Витаминдер туралы


1 ВИТАМИНДЕР
2 Суда еритін витаминдер
Витаминдер дегініміз - тіршілік үшін өте манызды төменгі молекулы биологиялық активті заттар. Витаминдерді денсаулық молекулалары деп атайды. Витаминдер адам мен жануарлар организмі бірқалыпта тіршілік ету үшін, жас төлдін өсуі үшін қажет зат. Витаминдер организмге қуат бермейді, клетканың құрылымын құруға қатыспайды. Бірақ ол организмге физиологиялық әсер етеді, биохимиялық процесстердің жүруіне, тәртіпке келуіне қатысады. Олардың организмге әсер етуі ферменттердің коферменттер құрамына кіреді. Витаминдер жетіспесе фермент өзінің қызметін атқара алмайды.
Маженді деген ғалым 1816 ж. ең бірінші ерекше зерттеу жүргізіп келесі қорытынды шығарды: егер жануарларды қантармен, липидтермен және белоктармен ғана көректендірсе олардың денсаулығы нашарлайды. 1912 ж Хопкинс пен Функ витаминның теориясын ұсынды. Бұл теория бойынша адамдың тамағында ерекше заттар жоқ болса ерекше аурулар, мысалы, қурқулақ, бери-бери, рахит –пайда болады.
Бірінші ауыстырылмайтын қөректену факторы бар препаратты Функ кұріштін кебегінен бөліп алды да, бұл препараттың әсері бери-бери сырқатынан сақтайтының көрсетті (1912 ж.). Осы заттын химиялық құрылымында амин тобы бар екенің анықтады. Сондықтан, Функ кұріштін кебегінен бөліп алған затты vіtamіnе деп атады (латының vіta – тіршілік, өмір және amіnе деген сөздерден шыққан). Осыдан кейін басқа витаминдер ашыла басталды. Қазіргі күнде әртүрлі витаминдік қасиеті бар заттар белгілі болды, кейбреуі амин емес. Витамин деген аты қалды.
Қәзіргі кезде 30-дан астам витаминдер белгілі. Олардың химиялық құрамы ашылған. Бұл оларды химиялық жолмен жасанды түрде синтездеуге жол ашты.
Витаминдер өсімдектерде және бірқатар микроорганизмдерде түзіледі. Адамның және жануарлардың организімінде витаминның кейбіреу ғана шагын мөлшерде түзіледі де организм қажетін толық өтей алмайды, мысалы D витамині, РР витамині.
Азық-түлік және жем-шөп құрамында витаминдердің жетіспеуі немесе болмауы организмдегі зат алмасуы процесің бұзады. Мұндай жағдайда адам әртүрлі ауруларға бейім болады. Азық-түлікте, жем-шөпте ұзак уақыт бойы витаминдер болмаса немесе организмнің витамин сініру қабілеті бұзылса авитаминоз деген ауру пайда болады. Витаминнің жетіспеуі жиі болады, сол кезде сырқат белгі береді, бұл жағдайды гиповитаминоз деп атайды. Кейбір жағдайларда ас-қорыту жүйесінің жұмысы бұзылғанда тағаммен бірге витаминдер толық түсседе денеге сіңбейді, сондықтан авитаминоз немесе гиповитаминоз болады. Бұл кезде витамин ауыз арқылы емес, укол арқылы беру керек. Витамин мөлшері организмде шектен тыс болса (әсіресе А және D витаминдері) немесе организмге қалыптан көп түссе гипервитаминоз ауру пайда болады. Витаминдер организмде шағын мөлшерде кездеседі.
Витамин анықтау әдісі: физико-химиялық, биологиялық.
І әдіс витамин арнаулы химиялық заттармен реакцияға түсіп боялуы. Мысалы: витамин А ерітіндегі мөлшерін анықтау үшін үш хлорлы сурьманы пайдаланады. Ал кейбір витамин жарықты сәулені белгілі бір толқын ұзындығында сіңіреді. Мысалы: витамин А ультракүлгін сәулесін 328-330 нм толқын ұзындығында сіңіреді. Міне осыны СФ-те қарай отырып витамин мөлшерін анықтауға болады.
ІІ әдіс биологиялық. Тәжірибеге жануарларды алады (тышқан, көгершін т.б. теңіз шошқасы) оларға жасанды витаминсіз тамақ береді. Одан пайда болған авитаминозды жазу үшін қанша витамин керек екенін білуге болады. Немесе жасанды тағамның құрамында бәрі болады (витаминді қоса) ал анықтайын деп отырған бір витаминді салмайды. Біраз уақыттан кейін сол витаминнің авитаминозы шығады. Ал егер зерттейін деп отырған тағамды берсе, егер онда витамин А болса, онда тышқан дұрыс өсе бастайды. Ал жобалап мөлшерін білу үшін, сол диеталық тағамға витаминдерді қосады (авитаминоз шықпағаны), әйтпесе авитаминоздан шығару үшін диеталық тағамға қанша мөлшерде қосатының анықтайды. Соны есептейді. Микробиологиялық әдістерді де қолдануға болады. Кейбір микроорганизмдер өсу үшін белгілі бір витамин қажет. Егер қоректік орталарда сол витамин жоқ болса микроорганизмдер өсе алмайды. Сол витамин қосу арқылы, микроорганизмдердің өсу қарқынына қарай отырып қоректік ортаның бар ма жоқ па, және қаншалықты.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ВИТАМИНДЕР

Витаминдер дегініміз - тіршілік үшін өте манызды төменгі молекулы
биологиялық активті заттар. Витаминдерді денсаулық молекулалары деп атайды.
Витаминдер адам мен жануарлар организмі бірқалыпта тіршілік ету үшін, жас
төлдін өсуі үшін қажет зат. Витаминдер организмге қуат бермейді, клетканың
құрылымын құруға қатыспайды. Бірақ ол организмге физиологиялық әсер етеді,
биохимиялық процесстердің жүруіне, тәртіпке келуіне қатысады. Олардың
организмге әсер етуі ферменттердің коферменттер құрамына кіреді. Витаминдер
жетіспесе фермент өзінің қызметін атқара алмайды.
Маженді деген ғалым 1816 ж. ең бірінші ерекше зерттеу жүргізіп келесі
қорытынды шығарды: егер жануарларды қантармен, липидтермен және
белоктармен ғана көректендірсе олардың денсаулығы нашарлайды. 1912 ж
Хопкинс пен Функ витаминның теориясын ұсынды. Бұл теория бойынша адамдың
тамағында ерекше заттар жоқ болса ерекше аурулар, мысалы, қурқулақ, бери-
бери, рахит –пайда болады.
Бірінші ауыстырылмайтын қөректену факторы бар препаратты Функ кұріштін
кебегінен бөліп алды да, бұл препараттың әсері бери-бери сырқатынан
сақтайтының көрсетті (1912 ж.). Осы заттын химиялық құрылымында амин тобы
бар екенің анықтады. Сондықтан, Функ кұріштін кебегінен бөліп алған затты
vіtamіnе деп атады (латының vіta – тіршілік, өмір және amіnе деген
сөздерден шыққан). Осыдан кейін басқа витаминдер ашыла басталды. Қазіргі
күнде әртүрлі витаминдік қасиеті бар заттар белгілі болды, кейбреуі амин
емес. Витамин деген аты қалды.
Қәзіргі кезде 30-дан астам витаминдер белгілі. Олардың химиялық құрамы
ашылған. Бұл оларды химиялық жолмен жасанды түрде синтездеуге жол ашты.
Витаминдер өсімдектерде және бірқатар микроорганизмдерде түзіледі.
Адамның және жануарлардың организімінде витаминның кейбіреу ғана шагын
мөлшерде түзіледі де организм қажетін толық өтей алмайды, мысалы D
витамині, РР витамині.
Азық-түлік және жем-шөп құрамында витаминдердің жетіспеуі немесе
болмауы организмдегі зат алмасуы процесің бұзады. Мұндай жағдайда адам
әртүрлі ауруларға бейім болады. Азық-түлікте, жем-шөпте ұзак уақыт бойы
витаминдер болмаса немесе организмнің витамин сініру қабілеті бұзылса
авитаминоз деген ауру пайда болады. Витаминнің жетіспеуі жиі болады, сол
кезде сырқат белгі береді, бұл жағдайды гиповитаминоз деп атайды. Кейбір
жағдайларда ас-қорыту жүйесінің жұмысы бұзылғанда тағаммен бірге витаминдер
толық түсседе денеге сіңбейді, сондықтан авитаминоз немесе гиповитаминоз
болады. Бұл кезде витамин ауыз арқылы емес, укол арқылы беру керек. Витамин
мөлшері организмде шектен тыс болса (әсіресе А және D витаминдері) немесе
организмге қалыптан көп түссе гипервитаминоз ауру пайда болады. Витаминдер
организмде шағын мөлшерде кездеседі.
Витамин анықтау әдісі: физико-химиялық, биологиялық.
І әдіс витамин арнаулы химиялық заттармен реакцияға түсіп боялуы.
Мысалы: витамин А ерітіндегі мөлшерін анықтау үшін үш хлорлы сурьманы
пайдаланады. Ал кейбір витамин жарықты сәулені белгілі бір толқын
ұзындығында сіңіреді. Мысалы: витамин А ультракүлгін сәулесін 328-330 нм
толқын ұзындығында сіңіреді. Міне осыны СФ-те қарай отырып витамин мөлшерін
анықтауға болады.
ІІ әдіс биологиялық. Тәжірибеге жануарларды алады (тышқан, көгершін
т.б. теңіз шошқасы) оларға жасанды витаминсіз тамақ береді. Одан пайда
болған авитаминозды жазу үшін қанша витамин керек екенін білуге болады.
Немесе жасанды тағамның құрамында бәрі болады (витаминді қоса) ал анықтайын
деп отырған бір витаминді салмайды. Біраз уақыттан кейін сол витаминнің
авитаминозы шығады. Ал егер зерттейін деп отырған тағамды берсе, егер онда
витамин А болса, онда тышқан дұрыс өсе бастайды. Ал жобалап мөлшерін білу
үшін, сол диеталық тағамға витаминдерді қосады (авитаминоз шықпағаны),
әйтпесе авитаминоздан шығару үшін диеталық тағамға қанша мөлшерде қосатының
анықтайды. Соны есептейді. Микробиологиялық әдістерді де қолдануға болады.
Кейбір микроорганизмдер өсу үшін белгілі бір витамин қажет. Егер қоректік
орталарда сол витамин жоқ болса микроорганизмдер өсе алмайды. Сол витамин
қосу арқылы, микроорганизмдердің өсу қарқынына қарай отырып қоректік
ортаның бар ма жоқ па, және қаншалықты.
Витаминдерді ашуда ен алғашқы рет оларды сол витаминнің
жетіспеушілігінен туатын аурудың атымен атаған, бірақ оған анти деген сөз
қосылған (антирахитті, антиневритті, т.б). Кейінрек Мак-Коллума (1913 ж.)
ұсынысы бойынша витаминдер ашылу уақытына қарай ретімен латын әріпімен
аталған. Мысалы: витамин А, Б, С, т.б. кейінрек бір витаминнің өзінің
бірнеше түрі бар екендігі анықталған. Олардың организмге физиологиялық
әсері және химиялық құрылыстары ұқсас. Оларды сол витаминнің витамириясы
деп атайды. Мысалы: А-вит, Д-витаминінің бірнеше түрлері бар. А1 А2; Д1 Д2
Д3 ... Яғни оларды бір-бірінен ажырату үшін олардың (әріптің) төменгі жағына
цифр қосады. Кейінрек витаминдердің химиялық табиғаты, құрылысы белгілі
болғаннан кейін, олардың химиялық атпен атай бастады. Бұл атауды химияның
Халықаралық одақтық биохимиялық секциясы (ИЮПАК) 1956 жылдан бастап халық
аралық атау деп мақұлдады.
М: А-витамині (ретинол), Д-витамині (кальцийферол), В1 витамині-тиамин
(күкірт және амин тобы бар). Организмге тигізетін әсері жағынан оларды
мынандай топтарға бөледі.
1. Антианемиялық қан түзілуін күшейтіп, оны қалыпқа келтіреді В12, Вс,
С.
2. Антиинфекциялық. Клетканың қорғаныш қызметін арттырады,
антителалардың бөлінуін күшейтеді.
3. Көздің көруін тәртіпке келтіреді. А, В2 және С.
4. Антигеморрагиялық (қантамырларының өткізгіштігін реттейді, қан ұюын
көтереді).
5. Адам организмнің жалпы күшін көтереді. Орталық нерв жүйесінің
функционалдық жағдайын тәртіпке келтіреді, жалпы зат алмасуды
реттейді (В1, В2, РР, А, С).
Витаминдердің әсері жануарлар тіршілігіне де әсер етеді. Витаминдер
жетіспеуінен өсуі тежеледі, өнімі т.б. төмендейді. Әсіресе малдарға
жетіспейтін витаминдер А, В12, Д. Осыларды жемге қосып берсе олардың өсімі,
өнімі артады.
1956 ж. Халықаралық химиялық номенклатура қабылданды. Осы номенклатура
бойы барлық витаминдер өздерінің физика-химиялық қасиеттеріне қарай екі
топқа бөлінеді:
1) суда еритін витаминдер;
2) майларда еритін витаминдер.
Группаның витамині осы топқа тән ерекше жалпы қасиеттеріне ие болады.
Мысалы, майларда еритін витаминдер тамақтың құрамындағы липидтермен бірге
ішекке сінеді. Стеатореа деген ауруларда майларда еритін витаминның
жетіспеуі пайда болады. Майларда еритін витаминдердін бірталай мөлшері
бауырда сақталады. Суда еритін витаминдердің қоры адамның организімінде
шамалы. Сондықтан, суда еритін витаминді жиі-жиі енгізу керек, ал майларда
ерітін витаминді бірнеше жұманын ішінде бір мәрте ғана енгізуге болады.

Суда ерийтін витаминдер

Суда ерийтін витаминдерд: витамин С (аскорбин қышқылы, В тобының
витаминдері, Р тобының витаминдері, пантотен қышқылы, биотин, фоли қышқылы,
инозит.

Витамин С (аскорбин қышқылы)
Витамин С – аскорбин қышқылын моносахаридтердің туындысы деп
қөарастыруға болады.

О=С

С-ОН
О L-аскорбин қышқылы
С-ОН

Н-С

НО-С-Н

СН2ОН

Организмде аскорбин қышқылы D –глюкурон қышқылынан түзіледі. Адамдарда
және кейбір жануарларда аскорбин қышқылы түзілмейді. Сондықтан витамин С
адам мен басқа приматтар үшін кейбір жануарлар үшін (мысалы, теніз шошкасы)
тамақтың ауыстырылмайтың көректік компоненті болады.
Аскорбин қышқылы организмде өте манызды қызмет атқарады. Витамин С онай
тотығады және тотықсызданады. Сондықтан, аскорбин қышқылы организімде
әртүрлі биологиялық тотығу процестері үшін керек зат. Витамин С
гексокиназа, фосфоглюкомутаза, амилаза, аргиназа сияқты ферменттердің
активтілігің арттырады, фенилаланиннің, тирозиннің, липидтердің тотығу
процесіне қатысады. Аскорбин қышқылы пара-оксифенилпируват-диоксигеназа
деген ферменттің белсенділігі үшін қажет зат. Бұл фермент пара-
оксифенилпируваттың тотығуын катализдейді.
Аскорбин қышқылы ферритин деген белоктан темір атомының шығуын
тездетеді. Ферритин молекуласымен темірдің бос атомдары байланысады да
темірдің қоры түзіледі. Анемия болмау үшін бұл өте манызды процесс. Қаны аз
аурудардың, қурқулақ дертіне ұшыраған адамдардың плазмасында темірдің қалып
мөлшері 30% шамасындай болады. Бұл организм үшін өте зиян.
Адамдардың және жануарларының үлпаларында аскорбин қышқылы бос күйінде
және байланысқан күйінде кездеседі.
Авитаминоз. Витамин С-ның мөлшері шағын ғана төмендесе организмге өте
зиян болады. Аскорбин қышқылының жетіспеуі адамды осындай қаупті
жағдайларға әкелу мүмкін: 1) жараның жазыла бастауы нашарлайды. 2)
Организмнің жұқпалы ауруларға төтеп беруі төмендейді. 3) адам қурқулақ
деген ауруға ұшырайды. Осы күнде аскорбин қышқылының жетіспеуі ересек
адамдарға өте қауыпты емес. Бірақ балардың көректенуі дұрыс болмаса олар
қурқулақ ауруына ұшрауы мүмкін.
Адамның сары суында аскорбин қышқылының мөлшері 0,7-1,2мгмл шамасындай
болуы керек. Аскорбин қышқылының бір тәуліктегі ересек адамға қажетті
мөлшері мг. Витамин С адам организмінде жиналмайды, сондықтан, оңы кұн
сайын пайдалану қажет.
Витамин С мөлшері жас жемістерде, көкөністерде көп мөлшерде болады,
мысалы, жас картоп, лимон, апельсин, қарақат, алма, жемістер осы витаминге
бай келеді. Жануарлардан алынған өнімдерде С витамині бауырда, сүтте,
қымызда кездеседі.

В тобының витаминтері

Бұл топқа В1, В2, В3, В5 (РР), В,, В12, Вс, В15 витаминдері кіреді.
В1 витамині (тиамин, антиневретик витамин)
В1 витамин 1926 жылы күріш кебегінен бөлініп алынды. 10 жыладн кейін В1
витаминның құрылымы анықталынды және оның синтезі іске асырылды.

В1 витамин (тиамин)

Биологиялық қызметі. Тірі организмның клеткаларында тиамин кофермент
тиамин пирофосфат түрігнде кездеседі. (Кофермент денімез - бұл құрделі
органикалық қосылыс, ферменттін протетикалық тобы). Тиаминпирофосфат - бұл
тиаминның және пирофосфор қышқылының эфирі.

Тиаминпирофосфат (кокарбоксилаза)

Тиаминпирофосфаттың екінші атауы - кокарбоксилаза. Тиаминпирофосфат үш
ферментінің - пируватдегидрогеназа, (-кетоглутаратдегидрогеназа және
транскетолаза, простетикалық тобы болады. Бұл ферменттер кетоқышқылдарының
декарбоксильдену реакцияларың катализдейді. Мысалы, пирожүзім қышқылының
декарбоксильденуы пируватдегирогеназа ферментінің әсерімен іске асады. Бұл
ферменттін активтілігі үшін тиаминпирофосфат қажет. Пирожүзім
декарбоксильденуы организмның манызды реакцияларының біреу болады. Бұл
реакцияда түзілген А ацетилкофермент манызды зат алмасуының метаболитты,
мысалы, лимон қышқылы циклның алғы затты болады.
Авитаминоз. В1 авитаминоз адамдарды, жануарларды ауруға ұшыратады,
мысалы, бери-бериң, полиневтрит. Органимзде тиамин мөлшері қаалыпта
болмағанда көмірсуларының алмасуының тотықпаған өнімдері жиналады да
осындай ауруға себеп болады.
Татиғатта таралуы. Тиаминге өсімдіктер тектес өнімдер, әсіресе бидай,
кұріш, қара бидай дәндерінің қаузы, ашытқа бай келеді. Жануар тектес
өнімдерден бауырда, мида, бұлшық еттерде, жүректе, жұмыртқаның сары
уызында, сүтте кездеседі.
Тиаминнің әр тәулікте адамға қажет мөлшері 1,5-3 мг. Тиаминнің қажет
мөлшері диетаның құрамына тәуелді. Липидтер және белоктар тиаминнің
организмде сақталуына көмектеседі.
В2 витамині (рибофлавин)
В2 витаминің молекуласы құрделі, құрылымының негізінде изоаллоксазин
циклы, оның екі метил тобы және бес атомды рибитол спиртінің қалдығы
жатады.

Рибофлавин

Биологиялық қызметі Рибофлавин флавинадениндинуклеотид (ФАД) ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Витаминдер туралы жалпы түсінік
витаминдер
Витаминдер жайлы
Витаминдер (дәрумендер)
Витаминдер(дәрумендер)
Витаминдер – денсаулық тірегі
Витаминдер жайлы жалпы түсініктеме
Майда еритін витаминдер
Витаминдер (Дәрумендер )— денсаулық тірегі
Суда еритін витаминдер
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь