Биомасса, фотосинтез, энергия ағыны

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
а) Биомасса , өнімділік және биосфераның негізгі функциясы
ә) Фотосинтез
б) Биосферадағы энергия ағыны
в) Биосферадағы биогеохимиялық айналым
3. Қорытынды
Жер кеңістігінде жүретін табиғи процестерге әсер тигізетін тіршілік екені туралы ХІХ және ХХ ғасырлар аралығындағы еңбектерінде пікірін айтумен қатар дәлелдеген орыс ғалымы В.В. Докучаев .
ХХ ғасырдың 20-жылдарында В. И. Вернадскийдің еңбектерінде биосфера Жер шарының тірі организімдер жайлайтын бөлігі , ең үлкен экожүйе екенін ғылыми түрде негіздеді және ол бірінші рет тірі организмдердің геологиялық рөлі туралы биосфера ілімін ұсынды . Ол еңбектерінде топырақ түзу процесі ауа райынан басқа өсімдіктер мен жануарлардың жиынтық әсеріне байланысты екенін көрсетті ; тірі организмдердің іс-әрекеті жер қыртысының кейпін өзгертетін ең негізгі фактор екенін де дәлелдеді .
В. И. Вернадский биосфера заттегі геологиялық жағынан кездейсоқ емес әр түрлі 7 бөлшектен тұратынын атап айтты : тірі заттек , тіршілік (биогенді) заттегі , өлі (енжар) заттек , биологиялық енжар заттек және т.б. Ол ғаламшардағы барлық организмдердің жиынтығын тірі заттек деп атай отырып , оның негізгі қасиеті ретінде жалпы массасын , химиялық құрамын және энергиясын қарастырады . В. И. Вернадскийдің анықтамасы бойынша өлі (енжар) заттек деп түзілуіне тірі организмдер қатыспайтын биосферадағы заттектер жиынтығы айтылады .
Биогенді заттектер организмдердің тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда болған химиялық қосылыстар , тіршілікпен құрылған және өңделген заттектер . Олар өте күшті потенциалды энергия көзіне жатады , тірі организмдердің тіршілік әрекеті өнімдерінен тұрады немесе олардың шіріген қалдықтары (әктас , ақбақалшықты жыныс , жаңғыш тақтатастар , қазба көмірлер , мұнай және т.б) болып табылатын органогенді шөгінді жыныстар .
Биологиялық енжар заттектер ерекше топтардың бірі . Олардың түзілуіне биосферада бір мезгілде тірі организмдер мен өлі заттектерде жүретін процестерге организмдердің қосатын үлесі өте зор . Ғаламшардың енжар заттектеріне топырақ , желге мүжілетін топырақ жамылғысы , барлық табиғи сулар жатады , олардың қасиеттері жер бетіндегі тірі заттектердің әрекетіне байланысты келеді .
Биосфера , сонымен , заттектер айналымын үзбей сүйемелдеп тұратын ғаламшардың ең үлкен экожүйесі , яғни тіршіліктің өніп-өсіп , көбеюіне мүмкіндік бар қабат . Оның шекарасы Жер бетіндегі 20-25 км деңгейден (атмосфераның озон қабатына дейінгі бөлігі кіреді) 11 км мұхит тереңдігіне және жер астына 6 км тереңдікке дейін созылып таралған .
Биомасса , өнімділік және биосфераның негізгі функциясы . Биосфераның жалпы биомассасы (құрғақ заттекте есептелген) шамамен 2трлн. т, ал биомассаның әр жылдық өнімі осыдан 10 есе аз келеді . Биосфераның тірі заттегінің 99,5% жер бетіндегі өсімдіктердің биомассасынан құралады . Биосфера биотасының жалпы өнімділігіне сипаттама 2,1-ші кестеде берілген .
1) А. Ж. Ақбасова , Г. Ә. Саинова. Экология: Жоғарғы оқу орындарына арналған оқу құралы . – Алматы :“ Бастау” баспасы, 2003.
2) Никоноров А.М., Хоружая Т.А. Экология.М.: «Издательство Приор» , 2001. – 304 с.
        
        Жоспары:
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
а) Биомасса , өнімділік және биосфераның негізгі
функциясы
ә) Фотосинтез
б) ... ... ... ... ... ... ... кеңістігінде жүретін табиғи процестерге әсер тигізетін
тіршілік екені туралы ХІХ және ХХ ... ... ... ... ... дәлелдеген орыс ғалымы В.В.
Докучаев .
ХХ ғасырдың 20-жылдарында В. И. Вернадскийдің еңбектерінде
биосфера Жер ... тірі ... ... ... , ең ... ... ғылыми түрде негіздеді және ол бірінші рет тірі
организмдердің геологиялық рөлі ... ... ... ... . Ол
еңбектерінде топырақ түзу процесі ауа райынан басқа өсімдіктер мен
жануарлардың ... ... ... ... ... ; тірі
организмдердің іс-әрекеті жер қыртысының кейпін өзгертетін ең
негізгі фактор екенін де ... ... И. ... ... заттегі геологиялық жағынан кездейсоқ
емес әр түрлі 7 ... ... атап ... : тірі заттек ,
тіршілік (биогенді) заттегі , өлі (енжар) заттек , биологиялық енжар
заттек және т.б. Ол ... ... ... жиынтығын
тірі заттек деп атай ... , оның ... ... ... ... , ... құрамын және энергиясын қарастырады . В. ... ... ... өлі ... ... деп ... организмдер қатыспайтын биосферадағы заттектер жиынтығы айтылады
.
Биогенді ... ... ... ... ... болған химиялық қосылыстар , ... ... және ... . Олар өте ... ... ... көзіне жатады , тірі
организмдердің тіршілік әрекеті өнімдерінен тұрады немесе олардың
шіріген ... ... , ... ... , ... ... ,
қазба көмірлер , мұнай және т.б) болып табылатын органогенді ... ... ... ... ... ... бірі . ... биосферада бір мезгілде тірі организмдер мен өлі
заттектерде жүретін процестерге организмдердің ... ... өте ... ... ... ... топырақ , желге мүжілетін топырақ
жамылғысы , барлық табиғи сулар жатады , олардың қасиеттері ... тірі ... ... ... ... .
Биосфера , сонымен , заттектер айналымын үзбей сүйемелдеп тұратын
ғаламшардың ең үлкен ... , яғни ... ... , ... бар ... . Оның ... Жер бетіндегі 20-25 км
деңгейден (атмосфераның озон ... ... ... ... 11 ... ... және жер ... 6 км тереңдікке дейін созылып
таралған .
Биомасса , өнімділік және биосфераның ... ... ... жалпы биомассасы (құрғақ заттекте есептелген) шамамен
2трлн. т, ал ... әр ... ... ... 10 есе аз ... ... тірі заттегінің 99,5% жер ... ... ... . ... ... жалпы өнімділігіне
сипаттама 2,1-ші кестеде берілген .
Биосфера биотасының арқасында жылына өзгеріп ... ... ... 10²² Дж . Күн ... химиялық энергияға
түрленіп отыруы өсімдіктер мен басқа организмдердің ... , ... ... көлемінде биогеохимиялық функцияларды орындауына
байланысты . Биосфера арқылы алынатын және ... ... ... ... ... ... биомассасы арқылы бірінші
реттік тұтынушыға , тағы да сол сияқты ... ... кете ... Энергия экожүйе күйінің мәнді функциясының бірі ... ... ...... . ... ... биосфераның биомассасы мен
өнімділігіне сандық сипаттама
| Биомасса мен өнім ... ... ... тірі ... ... |6065 ... ... ... ... |2135 ... органикалық заттектің биомассасы |2064 ... ... ... ... |590 ... ... өнімі |219 ... ... ... |212 ... ... газының жылдық жұмсалуы мен бөлінуі |360 |
|Метаболдық судың ... ... |105 ... ... ... мен ... |255 |
|Фотосинтез ... ... ... ... ... ... 10¹8) | ... сипаттайтын энергияның жалпы ағыны күн ... ... ... ... ... ұзын ... жылу
сәулесінен құралады . Сәулелердің екі түрі қосылып ... ... ... , ... тірі ... ... ... фотосинтезге тек күн сәулесі энергиясының шағын бөлігі ғана
пайдаланылады . Осы ... ... әр ... ... ... ... түзіледі .
Фотосинтез дегеніміз заттектер мен энергияны ... ... ... , оның ... СО2 мен ... ... және оттек түзіледі (келесі формулада глюкоза) :
СО2 +++ + 6Н2О + күн ... + + ... ... . ... ... және дем алу арқылы тірі
организмдер қоршаған ортамен ... пен ... ... ... алмасып
отырады . Қазіргі кезеңдегі атмосфераның тұрақты газдық құрамының
қалыптасуына және ғаламшардың ... ... ... ... ... негізгі рөлді атқарған өсімдіктер .
Өсімдіктердің ... ... ... ... ... пен ... ... мөлшері оптималды деңгейде ұсталып тұрады .
Концентрациялық ... . Тірі ... ... көп ... ... ... өз ... арқылы өткізіп , химиялық
элементтердің және олардың қосылыстарының биогендік миграциясы мен
шоғырлануын ... ... ... . Бұл ... тек ... биосинтезіне ғана қажетті емес , сонымен бірге әр ... орын ... да ... . ... , құбылыстарға маржанды
аралдың , қабыршақ пен қаңқалардың ... , ... , ... ... , ... да кен ... , ... түбінде темір-
марганец жиынтықтарының , шөгінді әк тас ... және т.б. ... ... ... . ... ... ерте ... сулы
ортада өткен . Организмдер өздеріне ... ... ... ... ... ... , өздерінің денесінде олардың
концентрациясын дүркін – дүркін жоғарлату арқылы ... ... ... ... заттектердің тотығу – тотықсыздану функциясы элементтердің
биогендік миграциясымен және заттектердің ... ... . ... ... ... ... және олар ... тотығу процесіне ұшырамайды , мысалы , өте маңызды биогенді
элементтердің бірі – ... азот . ... – та , өте ... ... ... ферменттердің тірі клеткаларда болуына
байланысты көптеген ...... ... абиогенді ортада
жүретіндермен салыстырғанда миллиондаған есе артық жылдамдықпен
өтеді .
Фотосинтез процесінің нәтижесінде ... ... ... ... ... өсімдікпен қоректенетін басқа организмдерге
энергия көзі болып саналады , себебі олар ... ... ... ... ... алып , өздерінің қажеттілігін
қамтамасыз етеді . Қоректенгенде қабылданған энергияны организмдер дем
алу ... ... ... . Атап ... , ... ... ... пайдаланып , фотосинтезге түсетін заттектер және
белгілі ... ... ... . ... бөлігі жылу немесе
энергияның басқа түрлеріне айналып отырады . Экожүйеде айналымға
түсетін тек ... , ал ... ... түсе ... , ... ... пайдасыз жылу энергиясына өтіп ... . Сол ... ... ... ... ағысы экожүйеге қажет .
Биосферадағы энергия ... . ... ... энергия көзі Күн ,
жылына биосфераға түсетін бұл ... ... ... Дж . ... тек ... 0,3%-і ғана ... ... нәтижесінде
органикалық заттектердегі химиялық байланыстың энергиясына ауысады
және тек 0,1% таза бірінші ... өтіп ... . Әрі ... ... ... ... трофикалық тізбекке сәйкес
таралады . Энергияның ... ... ... 10% Р. Линдеманның
(1942ж.) ережесіне сәйкес , бір қоректік деңгейден басқа деңгейге
өтетін ... ... ... ... ... . ... деңгейлер
көп болған сайын , ең соңғы тұтынушыға ... ... ... ... ... .
Органикалық заттектердің ыдырауына әр түрлі организм топтарының
қатысуы осыған ұқсас ...... ... ... ... :
таза бірінші өнім энергиясының шамамен 90% ... ... ... , ...... жануарлар және 1%-тен
аздауын – омыртқалы жануарлар – соңғы ақырғы ... . ... ... бір ... ... ... , осы белгіленген
қатынастар биосфераның орнықтылығын ұстайтын негізгі жағдайға жатады .
Табиғи жүйе ... ... ... ... тепе – ... ... . Жер ... ірі масштабта құбылыстардың бәрі
де күн сәулесі энергиясынан 1%-тен ... ... ... ие ... ... заңы тұрғындарды азық – түлікпен қамтамасыз етуге
арналған жер ... ... ... және т.б. ... ... есептерді жасауға қолданылады .
Күн энергиясының ағыны ... ... ауа мен ... ... айналымы жүреді . Ауа ... ... ... ( жел , ... , ағыстар ) басқа бірінші кезекте
құрамындағы заттектердің , яғни су буы мен шаң ... ... ... ... . Күн ... ... ... фотохимиялық реакциялар – су фотолизі , озонның ,
күкіртті сутектер тұмшаларының түзілуі орын ... ... ... ... мен жұмсалатын энергияны
ескергенде Жерде ең үлкен заттектер айналымының ... су ... . ... бұл ... қатысатын не бәрі бүкіл гидросфера
массасының 0,04% болса да , ... 16,5 млн . м3 және 40 млрд ... күн ... ... ... ... . Әлемдік гидрологиялық
циклдың 7%-ін өзен ағысы ... . Су ... , ... ... және жер ... ағын ... заттектердің гидрогенді
миграциясын анықтайды , оған себеп болатын ... мен ... еру , ион ... , ... , тұну ... , ...
тотықсыздану реакциялары және т.б. Сонымен , күн энергиясының
арқасында ... су мен ... ... айналымынан басқа
көптеген химиялық элементтер мен ... ... ... . Осы ... бір ... ... 70% ... тұратын
тірі организмдер де қатысады . судың едәуір көлемі өсімдіктерден ,
көбіне ағштардан ... . ...... суының шамамен алғанда 1/3-
ін ... ... , әр ... ... 1 кг органикалық
заттектердің түзілуіне 500 литрге дейін су шығындалады .
Биосферадағы биогеохимиялық ... . ... ... ... мен ... ... биогенді элементтердің
айналымын заттектердің биотикалық айналымы деп атайды . Биогенді
элементтерден ... ... ... ... өте ... ... ... көптеген қосылыстар да тартылады . Сондықтан ,
тіршілікпен тығыз байланысты , ... ... , су , азот , ... ... , және ... ... сияқты химиялық заттектердің алмасу
циклдерінен тұратын биологиялық айналымның бөлігін ... деп ... ... тепе – ... ... сақталуында биоталық
айналымның ғаламшарлық дәрежедегі тұйықтылығы өте маңызды рөл
атқарады . Биосфераның ... ... ... ... ... ... заттардың , энергиялар мен ақпараттардың
уақыт пен кеңістікте әркелкі болып заңды ... ... ... ... ... . ... және ... жүретін
процестердің заттектер өнімі ∑ q1-2= ∑q2-1 тең ... , онда ... ... болып саналады . Егерде қандай бір процестерде
жанама өсуі ... ... dq ... , онда ... ... ... ... көрсетіледі :
R= (q-dq)/q
Ал айналымның тұйықсыздану шамасы төменгі формула ... ...... ... ... жолмен де табуға ... , ол үшін тепе ... ... ... (Т) мен ... келу ... ... заттек массаларының сарқылатын уақытын салыстыру арқылы
dT ... ... ... ... . ... , ... , белоктардың , нуклеин
қышқылдарының ( ДНҚ , РНҚ ) және тіршілікке қажет басқа да
органикалық ... ...... ...... биоталық айналымның негізгі қатысушысы болып табаылады .
Көміртектің ғаламшарлық айналымы төменгі ... ... .
| ... ... ... ... , ... , |
|т.б. |
| ... ... ... ... ... ... ... СО2 |
|Жануарлар |
|әлемі |
жанғанда
| ... , ... , ... ... т.б. |
|қолданылатын өн |
|- ... , ... |
| ... және ... өрттер |
| ... ... ... ... ... жалпы массасы шамамен 4000
Гт . Оның 1000 Гт ... ... ... . ... ...... мөлшері көміртекпен есептгенде 90 – 100 Гт . Осы
мөлшерде көміртек дем алу және ... ( ... ) ... ... ... . Сонымен , көміртекпен есептегенде биосфера
биомассасының жаңару мерзімі 10 жылды құрайды .
Көміртек ... ... ... мен кейбір микроорганизмдердегі
фотосинтез процесінде атмосфералық көмірқышқыл газын бекітуден
басталады . Өсімдіктер бекіткен ... ... ... ... ... ... ... бөледі . Тіршілігін жойған өсімдіктер мен
жануарлар ең соңында ... ... ... , ... ... ... ... құрамындағы қосылыстар
көміртек диоксидіне дейін тотығып , атмосфераға қайтып оралып отырады
.
Көміртектің ... ... ұзақ ... қазанды отын түрлерін
(көмір , табиғи газ , ... , ... , ... ... , ... ... ... (әктас , доломит , т.б. ) түзуге
қатысады . Құрлықтағы және акваториясындағы көміртек ... ... ... ... бірі ... ... атқылауы
саналады .
Фотосинтез бен органикалық заттектердің ыдырауы бірнеше сатыдан
өтетін және өте көп ... мен ... ... ... болса да жалпы биосферада ерекше өте ... ... ... ... ... ... газының атмосферадағы қоры 700 Гт , ал фотосинтез
және ыдырау процестері ... ... ... ... ... 90 – 100 Гт . Егерде көміртектің ... ... ( ... алудың әлемдік деңгейде тоқтауын ... деп ... ... , ал ... ... ... ... болса , онда атмосфера толығымен 7 – 8 жылда
көмірқышқыл ... ... ... еді . ... , ... белгілі
ғылыми мәліметтерге сүйенсек , қазіргі ... ... ... тұрақты сақталып отырса , атмосфераның газдық құрамы ( оның
ішінде көмірқышқыл газының ... ) аз ... 104 жыл ... болып қала берер еді . ... ... үшін ... ... минималды тұйықтылығы RА= ( 10000- 8 ) / 10000 =
0.999 деп қорытындыға келуге ... ... ... ... ... жете ... талдауды 1990
жылы эколог – ғалым В.Г. Горшков ... . Оның ... ... тұжырымы бойынша , биогенді элементтердің
мөлшерлері 100 мың ... 100% ... ... мүмкін екен .
Тіршілікпен сәйкес осы мөлшер ... ... ... ... , ... және жүздеген миллион жылдарда олар шектен шығып
кететін еді . ... , ... және ... мәліметтер
бойынша атмосферадағы көміртек мөлшері 105 жыл бойы ... . ... ... ... ... ... мен ... 10-4 , тұйықтылығы 10-3дәрежедегі дәлдікпен үйлесіп
келеді , демек ... ... 10-7 тең ... ... ... : « ... бен ыдыраудың арасындағы осы
деңгейдегі ... ... ... ... ... ... бар ... дәлелдейді, себебі миллиондаған жыл бойы
шамалардың осындай дәлділікте болуы кездейсоқ ... ... ... ... ... ... әсіресе құрамында
көміртек болатын отын мен ағашты өте көп мөлшерде жағу ... ... ... әсер ... ... ... ... болатын «көшетхана газы» ішінде (метан, озон,
фреон, азот ... ) ... ... ... орында тұр (50-55
%)
Азот айналымы. Азот барлық белоктардың құрылымына кіреді ... ... ... элементтердің ішінде ең негізгі
организмдердің тіршілік әрекетіне қажет элемент болып ... бос ... ... ... өте аз ... ғана
биоталық айналымға қатысады. Табиғатта байланған азот ... ... ... ... қатынасы 1:100000.
Молекулық түрін құратын азот ... ... ... ... өте жоғары болғандықтан, азоттың басқа
элементтермен –оттекпен ... ... ... ... ) –
қосылу процесі көп мөлшерде энергияны қажет етеді, өнеркәсіпте
азотты алуға ... мен ... 500°С ... ... 300 атм. ... ... ... азотты бекітуді қалыпты
температура мен ... ... ... өте ... биокатализ
процесі арқылы анаэробты бактериялардың және цианобактериялардың
(теңіз ... ) ... ... ... Жылына бактериялар 1
млрд. т жуық азотты ... ... ... ... азот бекіту көлемі – шамамен 90 млн. т ). Бұршақ
тұқымдастар өсімдіктеріндегі ... ... ... ... оттектің артық мөлшерінен арнайы өсімдіктік ... ... ... ... ... жүреді. Биологиялық
азот бекіту процесінің тікелей өнімі болып саналатын аминтобы ... ... ... ... бірақ бастаушы рөл
атқаратындарға тағы да топырақ пен су ... үш ... ... және ... бактериялар
жатады. Бактериялардың бірінші екі түрі атмосферадағы молекулалық
азотты ... ... ... азотты қоректенуіне
қажетті түрлерге –нитрит пен нитратқ, аммоний тұздарына айналдырып,
сондай-ақ органикалық ... ...... және ... түзеді. Барлық трофикалық деңгейлердің
заттек алмасуынан өткенде осы ... NH+4 бөле ... ... ... цикл қайталанып отырады. Топырақ пен ... ... яғни ... ... ... тұздарын нитриттерге , молекулалық азот пен амиакқк
даейін ыдыратады ... ... ... ... ... азоттың бекітілу жолы
дамуда. Осы жағдайдың салдарынан егістікке ... ... ... көл, ... жер асты ... ... суқоймаларындғы
эвтрофикацияға себеп болып келе жатыр. Азоттың ... ... ... және көлік тастандыларымен ластануы салдарынан
түсуде. Азоттың табиғи айналымын қазіргі ... ... ... ... азоттың деңгейі 1,5Гт/жылына ) азот
тыңайтқыштарын өндіруді азайту, атмосфераға азот ... ... ... қозғалтқыштар шығаратын газды жағу үшін
катализаторлар қолдану, ... ... ... экологиялық
тұрғыдан таза түрлеріне ауыстыру, ал өнеркәсіптік кәсіпорындардың
түтін шығаратын құбырларында ... ... ... б. ... ... ... ... айналымы. Оттек айналымы фотосинтез процесінен басталады.
Оның ... ... 1014 т. Жер ... ең көп таралған элемент:
оның мөлшері (салмақтық процентпен ) ... –23,1 (288 ... – 47,2 ; ... ... ... ) – ... бос ... мөлшері орта шамамен 4,5 мг/л, ... су ... ... ... ... Ауадағы
оттектің мөлшері ұзақтық геологиялық ... ... ... ... ... ... келе ... Осы деңгейден
ауытқу орын алса, биосфера биотасының жағдайына әсерін ... ... ... ... ... ... азайып, көтерілсе
ортаның тотығу қасиеттерінің қауіпті жағдайға ... өсіп ... Бұл ... жер бетіндегі жануарлар мен ... ... ... ... бар. ... , ... мен ... биік
тауларға шыққанда немесе оттекті көп мөлшерде пайдаланатын жерлер
мен ... ... ... ... қатты сезеді.
Оттек айналымымен озонның түзілуі де тығыз байланысты (2.4-
сурет). ... ... ... ультракүлгүн сәулелерінің
қатысуымен оттек молекуласында иондану мен диссоциациялану жүріп,
атомаралық ... ... ... ... үш ... ... береді:
h –› 02 20; 0 + 02 03,
бұл ... h – ... ... 225 нм ... кванты (ең кішкентай бөлігі ). Озонның түзілуіне Жер ... күн ... ... 5% ... ( 8,6*1015 Вт ... ... реакция қайтымды болғанына байланысты атмосфераның
жоғарғы қабаттарының температурасы ... ... ... озонның
ыдырауы экзотермиялық реакцияға жатады. Орта шамамен ... ... ... 10-6% ... ... ең ... мөлшері 20-25 км биіктікте 4*10-6 көл . %-ке ... ... тірі ... әсер ... ... сәулеленудің едәуір мөлшерін тұтып отырады, былайша
айтқанда, биосфераның қорғаныш ... ... тірі ... ... құрылымдары осы ... ... ... ... байланысты озон қабатының бұзылуы ... ... ... ... денсаулығы мен қоршаған
ортаға елеулі ... ... ... ... ... ... ... (БДҰ) мәліметтері
бойынша , атмосферадағы озон құрылымының 1%-ке төмендеуі адамдардың
қатерлік ісік ... ... ... обыры , көз катарактасы
және т. б. рак ... ) ... ... . Қарқынды түрде түсетін
ультрокүлгін ... ... ... ... ... , жұқпалы
ауруларға қарсы екпенің тиімділігінің төмендеуіне соқтырады .
Озон қабатының бұзылу ... ... ... , атап ... , ... ... ... )
мен азот оксидтері ( космос аппараттарында және ұшақтарда
органикалық отынның толық ... ... ) ... ... болады .
Фосфор айналымы . Фосфор азот сияқты шектеуші биогендер қатарына
жатады . Ол ... ... , ... мембраналарының , энергия
тасымалдаушы жүйеге ( ... , ... ) , ... , ... кіреді . Оның айналымын басқа ... ... ... және де бұл ... ... ... бейорганикалық , одан қайта органикалық түрге
алма – кезек ... ... ... ... циклының ерекшелігі редуценттердің
фосфорды органикалық ... ... ... ... .
Көміртектің , оттектің және азоттың айналымынан тағы да бір
айырмашылығы фосфордың циклын ... деп ... ... ... ... көпшілігі мұхит шөгінділерінде қалып
отырады .
Фосфор жылжымалы элемент , сондықтан оның айналымымен ... ... ... ... ... ... бірінші
кезекте антропогендік факторларға . Мысалы , табиғи сулардың фосфор
тыңайтқыштарымен , жуғыш заттармен (детергенттермен ) ... ... ... . Осы ... ... ... ... заттар құрамына қосуға тиым ... , оның ... ... .
Өсімдіктердің фосфорды сіңіруі топырақ ерітіндісінің қышқылдығына
байланысты . Суда ... мен ... ... ... ерісе , сілтілі
ортада мүлдем ... , ... ... ... ... жақсы
еритін фосфор қышқылына айналады . Фосфор ... ... ... ... , топырақта фосфорлану деген зардап орын
алады . Фосфор уытты элемент болмаса да , ... ... ... жоғары болғандықтан өсімдіктердің өсуі мен дамуы ,
әсіресе вегетация басталған кезеңде ... ... , ... ... ... көп болғандықтан басқа элементтердің
біршама тапшылығы күшейіп , өсімдіктердің ... ... ... қатар , экологиялық тұрғыдан зиянды ауыр металдарды және ... ... ... ... ... ... ... айналымы. Су айналымына кіретін процестер 2.7-ші
суретте айқын ... Бұл ... ... ... жүреді:
жауын-шашын атмосферадан жер бетіне түсіп, топыраққа сіңіп, су
қоймаларына ағады, су ... ... ... ... да су ... ... буланып, ауа арқылы су буы
тасымалданып, ... ... ... жер бетіне оралып
отырады. ... ... су ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі беттеріндегі судың
(транспирациялық су ) ... және ... өте ... ... бөлінетін оттек пен сутектен түзілген жер асты сулары
(юиенилді ... ) ... ... ... ... ... жолымен анықталған
теңдестігі (мың км3) ... ... ... ... ... –108,4 (булану 71,1, оған жер бетіндегі ағынды сулар қосылады
–37,3).
Су айналымының тұрақтылығы ... 100 ... ... ... ... Орман алқабының азаюнан орманнан судың ... ... ауыл ... ... ... ... топырақ бетінен судың булануы артуда. Сонымен
қатар, соңғы жылдары мұхит пен ... ... ... ... қабатының пайда болу салдарынан судың ... күрт ... ... ... ... ... ... табиғатта қалыптасып келген су айналымының ауытқуына
байланысты соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... болып жатқан құрлықтағы көлдердің кебуі,
жер асты су қорының тиімсіз ... ... ... ... ... эффектісінң әсерінен мұздақ жамылғысының
қалыңдығының жұқаруы. Бул ... әрі ... ... ... мен ... ... экожүйелердің
сандық және сапалық құрамын, қасиеті мен құрылымын өзгертуі
мүмкін.
Сонымен, табиғатта ... ... ... ... ... ... ... өнімділігі әр элементтің
жүйелі түрде айналымда болуына байланысты. ... ... ... мен ... ... маңызы өте ерекше
келеді. Мысалы, қышқылды орта тән шымтезекті топырақтарда ... ... ... ... ... бұл ... пайдалана алмайтынға жатады. Шымтезекті топырақ
өнімділігінің төмендегі осы салдарға байланысты. Ауыл ... ... ... және ... өсімдіктердің
қоректенуіне қолайлы түрге ... ... әк төгу ... ... болса да әйтеуір араласуы айналым
процестерінің ... ... ... ... орманды кесу немесе
өсімдіктердің ассимиляциялау аппаратын өнеркәсіптік шығарындылармен
зақымдандыру көміртекті сіңіру ... ... ... ... ... ... ... орын алатын эвтрофикация процесі суда еріген түрде
болатын оттектің біраз мөлшерін ... сулы ... ... ... ... ... ... алынған отындарды
жағып, өндіріс өнімдерінде атмосфералық азотты ... ... ... адам ... ... ... қалай
болсада тұйықтайтын сияқты, осы ... оны ... ... ... ... ... мәжбүр етеді.
Геологиялық айналымнан биогенді элементтердің айналымы
анағұрлым ... ... ... ... ... ... үшін
8жыл (жылына ауадағы СО2 газының 12% айналымға түсіп отырады ),
азот –110 жыл ... ... –2500 ... ... ... дәрежедегі тұйықтылығ мен
қоршаған ортаның биологиялық реттелуі –биосфера эволюциясының ... ... ... ... ... ... орын ... эиолюцияның нәтижесі. Биосфера эволюциясы
дегеніміз түрлердің және ... ... ... ... ... және бір ... ... қалып, бұрын болмаған
екінші бір түрлердің пайда болу құбылыстары.
Биосфера эволюциясы ... ... ... ... ... ... болуын дайындаған кезеңнен және дұрысын
айтқанда ... ... ... ... көзқарастарға
сәйкес олардың негізгі сатылары ... ... ... ... ... біртіндеп алмасып
отырған сатылары :
1. ... мен оның ... ... (шамамен 4,5 млрд.
жыл бұрын ). Алғашқыда пацда болған атмосфераның температуасы
жоғары, тез ... ... ... ... ... су ... ... инертті газдардан құрылған, көміртек оксидінің,
сутекті ... ... ... жай ... ... ... ... энергиясы мен атмосфераның біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... су
пайда болып, гидросфера құралды су айналымы, элементтердің судағы
миграциясы мен ... ... ... ... ... ... ... молекулалардың түзілуі мен өсуі орын
алған.
3. Күннің ... ... ... ... ... энергиялық күш нәтижесінде көміртектің, азоттың,
сутектің, оттектің жай қосылыстары конденсация мен ... ... ... органикалық қосылыстар түзілген.
4. Бұл төртінші сатыны антропоген (терминді ... А.П. ... ж. ... ) сатысы деп атауға болады, себебі Жердің
геологиялық тарихының ... ... Осы ... кезеңнің
көрнекті оқиғасы эволюцияның басқарушысы саналы адамның пайда болуы
мен дамуы техногенезге өте көп ... ... пен ... ... ... ... ... бұзды, антропогенді
экологиялық дағдарыстар туды және ... ... ... әдебиеттер тізімі :
1) А. Ж. Ақбасова , Г. Ә. Саинова. Экология: ... оқу ... оқу ... . – ... :“ Бастау” баспасы, 2003.
2) Никоноров А.М., Хоружая Т.А. Экология.М.: «Издательство Приор» , 2001. –
304 с.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Анаэробты байланысты процесс4 бет
Ауыр металдардың өсімдіктің өсу процестеріне әсері17 бет
Жаңа мұнайтотықтырушы микроорганизмдер композициясының дақылдау жағдайларын таңдау27 бет
Микробалдырлар негізіндегі биологиялық белсенді жемдік қоспалардың ауылшаруашылық жануарлардың ішек микрофлорасына әсерін зерттеу45 бет
Микробалдырлар туралы34 бет
Техногендік факторлардың өсімдіктегі биомассаның жинақталуына әсері37 бет
Экожүйедегі өнімділік пирамидасы және энергия ағыны7 бет
Экологиялық пирамидалар және оның түрлері2 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь