Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасында және 2030 жылы Қазақстан экологиясы қандай болу керек екенін меңзеп «2030 жылғы Қазақстан ауасы таза, мөлдір сулы, жасыл желекті елге айналуы тиіс. Өндіріс қалдықтары мен радиация бұдан былай біздің үйлеріміз бен бақтарымызға енбейтін болады. Біздің балаларымыз бен балаларымыздың балалары кінәрәтсіз жағдайда толыққанды өмір сүретін болады» – деп атап көрсеткен болатын [4]. Бұл мақсатқа жету үшін жас ұрпақ табиғатты қорғаудың ғылыми негізін игеріп, меңгеруі қажет.
Жалпы үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі 1970 жылы БҰҰ деңгейінде ұйымдастырылған (ЮНЕСКО) «Адам және биосфера» деп аталған бағдарламаны қабылдаудан басталады [5]. Онда алғаш рет халықаралық деңгейде табиғат ресурстарын қорғау және оны тиімді пайдалану туралы бағдарлама жасалып, экологиялық тұрғыдан кең сипатталған болатын. Ал 1971 жылы Швейцарияда Еуропалық конференция өткізіліп, онда айнала қоршаған табиғи орта және табиғат қорғау мәселелері қарастырылды. 1972 жылы Стокгольмде қоршаған ортаны қорғау жөнінде көпшілікке білім беру туралы конференция болды. 1977 жылы Тбилиси қаласында өткен БҰҰ жанындағы ЮНЕСКО және ЮНЕП ұйымдары экологиялық білім беру туралы 40-тан астам шешімдер қабылдап, оның ғаламдық стратегиялық жоспарларын бекітті. Экологиялық білім берудің одан әрі даму кезеңдері атақты Найроби (1982ж), Беч (1983ж), Мәскеу (1987ж) т.б. қалаларда өткен конференцияларда жалғасын тапқаны мәлім.
1998 жылы қабылданған «Қазақстан Республикасында үздіксіз экологиялық білім және тәрбие берудің ұлттық бағдарламасында»: «Қоғамның іргелі құрылымынан қолдау тапқан экологиялық білім мен насихат қана жаңа адамды – XXI ғасырдың азаматын қалыптастырады және аса күрделі, әрі шиеленіскен әлеуметтік-экологиялық жағдайда іс-әрекет жасауға үйретеді», – делінген [6].
Қазақстан Республикасында экологиялық білім берудің тұжырымдамалық негізіне өркениетті елдің өзін-өзі қолдап тұрақты дамуының тұжырымы жатады. Бұл тұжырымның негізі Біріккен Ұлттар Ұйымы ұйымдастырған қоршаған орта және даму «РИО-92» конференциясында қабылданды [7]. Тұрақты дамудың негізгі ережелерін Біріккен Ұлттар Ұйымы комиссиясы әзірлеп, оны 1993 жылы Сан-Францискода Біріккен Ұлттар Ұйымы мемлекеттері басшыларының бас қосқан конференциясында мақұлдады.
        
        АУЫЛ МЕКТЕБІ ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕСІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың сипаты
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және 2030 жылы ... экологиясы қандай
болу керек екенін меңзеп «2030 жылғы Қазақстан ... ... ... ... ... елге ... ... Өндіріс қалдықтары мен радиация бұдан
былай біздің үйлеріміз бен бақтарымызға енбейтін ... ... ... ... балалары кінәрәтсіз жағдайда толыққанды өмір сүретін
болады» – деп атап ... ... [4]. Бұл ... жету үшін жас ... ... ғылыми негізін игеріп, меңгеруі қажет.
Жалпы үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі 1970 жылы БҰҰ
деңгейінде ұйымдастырылған ... ... және ... деп ... ... басталады [5]. Онда алғаш рет халықаралық деңгейде
табиғат ресурстарын қорғау және оны ... ... ... ... ... ... кең сипатталған болатын. Ал 1971 ... ... ... өткізіліп, онда айнала қоршаған табиғи
орта және табиғат қорғау мәселелері қарастырылды. 1972 жылы ... ... ... ... ... білім беру туралы конференция
болды. 1977 жылы Тбилиси қаласында ... БҰҰ ... ... және ... ... ... беру туралы 40-тан астам шешімдер қабылдап, оның
ғаламдық стратегиялық жоспарларын бекітті. Экологиялық білім берудің одан
әрі даму кезеңдері ... ... ... Беч ... ... (1987ж) ... өткен конференцияларда жалғасын тапқаны мәлім.
1998 жылы қабылданған «Қазақстан Республикасында үздіксіз экологиялық
білім және ... ... ... ... «Қоғамның іргелі
құрылымынан қолдау тапқан экологиялық білім мен насихат қана жаңа адамды –
XXI ... ... ... және аса ... әрі ... ... ... жасауға үйретеді», – делінген
[6].
Қазақстан Республикасында экологиялық білім берудің тұжырымдамалық
негізіне ... ... ... ... ... дамуының тұжырымы жатады.
Бұл тұжырымның негізі Біріккен Ұлттар ... ... ... орта
және даму «РИО-92» конференциясында қабылданды [7]. Тұрақты дамудың негізгі
ережелерін Біріккен Ұлттар Ұйымы комиссиясы ... оны 1993 жылы ... ... ... Ұйымы мемлекеттері басшыларының бас қосқан
конференциясында мақұлдады.
Үздіксіз экологиялық білім беру жүйесін құрудың мақсаты – ... ... ... ... негізінде оқушылардың экологиялық көзқарасын
қалыптастыру, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын құндылықты, мінез-
құлықты, іс-әрекетті қамтамасыз ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің тарихи ... ... ... ... ... ... ... негіздері
орыстың табиғат зерттеушілері әрі көрнекті педагог ... ... А. ... Н. ... есімдерімен тығыз байланысты. Одан
соң А. Бекетов, К. Тимирязев, Д. Кайгородов т.б. ғалымдар табиғатты зерттеу
мен қорғау туралы мәселелерді көтерді.
XX ... орта ... ... В. ... Н. ... В.
Корсунская т.б. экологиялық білім беруді география, биология пәндерімен
байланыстыра отырып оқытуды ұсынған.
1947 жылдардың өзінде-ақ ... ... ... беру бұрынғы КСРО
бойынша оқу жүйесіне ... ... ... 1947 жылы ... ... алғаш рет экология кафедрасы ашылды. Одақтың
көптеген оқу ... ... ... ... т.б.) ... «Табиғат қорғау» сияқты экологиялық курстар оқу жоспарларына
енгізіліп, оқытыла бастады. Осы тұрғыда көрнекті педагог-ғалымдар И.Зверев,
С.Дрябь, Н.Суравегина, ... тағы ... ... оқу ... ... берудің сан қырлы теориялық-тәжірибелік негіздерін
ұсынды.
Эколог ғалым А.К.Бродский, білімнің барлық салалары сияқты ... ... ... ... ... ол ... ... бірде тез, бірде баяу дамып,
ғылыми мәнге ие ... Егер ... ... болсақ, экология дербес
ғылым ретінде шамамен 1900-шы жылдардан ... ... ... ... 1869 жылы ... ... ... Геккель ұсынған болатын.
Экология сөзбе-сөз аударғанда тіршілік ... ... ... дегенді
білдіреді. Эрнест Геккель «Экология деп, біз табиғат экономикасына қатысты
барлық білімдерді-жануарлардың оны қоршаған ... және ... ... ... оның ... тікелей немесе жанама қатысатын
жануарлармен және ... ... ... немесе қастастық
әрекеттерінің бар жиынтығын зерттеуді түсінеміз» – ... ... ... ... ... берілген көптеген анықтамалар бар. Мысалы, ағылшын
экологы ... ... – бұл ... ... жан-жануарлардың
экономикасы мен социологиясына байланысты» – десе, америка ... ... ... ... мен ... ... ... – дейді.
Отандық экологтардың бірі А.С.Данилевский: ... ... ... мен ... ... және ... гомеостазисін
қамтамасыз етуші ... ... ... деп ... ... ... И.Д.Зверев «Экологиялық білім мен тәрбие берудің мақсаты
оқушылардың қоршаған ортаға ... пен ... ... ... ететін ғылыми білімдер, көзқарастар мен сенімдер
жүйесін қалыптастыру» – деп көрсетеді [9].
Ал ... ... ... ... ... ...... пен
жан-жануарлар организмдерінің қарым-қатынасы мен ... ... ... және ... ... байланысы» – деген анықтама
берілген [10].
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерде «Экологиялық білім беру деп ... ... ... мен ... іскерлігін, өзін-өзі ұстау,
қызмет істеуге байланысты бағдар алатын игіліктерін, қоршаған әлеуметтік
табиғи ортаға ... ... ... ... беру,
дамытудың үздіксіз процесі» – делінген [11]. Экология түсінігі өте ауқымды,
сондықтан қай қырына баса мән ... ... оның ... да ... ... Жалпы алғанда эколог-ғалымдардың
экологиялық білім беру ... ... ... бір-бірінен кереғар
алшақтық байқалмайды.
Дегенмен осы заманғы зерттеушілердің басым ... ... ... ету ... және ... мен ... ету ... арасындағы өзара байланыстарды зерттейтін ... ... ... гректің oikos– үй (тұрақ, тұрғылықты жер, баспана)
және logos – ... ... ... қосындысынан құралған. Бұл сөздердің
дәлме-дәл мағынасы экология – «өз үйіңдегі» ... ... ... ... яғни ... мен ... орта арасындағы
жиынтықты» немесе олардың бір-бірімен байланысының сипаттамасына ерекше
баса назар ... ... ... ... ... ... көптеген
зерттеушілерге тән ортақ пікір – ол тірі организмдер мен ... ... ... ... тірі ... ... өмір сүру
шарттарының жағдайын, бір-бірімен өзара ... ... ... деп ... ... саласы сияқты, экологияның екі аспектісі бар (1-сурет).
Оның бірі - ... ... ... яғни ... ... ... ... оларды түсіндіру.
Екіншісі – жинақталған білімдерді қоршаған ортаға қатысты проблемаларды
шешу үшін қолдану. ... ... ... ... ... бар ... ірі ... табиғаттың жанды және жансыз компоненттері
арасындағы байланыстарды ескермей шешілмейтіндігімен түсіндіруге болады.
1-сурет. Экология аспектісі
Экологияның ... ... ең ... ... пайдалану
мәселелерін шешуден көрінеді. Тек ... ғана ... ... ... ... ... алады. Бұл ретте, табиғи процсстердің
негізінде жатқан ... ... ... пен адам ... ... ... ... айта кеткен жөн.
Американ экологы Р.Риклефс: «Табиғатқа келтірілген нұқсанды түзетудің
ешқандай көпе-көрінеу жатқан әдістері жоқ екені ... ... ... ... ... деген келеңсіз көзқарасы үшін адамға тағылатын кінә да,
өзендерге ... ... ... ... ... бүрку, аңшылардың
найзасы мен мылтығы, автомашиналардан шығатын түтін, қала ... ... ... белгілі фактілерден құралмауы ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде көңіл бөлмегендігі
үшін айып тағылуы тиіс», – деп жазады [12].
Экология организмге әсер ететін сыртқы орта ... үш ... ... ... және ... ... зерттейді. Табиғат
қорғау болса, ... ... ... ... ... ... әсерін
қарастырады. Қазіргі кезде қоғам өзінің табиғатқа көрсетер ... ... ... ... ... ... ... ортадағы келеңсі
көріністер, табиғатпен қарым-қатынастағы шаруашылықты ... ... ... ... ... ... жетіп XXI
ғасырға аяқ басқан тарихи кезеңде экологиялық мәселенің адамзат үшін қауіпі
туындауда. Көптеген ғылыми мәліметтерге ... ... ... ... факторлардың ішінде екі факторды ерекше атап керсетуге болады: жер
бетіндегі халықтың өсуі және адамның іс-әрекеті. Адам ... мен ... ... ... ... жоғары деңгейдегі реттеушісі –
сана. Ол адамның мақсатты, міндетті іс-әрекетін жүзеге ... ... ... ... мен ... қызметінен көрініс табады. Осыған
орай жас ұрпақтардың бойына табиғат тағдырына деген жауапкершілік ... ... ... мен ... ... оны ... ... талдап
шешу – педагогика ғылымының алдындағы негізгі ... ... ... қарағанда, экологиялық білім мен тәрбие беру
өзіне кешенді зерттеулерді талап ... ... ... пен қоғам
арасындағы қарым-қатынасты қалыптастыру үшін көпшілікке біртұтас ғылыми
білім жүйесін беру; екіншіден, тұлғаның ... ... ... гуманистік
көзқарасын тәрбиелеу; үшіншіден, экологиялық ... ... ... ортаны қорғауда белсенді бағытты ұстау және алған
білімді тәжірибе жүзінде іске асыру.
Экологиялық ... ... оның ... ... ... ... ... Н.Сарыбеков,
Н.Нұғыманов, Е.Мамбетқазиев, Р.Басекеева, К.Жүнісова, ... ... ... ... т.б. ... ерекше
атауға болады.
Оқушыларды табиғат қорғауға тәрбиелеудің педагогикалық негіздері жайында
алғаш рет көлемді еңбек жазып, оны мектеп ... ... ... ... ... ... М.Сарыбеков. Ол өзінің еңбектерінде оқушыларды
табиғат қорғауға тәрбиелеудің қоғамдық пайдалы және өнімді еңбектеріне жан-
жақты аңықтама береді. Бірінші рет ... ... ... ... ... ... ... негізінде сипаттап жазды.
Сонымен бірге Ә.С.Бейсенованың «Жоғары оқу орындарында және ... ... ... ... экологиялық білім ... [13], ... ... ... ... табиғат
қорғауға тәрбиелеу методикасы» [14], ... ... ... ... берудің адамгершілік аспектісін
қалыптастырудағы дайындығы», Ө.Танабаевтың «Әдебиет пәні ... ... ... тыс жұмыстарда жоғарғы сынып оқушыларына экологиялық білім мен
тәрбие беру жолдары», А.Болтаевтың «Пән ... ... ... экологиялық
білім мен тәрбие беруде жауапкершілік ... ... ... ... атап ... ... Сәрсенқызының география ғылымы саласындағы зерттеулері республика
табиғатымен тікелей байланысты. ... ... ... ... кең ... ... ... ғалым-географ профессор
Ә.С.Бейсенова. Ғалым өзінің іргелі еңбегінде өлке табиғаты туралы шет ... ... ... ... қорытындылай келе бұл
ретте орыс ғалымдарының қосқан ... ... ... Ол ... ... жағдайын сауықтырудың түп негізі көпшіліктің экологиялық білімі
мен мәдениетін ... ... ... ... пікір айтады.
Ә.Бейсенованың «Экология негіздері» [15], «Экология» [16], ... мен ... ... [17], ... және ... ... [18], «Адам
экологиясы» [19], «Экологиялық білім тұжырымдамасы» [20] т.б. ғылыми-
зерттеу, оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... 1994 ... бастап экология арнайы курс ретінде
оқытылып келеді. Мәселен, И.Т.Суравегина, В.М.Сенкевич, Т.В.Кучер т.б. өз
ғылыми-әдістемелік шығармаларында ... ... ... мен тәрбие
беруде «Қоршаған ... ... ... атты ... курстарды жүргізуді ұсынып, 5-6 ... ... ... ... әрбір оқу жылында табиғат пен қоғам
арасындағы қарым-қатынастар жайында ... жөн ... Ал, ... ... үшін ... және ... ... кіріккен курсын жүргізіп,
онда «Адам экологиясы», «Өнеркәсіп экологиясы» ... ... ... экологиясы» сияқты күрделі тақырыптарды қарастыру
қажеттігі ... ... ... бұл ... ... ... мектептерде
бірдей қолдануға болмайтындығын өмір өзі көрсетіп отыр.
-----------------------
ЭКОЛОГИЯ АСПЕКТІСІ
Таным шеңберін кеңейту, яғни табиғат дамуының заңдылықтарын ашу және ... ... ... ... ... ... шешу ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта оқу орындарында география пәні арқылы экологиялық білім мен тәрбие беру60 бет
Ауыл мектебі оқушыларының адамгершілік қасиетерін қалыптастыру30 бет
Ауыл мектебіндегі оқушыларды оқыту үрдісінде экономикалық тәрбие беру41 бет
Оқушылардың ауылшаруашылық машиналарын жөндеу мамандығына қызығушылығын қалыптастырудың әдіс –тәсілдер жүйесі76 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Балалардың жас және дара ерекшеліктерін оларды тәрбиелеу үрдісінде есепке алу43 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь