Банктік қадағалау әдістері

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ:
1 Банктік қадағалау әдістері
2 Банктік топтардың қызметін жиынтық қадағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Экономикаға мемлекеттің араласу көлемінің қысқаруы және қаржылай ырықтандырылудың орын алуы, еліміздегі банк жүйесінің тұрақтылығы мен өміршеңділігіне ықпал етері сөзсіз. Бірақ бұл жерде банк мекемелерінің қаржы делдалдары ретінде халықтың уақытша бос ақша қаражаттарын тар-тып, оларды тұтынушылар арасында орналастыратынын ескерсек, банктердің тұрақтылығы туралы мәселені мемлекеттің назарынан тыс қалдыру дұрыс емес. Сондықтан дамыған елдер тәжірибесінде кеңінен қолданылып отырған банк жүйесінің қызметін мемлекет тарапынан қадағалау және реттеу қажет-тігі туындайды.
Жалпы банктік қадағалаудың қажеттігінің мынадай негізгі себептерін бөліп атауға болады:
- банк жүйесіне деген қоғамның сенімділігін қамтамасыз ету, сол ар-қылы банктердің салымшыларының, несие берушілерінің және акционер-лерінің мүдделерін қорғау;
- банктердің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында, олардың банктік заңдылықтарды және нормативтік актілерді бұзу жолдарының алдын алуға бағытталған инспекциялық тексерулер жүргізу;
- сырттай (қашықтан) және іштей тексерулер негізінде банктің басы-нан кешкен мәселелерін және оның себептерін анықтап, сондай-ақ оларды қалпына келтіруге байланысты нақты шаралар қолдану және ұсыныстар жасау.
Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеу 2004 жыл-ға дейін Ұлттық банктің банктік қадағалау департаменті көмегімен жүзеге асты.
Қазіргі кезде 2003 жылы шілде айында қабылданған “Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы” Қазақстан Республикасының заңына сәйкес, елімізде банктік қадағалауды жаңадан құрылған мемлекеттік өкілетті орган – Қаржы нарығын және қар-жы ұйымдарын қадағалау және реттеу жөніндегі Қазақстан Республика-сының Агенттігі жүзеге асырады. Бұл орган тек қана банктерге қадағалау жүргізбейді, сондай-ақ өзге де қаржы ұйымдары мен жалпы қаржы нарығы-ның қызмет етуіне қадағалау жүргізеді.
1. Мақыш С.Б. Банк ісі / Оқулық . Алматы. –Издат –маркет. – 2007ж.
2. Мақыш С.Б., Ілиясов А.Ә Банк ісі. Оқу құралы. Алматы. Қазақ университеті 2004
3. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. Алматы. Издат-маркет. 2004.
4. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердiң операциялары. Оқу құралы. Алматы. Издат-маркет. 2004
5.Халықова К.З. Банк ісі. Оқу құралы. Алматы: ҚазҰТУ. 2005ж.
6. Сейітқасымов Ғ. Қазақстанның банк жүйесі. Алматы.Экономика. 2008ж.
7. Хамитов Н.Н.Банк ісі. Алматы. Экономика. 2006 ж.
8. Банковское дело: учебник / под ред. О.И. Лаврушина // Москва “Финансы и стататистика” 2004 г.
9. Банковское дело: учебник / под ред. Г.Г.Коробовой. М.:Юристь, 2002.
10. Банковское дело: учебник / под ред. А.М. Тавасиева М.:ЮНИТИ, 2002 г.
11. Банковское дело Под ред. Г.С.Сейткасымова // Астана ИПЦ КазУЭФиМТ” 2007 г.
12. Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред. В. Платонова, М. Хиггниса. - М.: “Консалтбанкир”, 1998 г.
13. Банки и банковские операции / Под ред. Е.Ф. Жукова. - М., 1997.
14. Хамитов Н.Н. Банковский надзор и его эффективность. Алматы. 2001.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ.СӘТБАЕВ атындағы ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... және ... кафедрасы
Тақырыбы: Банктік қадағалау әдістері
Стандарттау бойынша ... ... ... ... ... ... ... ... финб-06-1к
Алматы 2008
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ:
1 Банктік қадағалау әдістері
2 Банктік топтардың қызметін жиынтық қадағалау
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Экономикаға ... ... ... ... және ... орын ... ... банк жүйесінің тұрақтылығы мен
өміршеңділігіне ықпал етері сөзсіз. Бірақ бұл ... банк ... ... ... халықтың уақытша бос ақша қаражаттарын ... ... ... ... ескерсек, банктердің
тұрақтылығы туралы мәселені мемлекеттің назарынан тыс қалдыру дұрыс емес.
Сондықтан дамыған елдер ... ... ... ... банк
жүйесінің қызметін мемлекет тарапынан қадағалау және реттеу қажет-тігі
туындайды.
Жалпы банктік ... ... ... ... себептерін
бөліп атауға болады:
- банк жүйесіне деген қоғамның сенімділігін қамтамасыз ету, сол ар-
қылы банктердің ... ... ... ... ... қорғау;
- банктердің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында, олардың
банктік заңдылықтарды және нормативтік актілерді бұзу жолдарының
алдын алуға ... ... ... ... ... (қашықтан) және іштей тексерулер негізінде банктің басы-
нан кешкен ... және оның ... ... ... ... ... ... нақты шаралар қолдану және
ұсыныстар жасау.
Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеу 2004 ... ... ... ... ... ... көмегімен жүзеге асты.
Қазіргі кезде 2003 жылы шілде айында қабылданған “Қаржы нарығын және
қаржы ұйымдарын ... ... және ... ... ... заңына сәйкес, елімізде банктік ... ... ... өкілетті орган – Қаржы нарығын және қар-жы ұйымдарын
қадағалау және реттеу жөніндегі Қазақстан ... ... ... Бұл ... тек қана ... ... жүргізбейді, сондай-ақ өзге
де қаржы ұйымдары мен жалпы қаржы нарығы-ның қызмет етуіне ... ... ... әдістері
Банктік қадағалау – бұл банк қызметіндегі қандай да бір ауытқуларды
білу мақсатында бақылауды сипаттайды.
Банктік қадағалаудың басты ... бірі – бұл ... ... ... ... ... ... жүргізуді қамтамасыз ету, яғни
банктік сектордың сенімділігі мен ... ... Ал, ол ... ... ... ... екі ... әдісін қалай тиімді
қолдану мәселесі туады.
Бұл қашықтан (дистанционды) ... ... және ... ... (сырттан) қадағалау әдісі – бұл ... ... ... беру ... ... пруденциялық қада-ғалау
әдісі.
Ақпараттық есеп базасы. Банктердің қызметін кешенді түрде сипат-тайтын
ақпараттың негізгі және жинақтаушы көздері ... ... банк ... ... есебін талдау барысында жеке банктік ... ... мен ... ... анықтауға, меншікті
және тартылған қаражаттардың көздерін, олардың белгілі бір мер-зімге
немесе ... бір ... ... құрылымын айқындауға, сон-дай-ақ
банк жүйесіндегі жеке бір банктердің қызметінің мамандануы мен ... ... ... ... ... – енді ... болып келе жатқан мәселелерді
қаржылық тұрақсыздыққа ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп беруінен және осы мәселе-ге қатысты
басқа да ... ... ... ... ... ... ... мен
аудиторлардың есеп беруінің ... ... ... ... ... ... ... асырумен іске асады.
Қашықтан талдау жүргізетін мамандар мынадай міндеттерді шешеді:
1) Банктердің пруденциялық нормативтер мен сақтауға міндетті ... ... мен ... ... ... және күмәнді қарыздарға
қарсы провизияларды құру барысының орындалуын тексеру.
2) Банктердің қаржылық қызметін қарастыру, оның болашақтағы жұмысы ... ... ой ... оның ... соған ұқсас банктердің
нәтижелерімен салыстыра отырып бағалау.
Екінші деңгейдегі банктердің қаржылық қызметін ... ... ... ... мен ... қатысты төмендегідей маңызды
сұрақтарды қамтиды:
1) капитал;
2) активтердің сапасы;
3) пайдалылық пен рентабельділік;
4) ... ... ... ... ... мәселелердің пайда
болуының мүмкін болар жақтарын айқындауы тиіс.
Капиталды талдау.
Капитал – ... ... ... ең ... ... ... табылады.
Капитал жеткіліктілігі, оның табыстылығы сияқты ... ... ... ... ... ... ... ұстанымын жан-жақты
талдау, кез келген банкті ... ... ... ... капитал жеткіліктілігі туралы өзінің ойын ... ... ... ... ... ... стандарттарға жауап бере ме?
• Ең төменгі мөлшерден асқан жағдай бар ма?
Капитал деңгейінің банктің өзіне алған тәуекелге ... ... Ең ... ... ... есептеуге алынған тәуекелдер
бар ма?
Банк ... ... ... ... ... ... мен ... себептері неде?
Банк капиталының сапасы қандай?
Капиталдың кез келген ... банк үшін ... ... көзі деп
санамауға себептер бар ма?
Активтердің сапасын талдау. Банктің активтерінің сапасы банктік ... ... ... ... ... Егер ... алушы өзінің
қарыздарын қайтармайтын болса және олар бойынша пайызды төлемейтін болса,
онда банктің таза ... ... Ал ... ... өз ... ... әкеп соғуы мүмкін. Таза пайданың ... банк ... ... мүмкіндік бермейді және активтер ca-
пасының нашарлауы ... ... ... әсерін тигізеді. Осы себептер-дің
салдарынан банктердің төлем қабілетсіздікке ұшырауы ... ... ... ... ... мен ... банктердің қызме-тін
реттеу механизмінің маңызды бір бөлігі болып табылады. Қашықтан ... ... банк ... ... ... ... ... басшылығына хабарлайды және инспекторлық ... ... ... ... қосуы мүмкін. Бірақ қашықтан басқарудың
тиімділігі банк беретін ақпараттардың сапалылығымен ғана ... ... ... ... ... ... алу үшін, банкте
проблемалық қарыздарды анықтауға және оларды ... ... ... беретін активтердің ішкі талдау жүйесі болу қажет. Сонымен
қатар, банктердің ... ... ... ... ... жаңа қарыздарды байланысты болады.
Жалпы активтердің сапасын қашықтан талдау кезінде ... ... ... ... ... ... тоқсанда банктің несие тәуекелі жағдайында ерекше өзгерістер
байқалды ма?
• Жалпы банк ... ... және ... ... ... ... ... қатысты сапасыз активтердің деңгейі қандай?
• Өткен тоқсанда немесе алдыңғы жылда сапасыз ... ... ... төмендеуі қалай болуы мүмкін? Банктің сапасыз
қарыздардың құрылымы қандай?
... ... ... шығару. Шығарылған ссудалардың негізгі
түрлері және олардың өсуі немесе төмендеуі?
• Банктің несиелік ... ... жабу үшін ... ... ... (провизиялар) сомасы. Банктің құрған резервтерінің
(провизиялар) жоғарылауы немесе төмендеуі?
• Ұлттық банктің ... ... ... мен шығыстарды талдау. Капитал, банктің қаржылық жағ-дайының
ең маңызды көрсеткіштерінің бірі дедік. Ал капиталдың тұрақты жағдайын,
сәйкес табыстарсыз ... ... ... Банк неғұрлым рента-бельді жұмыс
жасаған сайын, соғұрлым жыл сайын ... ... ... ... пайда беріп отырады. Акционерлер банктің одан әрі ... ... Ал ... ... капиталын азай-тып немесе жойып
жіберуі мүмкін. Өз ... ... ... ... капиталды
инвестициялауды тоқтатып, соның салдарынан банк банкротқа ұшырауы мүмкін.
Сондықтан банктің табыстарын ... ... ... ... ... талдау барысында талдаушы мынадай негізгі үш сұраққа
жауап береді:
• Банктің табысының ... ... Оның ... банк ... ... ... ... ме?
• Табыстардың тенденциясы қандай? Қазіргі экономикалық жағдайда оның
келесі жылда жоғарылауы немесе төмендеуі мүмкін бе?
... ... ... Егер нарықтық пайыз мөлшерле-
мелерінің жоғарылаған ... ... ... ол ... ... ... ... өз қызметін жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ... ... ... емес және басқа да
шығындары болады. Банк осы операцияларды жүргізуге арналған ғимарат-тары,
құрылғылары және қызметкерлері ... оның ... ... ... Ал осы ... жабу көзі банктің табысы ... ... банк ... ... ... болу ... негіздеп, бос
шығындарды қысқартып, табыстың көп бөлігін банктің дамуына, өсуіне және
капиталдануына ... ... Осы ... ... ... тал-дау
қашықтан талдауда маңызды орын алады.
Банктің шығындарын талдауда қарастыратын негізгі мәселелер мыналар:
– шығындардың ... ... ... емес ... мен ... да ... көлемі;
әкімшілік шығындар;
Өтімділікті талдау. Банктің өтімділік жағдайы оның барлық қызметінің
көрсеткіштеріне әсер ... өз ... ... ... бере ... банкке деген
сенімінің жоғалуына әкеп ... ... ... өтімділікті қашықтан
талдау мен қадағалауда өтімділікке әсер ... ... ... ... мен ... ескеріліп, өтімді активтердің сомасы мен міндеттемелер-
дің құрамы сияқты банктің өтімділігі бойынша ... ... ... ... ... өтімділігін кең түрде талдау қарасты-
рылады.
Жалпы қашықтан қадағалаудың талдаушысы банктің өтімділігі бойын-ша
жағдайын бағалаған ... ... ... қарастыруы қажет:
• Банктің өтімді активтерінің көбеюі немесе ... ... өз ... ... ... ... көп немесе аз болуы?
• Банк ірі депозиттер, басқа банктердің депозиттері ... ... ... сияқты тұрақсыз қаражат көздеріне деген тәуел-
ділігін азайтып жатыр ма немесе көбеюде ме? Және тәуелділік ... ... ... асатын, жақын арада қайтаратын банктің қарыз
сомасы бар ма?
... ... ... ... ... ... бо-йынша
талаптарды орындай ма?
Екінші деңгейдегі банктердің жағдайы туралы ақпараттарды сақтайтын
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банктің электронды жүйесінің (ВОSS) ... ... ... ... ... банк ... үнемі және тиімді байланыста болу;
– өз бақылауындағы банктердің жағдайы туралы банктік ... ... ... ... ... ... ... банк басшылығы мен директорлар кеңесінің ... ... мен ... ... мәселелерді шешуде өздерінің шаралар
жоспарын Ұлттық Банктің басшылығына қарастыруға ... ... ... ... ... әсер ету ... ... және олардың тиімділігін бағалау.
Банктердің кураторлары жаңа шарттар жоспары ... ... ... ... ... ... ашық ... позициясының лимиттері және валюталық нетто-
позициясы орындалуы туралы есептерін тексереді.
Банктердің өтімділігін бақылап отыру үшін куратор ... апта ... ... өтімділікті орындағаны жайлы есеп беруін (талаптар мен
міндеттемелердің салыстыру кестесін) тексереді.
Кураторлар банктердің қызметін реттеуде ең ... ... ... ... пруденциялық нормативтердің орындалуын тексеріп, олардың
дұрыс есептелмегені және орындалмағаны жағдайында ... ... ... ... ... ... тәжірибесі екінші деңгейдегі банктердің
пруденциялық нормативтерді сақтаумен ... ... ішкі ... және ... ... саясатымен өтімділік саясатын жүргізуге
бағытталған.
Екінші ... ... ... Республикасының Қаржылық қадағалау
агенттігіне есеп берудің төмендегідей формаларын тапсырады:
– 700 Н ... ... ... ... ашық валюталық позицияның лимиттері және валюталық нетто-позициясы
туралы апталық есебі;
– ағымдағы өтімділікті орындалғаны жайлы апта ... есеп ... мен ... ... ... ... пруденциялық нормативтердің орындалуы туралы ай сайын есеп беруі;
– активтердің және ... ... мен ... ай ... тоқсан сайын үнемі қаржылық есеп беруі.
Қазақстан ... ... ... ... ... к1, к2, к3,1, к3,2, к4,1, к4,2 және к5 ... есеп-
телген мәліметтерін есеп беретін айдан кейінгі айдың ... ... ... ... ... ... ... Кураторлар әр ай сайын
нормативтердің дұрыс есептелгенін тексеру үшін ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі белгіленген екінші деңгей-дегі
банктердің қаржылық есеп беру туралы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға негіз-делген
қаржылық есеп береді. Қаржылық есеп беру банктік қаржылық жағ-дайы мен оның
қызметінің ... ... ... ... ... отыз ... ... берілген мәліметтер ВОSS жүйесінің көмегімен ... ... ... және осы ... ... банктің қаржы-лық
жағдайы туралы толық көрініс алуға болады және салыстырмалы банк-тердің
топтарында банктің рейтингісін анықтауға болады.
Сонымен банктер мен әр ... есеп ... ... ... қа-
дағалаудың қызметкерлері тоқсан сайын Статус-Репорт деп аталатын ... ... - ... ... ... жағдайын толық бағалауға
мүмкіндік беретін құжат.
Статус-Репортты жасау барысында ... ... ... ("CAEL", яғни ... қарастырмағанда, CAMEL жү-йесі
бойынша) компоненттері бойынша банке рейтинг беру ... ... баға тек қана ішкі ... ғана қолданылады және банк-ке
санкцияларды қолдануға негіз бола алмайды.
Бұл құжатты ... ... банк ... сәйкес ұсыныс-тар
берумен қатар соңғы шешім ... үшін ... ... ... басшылығына беріледі.
Статус-Репортта көрсетілетін негізгі қаржылық көрсеткіштер мен басқа да
мәліметтерге мыналар жатады:
1) Банк туралы жалпы ... ... ... ... мен ... ... активтері.
4) Банктің міндеттемелері.
5) Банктің табысы мен шығысы.
6) Өтімділігі мен ең төменгі резервтік талаптар.
7) ... ... ... ... ... ... ескеріп, қашықтан
тексеруді банктің өтімділік позициясын жалпы ... ... ... ... өтімді активтерінің сапасы төмен болған ... ... ... міндеттемелерінің құрамына қаншалықты сай келетінін анықтауы
қажет.
Сонымен қашықтан қадағалаудың талдаушысы екінші ... ... ... ... әр ... есеп ... қарастырып, талдау
жасау барысында банктің ағымдағы қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... қысқаша қорытынды құжат жасайды.
Қашықтан қадағалау қызметкерлері сондай-ақ жыл соңында төрт тоқсан
бойынша қорытынды ... ... ... ... ... ... ... талдаушысы:
– банктерді ашу үшін табыс ететін құжаттарды қарастырады;
– банктерге ... ... ... ... беру ... ... ... қызметкерлерінің кандидатуралары бойынша Ұлттық
банктің біліктілік комиссиясында қаралатын сәйкес құжаттарды дайындайды;
– банктердің бағалы қағаздар проспектілерінің ... ... және ... ... қорытындылары мен орналастыруын қарастырады.
– банктің қаржылық ... ... ... ... оларға
санкциялар немесе шектелген ықпал ету ... ... ... ... және ... ... департаментіне жүктелген басқа да
қызметтерді атқарады.
Есеп берулер макроэкономикалық талдауға ... ... ... пруденциялық қадағалау жүйесінде есеп берулер капитал жеткі-
ліктігі, активтердің сапасы мен өтімділік деңгейі сияқты ... ... мен ... ... талдау жасау арқылы банк-тің
қаржылық жағдайын анықтау үшін қолданылады.
Қашықтан ... ... есеп және есеп ... нақты нұс-
қаулары мен нормативтеріне ... ... ... ... болады, сонымен қатар берілген ақпараттардың ... ... ... ... ... бөлу керек.
Тиімді қашықтан қадағалау үшін ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі кәсіптілігі қажет.
Есеп беру мәліметтерін қаржылық талдау, топтар бойынша коэффициент-тердің
деңгейін, тенденцияларын салыстыру талдауын ... үшін ... ... жеке бір ... ... жағдайында баланысты
мәселелердің пайда болғаны туралы қадағалау қызметкерлерін ескертетін
"алдын-ала ескерту ... ... ... ... Өз ... қашықтан
қадағалау банктің алдында тұрған тәуекелді жиі айқындай бермейді және
барлық ... ... ... ... ... алмайды.
Қашықтан қадағалау мен инспекциялау жалпы қабылданған әдістері бо-лып
саналғанмен, пруденциялық қадағалау осы екі әдісті қатар жүргізуді қа-жет
етеді.
Қашықтан ... ... – онда ... ... ... ... ... жеткіліктілігі, өтімділігі және табыс-тылығы
бойынша жиі жаңартылып тұрады. Соның өзінде тәуекелдің аспек-тілеріне
жеткілікті ... ... ... ... және кейбір берілген
мәліметтердің дұрыстығына оның ... ... ... ... ... (іштей) қадағалау - банктерді орналасқан жерінде тексеру
арқылы олардың жағдайлары туралы нақты мәліметтер алуға мүмкіндік ... ... ... әдісі.
Инспекциялау әдісінің артықшылығы – банктің барлық операцияла- ры
мен тәуекелін тиянақты ... ... ... ... туралы нақты
көрініс алуға болады. Сонымен қатар инспекциялар сирек – ... ... ... бір рет – жүргізіледі, сондықтан банктің жағдайы-ның барлық
жақтарына үзіліссіз бақылау қызметін жасай алмайды.
Инспекциялауды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... мен ... ... білетін жоғары білікті мамандардан тұратын
топ немесе топтарды құруы қажет. Инспекциялық тексерулерді жүргізу үл-кен
еңбек көлемін қажет ететінін ескере ... ... ... ... кезеңділігін (әрбір банк кемінде жылына бір рет тексеріледі) және
жүргізілетін тексерулердің көлемінің жалпы немесе шектеулілігін ... ... ... банк ... ... ... ... банктің
жалпы қаржылық жағдайын айқындауға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... Республикасының екінші деңгейдегі банктердің қызметін рет-
теу механизмі қазіргі кезде көптеген елдерде қолданылатын осындай екі ... ... ... ... ... ... қадағалау әдісі жедел тексеруді
қажет ететін банктерді анықтаудың негізі болып табылатын көрсеткіштерді
айқындау үшін ... және ... ... ... ... дұрыстап тексеруді ұйымдастыруды қамтамасыз етеді.
Қашықтан қадағалау, инспекциялау барысында анықталған ... ... ... нәтижесіне бақылау жасауы мүмкін және де ... ... ... ... есеп ... ... ... біліктілігі мен кәсіптілігі болу керек.
2 Банктік топтардың қызметін жиынтық қадағалау
Өткен ғасырдың сексенінші ... ... ... ... ... ... ... бастағаны бәрімізге белгілі.
Олардың қызметінің ... ... ... ... мен ... барынша қамтуды көздейді. Мұндай қаржы-өнеркә-сіптік топтардың
негізгі элементі өзге компаниялардың мүшелері бола ... ... ... ... тартуды және қызмет көр-сетуді ... ... ... ... Бұл ... банктер бірнеше ірі клиенттердің
қаржылық жағдайына тәуелділіктен туындайтын қосымша ... ... ... ... ... басқа компаниялармен байланысты
туындайтын тәуекелдерін ескеретін болса, онда оны жиынтық ... ... ... ... (консолидированный) қадағалау – бұл банктік
топтардың және банкпен аффилирленген тұлғалардың басында болатын ... ... ... ... ... қадағалау-дың әдісі. Оның
негізгі мақсаты – қадағалау органдарына банктік топтар-дың басында ... ... ... ... депозитор-ларының мүдделерін қорғау
қаржы конгломераттарының айқындығын артты-ру, сондай-ақ қажет кезінде
тиісті шара қолдануды ... ету ... ... ... ... ... асыру үшін біріншіден, аф-
филиирленген тұлғаларға анықтама ... ... ... ... ... ие ... ... аффилиирленген тұлғалар туралы шынайы ақпа-раттар
алуға құқылы және анықталған кемшіліктерді ... ... ... ... ... ... Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы”
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... “Тұлға мынадай жағдайларда банктің аффилирленген тұлғасы
болып табылады, егер:
- ол банктің ірі ... ... банк сол ... ірі ... болып табылса;
- сол тұлғаның ірі қатысушысы банктің ірі ... ... ... ... заңда мынадай анықтама беріледі: “Банктің
ірі қатысушысы – бұл банктің дауысты акцияларының он немесе елу ... ... не ... ... ... ... қабыл-даған шешімдеріне
ықпал ету мүмкіндігі бар, Қазақстан Республикасының резиденті ... ... жеке ... ... ... ... ... банктің басқа компаниялармен байланысы негі-
зінде туындайтын тәуекел ... ... ... онда ол, ... ... ... яғни олардың қаржылық жағдайы, айналысатын кәсібі, сондай-
ақ компания басқармасының және өзге жетекшілерінің ... ... ... ... ... ... туралы
толық ақпараттар алуға тиіс.
Компаниялардың қызметін реттейтін елдердің заңдарында бас (ата) ... ... ... ... жиі ... ... елдерде ата ком-
пания деп елу пайыздан астам акцияларды иеленетін компанияларды ... өзге ... ... ... ... ... ... “бақылау” термині пайдаланылады.
Қазақстан тәжірибесінде еншілес банкке ... ... елу ... астамы бас банке тиесілі болып табылатын екінші деңгейдегі банкті
жатқызады.
Банктік супервизорлар үшін ... ... ... ... себебі, кез келген компания, өзге компаниялардың бақылауында
болса, ол компанияларды жарғылық капиталының ... ... ... ... ... ... ... қарау шартты.
Банктік топтарға халықаралық талдау жүргізу нәтижесінде белгілі ... олар ... ... ... ... ... мүдделі болмайды, бұл дегеніміз өз кезегінде пайдасыз жұмыс
жасайтын ондай компаниялардың ата ... ... ... ... және банктердің депозиторлары мен кредиторларының оларға деген
сенімдерінің төмендеуіне әкелетінін көрсетеді.
Жиынтық тәуекелді бағалаудан бұрын ... ... ... ... тұлғалардың және акционерлерінің тізімі нақтылануға тиіс.
Қазақстанда екінші деңгейдегі банктің ірі қатысушысы болу ... ... құру ... Республикасының банктер және банктік
қызмет туралы” Қазақстан Республикасының заңына және “екінші дең-гейдегі
банктің ірі қатысушысы ... ... ... мәртебесін алу ту-ралы”
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің ережесіне сәйкес жүзеге асады.
Ережеге сәйкес ондай мәртебені алуда мынадай құжаттарды ... сол ... ірі ... мәртебесін алу туралы өтініш
берушінің жоғары ұйымының шешімінің көшірмесі;
- банктің акциясын ... алу ... мен ... ... ... ... қосымша бетпен расталған, мәртебені сатып алуға
арналған ақша ... көзі және ... ... ... ... тапсырма алған өкіл туралы мәліметтер,
соның ... ... ... ... ... ... банкісінің бекіткен формасын-
да өтініш беруші туралы, яғни еңбек қызметі, сотталғандығы, ... ... ... бұзғандығы үшін әкімшілік
жауапкершілікке тартыл-ғандығы туралы қысқаша мәліметтер;
заңды ... ... ... ... ... құжаттары;
- Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің бекіткен формасында
өтініш берушінің жетекшілік қызметкерлерінің ... ... ... байланысты құқық бұзғандығы үшін әкімшілік жауапкершілікке
артылғандығы туралы ... ... ... ұйыммен куәландырылған соңғы екі қваржылық жылдағы
қаржылық есебі, сондай-ақ ірі қатысушыс мәртебесін беру ... ... ... ... ... қаржылық есебі;
- ірі қатысушы атағын алғаннан кейінгі уақытқа арналған ... ... ... есеп ... балансы, өзге заңды
тұлғамен қосылу, ... ... ... банктің қызметіне
өзгерістер енгізу туралы жоспары мен ұсыныстары).
Жалпы жиынтық қадағалауға байланысты корпоративтік топтарды үш ... ... ... ... топ;
2) аралас қызметі бар банктік топ;
3) қарапайым қаржы конгломераты;
4) күрделі қаржы конгломераты.
Қарапайым банктік топқа ... ... ... ... ... ... ... банктік топтар негізінен белгілі бір кәсіпкерлік қызметпен
айналысуға бағытталған еншілес ... ашу ... ... ... ... ... ... банктік топтар банктерден және
қаржылық қызметтер нарығында қызмет етуге бағытталған оның ... ... ... банктік топтарды холдингтік компаниялар басқаруы мүмкін.
Мұндағы холдингтік компаниялардың қызметтері ... ... ... және ... инвестицияларын басқарумен сипат-талады.
Аралас қызметі бар банктік топ банк қызметімен айналыспайтын ... ... ... ... ... бар банктік топқа өнеркәсіптік компаниялар және банк-тер
бақылау жасайды.
Аралас қызметі бар ... ... ... компаниялар және банк-тер
бақылау жасайды.
Қарапайым қаржы конгломератындағы ұйымдар негізінен қаржылық қызмет
атқарады және олар банктік, ... және ... ... ... ... компаниялары болып табылады.
Күрделі қаржы конгломератында қаржы ... ... ... емес ұйымдар не корпорациялар арқылы өздігінен бақыла-нады. Мұндай
ұйымдар банктік, бағалы қағазбен сауда және ... ... ... ... ... деп ... ... айнылыса-тын,
қызметі ортақ бақылауда болатын кез келген компанияны атауға ... ... ... ... үшін ... аффилиирленген тұлға-лардың
барлығын анықтап, сондай-ақ олар туралы, яғни банктің қаржылық жағдайына
қауіп туғызатын ... алу және ... ... ... ... ... аффилирленген тұлғалары болып саналатындардың қызметіне
жиынтық ... ... ... ... ... жөнін-дегі
Базель комитетінің жасаған Тиімді банктік қадағалаудың негізгі ... ... ... ... Базель комитеті әлемнің экономикалық жа-
ғынан дамыған елдерінің орталық банктерінің ... ... ... жылы ... ... күні ... қадағалау жөніндегі Базель
комитеті бұл банктерге және өзге ... ... ... жүргізетін
әлемнің барлық елдері кіретін дүниежүзілік ұйым болып табылады. Бұл
комитеттің ... ... ... ... ... Франция, Германия,
Италия, Жапония, Люксембург, Нидерландия, Швеция, Щвейцария, Бірккен
Хандық, АҚШ сияқты елдердің ... ... мен ... ... ... Комитеттің мәжілісі Швейцарияның Базель қаласында
орналасқан ... есеп ... ... ... жылы ... айында Банктік қадағалау жөніндегі Базель комитеті
Тиімді банктік қадағалаудың негізгі принциптерін жасады. Тиімді ... ... ... 25, оларды бірнеше топқа топтастырып былай
беруге болады:
- тиімді банктік қадағалауды жүргізудің ортақ ... ... және оның ... ету ... ... ... нормативтерге және өзге нормалар мен лимиттерге
қойылатын талаптар;
- қашықтан банктік қадағалау әдістері;
- банктердің есебіне қойылатын талаптар;
- қадағалау ... ... ... ... қызметі.
Банктік қадағалау – банктік заңдылықтардың орындалуын қамтама-сыз
ететін әртүрлі мемлекеттік органдардың қызметін сипаттайды.
Банктік қадағалау жүйесіне ... ... ... ... банктік мекемелердің түрлері;
- банктік операцияларды жүргізуге арналған лицензиялар ... ... ... ... және ... есеп стандарты;
- банктік қызметке берілген лицензияларды жоққа шығару немесе
банктік операцияларды шектеу;
- аудиторлық ... ... ... ... ... әкімшілігін тағайындау;
- банкті төлем қабілетсіз деп жариялау.
Банктік қадағалауды ұйымдастыру құрылымы әр елде әр ... ... ... ... ... ... қадағалауды ұлттық орталық банктері жүргізеді.
Канада және Швейцарияда қадағалау органдары орталық банктен тыс қызмет
етеді. Ал, Германия, АҚШ және ... ... ... жүйе, яғни
қадағалауды орталық банктер мен бірге ... ... ... жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі 1995 жылы ... ... қол ... ... ... жоғарды аталған ... ... ... ... орындауда. Бүгінгі күні Жиын-тық
қадағалау туралы ... ... ... ... бірқатар
принциптер ғана толық орындалмауда, ал қалған принциптерді ... ... ... ... Қазақстандағы банктік топтардың қызметіне қадағалау
жүргізуге толық мүмкіндік береді.
Айталық, 2005 жылдың 1 қаңтарындағы мәліметтер ... ... ... ... ... ... реттеу және қадағалау ... ... 9 ... топтарға жиынтық қадағалауды жүргізеді.
Банктік топтардың қызметін реттеу мақсатында Қазақстан Республика-сының
Ұлттық ... ... ... ... ... ... нормативтер
белгілейді:
- жарғылық капиталдың төменгі мөлшері;
- меншікті капиталдың жеткілікті ... бір ... ... ... ... ең ... мөлшері.
Банктік топтардың жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері 1,5 млрд.
теңге көлемінде бектіліген.
Меншікті ... ... ... ... ... талап қойылмаған болса, онда ең төменгі меншікті капиталды анықтау
үшін активтер мен шарты және мүмкін ... 0,2 ... ... ... ... ... түрде есептеледі:
МК (НМК ( (ҚНМК ( ҚМКТ(,
мұндағы,
МК – меншікті капитал;
НМК – банктің нақты меншікті капиталы;
ҚНМК – банктік топтың қатысушысының ... ... ... мөлшері
(банктен басқа);
ҚМКТ – банктік топтың қатысушысының меншікті капиталының ең ... ... ... ... ... ... топтың меншікті капиталының
тәуекел дәрежесіне қарай өлшенген активтер мен ... және ... ... және үлесі былай есептеледі:
МК - Ү
К =
А – П
мұндағы,
К –меншік капиталының жеткіліктігі коэффициенті;
Ү - азшылық ... - ... ... ... ... ... мен шартты және мүмкін
міндеттемелер;
П – меншікті капиталға кірмеген арнайы құрылған резервтер және ... ... ... ... ... ... 0,12 -ден кем ... қарыз алушы деп банктік топтың қатысушысының алдында қандай да бір
міндеттеме бойынша борышқор ... ... кез ... ... ... ... бір немесе бірнеше борышқорларынан тұратын топтар үшін
тәуекел ... ... ... бірі ... ғана ... ... бірі ... 25(-дан астамын иеленеді;
- борышқорлардың акцияларының 25(-дан астамын иеленетін және оған
тікелей не ... ... ... тұлғалар.
- борышқордың бірі екінші біріне өзінің меншікті активтін
пайдалануына ... ... оның ... ... болып
табылатын, сондай-ақ екіншісінің міндеттемесі үшін жауапты
тұлға;
- борышқорлар банктік ... ... ... ... бо-рышқор
тұлғаға өздерінің меншікті активін беріп, ... ... үшін ... түлға алдында жауапты тұлға.
Банктік топтың бір қарыз алушысына келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері
былай есептеледі:
Т
ЖТ =
МК
мұндағы,
ЖТ –бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең ... ... - бір ... ... ... ... топтың тәуекелдің мөлшері;
Бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері аффилирлен-ген
тұлғаларға қатысты меншікті капиталдың 10(-нан және ... ... ... ... ... тәуекелдің ең жоғары мөлшері әр қайсысы аспауға
тиіс ... ... ... ... ... банктің топтың меншікті
капиталының мөлшерінің сегіз есе көлемінен ... ... ... ... ... ... ... банктік топтарға арналған пруденциялдық нормативтердің қолданыла
бастаған уақытынан бастап, олардың еншілес ұйымдарының қаржылық-шаруашылық
көрсеткіштері жақсарған.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, ... ... – бұл банк ... қандай да
бір ауытқуларды білу мақсатында бақылауды сипаттайды.
Банктік қадағалаудың басты міндеттерінің бірі – бұл ... ... ... ... ... ... жүргізуді қамтамасыз ету, яғни
банктік сектордың сенімділігі мен тұрақтылығын қолдау болып табылады.
Банктердің қызметін ... екі ... ... бар. ... ... ... (дистанционды) қадағалау әдісі
2) инспекциялық әдісі.
Қашықтан (сырттан) қадағалау әдісі – бұл банктердің қадағалау орган-
дарына мәліметтер беру түрінде жүргізілетін пруденциялық қадағалау ... ... ...... ... жерінде тексеру
арқылы олардың жағдайлары туралы нақты мәліметтер алуға ... ... ... ... ... әдісінің артықшылығы – банктің барлық операциялары мен
тәуекелін тиянақты ... ... ... ... ... ... алуға болады.
Егерде қадағалау банктердің басқа компаниялармен байланысты туын-
дайтын тәуекелдерін ескеретін болса, онда оны жиынтық қадағалау деп ... ... – бұл ... ... және банкпен аффи-
лирленген тұлғалардың басында болатын немесе басынан кешетін ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін:
1. аффилиирленген тұлғаларға анықтама беру;
2. қадағалаушы органның екі құзіретке ие болуға тиіс: аффилиирленген
тұлғалар туралы шынайы ... ... ... және ... ... қалпына келтіруге байланысты шаралар қолдануға құқығының болуы.
Банктік қадағалау жүйесіне мыналар кіреді:
- қадағалауға жататын банктік мекемелердің түрлері;
- банктік ... ... ... ... беру
процедурасы;
- бухгалтерлік есеп, банктік және статистикалық есеп стандарты;
- банктік қызметке берілген лицензияларды жоққа шығару ... ... ... ... ... міндеттілігі;
- банкті уақытша басқару әкімшілігін тағайындау;
- банкті төлем қабілетсіз деп жариялау.
Жоғарыда келтірілген анықтамаларды қорыта келгенде, ... ... ... – банктік заңдылықтардың орындалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... сипаттайды.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Мақыш С.Б. Банк ісі / Оқулық . Алматы. ... ...... ... С.Б., ... А.Ә Банк ісі. Оқу құралы. Алматы. ... ... ... С.Б. Ақша ... және ... Оқу құралы. Алматы. Издат-
маркет. 2004.
4. Мақыш С.Б. ... ... ... Оқу ... ... ... К.З. Банк ісі. Оқу құралы. Алматы: ҚазҰТУ. ... ... Ғ. ... банк жүйесі. Алматы.Экономика. 2008ж.
7. Хамитов Н.Н.Банк ісі. Алматы. Экономика. 2006 ж.
8. Банковское дело: учебник / под ред. О.И. ... // ... и ... 2004 ... ... ... ... / под ред. Г.Г.Коробовой. ... ... ... ... / под ред. А.М. ... ... ... Банковское дело Под ред. Г.С.Сейткасымова // Астана ... 2007 ... ... ... ... руководство / Под ред. ... М. ... - М.: ... 1998 г.
13. Банки и банковские операции / Под ред. Е.Ф. Жукова. - М., ... ... Н.Н. ... ... и его ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік бақылау мен қадағалаудың түсінігі,түрлері23 бет
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
«Банк ісі» лекциялық курсы70 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
Ішкі банктік бақылау әдістері мен тәсілдері41 бет
АҚШ банк жүйесінің ерекшеліктері5 бет
Ақша айналысын реттеудегі Ұлттық банктің рөлі33 бет
Ақша-несие саясаты жайында24 бет
Банк қызметін қадағалау және бақылау жүйесі мен сатылары24 бет
Банк қызметін қадағалау және рейтингтік бағалаудың ақпараттық жүйесіне қойылатын талаптар56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь