Аль-фараби және педагогика

Әбу Насыр Мухаммед ибн Мухаммед ибн Тархан ибн Узлаг әл-Фараби ат-Түрки — әлi Аристотельден кейiнгi «Екiншi ұстаз» атанған данышпан ойшылдың толық есiмi осындай. Ол Сырдарияның Арысқа қоятын тұсындағы көне Отырар қаласында (арабша Фараб) әскербасы әмiр қызметшiсiнiң отбасында дүниеге келдi. Бiрақ жас Әбу Насырды сарай қызметi кызықтырмады. Ерте оянған ғылымға деген қызығушылық оны жолға алып шықты. Бiлiм туып Шығыстың сол кездегi iрi ғылым және мәдениет орталықтарын тегiс шарлады. Оның осы сапары өмiр бойына жалғасып, соңында Сирияның Дамаск қаласында 950 жылы желтоқсанда үзiлдi.
Әл-Фараби өз заманында мәлiм болған ғылым салаларын әрi қарай дамытып, 160 шамасында трактат жазған. Ол Аристотельдiң барлық кiтаптарына дерлiк түсiндiрме жазған. Бұл iсте ғалымның қандай мґқияттылығынан бiр мысал: Аристотельдiң «Жан туралы» деген еңбегiне ол өз қолымен «Мен бұл кiтапты мың қайтара оқыдым» деген белгi соқјан.
«Таза ағайындар» iлiмiнен кейiн араб тiлiндегi философиялық ойдың орталығы Орта Азия мен Иранға ауысты. Сол кезде мәдениет орталығы болған қалалар: Бұхара, Самарканд, Мерв, Нишапур, Исфаған, Рей, Хамадан, Отырар, тағы басқалар. Мiне, осы заманда, яғни X—XI ғасырларда есiмдерi әлемге әйгiлi бол¬ған екi адамды айтуға болады, олар — әл-Фараби және Ибн-Сина. Заманында теңдесi болмаған бґл ғґламалар — Аристо¬тель еңбектерiн терең бiлген әрi оларды жан-жақты түсiндiруде аса үздiк еңбек етушiлер.
Әл-Фарабидiң грек философиясын, әсiресе Аристотельдi жетiк бiлгенi үшiн оны «екiншi ұстаз» деп атаған. «Екiншi ұстаз» деу - философия тарихында әл-Фарабидi Аристотельден кейiнгi орынға қою деген сөз.
Әл-Фараби этникалық тегi жағынан түркi жұртынан шыққаны шындық. Оның «фамилиясы» өзi дүниеге келген Фараб деп аталған қаланың атауы. Фамилия етiп туған жерiн немесе туған қаласын алу — көне заманнан келген дәстүр. Мысалы, Александр Македонский (Македония елi, қаласы), Солон Афин¬ский (Афина қаласы), Фалес Милетский (Милет қаласы), Анахарсис Скифский (скифтерде қала болмағандықтан, «Скиф» ел атауын алған), Фома Аквинский (Аквиант — жер аты)...
Дәстүр ортақ. Мәселе фамилияны бiлдiретiн жалғауда. Араб-тар «и» қолданса, Еуропа «сқий»-дi қолданған. Ал Аристотель тарихта Стагирит деген есiммен белгiлi. Стагирит деген ғаламаның туған жерi. Аристотельдiң «кемшiлiгi» — ол Афиндық еместiгi. Мұны кезiнде ғұламаға сын ретiнде, яғни «тағысың» деген мәнде айтқан. Мұның бәрiн айтып отырғаным, Әбу-Насыр (өз есiмi) «фамилия» алғанда әлемдiк мәдени дәстүр контексiнде болғаны. Адамның аты-жөнiнiң аталуы мәдени-тарихи феномен. Ғұламалар бґл мәселеге айрықша мән берген. Екiншi ұстаз Әбу-Насыр әл-Фараби дегенде, бiз оның тарихи тегiнiң қайдан шыққанын бiрден бiлемiз.
        
        Аль-Фараби және педагогика
Әбу Насыр Мухаммед ибн Мухаммед ибн Тархан ибн Узлаг әл-Фараби ат-
Түрки — әлi ... ... ... ... ... ... ... есiмi осындай. Ол Сырдарияның Арысқа ... ... көне ... ... ... әскербасы әмiр қызметшiсiнiң ... ... ... жас Әбу ... ... қызметi кызықтырмады. Ерте оянған
ғылымға деген қызығушылық оны жолға алып шықты. Бiлiм туып ... ... iрi ... және мәдениет орталықтарын тегiс шарлады. Оның осы сапары
өмiр бойына жалғасып, соңында Сирияның Дамаск ... 950 ... ... өз ... ... ... ... салаларын әрi қарай дамытып,
160 шамасында трактат жазған. Ол ... ... ... дерлiк
түсiндiрме жазған. Бұл iсте ғалымның қандай мґқияттылығынан бiр ... «Жан ... ... ... ол өз ... «Мен бұл ... ... оқыдым» деген белгi соқјан.
«Таза ағайындар» iлiмiнен кейiн араб тiлiндегi ... ... Орта Азия мен ... ... Сол ... ... орталығы болған
қалалар: Бұхара, Самарканд, Мерв, Нишапур, Исфаған, Рей, Хамадан, Отырар,
тағы басқалар. Мiне, осы ... яғни X—XI ... ... ... ... екi ... ... болады, олар — әл-Фараби және ... ... ... бґл ...... ... ... әрi оларды жан-жақты түсiндiруде аса үздiк еңбек етушiлер.
Әл-Фарабидiң грек философиясын, әсiресе Аристотельдi жетiк ... оны ... ... деп ... ... ұстаз» деу - философия
тарихында әл-Фарабидi Аристотельден ... ... қою ... ... ... тегi ... ... жұртынан шыққаны шындық. Оның
«фамилиясы» өзi дүниеге келген Фараб деп аталған қаланың ... ... ... ... ... ... қаласын алу — көне заманнан келген дәстүр.
Мысалы, Александр Македонский (Македония елi, ... ... ... қаласы), Фалес Милетский (Милет қаласы), Анахарсис Скифский
(скифтерде қала болмағандықтан, ... ел ... ... Фома ... — жер ... ... ... фамилияны бiлдiретiн жалғауда. Араб-тар «и»
қолданса, Еуропа «сқий»-дi қолданған. Ал Аристотель тарихта Стагирит ... ... ... ... ... ... жерi. ... — ол Афиндық еместiгi. Мұны кезiнде ғұламаға сын ... ... ... ... айтқан. Мұның бәрiн айтып отырғаным, Әбу-Насыр (өз
есiмi) «фамилия» алғанда әлемдiк ... ... ... ... Адамның
аты-жөнiнiң аталуы мәдени-тарихи феномен. Ғұламалар бґл мәселеге айрықша
мән ... ... ... ... әл-Фараби дегенде, бiз оның тарихи
тегiнiң қайдан шыққанын бiрден бiлемiз.
Сондықтан оның кiм екенiнде еш талас жоқ.
Фарабитану iсi ... ... ... ... оның ... ... ... аударылды. Қазақшаланған әл-Фараби еңбегi әзiрше шамалы және ғұлама
еңбектерiнiң орысша аудармасы көңiлден шыға қоймайтын ... оның ... тура араб ... ... жөн ... ... ... себеп, араб тiлiндегi философтарды орысшаға аударғанда, олар
бiздiң түркiлiк-қазақы ... ... ... Араб философтарының еңбегi
түпнұсқада бiзге жақын, көптеген түсiнiктер, ұғымдар қазақ дүниетанымында
ешбiр аудармасыз сол араб ... ... ... жүр. ... ... ... ... көп ойлар өз бояуын ... ой ... ... ... мен ... ... мәндегi)
түсiнiктерiнде айырма бар. Олай болатыны — ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде. Дiни
партикуляризм мiндеттi түрде дүниетанымдық үйлеспеушiлiктi туғызады.
Ендi Әбу-Насыр ... ... ... ... тоқталып
өтелiк.
Бiрiншiден, әл-Фараби философия тарихында, жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... болған.
Демек, ол Аристотельдi түпнұсқада оқыған. Олай болмағанда, ол Аристотельдi,
көне грек философиясын жете ... ... емес ... ... нақтылы негiз бар. Әл-Фараби заманында латын әлi модаға
кiрмеген. Латынның күшеюi католицизмнiң дүниеге келуiмен ... ... ... ... ... ... ... дейiн зиялы қауым араб тiлiнде сөйлеген. Оның саяси негiзi
араб халифатының ... ... ... ... араб ... көне
грек тiлiн меңгеру қажет болған. Сондықтан олар Платон, Аристотельдердi өз
тiлiнде оқыған, одан кейiн оларды араб ... ... ... ... ... ... ... айтқан (Қараңыз: «Ақиқат», №
4, 1998) болатынбыз.
Екiншiден, Фараби дiн мәселесiне келгенде, Құдай ... ... ... Ол Аристотель iлiмi негiзiнде әлемнiң алғашқы ... ... ... - ол Құдай. Бiрақ Фараби дүниенiң материалдығын
да мойындап, оның ... ... тыс) ... ... деп ... Ол Аристотель сияқты материя мен ... ... ... ... ... Фараби форма үздiксiз өзгерiсте, ал материя
мәңгi деген.»
Үшiншiден, таным мәселесiне келсек, Фараби ақыл ... ... ... ... ... адам ақылы Жаратушы құдiретiнiң бiр көрiнiсi
деген. Ғылым, Фарабидiң айтуынша, ақылдың нәтижесi, оның екi түрi ... және ... ... ... ... ... ... практикалық — этика мен саясат.
Төртiншiден, Фарабидiң мемлекет, саясат, қала өмiрi ... ... ... ... ... және «Азаматтық саясат» деген
еңбектерi де бар. Мұнда ол мемлекет пен заман туралы ... ... ... шығармаларда Фараби кейбiр утопистiк сарынға да түсетiн ... ... ... ... оның ... ... ойлар әсiрелеусiз болмаса керек.
Бесiншiден, Фарабидi таза рационализм тұрғысынан түсiнген, менiңше,
толық ... Ибн Сина ... ... ... Ал ... ... ... туралы мынадай мәлiмет бар: «Әл-Фараби ... ... Өз ... ... ... ... ... 950 жылы туған.
1047 жылы кiсi қолынан қаза болған. Ол тек философ емес, гипноздық қасиетi
де болған. Оның ... ... ... ... еңбектерiн Лейден
кiтапханасынан кездестiруге болады» (Көрсетiлген еңбек. — М., 1994. — С.
37).
Герметикалық философ деп эзотерикалық iлiм ... ... бар ... ал эзотериялық дегенiмiз — құпиясы, сыры iшiнде ... ... ... ... ... не мистикаға қатысы барлығы сөз болуы керек.
Ескертпе: Әл-Фарабидiң ... ... және ... ... деген еңбектерiн орыс тiлiнен аударып, оқырман назарын тұңғыш рет
ұсынып отырмын.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары56 бет
Әл-Фараби еңбектеріндегі халықтық педагогика мәселелері6 бет
Әл-Фарабидің педагогикалық-психологиялық көзқарастары57 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ зиялыларының педагогикалық ойлары49 бет
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Біріктірілген сабақтарды өткізу кезінде компьютерлік технологияларды қолдану6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь