Монополия және монополиялық тепе-теңдік, Қазақстан Республикасының монополиялық нарығын реттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3.4
Бөлім 1. Монополия және монополиялық тепе.теңдік
1.1 Монополия және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5.10
1.2 Монополиялық биліктің көрсеткіштері және оның әлеуметтік шығындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.13
1.3 Ұзақ мерзімді кезеңдегі монополиялық тепе.теңдік..14.15
Бөлім 2. Қазақстан Республикасының антимонополиялық нарығын реттеу.
2.1 Мемлекет тарапынан монополияны реттеу ... ... ... .16.18
2.2 Монополиялық капитализм ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.22
2.2 Қазақстан Республикасында антимонополияға қарсы заңдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23.26
Бөлім 3. Есептер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27.30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31.32
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Курстық жұмысымда мен мынадай тақырыпты қарастырдым : «Монополия және монополиялық тепе-теңдік , Қазақстан Республикасының монополиялық нарығын реттеу».
Алдымен, курстық жұмысымды әдеттегідей жоспар құрудан бастадым. Бұл курстық жұмысты қарастыру барысында үш бөлімге бөлдім. Әр бөлім үш бөлімшеден құралады. Бұлардың барлығына мен жеке-жеке тоқталдым.
Алғашқы бөлімді монополия және монополиялық тепе-теңдік деп атадым. Бұл бөлімде монополия, монополия түсінігі , оның түрлері мен ерекшеліктеріне , монополиялық биліктің көрсеткіштері мен әлеуметтік шығындарына және ұзақ мерзімді кезеңдегі монополиялық тепе-теңдік сияқты тақырыптарға жеке тоқталдым.
Екінші бөлімді Қазақстан Республикасының антимонополиялық нарығын реттеу деп атап кеттім. Бұл бөлімде мемлекет тарапынан монополияны реттеу, нақты монополияны реттеу және Қазақстан Республикасында антимонополияға қарсы заңдарды қарастырдым.
Келесі бөлімге келетін болсақ, берілген жоспар бойынша осы монополия тақырыбына байланысты бірнеше есептер құрастырдым.
Енді осы монополияға сәл ғана түсініктеме беріп өтейін.
XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап ҒТП-ның әсерінен өндірісті шоғырландыру жүріп жатыр , ол ірі және аса ірі кәсіпорындардың ,яғни монополияның құрылуына әкеп соқты.
Монополия (грек – moons – жалғыз , polio – сатамын ) жее өндіруші тауар рыногын бақылап және сол рынокта үстем орын алған кезде пайда болады.
Монополия – басқа сатушылар мен өндірішулерді ығыстыру мақсатымен бір компания не компания тобының белгілі бір тауар рыногын немесе сол тауарды өндіруді басып алуы .
1. Г. Нұрмолдақызы Заң қабылданып еді , монополистердің монологы естіле бастады. /Жас Алаш 1998 жыл 6 тамыз
2. Егеменді Қазақстан Табиғи монополиялардың тарифтері төмендетілді. 1998 жыл 29 тамыз
3. Қазақстан Республикасы орталық атқарушы және өзге де мемлекеттік органдардың нормалық құқықтық акт бюллетені 2000 №2.
4. Қадырбеков Б. Экономиканы монополсыздандыру реформаның басты бағыты /Қаржы-қаражат 1996 №5
5. Я. Әубәкіров Экономикалық теория негіздері Алматы Санат 1998
6. Н.Қ.Мамыров, Қ.С.Есенгалиева, М.Ә.Тілеужанова Микроэкономика Алматы Экономика 2000
7. Ж.Қ.Нұрпейісов. Микроэкономика негіздері. Астана, 2001
8. Гальперин В.М.,Игнатьев С.М., Моргунов В.И. Микроэкономика СПб, 2001
9. Экономикалық теория негіздері.Оқулық.- А., «Санат», 1998. – 479 бет.
10. Б.Б.Байжұмаев, Т.П.Табеев, Ф.Н. Жақыпова, Я.Ә. Әубәкіров.- А : Қазақ университеті, 1999. – 280 бет.
11. Е.Қ. Құдайбергенов, С.Қ.Бекмолдин, С.С: Мәуленова. Экономикалық теория: Оқу құралы.-А: Экономика , 2003.-194 б.
12. Мамыров Н.Қ.,Есенғалиева Қ.С., Тілеужанова М.Ә. Микроэкономика : Оқу құралы.- А: Экономика ,2000.-420б.
        
        Мазмұны:
Кіріспе
............................................................................
...... 3-4
Бөлім 1. Монополия және монополиялық тепе-теңдік
1. Монополия және оның түрлері.................................. 5-
10
2. Монополиялық биліктің көрсеткіштері және оның ... Ұзақ ... ... ... тепе-теңдік..14-15
Бөлім 2. Қазақстан Республикасының антимонополиялық нарығын реттеу.
1. Мемлекет тарапынан монополияны реттеу.............16-18
2.2 ... ... ... ... ... антимонополияға қарсы
заңдар..........................................................
.........23-26
Бөлім ... ... мен ... ... ... : «Монополия және
монополиялық тепе-теңдік , Қазақстан Республикасының монополиялық нарығын
реттеу».
Алдымен, курстық жұмысымды әдеттегідей жоспар құрудан бастадым. ... ... ... ... үш ... ... Әр ... үш
бөлімшеден құралады. Бұлардың барлығына мен жеке-жеке тоқталдым.
Алғашқы бөлімді монополия және монополиялық тепе-теңдік деп атадым.
Бұл ... ... ... ... , оның ... ... , ... биліктің көрсеткіштері мен әлеуметтік
шығындарына және ұзақ мерзімді кезеңдегі монополиялық тепе-теңдік ... жеке ... ... ... ... ... ... деп атап кеттім. Бұл бөлімде мемлекет тарапынан монополияны реттеу,
нақты монополияны реттеу және Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... берілген жоспар бойынша осы монополия
тақырыбына байланысты бірнеше есептер құрастырдым.
Енді осы монополияға сәл ғана түсініктеме беріп өтейін.
XIX ... ... ... бастап ҒТП-ның әсерінен өндірісті
шоғырландыру жүріп жатыр , ол ірі және аса ірі ... ... ... әкеп ... ... – moons – ... , polio – ... ) жее өндіруші
тауар рыногын бақылап және сол рынокта үстем орын ... ... ...... сатушылар мен өндірішулерді ығыстыру мақсатымен
бір компания не компания тобының белгілі бір ... ... ... ... ... басып алуы .
Монополияны талдауда « монополия» ұғымының бір мәнді ... ... ... зор ... ... бұл ... мәнін өз
этималогиясынан ( «моно» - біреу, « ... ... ... ... емес.
Нақты өмірде рынокта бір ғана фирма – тауар өндіруші әрекет ететін ... ... . Олай ... ... қисық сызығы абсолютті түрде икемді
емес фирманы табу мүмкін емес .
Сондықтан « таза» монополия ұғымы турлаы әр ... ... бір ... бар ... ... ... ... экономистердің осы
ұғымға балама іздеуі кездейсоқ емес, мысалы, « жетілмеген ... ( ... ), ... ... ( П. ...... ... қатынастарға тек өз өнімін сатып
алушымен түседі. Бұл өзара қатынастардың ... ... егер ... ... онда одан көп өнім ... ... Бір қарағанда
монополистің өз өнімінің бағасын төмендетуі пайымдау оғаш көрінуі мүмкін .
Бөлім 1. Монополия және ... ... ... және оның ... құрылымының ерекшеліктерін ... ең ... бірі , осы ... отырған нарықтағы фирмалардың саны
боп табылады. Жетілген бәсекелес нарығында тауарды сатушылар және ... саны өте көп ... ... олардың әрқайсысы жеке түрде
тауардың нарықтық бағасына әсер ете ... ... ... нарықтағы
сұраныс пен ұсыныс арасындағы байланыс арқылы анықталады.Осының салдарынан
тұтынушылар мен ... ... ... ... ... ... деп және өздерінің бақылауынан тыс деп ... ... ... ... пайданы ең жоғары деңгейге жеткізу , сондықтан
олар әрдайым ұтымды өнім көлемін ... ... ... ... өзі ... пайданы бөлу және ... бар ... ... Дәл осы ... де ... сұранысын арттыру үшін әрекеттер ... Ал ... ... ... бір ғана ірі өндіруші тұрады. Тұтынушы
қаласа да, ... да ... ... ... , оның ... ... ... болады. Монополистің үлкен билікке ие ... ... ... ... , осы тауардың алмастырушысы аз болуы
да әсерін тигізеді.Бұл 1-суретте бейнеленген.
1-сурет. Монополияның
ерекшеліктері.
Берілген тауарды ... тек бір ғана жеке ... бар және ... ... басқа тауарлар жоқ деп ұйғарсақ , онда мұндай нарық -
монополия , ал ...... деп ... ... ... ... жалғыз фирма болғандықтан оның ... ... бір ... ... ... ... табылады және ұсынылған тауардың шамасының
бағасын анықтайды.Монополист өзінің ... ... ... ... ... бәсекелес бағасынан әлдеқайда жоғары деңгейде белгілейді
және де бәсекелес фирмаға қарағанда тауарды аз ... ... ... өз ... ... көлемін өзгерту арқылы нарықтық ... ... ... онда ол ... билікке ие болады деп айта аламыз.
Егер нарықта жеке өндірушінің монополиялық билігі орнықса, онда қоғам
жалпы ... ... ... , ... тұтынушылар тауарды тұтынудың
көлемін азайта отырып , тауарға ... баға ... ... да ... ... ... нарықты монополиялауды шектейтін монополияға
қарсы заңдар қабылданып , іске ... Бұл ... ... ... ... ... – монополистер бар . ... ... ... ... деп ... кейбір нарықтарды монополиялауға
да мүмкіндіктер туғызылады . Оларды монополиялық нарыққа енудің тосқауылы
деп атайды және де олар кез ... жаңа ... ... ... ... ... ... :
1) ірі өндірістің басымдылығы;
2) легальды тосқауылдар ( шикізат ... , ... ... мен техниканың
жетістіктерін монополиялық түрде иелену , тауарды жеке ... ... ... ... ... ) ;
3) ... ... жүргізу .
Ірі өндірушілердің ұсақ өндірушілермен салыстырғанда өте ... бар . ... , ұсақ ... ... ... , ... ... ортаға шығуына ірі өндірушілер тосқауыл қоя алады.
Монополиялық өндірісте ірі фирмалардың ... ... ... ірі ... ... ұсақ ... ... гөрі төмен
болатыны практика жүзінде дәлелденген . ... ... ... ... ... тек қана экономикалық шектеулер емес , ... ... ... де қорғайды. Құқықтық шектеулердің көп тараған түрі –
жеке меншік құқығы . Егер бір фирманың ... өте ... ... ... , онда бұл ... монополист болады.Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам патент ... ... ол ... ... ... жеңілдіктерге ие бола алмайды . Легальды
тосқауылдың негізгі мәнін былай түсінуге болады : ... ...... , ал ... жоқ ... – құқығың да жоқ . Бұл жағдайдың біздің
мемлекетіміз үшін маңызы зор , ... ... ... ... ... тапқан
жаңалықтардың көбінің мемлекетаралық патенті жоқ болды , сондықтан да бұл
жаңалықтарды шет ... ... ... пайдалануда.Легальды тосқауылдың тағы
бір түрі жеке өндірушіге мемлекет тараыпынан белгілі бір тауарды өндіруге
ерекше түрде құқық ... ... ... ... ... қауіпсіздігі
көзделеді. Көп жағдайда арақ-шарап өнімдері , қару-жарақ шығару , дәрі-
дәрмек ... ... ... ... бір мемлекеттік фирмада
өндіріледі.
Монополияның мақсаты – рынокта баға мен өндіріс ... ... ... болатын жоғары табыс алу. Мақсатқа жету құралы болып
орташадан жоғары ... ... ... ... баға құрылуын
ұсынады.
Монополияның пайда болуы бәсекені жетілмеген ( жетілмеген бәсеке
рыногы ) сипатта дамытады.
Жетілмеген ... деп ... ... ... кем ... ... ... айтады.
Жетілмеген бәсеке үш типке бөлінеді: ... ... ... таза ... ... кезінде рынокта сатушылар мен сатып алушылардың
саны бірнешеу болады. ... жаңа ... ... ... ... , яғни өнімнің даярлығы оны басқа бәсекелестің ... ... ... ... ... ... қасиеттер : өнімнің
жоғарғы сапасы , әдемі орамы, сатудағы жақсы шарттар , дүкеннің ... ... , ... ... ... және т.б. болып табылады.
Осындай артықшылықтарға ие бола отырып, ... ... ... бір ... ... болады және бағаға әсер ... ие. ... , ... сату көлемі жоғары болғандықтан , бірде
монополист – фирмалар көп болады да, олардың әрбіреуі ... ... ... ... алады – бұл монополиялық бәсекенің ерекше ... ... ... ешқандайсыз бәсекелестерсіз бір ғана ... ... ... ... ... , сатушы өз бағасын өте кең
шектікте ауыстыра алады, ал максималды ... баға тек ... ... шектеледі.Кейбір жағдайда рынокта тек бір ғана ... ... Ол ... деп ... ролі экономикада екі жақты . Оның ... ... ... ... ... сапасымен ерекшеленеді , ал ірі
масштабты өндіріс ... ... мен ... үнемдеуге мүмкіндік
береді.
Жаман жағы монополия рынокта үстемдік етеді және монопольды жоғары
баға арқасында жоғары пайда ала отырып , ... ... ... ... , ... жоқ жағдайда , монополия техникалық ... ... ... ынтасын жоғалтады.
Осыны ескере келе , мемлекет бәсекені қолдай отырып , монополизмге
қарсы тұруға ... Бұл үшін ... ... ... ... заңдар
қолданылады, яғни бәсеке мен ... ... ... ... құралы болып табылатын заңдар пакеті қабылданады.
Бәсекені ... ... ... негізгі түрі – демпинг ... ... ... өнімді өзіндік құнынан төмен бағамен сату.
Ірі фирмалар – олар ... мол ... . ... ... де ... ... да тауарларды өздеріне тиімсіз бағамен
ұзақ уақыт сату арқылы , ұсақ ... ... ... Ұсақ ... ... кеткен соң , ірі фирма бағаны көтере отырып, өз ... ... ... ... әділетсіз жүргізу қадағаланады.
Нарықты монополиялаудың негізгі себептеріне ... ... ... ... ... ... . Ол бәсекелестіктен заңды шектеулер көмегімен
қорғалған.
2) Легальды тосқауылды . Бұл өкіметтен алынған ерекше құқықтар ... ... ... ... . ... бір ... ... бір фирмада
өндіру , оны екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... Ашық монополия . Берліген тауарды өндіретін тек қана бір ... және оның ... ... ... ... жоқ ... мақсаты – пайданы ең жоғарғы деңгейге жеткізу.
Сонымен, ... ...... ... тастаған бір
сатушы рыногы.
1.2 Монополиялық билік және оның көрсеткіштері.
Бәсекелестік нарықта жеке ... ... ... ... ... ... баға ... шығын деңгейінде белгіленеді. Өндіруші тауардың
нарықтағы бағасына әсерін тигізсе және баға шекті ... ... ... ... , онда біз жеке ... ... бар ... айтамыз . Ал монополиялық биліктің күшін бағалау
үшін , Абба ... ... ... Ол ... ... :
P - ... ... нарықтағы тауардың бағасының шекті шығындардан
ауытқу деңгейін анықтайды және оның мәні 0-ден 1-ге дейін өзгеріп отырады.
Көрсеткіштің мәні неғұрлым жоғары ... ... ... солғұрлым
күшті болады. Монополистің тепе- теңдік жағдайында :
P ۰(1 / E + 1 ) = MC ... біле ... , ... ... ... де ... болады :
P - MC 1
P ... ... : ... ... ... басқа жағдайларды
тұрақты деп ұйғарғанда , сұраныс икемділігіне кері пропорционалды болады ,
демек , өнімге деген сұраныс ... ... ... ... ... нарықпен салыстырғанда монополист – өндірушілер тауардың
бағасын жоғары деңгейде белгілейтінін және ... ... ... ... ... Осы жағдайдың нәтижесінде тұтынушылар тауар үшін жоғары
баға ... ... , ал бұл ... ... тұрақты деп ұйғарғанда
халықтың әл-ауқатын нашарлатады. Демек , монополиялық өндірушілер қызметі
қоғамға ... бір ... ... ... , әрі өмір сүру деңгейін
төмендетеді.
Біз монополиялық ... ... ... , тұтынушылар мен
өндірушілердің бәсекелес нарықтан монополиялық нарыққа көшу кезіндегі жалпы
ұтымдары згеруін салыстыра отырып ... ... ... ... ... және бәсеке нарығындағы шекті шығын қисықтары біркелкі
болады деп ұйғарайық.
Онда біз графикте бәсекелес фирма мен ... ... тепе ... ... ... ... монополиялық баға мен өнім шығару көлемі Р және Q ... ... өнім ... ... Р және Q деп белгіленген. Енді
бәсекелес ... ... ... ... ... жалпы ұтымы
қалай өзгеретіндігін есептейміз: тауар бағасы Р –дан Р – ге ... ... ... осы ... ... Q – дан Q – ге дейін
азайтады.
P
MC
P ... ... Q ... . ... ... ... жоғары деңгейдегі бағамен сатып алғанда тұтынушылардың кей
бөлігі А тікбұрышы ауданы шамасындағы ұтымдарынан айрылады. Ал ... ... ... шамасы жетпейтін тұтынушылар В үшбұрышы ауданына тең
болатын ұтымнан айырылады.
Сонымен,тұтынушы ұтымының жалпы ... ( А + В ) –ға ... ... ... ... бағамен сата отырып , қосымша пайда алады, ол
графикте А ... ... ... ... ... Q - ден Q – ге ... монополистің пайдасын С ... ... . ... ... ... ( А – С ) – ға тең ... Монополистің
пайдасын тұтынушылардың көрген зиянының көлемін алып ... , ... В + С ) – таза ... шамасы болады. Бұл шаманы қоғамның монополиядан
шегетін әлеуметтік зардабы деп ... ... ... ... ... ... монополист меншігіне ауысатын болса, солғұрлым қоғам
монополиялық биліктен көп ... ... Ұзақ ... кезеңдегі монополиялық тепе-теңдік.
Жетілген бәсекелестік моделін қарастырғанда біз осы ... саны ... ... ... , онда осы салада ұзақ ... ... ... деп ... . Бұл ... жетудің басты
шарты осы нарықта жұмыс істейтін фирмалардың оң экономикалық пайдасының
болмауы .
Ұзақ мерзімді кезеңде ... ... ... , ... ... ... тығыз байланысты :
1 ) қандай жағдайларда жалғыз өндіруші ұзақ ... ... ... ... ... сақтай алады ;
2 ) егер салада ұзақ ... ... ... ... , ... ... зауыттар салу арқылы өндіріс ауқымын кеңейтуге қандай
объективті күштер итермелейді .
Ұзақ мерзімді монополиялық тепе-теңдікке жетудің ... ... ... ... оң экономикалық пайда табуға мүмкіндігі болуы . Тек осы
жағдайда ғана өнім өндіруші өэ нарығын басқа өндірушілердің ... ... ... . ... ... алу ... ... орташа
шығындарымен монополиялық бағаның арақатынастарына да байланысты . Тауардың
бағасы монополистің ұзақ мерзімдегі ... ... ... ... ғана , ... оң ... пайда алады.
Монополистің алдында ұзақ мерзімді кезеңде өнім шығару ... ... тұр ... .Бұл ... ол екі ... шеше алады .Біріншісі
,зауыттың өндіру қуатын кеңейту, ал екінші жолы – ... , ... ... салу . Бір ... ... ... ... іс- әрекетімен
кеңірек танысайық . Ұзақ ... ... ... ... ... ұзақ ... шекті шығынның шекті түсімге тең болған ... ... ... ұлғайтумен ұзақ мерзімді орташа шығындардың азаюы
қатар жүріп отырған жағдайда монополист тек қана бір ... өнім ... одан әрі өнім ... ... ... ... ... соқтырса ,
онда монополистке бір ғана зауытты ... ... ... ... ... көбінесе екінші зауыт салу туралы шешім қабылдайды.
Монополист өндірісті , зауыттардың әрқайсысында өнім шығару ... ... ... ... тең ... етіп ... ... 2. Қазақстан Республикасының антимонополиялық нарығын реттеу.
1. Мемлекет тарапынан монополияны реттеу .
Көптеген елдерде жеке ... ... ... ... ... заңдар қабылданып, олардың қызметтерін ... әр ... ... ... , « ... деңгейдегі баға» белгілеу ,
салықтар және ... ... ... ... ... арқылы
тауарлардың бағасын неғұрлым жоғары қойып, ал өнім ... ... ... Көпшілік елдерде жеке фирмалардың монополиялық
билігін тежеу үшін арнайы заңдар қабылданады және оның ... ... ... ... ... қолданылады. Осы тәсілдердің бірі бағаны
шектеу , реттеу және салық салу. Енді осы айтылған ... ... ... әсер ... ... Бағаны реттеу. Фирманың монополиялық билігін жоғары деңгейдегі
баға қою арқылы реттеуді көрелік . Бұл баға ... MR=MC ... ... болу ... . Енді бұны ... түрінде көрсетейік .P , Q
- ... ... ... мен өнім ... MC
D
MR
Q Q Q ... ... ... мемлекет тарапынан реттеу болып, тауарға Р бағасы қойылды
делік. Соның нәтижесінде тауардың бағасы монополия бағасынан гөрі ... оның ... Q -ге ... көбейеді.Бағаны реттеу механизмі бұл жағдайда
нарыққа оң әсерін тигізіп тұр, бірақ бұл ... ... ... ... ең төменгі деңгейі бәсеке нарығының бағасына келіп тіреледі, одан
әрі баға төмендесе , өнім ... ... ... ... ... ... теріс әсерін тигізеді. Монополияға бағаны Р -нан
жоғары белгілесе,ондай жағдайда да баға монополиялық фирманың жұмысына әсер
етеді. Сондықтан ... ... Р ... ... ... , ал
монополия бағасынан төмен болуы керек: P < P < ... ... ... ... ... әсері. Фирманың шекті
шығындары тұрақты деп ұйғарайық. Мемлекет тарапынан монополиялық ... ... ... ... ... ... ... салық салу.
LRMC – шекті шығын;
Т - салық;
Р және Q - ... ... ... ... ... , ал P
, Q - ... ... кейінгі баға мен өнім көлемі .
Шекті шығын ... LRMC ... ... тең шамаға жоғары қарай
жылжиды , себебі салық мөлшерін өндіруші өз шығындарына қосады : LRMC ... ... ... ... ... ... да ... , бірақ
баға түгел салық көлеміне көбеймейді ол салық шамасынан аз ... Р - Р
< ... ... ... МС ... болған уақытт қосымша салық
салынса , баға салық мөлшеріне өсетіні белгілі. Ал монополия кезінде ... ... аз ... ... тұр, ... ... ... салық механизмі арқылы реттеу оң нәтиже береді.
2.2 Монополиялық ... ХII ... ... болды. ХVII ғасырдан бастап әрекет
еткен классикалық капитализм өз дамуында үш ... өтті ... ... ... ( ХVIII - ХIХ ғ. аяғы ): ... ... ( ХХ ғ . басы ) – бәсеке нәтижесінде
тауардың ... мен ... ... ... ) ірі ... ... ... монополиялар дамуының үш сатысы бөліп көрсетіледі :
1 . ХIХ ғ . 60 – 70 ... . Бұл ... ... енді ... ... – саран құбылыс болып табылатын ( 1865 ж . Германия – ... , 1870 ж. АҚШ – та 1 ... ... ... ).
2 . II ... 1873 ж. ... ... дағдарыстан кейін басталып
, ХIХ ғ . соңыны ... ... . Бұл ... ... ... ... ұшырауына себепші болды және өндірістің
шоғырлануына ықпал етті. 1887 ж. ... 70 ... ... ... , ... де монополиялар айырықша құбылыс болып табылмайды әрі экономикада
шешуші роль ойнамайды .
3 . III ... ХIХ ғ. ... ... . 1900 – 1903 жылдары
дағдарыстан ... ... ... ... ие ... көптеген
монополиялық бірлестіктер пайда болды. 1911 жылы Германияда 600 картель бар
еді .
Монополиялар – бұл жеке ... ( жеке , ... ... ... )
болатын әрі салаларға , нарықтарға және тұтас ... ... баға ... , ... пайда табу мақсатымен билік
жүргізетін ірі шаруашылық бірлестіктер .
Монополистік бірлестіктердің ... ... ) ... ... ( конвенциялар , пулдар , рингтер,
корнерлер ) – түрлі ... ... ... бар ) – бұл баға туралы уақытша
келісімдер . Олардың мүшелері өз ... ... ... ... ... алатын .
2 ) Картель - өнеркәсіптің бір ... ... ... . Ол ... ... және ... ... жоймайды
, бірақ олардың арасындағы бірқатар ... ( ... ... ... ... ; ... ... межелеп бөлу ; өндіріс ... ) ... ... ... ) Синдикат - бұл ... бір ... ... ... ... ... жоққа шығара ... ( өнім ... ... ал ол ... ... ... ... Трест - бұнда өнеркәсіптің бір немесе бірнеше саласының бірқатар
кәсіпорындарының меншігі мен ... ... ... та ... ... жоққа шығарыла отырып біріктіріледі .
5) Комбинат - макроэкономиканың ... , ... бір- ... ... кәсіпорындарының бірігуі.
6) Концерн - бұл мкароэкономиканың ... ... ... ... ... алу арқылы қаржылық бақылау орнату жолымен
біріктіру .
Капитализмнің монополистік сатысы ( ол « ... деп те ... ... белгілермен сипатталады:
- монополиялар түзілуіне әкеп соғатын өндірістің шоғырлануы;
- қаржылық капиталдың үстемдігі ;
- капиталдың сыртқа ... ;
- ... ... ... ;
- ... ... ... және оның шегі үшін күрес .
Мемлекеттік – монополистік капитализм ( ХХ ... ... ... )
- ... пен ... ... ... жөніндегі айрықша комитет ... ... ... . ... ... ... пен ... қатынастарға араласады , субсидиялар бөледі , дотацияларды
анықтайды , кредиттер ашады , протекционистік саясат ... ...... капитализм - капитализмнің ең соңғы әрі
ең ... ... . ... монополистік экономика ... ... ең ... даму ... ... ... .
Мемлекеттік – монополистік экономиканың айрықша табиғаты мынада:
1. Ол монополистік капиталдың мемлекетпен кірігуін білдіреді .
2 . ... ... ... процесіне қаржылық олигархия мүдделеріне
сай тікелей араласуы.
• мемлекет өз меншігінде кәсіпорындар , жолдар, электростанциялар
иеленеді;
• мемлекет ... , ауыл ... ... ... ... алады;
• ақша-несие операцияларына белсенді араласады ;
• мемлекеттік бюджет арқылы ұлттық табыстың елеулі ... ...... ... ... ... ең ... саласын қамтиды:
а ) өнеркәсіптік дамыған елдердің ішкі экономикасы саласын;
ә ) әлемдік экономика сферасын.
3. Экономиканы милитарландыру.
Ол монополияның ... ... ... ... ... ... мемлекетке арнап шығарады.
4. Мемлекеттік реттеу және бағдарламалау .
• мемлекеттік капитал салымдары және мемлекеттік сатып ... ... ... ... мен ... ... ... бағдарламалау.
5. Әлемдік шаруашылықта мемлекеттік – монополистік экономиканың
көрінуі:
... өз ... ... ... ... ... беру ... экспорттық несие бойынша
тауарларды сыртқа шығаруды ынталандырады;
• мемлекет өз есебінен капиталды ... ... іске ... сол ... ... ... ... тездетеді;
• мемлекеттің нашар дамыған елдерге көмек беруі;
• халықаралық мемлекеттік – монополистік одақтарды ... ... ... ... ... әр жаңа ... қоғамның қоғамның өндірістік күштерінің
сапалы секіруін және сонымен қатар капитализмнің ішкі ... ... ... ... Республикасындағы антимонополиялық заңдар.
Жетілмеген бәсекенің барлық даусыз жақсы жақтарымен қатар оның елеулі
кемшіліктері бар. ... ... ... ... шаруашылық
өмірдің кейбір салаларының монополиялануына әкеліп соғады. «Өзімен-өзі
болған» жетілген бәсеке , жетілмеген бәсекеге ... ... ... ... , ... ... ... бір билікті білдіреді. Ал бұл билік
әр түрлі алғы шарттарға негізделуі ... , ... ... ... ... алу ( капитал мен өндірістің шоғырлануы мен орталықтануы ... және баға ... бөлу , ... ... ... т.б. ... ... келісімдер жасау. Трестерге қарсы заңдар зиянды іс тәжірибені
арттыруға ... ... 1880 жылы АҚШ – та ... ... ... екі бағытта жұмыс істейді: бағаны бақылау және
компаниялардыңқосылуын бақылайды.
АҚШ – тың монополияға ... ... ... ... ... оның ... келе ... тарихы бар . Ол үшін «үш китке» ,
үш негізгі заңдар ... ... ... заңы (1890 ж. ) .Бұл заң ... құпия монополияландыруға ,
бір салада жалғыз үстемдік етуге , баға жөнінде келісімге ... ... .
2. ... заңы ( 1914 ж. ) - ... ... ... іс
-әрекеттеріне , баға алалаушылығына ( барлық ... емес , ... ... ерекшелігіне байланысты ) , бірігудің кейбір түрлеріне
тыйым салады.
3. Робинсон – Пэтман заңы ( 1936 ж. ) – баға ... ... т.б. ... ... ... ... ... салады.
1950 жылы Клейтон заңына Селлер – Кефовер түзетуі қабылданды ,
заңсыз бірігу ұғымы пысықталды . ... ... алу ... ... ... Егер Клейтон заңымен ірі фирмалардың көлбеу бірігуіне ... , ...... ... ... ... шектейді .
Трестерге қарсы заңдарды жүзеге асыру мемлекеттік ұйымдардың алдында
тұрған аса қиын міндет мынаған саяды : ... ... ... ... ... ... болады ? Бұл мәселені мемлекет
тұрақты шешіп ... ... ... ... . ... баға ... не ... деп есептеуге болады ? Салалық өндірістің қандай ... ... ... ... ? Өнім ... ... ... жасанды тапшылық деп есептеуге ? Бұл оңай сұрақтар емес , ... ... ... ... ... ... ... Ал ірі фирма сату
бағасының деңгейін , жоғарғы ... ... мен ... ... ... азайту арқылы жетсе ше ? « Демпинг»
бағаларын жоғары тиімділік жағдайында қалыптасқан ... ... ... ... ? Жалпы , «төтенше бағалармен» сатуға тыйым сала отырып ,
трестерге қарсы заңдар кімді қорғайды , ... ме , әлде ... ба ... бәрі жай ... сұрақтар емес , таза теориялық сұрақтар .
Мысалы Робинсон – Пэтман заңы , баға алалаушылығына тыйым ... , ... ... бір ... , ... ... ірі ... сауда
дүкендері мен супермаркеттерге қарсы бағытталған . Бірақ ... ... ... мұны ... ... ... бұл заң кімге қарсы бағытталған
және кімнің мүддесін қорғайды ? П . ... ... бұл ... ... ... , ... ... бағаны төмендетудің
орнына , ол тиімділігі төмен көптеген кәсіпорындардысақтауға бағытталған.
Трестерге қарсы заңдар өз тауарларын ірі ... ... ... ... ... ... ... қоғам не ұтты ? Өйткені
тұтынушылар , ... баға ... ... ... ... ... баға ... мәжбүр болды ғой . Трестерге ... ... ... ... ... ... ойларға көптеген батыстың
оқулықтары мен монографиялардың беттері толы. ... , П. ... ... ... ... ... емес , бәсекелестердің бір тобын қорғайды деген
пікірді табанды түрде жақтайды .
Монополияға қарсы заңдарды жүзеге ... ... ... екі
принципті басшылыққа ала алады. Біріншіден , ... ... ... ... ... , « парасаттылық принципін» ұстау. Өйткені көп ... ... ... ( ... Шерман заңы ) ресми жалпы түрде
жазылғаны ... ,АҚШ ... соты осы ... ... ... ... ... қандай да болсын келісімге келуші екі жақты жатқыза алады.
Сондықтан ... ... ... тек жөнсіз ,ақылға сыймайтын
сауданы ... ғана ... ... қолдану сферасына жатады. Бірақ
ақылға сыйымсыз шектеулер деп нені ... ... ? Бұл ... ... ... ... жүзеге асырудың қандай қиын екенін
көрсетеді. ... ... ... ... мен ... ... қаупінің
( мемлекеттің қандай да болсын араласуы , ... ... ... ... ... ... ... шектеуге әкеліп соғады ) арасындағы
жіңішке соқпақ жолда өзін тең ұсынуға ... ... ... ... ( ... ) бір ... басқа топтардың есебінен
барынша жеңілдік жасаудың орнына бәсекені қолдау керек.
Монополиялану ... ... үшін ... ... ... ... және ... Э. Чемберлиннің , Дж. Робинсонның , В.
Пареттонның т.б. ... ... ... ... ... ... кеңінен пайдалануды көздейді . ... ... ... ... ... үшін тек қана ... ... алдын алатын жұмыстарды да жүргізеді. Мысалы, Әділет министрлігі
трестерге қарсы заңдар , ... ... ... қоюы , ... келісімдердің параметрлері бар анықтама материалдар басып шығарады.
Мысалы , бір немесе бірнеше кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... белгілер мынадай : бір кәсіпорын үшін –
33 % , үшеуі үшін – 50 % , ... үшін – 66,6 % . Айта ... жай ... ... заңдар , «үлкен бизнестің» ірі ... ... , ... бір ... мөлшері оған монополия деп қарауға
негіз бола алмайды. ... ... ... ... бәсекені бұзатын
шектелген іс тәжірибеге қарсы бағытталған . Егер ... ... ... ... мен ... пайданы салыстыру принципі
қолданылса , онда ... ... ... ... ... реттеуге
байланысты болатын шығындар ,қанша дегенмен ... ... ... ... ... ... ... 1996 жылы «Бәсеке және сауда рыногындағы монополиялық
қызметті шектеу» туралы заң ... және ... ... мемлекеттік комитет құрылды. Бірақ, заң әлі жетілмеген және ... 3. ... № 1.
| Q | P | TR | MR |
| 1 | 20 | | |
| 2 | 18 | | |
| 3 | 16 | | |
| 4 | 14 | | |
| 5 | 12 | | |
| 6 | 10 | | |
| 7 | 8 | | ... ... ... ... ... сұраныстың өзгеруін
сипаттайтын мәліметтер көрсетілген.
Мұнда , Q – сұраныс көлемі ;
Р - тауар бірлігінің бағасы.
Кестедегі көрсеткіштерді қолдана отырып , ... ... ... TR ) , ... ... ( MR ) ... ... толтырыңдар.
Есеп № 2.
Монополистің тауарына деген сұраныс өзгермей қалды , келесі кестеде
шығарылатын өнім ... мен ... ... ... байланыс көрсетілген.
| Qs | 0 | 1 |2 |
| 1 | 20 | 20 | - |
| 2 | 18 | 36 | 16 |
| 3 | 16 | 48 | 12 |
| 4 | 14 | 56 | 8 |
| 5 | 12 | 60 | 4 |
| 6 | 10 | 60 | 0 |
| 7 | 8 | 56 | - ... ... |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 | | TS |40 |90 |130 |160 |200 |250 ... |440 | | MS | - |50 |40 |30 |40 |50 |60 |60 |70 | ... |0 |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 | | TS | - |80 |60 |40 |20 |0 |-20 |-40 ... | | MC | - |50 |40 |30 |40 |50 |60 |60 |70 | |
Qm =3 мың дана , Pm =60 ... ) П= TR – TC=3*60-160=20 мың теңге
4 ) Qk = 4 мың дана , Рк =50 ... ... =10 дана , Pm=2200 ... Пm =15000 ... ... ... ... саясатын жүргізсе , онда ол
пайдасын ... ... ... ... = ... ... = 0.5*5*500=1250 теңге
S = S + S = 6250 ... ... ... келе мен мынадай қорытындыларға келдім.
Монополия – бұл басқаларды шеттетіп ... бір ... ... ... ірі ... ... істеуі тиімді, себебі ірі
өндірістің шығындары ұсақ өндірістің шығындарынан гөрі ... ... ... ... тек қана экономикалық шектеулер
ғана емес, сонымен қатар құқықтық шектеулер де қорғайды.
Монополист ... ... ... , нарықтық жағдайды
толығымен бақылап , өз шешімі бойынша тауардың нарықтық бағасын ... ... ... тепе-теңдікке жетудің негізгі шарты жеке
өнім ... оң ... ... ... ... ... Тек осы
жағдайда ғана өнім өндіруші өз нарығын басқа өндірушілердің еркін ... ... ... ... ... ... ... тұтынушы
ұтымын түгелдей иемденіп алады. Бірде-бір тұтынушы ұтым ала ... ... ... ... әрқайсысына төлей алатын ең жоғары деңгейдегі
бағаны белгілейді.
Монополияның мақсаты – рынокта баға мен ... ... ... ... ... жоғары табыс алу.
Әдебиеттер тізімі
1. Г. Нұрмолдақызы Заң қабылданып еді , монополистердің монологы естіле
бастады. /Жас Алаш 1998 жыл 6 тамыз
2. ... ... ... монополиялардың тарифтері төмендетілді. 1998
жыл 29 тамыз
3. Қазақстан Республикасы ... ... және өзге де ... ... құқықтық акт бюллетені 2000 №2.
4. Қадырбеков Б. Экономиканы ... ... ... ... 1996 №5
5. Я. Әубәкіров Экономикалық теория негіздері Алматы ... ... ... ... ... ... ... 2000
7. Ж.Қ.Нұрпейісов. Микроэкономика негіздері. Астана, 2001
8. Гальперин ... С.М., ... В.И. ... СПб, ... ... ... ... А., «Санат», 1998. – 479 бет.
10. Б.Б.Байжұмаев, Т.П.Табеев, Ф.Н. Жақыпова, Я.Ә. Әубәкіров.- А : Қазақ
университеті, 1999. – 280 ... Е.Қ. ... ... С.С: ... ... Оқу құралы.-А: Экономика , 2003.-194 б.
12. Мамыров Н.Қ.,Есенғалиева Қ.С., Тілеужанова М.Ә. ... : ... А: ... ,2000.-420б.
-----------------------
Ірі жалғыз
фирма
Монополия
Толық деректер
Өнімнің ерекше
болуы
Тосқауылдың көп болуы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Математиканы тереңдетіп оқытудағы туынды қолданылуының ерекшеліктері33 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Ақша нарығы, оның тепе - теңдік сақтау проблемасы21 бет
Ақша нарығындағы тепе-теңдік10 бет
Ақша рыногындағы тепе тенділік8 бет
Баланстық теңдік қалыптастыру және баланс құру негіздері27 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсеке және монополия туралы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь