Дін мен дәстүр (дүкеншінің әңгімесі)

Қайырымды да мейірімді Алланың атымен бастаймын!
Қызық деген осы. Күні кеше мен қолыма қалам алып, бірдеңе жазып ой толғаймын деп ойлаппын ба? Ойламақ түгілі, ондай нәрсе үш ұйықтасам түсіме кіріп пе екен? Енді міне, түн ұйқымды төрт бөліп, сөз теріп, сөйлем құрастырып, басым қатып отырғаны. Абай атамның: «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін…» дегені өз басымнан өткен соң ғана түсіне бастағандаймын. Расында, маған да ат пен атақтың қажеті шамалы. Тек қана жүрегіме жүк болған бір мәселені айтып салып тынышталмасам болатын емес. Ендеше, бәрін басынан бастайын.

Мен жер шары деген көк глобустың бір нүктесіндегі аты жазылмаған ауылдың қарапайым ғана дүкеншісімін. Көргенім көп болмаса да, ауыл деңгейіндегі мәселелердің бел ортасында жүруге мәжбүрмін. Және мен айтқалы отырған жағдай бір ауылға ғана қатысты емес-ау деп топшылаймын…
Қазақ қонақжай, жомарт халық. Қазекеңнің кеңқолтық пейілі, жаймашуақ, жайылмасуат мінезі біздің жаңаарқалық ағайындарда жап-жақсы сақталған. Өзім деген кісіге өзегін суырып, жаяу қонаққа астындағы жалғыз атын түсіп беретін дархандығы қандай мақтауға да сиярлықтай. Соның бір көрінісіндей нәрсе – тойшылдығы. «Шілдехана, бесіктой, тұсаукесер, сүндеттой… ай, шіркін-ай!» деп ақындардың шырқайтынындай-ақ бар. Қарызданып, қауғаланып жасайды да жатады. Қалталарында көк тиын болмаса да мейлі. Бәрібір, байлардан бетер тәуекелшіл. Ленин айтатын коммунизм бізде. Жалақыдан – жалақыға дейін дүкенге келіп, керегін алып кете береді. Оған көнбесең, саудаң жүрмейді.
Әлбетте, ел болған соң, оның тыныс-тіршілігі, қимыл-қозғалысы, ыстық-суығы болмай тұрмайды. Мәселен, біреудің ұлы келін әкеп қалды делік. Әбігерге түскен әке «ә» дегенде дүкенге қарай тартады. Яғни, маған келеді. Керек заттар тізімін алдыма тастайды. Мен түгендей бастаймын. Барын буып-түйіп болғанда, ол маған ақшасы жоқ екенін айтады (айтпаса да білемін ғой). Оған уайымдамаймын, бір-екі қапшық азық-түлікті артамын да жіберемін. Тойдан соң есептесеміз. Бұл жағдай күніге-ақ болып жатыр. «Киіз кітабымның» ішінде талай есімдер мен цифрлар бар. Қалаңды қайдам, ауыл дүкенінің бәрінің жұмысы осылай болып келетін шығар деп ойлаймын. Елдің бәрі ақшасы айналымда жүрген саудагер емес қой. Бірде бар, бірде жоқ, бірде зар бірде тоқ. Көктемде дән сеуіп, күзде егін орып алатын егіншідей, айдың басынан бастап таратқан тауарларымның ақысын жалақы, зейнетақыдан түгендеп аламын.
Бір күні бір ауылдасым келіп, тойға деп кәмпит-пішіни, сусын… секілді азық-түліктер сұрап тұр. Берейін десем, қайтара алмайтынын білемін. Бермейін десем, жағама жармасардай екпіні қатты. Болмағасын:
«Әй, ел қаншадан беріп жатыр, өзі? Мен олардан асырып берейін. Он-онбес мың теңгенің затын тегін ал. Бірақ, ары қарай мені қинама» дейім. Көнбейді. Сұрағаны менің айтқанымнан он есе асып тұр. Ренжиді. Ашуланады. Мен бар елдің қажетін өтей беруге міндетті сияқтымын. Абайдың сөзі бар ғой: «Бай болғаннан не пайда, кедей болғаннан не зиян, бәрі ортақ болса?» деген. Сол психология әлі де бар. Елге жексұрын боламын.
        
        ДІН МЕН ДӘСТҮР (дүкеншінің әңгімесі)
авторы: Сахы Бірімбетов (ауыл дүкеншісі)
Қайырымды да ... ... ... ... ... осы. Күні кеше мен ... ... алып, бірдеңе жазып ой
толғаймын деп ойлаппын ба? Ойламақ түгілі, ондай нәрсе үш ұйықтасам түсіме
кіріп пе ... Енді ... түн ... төрт ... сөз теріп, сөйлем
құрастырып, басым қатып отырғаны. Абай атамның: «Мен жазбаймын өлеңді ... ... өз ... ... соң ғана түсіне бастағандаймын. Расында,
маған да ат пен атақтың қажеті шамалы. Тек қана жүрегіме жүк болған бір
мәселені айтып салып ... ... ... ... ... басынан
бастайын.
Мен жер шары деген көк глобустың бір нүктесіндегі аты жазылмаған ауылдың
қарапайым ғана дүкеншісімін. ... көп ... да, ауыл ... бел ... ... мәжбүрмін. Және мен айтқалы отырған
жағдай бір ауылға ғана қатысты емес-ау деп топшылаймын…
Қазақ қонақжай, жомарт халық. Қазекеңнің кеңқолтық ... ... ... ... жаңаарқалық ағайындарда жап-жақсы сақталған. Өзім
деген кісіге өзегін ... жаяу ... ... ... атын ... ... ... мақтауға да сиярлықтай. Соның бір көрінісіндей
нәрсе – тойшылдығы. «Шілдехана, бесіктой, тұсаукесер, сүндеттой… ай, шіркін-
ай!» деп ақындардың шырқайтынындай-ақ бар. ... ... ... ... ... көк тиын ... да мейлі. Бәрібір, байлардан бетер
тәуекелшіл. Ленин айтатын коммунизм ... ...... ... ... керегін алып кете береді. Оған көнбесең, саудаң жүрмейді.
Әлбетте, ел болған соң, оның тыныс-тіршілігі, қимыл-қозғалысы, ыстық-суығы
болмай тұрмайды. ... ... ұлы ... әкеп ... ... ... әке «ә» ... дүкенге қарай тартады. Яғни, маған келеді. Керек
заттар тізімін алдыма тастайды. Мен түгендей бастаймын. Барын буып-түйіп
болғанда, ол ... ... жоқ ... ... ... да білемін ғой). Оған
уайымдамаймын, бір-екі қапшық азық-түлікті артамын да ... ... ... Бұл ... күніге-ақ болып жатыр. «Киіз кітабымның» ішінде
талай есімдер мен цифрлар бар. Қалаңды ... ауыл ... ... ... ... ... шығар деп ойлаймын. Елдің бәрі ақшасы айналымда
жүрген ... емес қой. ... бар, ... жоқ, ... зар ... ... дән ... күзде егін орып алатын егіншідей, айдың басынан бастап
таратқан тауарларымның ақысын жалақы, ... ... ... күні бір ... ... ... деп ... сусын… секілді азық-
түліктер сұрап тұр. Берейін десем, қайтара алмайтынын білемін. Бермейін
десем, жағама жармасардай екпіні қатты. Болмағасын:
«Әй, ел қаншадан беріп жатыр, өзі? Мен ... ... ... Он-онбес мың
теңгенің затын тегін ал. Бірақ, ары ... мені ... ... ... ... ... он есе асып тұр. ... Ашуланады. Мен бар
елдің қажетін өтей беруге міндетті сияқтымын. Абайдың сөзі бар ғой: ... не ... ... болғаннан не зиян, бәрі ортақ болса?» деген. Сол
психология әлі де бар. Елге ... ... ... ... ... деген организмның ыстық (нөлден жоғары) жағдайы.
Ал, суығында қандай болады? Енді ... ... ... ... ... қанатынан қайырылып, үлкен қайғыға душар
болған, басы қаралы, ... ... ... та ... маған келеді. Ол да
қонақ күту керек. Оған да азық-түлік қажет. Ол да жеңіл автокөліктің іші-
сыртын ... ... ... ... ... құда-жекжаттарын
күтеді. Шығарып салады. Бәрін бітірген соң қайтып маған келеді. Есептеседі.
Өлген кісінің артынан оның «жетісін», «қырқын», кей аймақтарда ... ... ... Оған да көп ел ... ... да ... керек. Алғашқы
жолғыдай емес, ендігі тамақты келген-кеткендер тегін жеп кетеді. Ал, өлік
иесі бәрібір менімен есептесуі керек. Не ... ... бар да, ... жоқ.
Ендігі жылауы – кісісі қайтыс болғаннан да бетер болады. Ботадай боздайды.
Жоқтау ... Одан не ... ... іс ... Туысының «қырқын» өткіземін
деп, қарыздың астында қалған адамның дұғасы қалай ... ... Осы ... пе ... ... ол «қарызбын» деп кетеді. Айналымдағы ақшамнан
айырылып мен де қала ... Енді не ... ... Онда ... ... «Жар ... жантақты жанынан безген нар жейді» деп біраз
тәуекелдерге барып жатып бірдеңе жасаймын. Оған да шүкір. Бар әңгіме осы
ғана. ... ... да, ... бөлімі де бітті. Енді эпилогына
келейік.
Абай атам: «Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар» деген еді. Жоғарыдағы
қиыншылықтардың төркіні дәстүрде жатқан сияқты. Жалпы, ... ... көп: құда ... қыз ... үлкенді сыйлау, өлгенді жамандамау,
қонақ күту… айта берсе, аз емес. Ал, енді ... ... жан ... да ... алып жүре беру ... пе? Одан не ... ... Қайтсек бізге жақсы болады? Оны кімнен сұрайын? Көп ойландым. Ой
елегінен біраз кісіні өткізіп ... Бәрі де өзім ... ет пен ... ... ғана ақыл-парасаты бар, шайтаны мен нәпсісімен арпалысып,
бірде жеңіп, бірде жеңіліп жүрген жұмыр басты пенделер. Олар да қателеседі.
Сонда қателеспейтін, шексіз дана кім бар? ... ... ... ... етіп ... және ... отырған Ұлы Раббымыз – Алла Тағаладан басқа
ешкім жоқ екен. Ендеше, Содан сұрау керек. Қайтіп сұраймын? Пайғамбар
(с.ғ.с.) айтады: ... сен ... ... ...... оқы, ... ... десең – Құран оқы» деп. Онда Алланың сөзі ... ... ... ... ... аяқ оқып ... Еш жерінде кісі өлгесін
«жетісін», «қырқын», «жүзін», «жылын», «асын» өткізіп, елді ... ... ... ... жоқ. ... бұл ... иесі кім?! Алла ... Оның елшісі – Мұхаммед (с.ғ.с.) айтқан шығар? Оны қайдан білеміз?
Білетіндерден сұрастырып көрдім. Сөйтсем, Пайғамбардың (с.ғ.с.) өсиеттерін
«хадис» деп ... ... ... ... ... шоң ... ең ... жалы биігі – Имам Бұхари көрінеді. Ендеше, сол Бұхари жинақтаған
«Сахих» (шын, дәл) ... ... ... ... деген екі томдық алып
кітапты оқыдым. Бұл кітап Құраннан кейінгі ең жоғары орында тұрған дүние
боп бағаланады ... ... ол ... да ... ... ол ... ... таптым: «Сендер өздеріңе дейінгілердің дәстүріне еліктемей
қоймайсыңдар. Олардан бір қарыс, тіпті, бір елі қалмайсыңдар. Ақырында,
олар кесірткенің ініне кірсе, сендер де қоса ... ... ... ... ... ... ... кімдер, христиандар мен
яһудилер ме?» деп сұрайды. «Басқа кім болушы еді?» депті сонда Алла ... ... орыс ... ... адамның соңынан «тоғыздығын», «қырқын»,
«жылын» өткізеді екен. Дәні бізден бұрын қалыптасқан христиандар ... ... ... ... Осы орайда міндетті түрде білуіміз керек бір
нәрсе бар: ... ... ... ... ... ... керек. Салтымыз жоғарыдан түскен бұйрыққа қарсы келсе, онда
ол дәстүр бізге қажет ... ... Алла ... ... бәрін үйреткен.
Ал, авторы белгісіз дәстүрді анық атамыздыкі дей алмаймыз. Тіпті, солай
болған күнде де, аталарымыз - өзіміздей ғана ... ... ... ... жарылқайтын, жазалайтын шексіз құдіретті Аллаға
бағынбаудың арты дұрыс болмайтындықтан, тәкәппарсымай-ақ қойғанымыз
өзімізге қайырлы. Салт-дәстүрдің ... да, ... да ... ... ... кезде босағада тұрып амандаспайтын болдық, себебін білмесек
те, сөйтеміз. Байқасақ, ол да ... ... Олар ... ... ... ... көмеді екен. Әруақ жақын жерден қолдасын
дегендері сияқты. Сондықтан, әруақтарын сыйлаған олар ... ... ... бір ... ... ... Оны жерлеп келген біраз жақындары арақ
ішті. «Поминка» жасады. Солардың ішінде бір «тәуірі»: ... ... ... депті. Ал керек болса! Бұл қайдан шыққан дәстүр? Енді
осылай кете берсек, бір күні шөбереміз: «Құдайың не айтқанында ... ... ... ... десе, сауаптың астында қаламыз ба? Біз де ата-баба
болмаймыз ба? Қатесіз, мінсізбіз бе?
Адамдар адасады, қателеседі. Бірақ, қандай жағдай, қай ... ... ... ... болуы керек. Оған жетер жолды Құран анықтап берген. Ақиқат
деген сол. «Темір өзек пенде жоқ, өлмес адам елде жоқ» деп Жамбыл ... ... ... ... ... бір ... ... екі
дүниенің ортасындағы есіктен өтеміз. «Кешіріңіз, мен қазақ едім, жеңілдік
болмас па екен?..» деген сөз ол жақта айтылмайды. Өйткені, қасиетті Құран
Кәрім бүкіл ... ... ... ... - әлем ... үшін ... ... cүресі: 104-аят). «Құранды адам баласы үшін шындық бойынша
түсірдік» (Зумәр сүресі: 41-аят). «Бұл Құран бүкіл әлем үшін бір ... оның ... бір ... ... ... (Сад ... ... (иудей) дініндегілер Мұхаммедті (с.ғ.с.) арап болғаны, еврей
болмағаны үшін ғана мойындағысы келмейді. Өйткені, олар еврейлерді жоғарғы,
арабтарды төменгі сорттағы адамдар деп есептейді. Аят, ... ... ... қарғысқа ұшырағандар дейді. Олар біле
тұра мойындамайды. Ібіліс те ... ... ... тәкәппарлығынан
тозақы болып «үмітсіз шайтан» атанған. Ендеше, қазақтар да: ... ... ... діні ... емес. Тәңір діні керек бізге» десе, ұлттық
тәкәппарлыққа ұрынып, Ібіліс пен яһудилердің ... ... ... Алла ... ... ұлт, қауым етіп жараттым. Сендердің Алла
қасындағы құрметтіректерің – (Менен) қорқушырақтарың» ... ... ... ... ... ... қарсы айдап салмайды. Керісінше, ата-ананың хақы
жайлы өте қатаң ескертеді: «Раббың Өзіне ғана ғибадат етулеріңді, әке-
шешеге ... ... әмір ... (Исра сүресі: 23-аят). Алла әрдайым
Өзінен кейін, бірінші кезекте әке-шешені құрметтеуді ескертіп отырады. ... ... ... ... ... ... басқаға арнап құрбан шалғанды,
ата-анаға тіл тигізгенді, бұзақыға пана бергенді қарғысқа ұшыратады». Тағы
да: «Үш түрлі адамға жәннат иісі ...... ... ... ... ... дін ... соғыстан қашқанға». Көрдіңіз бе, Алла алдымен
Өзіне бағынуды ... ... біз ата ...... биік ... егерде ақиқатты көздесек, Құдайдан қорықсақ. Қазақ: «Құдайдан
қорықпағаннан қорық» демей ме? Біз: ... ... деп ... ... ал, Оның ... бойсұнбасақ, Ақыреттегі ахуалымыз не болмақ?
Әлбетте, біз әке-шеше, ата-бабаларымызды жақсы көреміз, олардың әр ... ... Абай ... ... ... ... жоқ, тірісінің
жаманнан аманы жоқ» демеді ме? Атадан жақсы сөз де, жаман сөз де қалады.
Ал, Алла сөзі тек қана ... ... ... ауызы жаман, жылағанның
көзі жаман» деген аталардан қалған нақыл бар. «Қатты айтсаң - қарындасқа
жақпайсың, ақырын айтсаң – ақың кетеді» деген де ... ... ... шашу ... ... ... жамандағанның көмусіз қалатынын да
білемін. Алайда, көріп тұрып көз жұму - Алла ... ... ... ... оның ... тыс ... жүктемейміз. Жақындарың болса да әділін
айтыңдар» (Әнғам сүресі: 151-152-аяттар). ... айту ... оның ... қиын. «Өлеңді жерде өгіз семіреді, өлімді жерде молда семіреді» деген
бекер сөз емес. ... ... ... шала ... көп. ... ... ... молда шарт кетердің» дәл өзі. Көбіне өлік шыққан үйдегілерді
күнәға итермелейтін де солар:
- Әй, Пәленшенің үйінде семіз жылқы тұр, Түгеншеден өсімге ақша ал да, ... «өлі разы ... тірі ... ... ... қисаймай. Сондағысы,
күнде келіп Құран оқып, жылқының жас етін жеп тұру. Ал, әлгі бейшараның
баласының киерге нәскиі де жоқ шығар. Көп қазақ бөрі ... кеп, ... ... әлек. Алланың емес, адамдардың разалығын алғысы келеді.
Соның салдарынан ... ... ... ... аза да тұта ... ... ... іздеп әбігерге түседі. Қатардан қалғылары келмейді. Дос-
дұшпанға күлкі болмау үшін «жоқтан бар» жасап ... ... - ... ... ... артын ашады» деп шығарып қойған ауызша заң бар, соның
статьясына ілінуден қорқады.
Әлбетте, қаралы адам ет жақынынан айырылып ... соң, ... аяй ... қаза ... ... ... тарататын. Бүгінде, дүкеннің су
жаңа киімдерін сатып алып, елге үлестіреді. Әйтеуір, ел сөз қылмаса екен
дейді. Киім тарату деген ... бар ма, өзі? Жоқ ... неге ... ... жол ... Бұл не қылған дарақылық? Не деген жалған
намыс?! Жыртыс беру дәстүрінің де жаны сірі ... ... ... ... ... айналғалы қашан?! Адамдар ақша қолына тие салысымен дүкенге
қарай ... ... соң, ... жердің басына барып, бір-ақ тарататын
болды. «Мұсылман мұсылманның жаназасына ... ... ... Ал, ... тағы да ... сауап беріледі». Бұл – хадис. Ал, біздегілер кісі
жерлеуде сауап бар екенін де біле ... ... басы ақша ... бар мекеме секілді. Кейбір қулар шығарған ырым немесе дәстүр
бойынша, өліктен алған ақшаны үйге апаруға болмайды-мыс. Оны «ішіп» құрту
керек. Кейбір елде бұл ... ... деп те ... ... ... ... жілігі қаншадан болыпты?» деп сұрайтын көрінеді.
Астағфируллаһ!
Шариғатта жоқ бола тұра қазақ үшін «міндетке» айналған не өліге сауабы, не
тіріге пайдасы жоқ ... ... ... жете ... ...
қабір қазғанға, мынау – сүйек жуғанға, мынау – жаназа шығарғанға, мынау ... ... деп, ... мата, ақша үлестіреміз де жатамыз. Дәл сол
кезде өлік шыққан үйдің, өзінің, туысының, көршісінің үйіне қонақасыға
жиналғандардың ... ... ... ... ... ... карта ойнауға дейін баратындар да бар…
Ал, өлік иесі жаназа ... ... ... ... намазы, тұтпаған
оразасы, істемеген жақсылығының орнын толтыру үшін пәленбай мал, ... ... ... ... пәк етеді-мыс. Осындай да ақылға қонбайтын,
төбе шашыңды тік тұрғызатын «дәстүрлеріміз» әр жерден төбе көрсетеді.
Алланы қаралағымыз келеді! «Әр адам өз ... ... ... ... «Әр адам өз қылығы үшін ғана жауапты болады» (Тур сүресі: 21-аят)
деген аяттарды ... ... ... ... ... тағы да ... ... үйден жақсылап
тұрып, әңгіме айтып отырып, тыңқиып тойып тамақ жеп барып зоға ... бара ... ... ... баға ... ... ... Пыш-пыш… Алла елшісі (с.ғ.с.): «Қаралы үйден дәм алған кісіден мен
аулақпын» деген екен. Пайғамбарға (с.ғ.с.) жақындай алмаған ... ... ... Осының бәрінің дұрыс-бұрысын түсінудің ең тура жолы – Құран
кітабы мен Хадитер жинақтарын оқу. Әрине, «түсінсем», «білсем» деген
ниетпен. Ниетің дұрыс болса, ... ... Алла ... ... ... ... алатын қабілет береді. Алла мен Оның діні ешкімге қиыншылық
қаламайды. Дәстүр күнде өзгереді. Ал, дін өзгермейді. Дінді бұрмалап,
дәстүр жасаушылар кімге ... ... ... ... ... (с.ғ.с.): «Дін тазалығын сақтау жолындағы қиыншылықтарға
сабыр қылып ... ... адам ... ... шоқ ... тұрғандай
кезеңдерге тап болады» деген екен. Алла Тағала баршамызға сабыр берсін!
Әмин!
Бабаларымыз: «Өз отыңды өшірме!» ... ... ... кісісі өлген үйде от
өшірілетін. Қазан төңкерілетін. Яғни, тамақ пісірілмейді. Көршілер әр түрлі
дәмді астан күніге әкеп беріп ... ... ... ... өлік ... аза тұтуы керек. Елдің елдігі осындайда. Бүгінде ондай қайда? Адамы
өлген үйден әбден тойып, кекіріп отырып: ... ... ... ... ... бетіміздің қызыл бояуы оңып кеткен сияқты. Рияның шегінен де асып
кеттік-ау…
Шариғатта той жасама демейді. Пайғамбар (с.ғ.с.): «Балаң ... ... ... ... да той ... деген. Бірақ, бүгінгідей ағыл-тегіл
ақтарылып ысырап қыл демейді. Керісінше: ...... ... деп
ескертеді. Әйтпесе, қайтыс болған кісінің өлген, туған күндерін
тойлағанымыз – қай сасқанымыз? Дұға жолдау үшін, дүрілдетіп, мейрамханада
той ... тост ... ... ... бар?
Бір қызығы – Ақырет Күніне сенгісі келмейтіндердің өзі ... ... ... ... метр ақ ... орайды. Көрін кең етеді. Жаназа шығарады. Қайта-
қайта тамақ пісіріп, Құран оқытып ... ... ... дін ... ... қарайтын шығар. Біз дін мен дәстүрді шатастырмауымыз керек. Дінді
жәннатқа апарар жол деп Алла үйретеді. Дәстүрді өзіміз жасаймыз. Шектеулі
ғана ... Абай ... ... ... іске кез ... айтты, бай айтты,
Кім болса мейлі сол айтты.
Ақылменен жеңсеңіз –
Надандарға бой берме,
Шын сөзбенен өлсеңіз.
Аят-хадис емес қой,
Күпір болдың демес ... ... ... әр ... байқап айту керек. Ол жерде қателесуге болмайды. Ал,
дәстүрді ... ... ... ... Арақ ішкіш қазақтардың өзі қаншама
дәстүр қалыптастырып тастады. «Кебіс кигізер», «бау байлатар»… соңында
«құйрықтан тебер» дегені де бар. Біз алдымен, өлген адамға ... не ... ... ... Алла ... ... ... «Өлген адамға (артынан)
үш нәрсе барып тұрады: жария садақасы (мешіт, көпір салу, шөлге құдық
қазу…), пайдалы ғылымы ... ... ... ... және ... ... ... мұсылманшылықты ұстанып, Алланың жақсы көретін
амалдарын жасап жүрген ұрпақ дұға етсе, сол барады. Біздің ағайындардың
көбісі өздерінің шайтанның ... ... етіп ... ... арақ
ішіп, зина жасап, өтірік айтып жүреді де, сүре, дұға жаттауға ерініп,
молдаға ақша төлеп Құран оқыта салып, әке-шешелерін жарылқап тастағылары
келеді. ... Алла ... ете ме, жоқ па, ... тиіттей шаруасы жоқ.
Керісінше, сондай оңбаған ұрпақ тәрбиелегендері үшін әке-шеше сұралатынын
білмейді. «Негізінде малдарыңды және балаларыңды сын деп біліңдер. ... зор ... бар» ... ... 28-аят). «Мал мен балалар – дүние
тіршілігінің сәні. Ал, бақи қалатын жақсылықтар болса, Раббыңның қасында.
Табыс бойынша да, әрі үміт ... да ... ... ... 46-аят). Алла
жәннатты не үшін беремін дейді? Сынақ болған баланы дұрыс тәрбиелесең ғана.
Сыннан өтпесең не болады? Онда ... ... де ... бар. ... бірі – ... Мұны ... дәстүр
деп есептейміз.
Біз кейде өлген адамға неғұрлым қатты жыласақ пайдалы деп ойлаймыз.
Мәйіттің басында: ... ... деп ... ... ... келіп:
«Сен расында сондайсың ба?» деп соққының астына алады екен. (Хадис). Бұл –
Алла ... ... ... Бір ... ... да өлікті әкесін
танытып тұрып жоқтайтын болған. Оларға Пайғамбар (с.ғ.с.) тыйым салды.
Әуелде ... да ... көп ... ... ... ... деп
шу шығарды. Өздерінше ұлтшыл, ұлтжанды болды. Сонда олар Алла рұқсат
етпеген нәрсені қорғағысы келді. Кімге қарсы шықты? Сол ұлтты жаратқан
Алланың ... ... ... ... иман ... ... соң, жоқтауын
қойды. Өйткені, тыйым бұйрығы адамнан емес, ... ... ... ... ... ... дәлел:
«Кімде-кім бетін ұрса, (қазаға қайғырып), жағасын жыртса, жәһилиет
заманындағыдай зарлап жыласа, онда ол ... ... ... ... 292 ... ... ибн Омардан: Саъд ибн Убада қатты ауырғанда, Алла елшісі (с.ғ.с.)
оның көңілін сұрауға Абд ар-Рахман ибн Ауф, Саъд ибн Әбу Уәққас ... ибн ... ... ... ... ... айналасында отырған
жақындарын көріп, Пайғамбар (с.ғ.с.) жылап жіберді. Оның жылағанына үй іші
түгел қосыла жылады. Сонда, ол айтты: «Тыңдаңдар! Шындығында Алла ... ... жас ... ... ... ... үшін ... мынау үшін
жазалайды және жарылқайды» деп, тілін көрсетті. Сөйтті де: «Ақиқатында,
өлген адам ... ... ... ... үшін азапталады» деді» (Сахих
әл-Бұхари №613).
Біздің ақындар да бұл жайлы:
…Ағайыным шынымен қазақтар ма?
Қазыққа атым сүрінсе, мазақтар ма,
«Қайсысы ... ... деп ... көргендей азап бар ма?
деп, жылап отырып жырлаған.
Біздің «Қазақстан» телеарнасындағы ағайындарымыз да ... Алла ... ... кеп ... боп жүр. ... ... адамдар ұлтты адастырып
тозаққа бастамайды. Ұлтты сүйсең – жәннатқа шақыр. Дін мен дәстүрді
шағыстырып, жауластыруға болмайды. «Әй, мүминдер! Өздеріңді, ... ... мен ... ... ... ... Оның ... ірі, қатал. Олар Алланың әміріне қарсы келмейді. Не бұйырса,
соны орындайды» (Тахрим сүресі: 6-аят). «Ол сондай Алла, мүшріктер жеккөрсе
де дінін бүкіл ... ... қылу үшін ... ... хақ ... (Саф сүресі: 9-аят).
Сол Алланың елшісі (с.ғ.с.): «Қабір басына құрылыс салмаңдар, ол құрылыс
қабірде жатқан адамның ... ... ... Оған қарайтын біз бе? Айтып
жатқан молданы тыңдамай, зәулім ғимараттар саламыз. ... ... ... ... Бұдан шығын, ұтылыстан басқа түк жоқ.
Біріншіден, бала-шаға нәпақасын ... іске ... ... ... ... ... ... қойдық, үшіншіден, Ақыреттегі үлкен соттағы
рия (мақтаншақтық) статьясына іліктік, төртіншіден, ертең ақыретте сол
азаптаған әке-шешеміз жағамыздан алғанда жауап беру керек болады. ... ... ... ... ақысын беріңдер
(басқаға) босқа шашылмаңдар» (Исра сүресі: 26-аят). Алла: «Босқа шашылма,
одан да сол дүниеңді ғаріп-міскіндерге бер, сауап іздесең» деп тұр. Біз ... ... ... шашып, ысырап жасаймыз. Пайғамбар (с.ғ.с.):
«Ысырапқорлар шайтанның досы» деген. Ертең Алла біз өмірде пайдаланған,
иеленген, жұмсаған әр заттың ... ... ... бәрін бізге Өзі берген.
«Сол күні бұл дүниеде берілген нығметтен әлбетте сұраққа тартыласыңдар»
(Тәкәсүр сүресі: 8-аят). ... Алла ... ... ... ... ... жұртын ізде де, дүниедегі несібеңді де ұмытпа. Алла саған
жақсылық еткендей, сен де ... ... ... ... 76-аят) деп айтқан.
Менің жазып отырғаным ешқандай да шығармашылық емес. Онда бірде-бір жаңалық
жоқ. Тек біз мойындағымыз келмейтін, ... ... ... ... ... ... ... жәннатпен жарылқаймын» деп тұр. Ал, біз
шайтанның бұйрығын орындағымыз келеді. Алла айтады: «Шайтанды иман
келтірмейтіндерге жолдас еттік» деп (Ағраф ... ... Көп ... ... ... қарапайым дүкенші түсінген нәрсені ұғу үшін
данышпан болып туылудың еш қажеті жоқ. Ұлы Жаратушы әрбір адамға Өзін
танитындай ... ақыл ... ... соң: ... ... ақылын
жұмсамайтындарға береді» деді (Юнус сүресі: 100-аят). Біз құлмыз. ... ... ...... ... ... ... таңдау еркі берілген. Яғни,
бағынбауға да болады. Ол ... - ... ... ... еріктілер
батальонына қабылдану. «Дінде зорлық жоқ» деген осы.
Мен дүкеншімін. Жұмысым – сауда жасау. Сондықтан, сауда жайлы көп ойлап,
көп ... ... ... ... ... қанатын кеңге сермеп, самғап
келеді. Кеңес Одағы кезінде орталықтандырылған сауда жүйесінен басқаның
бәрі «спикулянт!» еді. Оларды ... ... Өз ... ... ... ... бәрі «алыпсатар», «дүниеқор» еді. Кеңес таққан
көзілдірік шешілген соң, өмірдің шын келбетін көргендей болдық. Сөйтсек,
сауда деген адал кәсіп екен. Әділ ... ... ... ең ... ... мен ... бірге болады екен. Тіпті,
адамзаттың ұстазы, Алланың сүйікті құлы – Мұхаммедтің (с.ғ.с.) өзі де
саудамен айналысыпты. Оның бергі жағында Имам Ағзам Әбу ... да ... ... бір ... ... саудаға бұрайық. Көшедегі тәнін сатқан жезөкшелерді
айтпағанның өзінде небір сорақы саудалар бар ... Оның бірі – ... ... ... ... жатыр. Мақсаты – ұлттарды жою,
ұрпақты улау. Олардың құрған өрмекші сипатты торына бай-бағыландардың
баласы бірінші түседі. «Семіз қозы пышаққа сұранып тұрады» ... ... - ... ... деп ... бекер айтпаған ғой. Анаша, апиын,
марихуана, какаин… не пәлесі бар, қанына бір ... ... адам ... ... ... ... түскен ақша қайда барады? Ол Ислам жауларының
қазынасын толтырып, адамзатқа қарсы жұмсалады. Ібілістің иелігіндегі ол
дүние адамдардың имандарын сатып алып, тозаққа ... ... ... ... тілмен майда сөйлеп, іші-бауырыңа кіріп кететін миссионер
сектанттар шайтан әскерлері. Осы зұлым саясатты жүзеге асырушылар. Мұндай
сұмдықтың да ...... ... ... ең ...... бұлдап, жәннатты сатып алу.
Ораза, садақа, зекеттеріңді жолға қойсаң, Алла саған мәңгі өмірдегі
таусылмас ләззатты ... Ол – ... ... Ол ... ... ... ... 60-61-аяттарда айтады: «Ал, ұжымаққа кіру - нағыз
бақыт. ... не ... де сол ... жету үшін ... Аса ... ерекше
мейірімді Алла бізден осыны талап етеді. Біздің екі дүниелік бақытымызды
қалайды. Ал біз Ібілістің ... ... ... ... Ата ... өзіне күнә жасатқан Ібіліс талай аталарымызды
жәһәннамның жолына салып жіберді емес пе?
«Танымайтын періштеден танитын шайтан артық» деп мақалдатқан кімнің атасы?!
«Есіркеме жетімді, ... ... ... ... кім? «Ұра ...... да
өледі» деген ше? «Құдай ұрған оңалады, әруақ ұрған оңалмайды» деген ұранның
авторы неміс не жапон емес шығар? Әруақты дәріптегенде, ... ... ... Алла мен ... ... ... ... мүшріктер
(Аллаға серік қосушылар) екені көп әрі анық айтылады. Олардың тұтқан ... ... ... ... ... ... Пайғамбар (с.ғ.с.):
«Келешекте біздің дін жетпіс үш ағымға бөлінеді. Олардың ішінен біреуін
ұстанғандар ғана ... ... ... ... тозаққа кетеді»
дегенінде, сахабалары: «Жәннатқа кіретіндер кімдер екен?» деп сұрайды.
«Құран мен Сүннетке ғана амал ... ... ... расулы. Ал, енді
мүшріктер сол адасушы жетпіс екі ... да ... ... ... ... кісінің «жетісін», «қырқын» тауысқаннан
соң, оның туған күнін, өлген күнін де атап өтетін ... ... ... асарға шақырады. Бұл – тойып секіру ме? Өздері «әруақты бір
аунаттық» деп мәз. Әруақ аунатқыштардың бірде-бірі сол әруақтардың халі
мүшкіл болуы ... деп ... ... ... ... тозақтық болатыны анық, айқын айтылады. «Заманға серт! Негізенен, адам
баласы зиянда. Олардың ішінде иман келтіріп, салихалы іс істегендер
(мұсылманның бес парызын ... ... ... ... ... құтылушылар» («Асыр» сүресі). Ал, біздің тірілердің
бәрі дерлік өлгендердің барлығы жәннаттық болатынына ... ... ... еш қам ... ... ... арттарынан «ет» жіберіп тұрады
(құдайы тамақ жасап, құран оқытқанын айтамын). Дұға ... ... ... шарт ... ... кірмейді.
«Дәстүр, ұлт!» деп ұрандап жүргендердің көбі арақ ішеді. арақ ішкендердің
бәрі дерлік зина ... Осы екі ... яғни ... пен зинақорлық
ұрпақты ұғымсыз, ұлды ұятсыз, қызды қытықсыз етеді. Ұлттың қамын жегендер
осыны түсінуі керек-ақ. ... ... ... ... ... ішімдіктерді ең аз мөлшерде қолданатындардың өзінің ұрпағы топас
болып ... ... ... ... ... ...... мәдени
экспансия емес, Құдайдан аз қорқатындардың арақ ішуінде. Арақ пен темекінің
көп жарнамалануының артында да Ібіліс әскерлерінің құйтырқы саясаты жатқаны
жасырын емес қой…
Алла ... ... ... ... ... Құранға және пайғамбарға
сеніңдер» деп айтылса, олар: «Аталарымыздың жолы бізге жетеді» дейді. Ата-
бабалары еш нәрсе білмеген және тура жолда болмаған болса да ма?» ... ... ... сауатты, білімді тақуа бабаларымыз аз болмаған.
Олар салған сара жолдар, қалыптастырған дұрыс дәстүрлермен мақтанамыз.
Бірақ, ... алып келе ... ... ... де баршылық. Өз
басым керекті-керексіз затпен інін толтырып тастап, өзі далада қалатын
дүниеқоңызға ұқсамай, әр нәрсеге салқын санамен, жіті ... ... ... деп ... ... ... Қаралы митингілерге қатыстым. Бәрінде:
«Қатыгез тағдыр, сұм ажал алып кетті!…» деп аһ ... ... ... көреміз. Шындығында, тағдыр тасбауыр, ажал
мыстан ба? Әлбетте олай ... ...... ... ... кітабы.
Исламда тағдырға разы болу – парыз. Парызға қарсы келсең, діннен шығасың.
Алла қаласа бір адам ... мың ... да ... ... ала алады. Қарсы
істер айла-амалың болса, пайдаланып көр. Ал, ажал дегеніміз - ... Ол ... ... ... Сен ... қаламайды екен деп
Раббысының тапсырмасын кері қайтара алмайды. Сондықтан, оған тіл ... реті ... ... ...... ... дейді. Өйткені, қарапайым
мұсылманнан дәрежесі жоғары мүмин қайтыс бола салысымен бар қиыншылықтан,
сынақтан құтылады. Алда тек қана рахат, мәңгі өмір. Онда ... ... жоқ. Әли (р.ғ.) ... ... амал бар да, есеп жоқ, ... бар да амал жоқ» деп. ... өлім елдің бәріне рахат емес. Адамдар оны
біле бермейді. Білетіндер де аз ... ... да, ... ... ... интернеттен қайтыс болған бір жас жігіттің суретін алдық. Түрі
сұмдық қорқынышты, бет-ауызы дап-дала. Сол бейшараны арулап, әп-әдемі қылып-
ақ жаназасын шығарып көмген. Көме ... ... ... ... ... ... ниетпен көрді ашқызады. Қараса, баласының шашы
ағарып кеткен. Қатты азапталған. Аяқ-қолы, ... ... ... ... қойдай. Ауызынан қан ағып, көзі шарасынан шыға жаздап жатыр.
«Бұл қандай ... деп ... ... ... қабір азабы екен.
Пайғамбар (с.ғ.с.) қабір азабы туралы өте көп ескерткен. Әрі өзі ... ... ... ... ... ... деп жиі жалбарынған. Ия,
Пайғамбар басымен сөйткен. Біз ше? Жәннаттан үмітіміз таудай. Хор
қыздарынан дәмеміз бар. Жүректеріміз қорқыныштан ... ...... ... ... ... ... ризалығын алу үшін өліп-тіріліп
жатамыз. Оған разы боп жатқан ел жоқ. Бәрі-бір бір ... ... ... ... ... болу бақытын сезіне алмай қор болуда. Жүректерінде
маза жоқ. Бастарын тауға да, тасқа да соғып аласұрады. Одан оң ... ... бір ... Алла ... ... ... «Мұсылман ылғи да
ұтыста: қашан оған бір жақсылық ... ол сол ... ... ... ... айтады. Сол үшін оған Алла көп сауап жазады. Қашан оған Алла бір
қиыншылық жіберсе, ол ... сол ... ... ... сабыр сұрайды. Тәуекел
етеді. Алла оған мол сауап береді. Ал, наданға Алла ризық-несібе ... ол ... ... ... риза ... ... Мақтауды
өзіне арнайды. Алла оған күнә жазады. Ия, ондайлар көп. ... бір ... ... «Әй, ... Мен ... не ... қойдым-ә?!» деп шәт-шәлекейі
шығады. Тіпті: «Соқыр құдай!», «Шұнақ құдай!» деп сөгетіндер де көп.
Ондайлар бұрын да ... ... де аз ... ... ... ... Алла
сақтасын!
Кезінде, Мұхаммедтің (с.ғ.с.) ұлы қайтыс болып, ол (с.ғ.с.) ... дін ... ... құдайы неге жарылқап жібермейді?» деп
табалаған. Сол кезде Пайғамбарға (с.ғ.с.) «Кәусәр» сүресі түседі. Онда:
«Біз ... ... ... ... ... ... Раббыңа шүкірлік қыл,
айт намазын оқы, зекет бер. Олардың ... ... ... ... ... ... ... бізге белгілі бір жай – сол табашылардың бірі
өмірден ... ... ... Ол – бұл ... ... Ана ... ... тұр? Бізді ондай сұмдықтан Алла сақтасын!
Әңгіменің «әлқиссасын» негізгі тақырыпқа бұрайық. Біздер ... ... дін мен ... ... ... ... де ... бейсенбі күні шелпек пісіріп, Құран оқыту. Дін дейін десең, діни
кітаптардың бірде-бірінде шелпек туралы әңгіме жоқ. Әрі ... жұма ... ... ... белгілі. Ол күн мұсылмандардың мейрамы. Жуынып-шайынып,
таза киініп, иіс-су ... ... жұма ... бар. ... ... ... Мұсылман болғаныңа қуан, шүкірлік ет. Дін солай дейді. Біз
не ... ... ... күні ... ... Дәметіп босағада тұрады.
Шелпек пісіріп, соларға бағыштасақ, қуанады. Шелпектің өзін жемесе де,
иісіне тояды. Сөйтіп, улап-шулап жұма күні түстен кейін келген ... Әр ... ... ... ... ... делік. Енді
осыған қандай дәлел бар? Олардың келу-кетуіне Алла Тағаланың еш қатысы жоқ
па? Болса, неге Құран, Хадисте бұл ... ... ... ... Алла ... ұмытпайды. Онда ешбір кемшілік жоқ. Болуы да
мүмкін емес. Ол айтады: «Олар еш ... ... ... ... ... ... қыла ма? Ол нәрселері оларға да өздеріне де ... ... ... ... ... ... үндемеңдер, ештеме өзгермейді»
(Ағраф сүресі: 191-192-аяттар). «Шынында өліктерге ... ... ... ... ... ... сен (сөз) ... алмайсың» (Фатыр
сүресі: 22-аят).
Бұл аз болса, мына бір аятты оқып, тереңірек мән берейік: «Ақыр ... өлім ... ... «Раббым, мені дүниеге қайтар. Мүмкін мен
қалдырған (дүниеде) жақсы амал істермін». Әсте олай емес. Рас, бұл оның ... бос ... ... олардың артында қайта тірілетін күнге дейін
барзах бар» (Муминун сүресі: 99-100-аяттар). «Барзах» - бұл дүние мен
ақыреттің аралығындағы өмір. Бұл сөздің тілдік ... ... ... ... ... ... қай күні болмасын, сол бөгеттен бері өте
алмайды. Ал, шелпек пен жас етті жейтін олар емес, ... ... ... жарнамалайтын да солар…
Мені ойландыратыны – неге дәл бейсенбі күні тәтті тағамдар ... ... ... ... ... және ... ... Пайғамбарымыз (с.ғ.с.)
ораза тұтатын еді. Яғни, сүннет жолын ... сол ... ауыз ... ... күн. Ал, ... әр күні ... жетпіс жыл оттан
ұзақтатады. Ендеше, өзі отқа түсетінін анық білетін Ібіліс қас дұшпаны
болған адамды оттан алыстатып қойып қарап отыра ала ма? ... ... ... ... Сол күні молдекеңдер ораза тұтудың
орнына былқыған ет пен майлы тоқаш жеп, былбырап отырады. Сосын «шариғат»
айтады. ... елге ... үшін ... ... ... ... Анау әулие ұшып кетіпті, мынау әулие суды ... ... Ой ... Не ... ... Біз де сөйтсек… деп армандап отырғандары. Жыл он екі
ай, ... өмір бойы ... ... береді. Осындай «жұмыс» соңында
жүріп, көбісінің оқып-ізденуге уақыттары да жете бермейді…
Біреулер ... ... ... ... ... ... көсемсіп кеткені
несі?» деп. Рас, мен ғұлама, данагөй емеспін. Соған қарай айтарым да ... ... ... ... ... нәрселер. Қазекең айтады: «Ойға кірген
құры шықпайды, көрге кірген тірі ... деп. ... ... ... ... ... – ойланбауымызда. Жалқаулықтың көкесі –
ойлануға еріну. Ылдиға екпінмен түсіп келе жатқан көлікті ... ... ... сияқты, зуылдап өтіп бара жатқан өмірімізді дұрыс
жолға бағыттап отырмасақ, сол екпінмен тозаққа топ ете қалмаймыз ... ... ... жүзу өте ауыр. Қай пайғамбардың жолы жеңіл болыпты?
Таиф ... ... үшін ... ... ... ... атқылап
қуаламады ма? Сонда, Алла елшісінің (с.ғ.с.) үсті дап-дала болып, кебісі
қанға шылқылдап толмады ма? Иса (ғ.с.) қанша қуғын көрді. ... Алла ... ... ... де, жауы оның ... ... шегеленіп еді ғой.
Нұхтың (ғ.с.) кемесі жасалынып жатқанда қауымы оны мазақ етіп ... ... ... емес пе еді? ... жүз елу жыл ... дағуатпен өтсе
де оған ергендер көп болды ма?
Ілгеріде, аты ... бір ... ... ... ... ол
Жаратқанға жалбарынып жылайды екен: «Я, Алла! Мына білімсіз ағайындарымды
кешіре гөр. Бұлар өздерінің не істеп жатқандарын білмейді» - деп. Ендеше,
сол халықтың бәрі ... да, ... ғана ... емес ... Елдің бес
саусағы бірдей емес қой. Абай:
Өлсе өлер табиғат, адам өлмес,
Бірақ ол қайтып келіп ойнап-күлмес.
Менімен менікінің айырылғанын,
«Өлді» деп ат ... ... ... ... «өңшең білмесі» кім? Білсеңіз айтыңызшы, «өлсе өлер табиғат,
адам өлмес» дегені не? «Мен» мен «менікі» не? ... ... де ... білмесеңіз расында дымды білмейсіз.
Табиғат – ол тәніміз де, адам – жан. Тән топыраққа айналады да, жан
жәннаттық немесе тозақтық ... ... ... – жан, «менікі» - сол жанды
көтеріп жүретін дене.
Сөйткен Абайды да ... өз ... ... ... ... алғаш уахи келгенде, ол қайын атасы болып келетін христиан
Уарақаға барып жөн сұрайды. Сонда, Уарақа: «Саған келген ешқандай да жын
емес, ... ... өзі ... Сен ... ... ... ... қудалағанда, қасыңда болып көмектесе алмайтыныма өкінемін. Менің әбден
қартайған кезімде келгеніңді қарашы!» депті. Сонда, елдің бәрі оның
шыншылдығы, әділдігі, көркем мінезділігі үшін өте ... ... ... мені өз елім ... ... ма?» ... таң қалып. «Иә, ақиқатты
айтқандардың бәрі де қудаланған» депті Уарақа.
Сөзімді айтыскер ақын Мұхамеджан Тазабековтың өлеңімен аяқтайын:
Өзгелер көп жүргізер үстемді елге,
Аллаға ... аз ... ... ... имам ... өлгенде немесе түс көргенде.
Неге ілім, білімге талпынбайды,
Бәрін біліп туғандай іштен пенде.
Ертең бірақ өкініп ... ... ... ... - нұр, ... - ... кетіп,
Ажалдан адуынды күш келгенде.
қазаққа иман, иба қайтып келер,
Табансыз емес елім ... ... елге ... ... ... ... кезде шалќып нелер.
құдайдан қорықпайтын болды көп ел,
Жаратса да құлым деп артық көрер.
Алла діні ... заты емес ... ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАР Енгізген: kariim

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Иран тарихы3 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Көксерек9 бет
Шәкәрім мен Пушкиннің аудармаларындағы үндестік3 бет
Ыбырай Алтынсарин өмірбаяны7 бет
Ғабит Мүсірепов (1902-1985)7 бет
Ғабит Мүсіреповтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзі10 бет
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзін оқып шығып, талдау жасау6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь