... ... алынған міндеттерін орындамай
жүргендерін шығарып тастайды. Сондықтан діни ағымға тиістілік адамның ... ... ... ... іс жүргізу болатындығының куәсі ретінде
қызмет етуі мүмкін. Түрлендірудің жоғарыда келтірілгеннен ... ... бар. Оның ... ... ... Ол ... үш типін бөліп көрсетті -
шіркеулік, сектанттық және мистикалық. Шіркеу әлеуметтік ... ... ... үшін бүкіл әлемді жаулап алуға” тырысады және
қоғамды қандай күйде болса, сол ... ... ... ... ... ... ... христостық этикалық өсиеттерге қатаң бағына
отырып, өмірді құтқаруға тырысады, сондықтан оларға ... ... ... ... ... тән. ... ... бөліп алу - ол
әділеттілік пен теңдік ... ... ... ... ... ... ... бұл шараға қоғамға ықпалын сақтап қалу үшін ... ... ... одан әрі ... ... және ... ... сезіміне
жетуге тырысады. Оларда этикалық кемелденудің үлгісі болуға тырысқаннан
гөрі, ... ... ... ... діни ... типтерін айырмау өлшемі
олардың әлеуметтік нақтылыққа көзқарасы болады. ... ... ... кертартпалыққа жақын. Секта - ол діни оппозиция,
дүниені жатсынғандықтың, оны қабылдамаудың діни ... ... ... қоғамға өшпенді сенушілер қауымы. Шіркеу құдайы өмірге бар
нәрселерге ризашылығын ... ... ... ... ... Діни
ағымның қайнар көзі - әлеуметтік әділетсіздік, азап, қорлық көргендердің
қарсылығы. Ертеректе ... ... ... ... ... ... ол Рим империясының мемлекеттік шіркеуіне айналды. Міне,
оның ... ... ... діндарлық пен сектанттық діндарлық
өздерінің әлеуметтік және саяси ұстанымдары бойынша әжептәуір айырмашылығы
бар екенін көреміз. ... ... ... ... деген атқа ие
болады, ұзақ уақыт бойы өмір сүруші секталар соңына келгенде дін ұстануға
айналады, ... ... Ол тағы бір ... - ... ... Бұл ... қоғамда өмір сүруші құндылықтарды, ресми көзқарастарды,
т.б. қабылдамаушы адамдар бірлестігі әлеміне қатысты сектаны еске салушы
ретінде ... Бұл ... да бір ... ... типтегі жетекшінің
айналасында шоғырланатын, өте көп ізбасарлары бар айтарлықтай ... ... ... кездегі діндердің мысалына ... ... ... астрологияға сенуді, т.б. жатқызуға
болады. Кейде бұл ұғым Христостың мыңжылдық ... ... ... ... ... атау үшін ... ... барлығы христиандықты талдауға негізделген, діни ұйымның
өзіне тән ерекшеліктерін көрсетеді. ... ... ірі ... ... ... жоқ, мысалы, индуизмге, исламға қатысты ... ... Және ... да ... ... осы сияқты топтасқан топтар
болады. Бірақ олар “секта-шіркеу” деген міндетті дихатомияға енгізілмеген.
“Шіркеу”, “секта”, ... ... ... ... ... ... түсініктер деп санауға болады. Сонда олар діни
өмірдің жағдайы мен ... ... ... ... талдау үшін
пайдалы болады. Қазіргі кезде әлемде түрлендіру проблемасы, шіркеуден тыс
діндарлықтың ... ... ... ... ... ие ... ... жеке адамның ішкі діншілдігі мен қатаң тәртібі,
салты, ұйымы бар ... ... ... ара ... ауып ... Типке бөлу діни топтарды эмпирикалық зерттеуді дамытудың
маңызды құрамдас бөлігі ... ... ... ретінде дінді жалпы ... ... ... әлеуметтік шағын жүйе ретінде әлеуметтану тұрғысынан
зерттеп-білу, тек діннің нақтылы тарихи нысандарын, ... ... ... әлеуметтік байланыстар мен институттардың айрықша типін
сипаттаушы эмпирикалық материалға сүйенгенде ғана ... ... деп ... Сол ... жеке адамдар санасының белгілі бір ... ... ... дін ... ... ... ... мінез-құлықтарын зерттеу маңызды болып отыр.
Егер дін ... ... ... ... ... ... әрекеттердің және қатынастардың субъектісі ретінде тікелей
көңіл бөлмейтін ... онда ... ... ... мен дін ... және ... ... жекелеген адамдардың санасында және мінез-
құлқында діннің ... ... ... ... іске ... ... ... нақтылы әлеуметтік қауымдастықтар мен жеке адамдарды
зерттеуді талап етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. ... ... ... ... ... Қазақстан газеті, 2006ж, №18
3. Айқын газеті, 2007 ж, шілде айы
4. Интернет желісі, www.muftyat.kz сайты
5. Наука и жизнь N 3,6-8 /М.:Пресса,1993.
6. ... В.Г. ... ... ...

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дін әлеуметтануы7 бет
Саяси әлеуметтану34 бет
Эмиль Дюркгейм8 бет
Қазақстан Республикасының діни проблемалары мен ұлт дүниетанымына әсері және исламның таралуы62 бет
Қолданыста бар деректер мен зерттеулер негізінде әлеуметтік-саяси және діни процестерге жан-жақты талдау жасап, сонымен қатар осы кезеңде кең өріс алған шаруалар соғысына жаңа баға беру61 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
Delphi бағдарламалау тілі13 бет
Delphi программалау ортасының негізі34 бет
Excel бағдарламасы13 бет
Excel программасы туралы мағлұматтар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь