Кәсіпкерлік капиталдың маңыздылығы және қалыптасу көздері

Кіріспе
1. Кәсіпкерлік капиталдың теориялық аспектілері
1.1 Кәсіпкерлік теориясының эвалюциясы
1.2 «Кәсіпкерлік капитал» мәні және маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Кәсіпкерлік капитал қалыптасуының көздері және қызметі ... ... ... ..
2. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік капиталдың даму перспективасы
2.1 Кәсіпкерліктің қазіргі жағдайы және мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Кәсіпкерлік дамуын экономикалық және құқықтық қамтамасыз ету ..
2.3 Бәсекеге қабілетті кәсіби кадрларды даярлау бағыттары
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында айтылғандай, біздің стратегиялық міндетіміз – бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарынан лайықты орын алу. Сондықтан да мемлекет пен жеке меншік сектор өзара сенім мен тиімділікке негізделген әріптестік қатынастарын жолға қою керек. Алайда, мұндай стратегиялық міндетті шешу үшін экономикамыздың бәсекеге қабілеттілігін арттыра отырып, шикізаттық бағыттан бас тарту және өңдеуші өнеркәсіптің үлесін арттыру, әлемдік стандарттарға сай өнімдер өндіру, салалық кластерлер құру, ғылымды көп қажет ететін және жоғары технологиялық экспортқа негізделген өндірістер құруды ынталандыру сияқты көптеген маңызды шараларды жүзеге асыру қолға алынды [1].
Еліміздің индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы қабылданып, оны іске асыруда және өңдеуші саланың мүмкіндігі мол басым бағыттары анықталып, кластерлер құру арқылы дамытуға баса назар аударылып отыр. Мұның барлығы жоғары деңгейде орындалып, оң нәтижесін беру үшін еліміздегі шағын кәсіпкерлік қызметті ұтымды ұйымдастыру, дамыту және қызмет тиімділігін арттыруға ерекше мән беру қажет.
Кәсіпкерлік капитал қажеттілігін тудыратын негізгі факторлар – сұраныс және ұсыныс. Аталмыш факторлардың туындауына кейбір елдерде капитал көлемінің өсуі, ал екінші бір елдерде капитал көлемінің құлдырауы себепкер болады. Өндірісі дамыған елдерде жоғары кіріс көзін қамтамасыз ететін инвестициялық қорлар санының артуы ұсыныстардың өсуіне ықпал етеді. Бұл елдерде ұлттық өндірісті дамыту үрдісі фирмалар мен компаниялардың табысты қызмет етуге ұмтылысының және шетелдік капиталға деген сұраныстың артуына әсер етіп отыр.
Кәсіпкерлік капиталды пайдалану мақсатына қарай ішкі капиталға қарағанда шетелдік капиталдың бірқатар өзіндік артықшылықтары бар: шетелдік капитал қазіргі заманғы жаңа өндірістік технологияларды ендіруге ықпал етеді; халықты жұмыспен қамтамасыз етуге және кәсіби мамандар мен жұмысшы күшінің өсуіне әсер етеді; заманға лайық басқару дағдыларын қалыптастырады; тауар экспорты мен қызмет түрлерін кеңейтеді; шетелдік компаниялармен бәсекелес жергілікті фирмалардың қызметінің тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Капитал ағынының әсерінен құнсыздануға байланысты қиындықтардың да туындауы мүмкін. Сонымен қатар, шетелдік инвесторлар игерілуі қиын жекеменшік заттар мен акциялар толқынын әкелуі ықтимал. Олар өз кезегінде сатып алу мүмкіндігі жоғары ақша мөлшерінің артуына ықпал етеді. Соның нәтижесінде мемлекеттік қаржы органдарында қаржы саласы мен жалпы экономиканы реттеу, басқару мәселелеріне байланысты күрделі мәселелер туындайды.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына «Болашақты бірге құрайық» атты Жолдау. Астана, 2011
2. ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылғы халыққа Жолдауы. www. akorda. kz.
3. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты жолдауы //Астана. – 2009.- 6 наурыз
4. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін. //«Егемен Қазақстан». Алматы. – 2004 ж. – 19 наурыз
5. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Жаңа кезең - жаңа экономика. //«Егемен Қазақстан». Алматы. – 2004 ж. – 16 желтоқсан
6. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстан экономикалық-әлеуметтік және жедел жаңару жолында. //«Егемен Қазақстан» Алматы. – 2005 ж. – 19 ақпан
7. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстанның әлемдегі 50 елдің қатарына кіру стратегиясы, «Егемен Қазақстан» 01.03.2006.
8. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына жолдау. Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясатың басты мақсаты. //«Егемен Қазақстан» 2008 ж.
9. Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе. Москва, 1994.
10. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. – М.: Госполитиздат, 1962. – 205 с.
11. Маркс К. Капитал //Сочинения в 3-х т. - М.: Политиздат, 1974.- Т.1. С.727
12. Жатканбаев Е.Б., Байзакова К.И., Куренкеева Г.Т.. Приоритеты национальной безопасности в условиях глобализации. – А.: «Қазақ университеті», – 2006. – 330 с.
13. Шеденов Ө.Қ, Ядгаров Я.С, Досқалиев С.Ә. Экономика ілімдерінің тарихы. /Оқу құралы/ – А.: «Қазақ университеті», 2003. – 313 б
14. Аубакиров Я.А. Экономическая теория в условиях рыночных преобразовании.-Алматы.-Қазақ университеті.-2003.-162с.
15. Бусыгин А.В. Предринимательство.Основной курс т.1 М.: «Экономика», 1997 г
16. Гайнув Э.М. Основы предпринимательства, Минск, «Высшая школа»,2000 г
17. Горфинкель В.Я. Предпринимательсво, Москва, «Банки и биржи», 1999г
18. Картанбаева А.К.Предпринимательсво. Институционально-эволюционный подход. «Раритет», Алматы, 2000г
19. Мамыров Н.К. Основы предпринимательсва. Алматы: Экономика,1997г
20. Горфинкель В.Я. Курс предпринимательства. - М: «Макс»1997г
21. Кембелл Р. Макконелл,Стенли Л. Брю. Экономика. М: «Республика», 1992 г.
22. Осипова Ю.М. Основы предпринимательской деятельности. М: Инфра. 1992г
23. Туровец О.Г. Организации производства на предприятиях: Р-Д,2000г
24. Тулегенова М.С. Теория капитала и экономического развития. Алматы: «Қазақ университеті», 2011. - С.292
25. Хэй Д., Морим Д. Теории организаций промышленности: Экономическая школа,1999г
26. Гелбрейт Дж.Экономические теории и цели общества.-М: Прогресс,1976г
27. Л.Р. Хард. Благосостояние для всех.-М: Дело,2001.332с
28. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории.-А: Қазақ университеті, 1998.-366с
29. Бизнестің жол картасы – 2020.
30. Друкер П.Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы.М: «Форматика»,1992.-164с
31. Стиглиц Дж.Экономика государственного сектора.-М.:Инфра-М:1997г
32. Хоскинг А. Среда предпринимательства. Курс предпринимательства.-М.,1993г
33. Омарбаева А.К. Ұлттық экономикалардың жаһандануы жағдайындағы капиталды шетке шығару және шеттен әкелу проблемалары // Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті (Хабаршы ғылыми журналы). – Алматы, 2007. – № 5. 282–285 бб.
34. Ауелбекова А. Отандастық кәсіпкерлікті дамыту экономикамызды дағдарыстан алып шығатын маңызды жол //Ізденіс-Поиск (гуманитарлық ғылымдар сериясы) - 2009. - №2. - 5-10 б.
35. Сапарбаев А.Д. Государственное регулирование развития малого предпринимательства в Республике Казахстан //Исследования, результаты. – Алматы, 2009. – № 4. – C. 441-445.
36. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана //Материалы Международной конференции, посвященной 10-летию независимости РК. – Алматы, 2001. Часть1. – С.49
37. Кабдиев Д.К. Рост государственного регулирования в условиях к переходу к рынку / Материалы международной конференции, посвященной 10-летию независимости РК. – Алматы, 2001. – Часть1. – С.49
38. Қазақстан Республикасының идустриалдық-инновациялық дамуының 2003 – 2015 жылдарға арналған стратегиясы. – Алматы. – 2003. б52
39. Жеке кәсіпкерлік туралы Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 31 қаңтардағы №124-ІІІ Заңы //Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік. Нормативтік актілер жиынтығы. – Алматы: Юрист, 2006. -268 б.
        
        Кіріспе
| | |
|1. Кәсіпкерлік капиталдың теориялық аспектілері | ... | ... ... ... ... | ... | ... «Кәсіпкерлік капитал» мәні және маңыздылығы | ... | ... ... ... ... ... және қызметі | ... | |
| | ... ... ... ... ... даму | ... | ... ... | ... ... қазіргі жағдайы және мәселелері | ... | ... ... дамуын экономикалық және құқықтық қамтамасыз ету .. | ... ... ... ... ... ... бағыттары | ... | |
| | ... | ... ... | |
| | ... ... ... | ... | ... ... өзектілігі. Қазақстан Республикасы Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауында айтылғандай, біздің стратегиялық ... ... ... 50 ... ... ... орын алу. Сондықтан да
мемлекет пен жеке меншік сектор өзара ... мен ... ... ... ... қою ... ... мұндай стратегиялық
міндетті шешу үшін экономикамыздың бәсекеге қабілеттілігін арттыра ... ... бас ... және ... ... ... арттыру,
әлемдік стандарттарға сай өнімдер өндіру, салалық кластерлер құру, ғылымды
көп қажет ететін және жоғары технологиялық экспортқа ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру қолға
алынды [1].
Еліміздің индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға
арналған стратегиясы ... оны іске ... және ... ... мол ... бағыттары анықталып, кластерлер құру арқылы дамытуға
баса назар аударылып отыр. Мұның ... ... ... ... ... беру үшін ... шағын кәсіпкерлік қызметті ұтымды
ұйымдастыру, дамыту және қызмет ... ... ... мән ... ... қажеттілігін тудыратын негізгі факторлар – сұраныс
және ұсыныс. Аталмыш факторлардың туындауына кейбір ... ... ... ал ... бір ... ... ... құлдырауы себепкер
болады. Өндірісі дамыған елдерде жоғары кіріс көзін қамтамасыз ... ... ... ... ... өсуіне ықпал етеді. Бұл
елдерде ұлттық өндірісті дамыту ... ... мен ... ... ... ... және шетелдік капиталға деген сұраныстың артуына
әсер етіп отыр.
Кәсіпкерлік капиталды пайдалану мақсатына ... ішкі ... ... ... ... ... ... бар: шетелдік
капитал қазіргі заманғы жаңа өндірістік технологияларды ... ... ... ... қамтамасыз етуге және кәсіби мамандар мен ... ... әсер ... ... лайық басқару дағдыларын қалыптастырады;
тауар экспорты мен ... ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін арттыруға ықпал
етеді.
Капитал ағынының әсерінен құнсыздануға ... ... ... ... ... ... ... инвесторлар игерілуі қиын
жекеменшік заттар мен акциялар толқынын әкелуі ықтимал. Олар өз ... алу ... ... ақша ... ... ... етеді. Соның
нәтижесінде мемлекеттік қаржы ... ... ... мен ... реттеу, басқару мәселелеріне байланысты күрделі мәселелер
туындайды.
Сонымен қатар, капитал ағыны белгілі бір ... ... ... ... ауытқуына ықпал етуі мүмкін. Соның салдарынан баға
тұрақтылығы бұзылып, ... және ... ... ... ... ... Сондықтан көптеген елдер мұндай капитал
ағынына тосқауыл қоюға тырысады. Капитал ағыны ... ... ... ... ... тыс инвесторлар тартуға мәжбүр етуі мүмкін.
Сол себепті ... ... өз ... әр ... ... ішкі
нарықты сыртқы капитал әсерінен қорғау ... ... ... ... ... ... мен ... қойып отырған. Аталмыш
шектеулер мен тиымдарды алып тастап, олардың орнына ... ... ... ... ... қаржы қорларын тиімді түрде қайта бөлуге
ықпал етеді. Жаңа ақпараттық технология дамып, қаржы саласы жетілдірілген
сайын, ... ... арта ... капиталды реттеудің әдістерінде жүйеліліктің, бірізділіктің
болмауы жаһандандық дағдарыс басталған кезде ... ... ... кері әсерін тигезді. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... рецессиялық жағдайдан шығуына
тосқауыл болды. Сол себепті кәсіпкерлік және ссудалық ... ... ... ... және ... қаржы қорлары қозғалыстарын
ұйымдастыру формаларымен ... ...... ... экономика
ғылымындағы өзекті мәселелердің бірі.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Капитал теорияларына арналған классикалық
және неоклассикалық теория өкілдерінің ... ... бар: ... ... К.Маркс, Дж.Милль, Ж.Б.Сэй, А.Маршалл, Й.Шумпетер,
Дж.Кларк, П.Самуэльсон және т.б. ... ... ... қаржы
капиталының әлемдік мобильділігіне және кәсіпкерліктің қалыптасуы мен
кәсіпкерлік ... ... ... ... Е.Б.Жатқанбаев, Р.Е.Елемесов, У. Баймұратов, А.Қ. Қошанов,
О. Сәбден, М.С.Тулегенова. ... ... ... ... ... ғылымдар еңбектерінде капиталдың мазмұнын ... ... ... ... ... мен капиталдың қайта құрылған құнның
иемдену мен бөлу нысаны ретінде капиталды айыруға негізделген әдіснамалық
тұрғыны ... ... ... ... мен ... ... ... мақсаты
кәсіпкерлік капитал дамуындағы негізгі проблемалар мен факторларды уйрену
болып табылады. Осы ... қол ... ... келесі міндеттерді
шешу көзделеді:
- кәсіпкерлік теориясының қалыптасу ... ... ... ... ... мәні мен ... ашып ... және
негізгі қалыптасу көздерін анықтау;
- Қазақстандағы кәсіпкерліктің қазіргі даму ... ... ... мемлекеттік реттеу мақсатында кәсіпкерлікті құқықтық және
экономикалық ... ... ету ... ... ... экономикасына кәсіпкерлік капитал тарту мәселелерін басқару-
реттеудің ғылыми және ... ... ... ... ... анықтау және кәсіби маман даярлау
бағыттарының ... ... ... ... ... ... және қалыптасу
көздері зерттеледі.
Зерттеу пәні. Тақырыптың зерттеу пәні ретінде кәсіпкерлік капиталдың
қызмет етуіне ... ... ... және құқықтық
қатынастар қарастырылады.
Зерттеу жұмысының теориялық және ... ... ... ... ... еңбектері, халықаралық экономикалық қатынастар
саласы бойынша, әсіресе ... ... ... арналған
Қазақстандық және шетелдік ғалымдардың ... ... ... ... және ... ... ... жөніндегі зерттеу жұмыстары мен
Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қызметтерді реттеуші заңдар мен
нормативтік-құқықтық құжаттар – ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық базасы ретінде ҚР Статистика агенттігінің
анықтама материалдары және ... ұзақ ... ... ... мен ... ... ... кіріспе, екі тарау,
қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. КӘСІПКЕРЛІК КАПИТАЛДЫҢ ... ... ... ... ... мәнін түсіну үшін, ең алдымен бұл сөздің этимологиясын
және даму эволюциясын зерттеуден бас тарту керек. Кәсіпкерлік ... ... ... халықтарда әр түрлі түсінікті иемленеді. ... ... ХІІ және ХV ... «бар ... ... дегенді білдірсе,
Англияда ХV ғасырдан бастап кәсіпкерлікке жақын ... ... ... «merchant» - саудагер, «adventure» - тәуекелге барушы
адам, ... - ... ... ... ... ... орта ... басталады. Осы кезеңнен бастап
саудагерлер, қолөнершілер, көпестер, миссионерлер өздерін кәсіпкер ретінде
көрсете білді. Капитализмнің ... ... ... ... деген ұмтылыс
шексіз пайданы алуға ынта тудырды. ... ... ... ие бола ... ... сипатқа ие болды. Көп жағдайларда
кәсіпкерлер өндіріс құралдарының иесі бола ... өз ... ... ... ... ... ортасынан бастап акционерлік капитал пайда болып,
акционерлік ... ... ... ... ... ... компаниялар
халықаралық сауда саласында қалыптасты. Ең бірінші 1554 жылы Ресеймен сауда
қатынастарын ... үшін ... ... ... ... Кейінірек,
Гудзон шығанағымен сауда жасаған ағылшын және ... ... алып ... ... ... ... акционерлік формасы
экономиканың басқа салаларына ене бастады.
ХVІІ ... ... ... ... ... ... Осылай
1694 жылы акционерлік бастамалар негізінде Ағылшын ... 1695 ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың басында банктік
істің акционерлік формасын жүргізу көптеген мемлекеттерде ... ... ... ... ұсақ ... өмір сүру қиынға соғып, орта
және ірі ... ... ... Соның негізінде максималды пайда табу мотиві
күшейді. Осы кезеңде жаңа мамандықтар – ... ... және ірі ... мамандықтары қалыптасты. Алғашқы кезде бір жаққа жинақталған
кәсіпкерлік функциялар мамандандырылған ... ... ... ... ... ... технологтар,
мамандықтары пайда бола ... ... ... ... олар ... қызмететрден босатылып, өндірісті басқаруға және
ұйымдастыруға ... ... ... ... ... жүктілікті көтеру
идеясының келесі деңгейі екендігі ... ... ... ... ... ... ... томында пайданы жалпы пайдадан
инветицияланған капиталдан түскен пайызды, басқарушылық үшін төлемді және
сақтандыру ... ... ... ... деп анықтайды. Соңғысы
кәсіпорынның есептелетін ... ... ... ... ... тек қана ... емес, сонымен, қатар одан
сақтана алмайтын болжанбайтын, есептелмейтін ... ... ... ... қызметінде мол, себебі ол өзінің саласында
өнертапқыш және зерттеуші болып келеді.
Кәсіпкерліктің пайда болу тарихы орта ғасырлардан бастау ... ... ... рет ағылшын экономисі Ричард Кантильон ХVІІ-ХVІII ғасырдың
басында енгізген.Бастапқы «кәсіпкерлік» термині тәуекел ... ... ... ... және ... ... тәуекелділік пен
жауапкершілікті өзіне ... ... ... ... тұрғысындағы тәуекелділікті өзіне міндеттеумен байланыстырып,
сонымен ол капитал салушы, ... жеке ... және ... пайдаланушы
кәсіпкер деп айыра білді. Кәсіпкерді ... ... ... ... алатын адам
ретінде қарастырды. Қашан адамды өзінің ... ... ... ... ... ол өзінің идеяларын жүзеге асыратын жолдарды
іздей бастайды, ақыр соңында ол кәсіпкер бола ... ... ... ... мен ... арасындағы басты айырмашылық,
бұл – кәсіпкерлер белгісіз жағдайда жұмыс істеуінде дейді. ... ... ... ... ... ... ... болып «кәсіпкер»
терминін енгізді. Ол кәсіпкерді тауарды ... бір ... ... ... сата отырып, тәуекелге баратын адам ретінде көрсетті.
Р.Кантильон кәсіпкердің тауар өндіруге немесе өз қаражатына ... ... ... емес ... атап ... Кантильонның
кәсіпкерлік функциялары капиталистік немесе басқару ... ... ... табыс табатын адам,ал кәсіпкерлік-
қалыпты және тәуекелге баратын ... ... ... жауапкершілікті
алатын уақыт. Кантильон кәсіпкерліктің экономикалық теориясын ... ... ... пен ... арасындағы айырмашылық төмен бағамен
сатып алып және жоғары бағамен сатуға мүмкіндік беретінін анықтады.
ХVІІ ғасырдың жартысындағы физиократтар ... ... ... ... ... ... ... топтың және фермерлердің
жаңалықтарды енгізуге бейім, ойлап табуға ... ... ... ... ... ... ... технология мен ғылымның
маңыздылығына көңіл ... Ол ... мен ... ... ... екенін түсінді. Меншік иелері кәсіпкерлерді капиталмен қамтамасыз ете
отырып, ал соңғылары бұл қаржыларды ресурстар мен ... ... ... ... ... тәуелділікті өз басына алатындар ... Ол ... ... ... ... ... ... қатар білім ғана тәуелділікті төмендете алады деді.
Өкінішке орай, экономикалық ғылымның негізін ...... ... онша көңіл бөлмегенін айта кеткен жөн. Кәсіпкерлік
қызмет олардың ғылыми анализінің пәні ... жоқ. ... ... Адам Смит ... және ... ... (1772-1823ж.ж.)
экономиканы өзін-өзі реттейтін механизм ретінде көрді. Бұндай механизмде
шығармашылық кәсіпкерлікке орын ... ... ... өзінің «Халық
байлықтарының табиғаты мен ... ... атты ... ... ... ... ... ойынша, кәсіпкер капиталдың иесі бола тұрып, белгілі-бір
коммерциялық ойды ... ... үшін және ... табу ... ... ... ... да бір қызметке капиталды салудың өзі
белгілі бір тәуекел элементінен ... ... ... ... бұл тәуекелге барғаны үшін компенсация болып табылады. Кәсіпкер өзі
жоспарлайды, ... өзі ... ... ... ... жүзеге асырады, сонымен қатар өндірістік қызметтің нәтижесінде
билік етеді. ... ... ... ... иесі ... Оның ... ... кәсіпкерді үш көзқарас тұрғысынан
қарастырады:мораль және ... және ... ... ... еңбектерінде кәсіпкер-негізгі
құралдардың яғни өндірістік құралдардың иесі. Оның пікірінше ... ... ... ... табу.
Давид Рикардо капитализмде – абсолюттік табиғи,жойылмайтын өндіріс
әдісін көрді, ал кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... ... [10, ... ХVІІІ ғасырдың аяғы – ХІХ ғасырдың басында танымал француз
экономисті Жан Батист Сэй өзінің «Саяси экономияның трактаты» (1803 ж) ... ... ... ... үш классикалық өндіріс
факторларымен – жердің, ... ... ... ... қатар, ол «ағылшын кәсіпкерлерінің дарындылығы» - ... ... ... ... деп ... ... ... қомақты үлес қосқан Ж.Б.Сэй өз кезінде кәсіпкерлікпен
айналысып, тоқыма фабрикасына ... ... ... ... ... ... шеберлері келесідей қасиеттерді және сапаны иемденуі тиіс:
- олар төлем қабілетті, тұрақты, парасатты, ... боуы ... олар ... ... ... ... ... несиеніқайтаруы тиіс;
- олар бизнесте әділетті, бизнес ақпаратынан хабардар, өжеттілік сияқты
моральдік қасиеттерді өзіне ... ... олар ... да ... ерекшелігін, маңыздылығын және болжанатын
сұраныс пен өндіріс әдістерін нақты бағалуы тиіс;
- бір уақытта олар жұмыс ... ... ... ... ... ... тауып, оларды бір жүйеге біріктіріп, сонымен
қатар экономикалық көрсеткіштерді бақылау мен қойылған ... ... ... . ... ... ... олар ... мен әкімшіліктендіру
өнерін иемдену керек;
- олар өнімді рынокта ... ... оның ... мен ... ... білу ... [13, ... негізгі тезисі өнімді шығарудағы кәсіпкерлердің басымды рөлін
мойындауда. Сэйдің ойынша, кәсіпкердің табысы мен ... үшін ... ... білу және ... өткізу, «тәртіптің рухын» қамтамасыз
ету болып табылады.Оның айтуынша, кәсіпкер – бұл өзіне және ... ... ... ... қолына алатын адам
Кейіннен (ХІХ ғасырдың ортасынан бастап), ... пен ... жеке ... орай ... маңызы өндірісті
ұйымдастыру мен оны басқару саласына ойысты (Ж.-Б. Сәй, Дж.С.Милль).
К.Маркстің ... ... ... ... ... ретінде көрсетілген. Марксистік теорияда кәсіпкерлік мүлдем
басқа жағынан қарастырылған. ... ... ... ... ... ... келе, кәсіпкерді қызметі жалдамалы
қызметкерлерді пайдалану арқылы капиталдың өсуін қамтамасыз ... ... ... ... ... [13, ... экономист Дж.Б. Кларк (1847-1938ж.ж.) Сэйдің «үш біріккен
формуласын» біршама өзгертті. Оның ... ... ... ... ... қатысып отырады:
1) капитал;
2) капиталдың игіліктік пен өндірістік құралдары және жер;
3) ... ... ... еңбегі [10, 69].
Осылай бола тұра әр факторға өндіріс табысының арнайы бөлігі керек:
Капитал – ... ... ... ... игілік – рентаны,
капиталистің кәсіпкерлік қызметі – пайда әкеледі, ал жұмысшы еңбегі – ... ... ... бәсеке еңбекке – еңбекпен жасалатынды, капиталистке ... ... ... ... деп ... ... қызметін
американдық экономист Дж.Б.Кларк осылай қабылдады.
А.Маршалл (1842-1924ж.ж.) – неокласикалық экономикалық ... ... ... ... болып жоғарыда айтылған үш классикалық саяси
экономияның өндіріс ... ... ... ... ... ...
ұйымдастыруды қосты. Ол менеджер мен кәсіпкер ... ... ... Осы кезден бастап кәсіпкерлік түсінігі,
сонымен қатар оның функциялары кеңейе түсті. Менеджер – ... ... ... атқарса, кәсіпкер бизнестің сәтті болуына байланысты барлық
жауапкершілік пен ... өз ... ... тұлға болып табылады.
Сондықтан ол менеджерге және кәсіпкер тән ... ... ... ... ... ... кәсіпкерді сипаттайтын қасиеттердің көп
болуын ескеріп. Тек кәсіпкерлердің кейбіреулері ғана бұл ... ... ... тұжырымға келеді [17, 125].
Негізінде кәсіпкерлер кейбір кезде өте күшті, кейбір кезде керісінше,
бірақ ... ... ... ... мен ... ... келтіру
негізінде жоспар жасап, оны келешекте орындау іс-шараларын егжейлі-тегжейлі
көрсету болып табылады. Кәсіпорын өскен сайын, ... ... те ... керек, сонымен қатар ол өзінің қайсарлығын, ... ... ... ... ... өн ... ... сақтап
қалған жағдайда ғана, ол әмбебап та, сәттілікті кәсіпкер болып қала алады.
Кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... Шумпетерді
(1883-1950) қазіргі кәсіпкерліктің атасы деп те атайды. XX ... ... одан ... ... енді ол тек ... ... ... болды (Й.Шумпетер). Танымал американдық ғалым,
Й.Шумпетер кәсіпкер түсінігін ... ... ... Атап ... ... – бұл жаңа ... әзірлейтін новатор (жаңашыл).
Басқаша айтқанда, ол өндіргіш ... ... ... ... олардың қозғаласы өз кезегінде жалпы ... ... ... ... жеделдеуіне алып келеді..
Й.Шумпетердің ойынша: Кәсіпкер болу өзіндік көзқарас, көрімшілдік болуы
қажет. ... табу ... ... ... ... ... жою,
кәсіпкер еңбекке, жеңіске деген ұмтылыс болады. Кәсіпкердің интеллектіне
келетін ... ... ... өзгелерден ерекшеленеді: тығыз ойға
қалыптасқан, оның әрбірін кәсіпкер қарастырады.
Оның ойынша, кәсіпкердің функциясы – экономикалық өсімді ... ... ... ... ... рөл ... ... Шумпетер кәсіпкерлік қызметті іске асыруда пайдаланылатын немесе
ескерілетін негізгі мәселелерді атап ... ... ... ... жаңа әдістерін анықтау немесе жаңа технологиялар енгізу;
- өткізудің жаңа нарықтарына ие ... ... ... жаңа ... ие болу ... ... жаңа нысандарын анықтаудың қажеттілігі.
Кәсіпкерліктің жаңашылдық, ал кәсіпкердің экономикадағы ... ... күш ... табылатын адам ретінде қабылдануы ғылыми –
техникалық революция өрістеген кезеңмен әбден үйлесіп, жуық арада өктемдік
ете ... Осы идея ... одан әрі ... енді ол ... ... ... О.Уильямсон, Д.Норт) айналды [18, 56].
Франк Найт кәсіпкерлік қызметтің ең басты ерекше белгісі ... ... ... ... ... істеуі. Ф.Найттың пікірі бойынша
кәсіпкер - әрқашан өз позициясын ... ... осы ... ... ... тосқауылдарды батыл түрде жеңіп өтуді мақсат етіп қойған адам.
Найт кәсіпкердің қызметін ... ... ... ұйымдастыруына және
бақылау қызметтеріне орындайтын менеджерден тұратын, меншігінде кәсіпорын
мен капиталды ... ... ... ... ... пікірі бойынша
кәсіпкерліктің мәні нақты ... ... және ... ... керісінше болашағы белгісіз жағдайларда жұмыс істеумен сыртқы ортаның
өзгеруіне тез арада ... ... ... ... Кәсіпкер өз кәсіпорнының
пайдасын арттыру мақсатында өзінің капиталымен ақталған тәуекелдікке баруға
дайын болу керек.
Есептелмейтін тәуекелдікке негізделген ... ... ... ... ... ... ол ... еңбектерінде И.Тюненға сүйенетін
есептелетін және ... ... ... ...... өзі деп ... ... – белгісіздік дейді.
Тәуекелділік белгілі нәтиже жинағын әкелетін белгілі ... ... ... ... және ... ... ... саласына» қосуға болады [21, 89].
Басқадай «шынайы белгісіздік» жағдайда, мүмкіншіліктер де, нәтижелердің
толық жиынтығы да белгісіз болады, өйткені ондай оқиға әлі ... ... ... ... кәсіпорында болатын осындай ... ... ... ... ... ... кәсіорындар үшін
екі аймақта жүреді: өндіруші аймағында (берілген ... ... ... бар ... саны мен ... және ... ... аймағында [22, 103].
Р.Кантильон сияқты Ф.Х.Найт кәсіпкер өз өнімінің сатылу бағасын ... ... ... сол ... «контрактті табысты» өндірушілік фактор
иегерлеріне алдын ала төлеп қоюы тиіс деп ... осы ... ... ... кәсіпкерлік теориясын
қарастырсақ, ең бірінші Давид Маккеланд қарап өткеніміз жөн. Ол ... ... ... ақталған тәуекелге бару шеберлігі;
- жігерлілігі мен жасампаздық белсенділігі;
- өзіндік және дербес жауапкершілігі;
- қабылдаған шешімдерінің салдарын білу;
- келешектегі сыртқы орта ... ... ... ... ... Друкер кәсіпорынды ұйымдастыру мүмкіндігі түсінігін экономика
ғылымына ... ... ... Жаңа ... ресурстарды іздеу мен
оларды орналастырудан бұрын бизнестің дамуына қолайлы мүмкіндіктерді иелену
керек. ... ... ... арттыруды айтады. Керісінше
пайданы алу үшін мүмкіндіктерді арттыру туралды сөз болып ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады,
нәтижесінде кәсіпкер нәтижелілігі төмен ... ... ... ... өз ... ауыстырады. Кәсіпкерлік қызметінің ерекшелігі бұл
– жоғарға нәтижені кәсіпорындарды құру қабілеттілігінің байланыстырады.
Харви Либенстейн кәсіпкерлік белсенділігінің екі түрін қарастырады:
- ... ... түрі – ... сай күнделкті атқаратын
қызметтерді орындаумен байланысты болса, екіншісі – инновациялық қызмет
түрі.
- бірінші қызмет түрі ... және ... ... ... ... ... ... басқаруды білдіреді.
- инновациялық қызмет жаңа рыноктардың шарттарында ... ... ... және ... жаңа түрлерін шығарумен байланысты
кәсіпкерлік әр ... ... ... ... қызмет ете білуі тиіс.
- кәсіпкерлік қызметтің негізгі субъектісі болып – ... ... ... тұтынушылар, мемлекет, жалдамалы жұмысшы және бизнестегі
серіктестері болып табылады.
- кәсіпкерлік қызметте маңызды ... ... ... ... ... кәсіпкерлік идеясы болып табылады. Кәсіпкерлік қызметінің объектісі ... ... ... ... және тағы ... болып табылады, яғни кімнің де
болса қажеттілігін қанағаттандыратын және ... ... ... ... үшін ... [27, 48].
Кәсіпкерлік теориясы түрлі ғалымдар мен ... ... ... олар ... –– адамның тәуелділікпен
инновацияға сай ... ... бұл одан да көп ... ие жаңа ... құру деп ақырғы бір тұжырымға тоқталды.
Көптеген кәсіпкерліктің құрылымы шектен ... ... ... олар көптеген әлеуметтік жағдайларға қатысады, өздерінің
қаржыларын мәдениеттің дамуына ... оқу ... ... ... ... ... ... ойдың маңызды түрі болып саналады, ол шешім
қабылдауға маңызды ... ... ... рөлді бұл жерде кәсіпкердің
адамгершілігі атқарады. Кәсіпкерлік бұл-ақылдылықты және ... ... ... ... ... мәні және ... ... қатынастар пайда болғаннан бастап капитал
категориясы кәсіпкер ... ... ... ... мен капитал
өздерінің табыстарын көбейтуге ,қосымша табыс табуға ... ... ... ... ... табыс салынған қаражатпен қатар одан
да көп табыс алу мақсатымен қайта өндіріске ... ... ... түрін А.Смит келесі жолмен көрсеткен: «Кәсіпкер ақшаны ... ... ... капиталды орнына келтіру үшін ... ... ... ... ... эконмикалық теориядағы орнын
анықтау бөлімінде қарастырған орынсыз,себебі капитал оны жұмыс ... ... мәні жоқ [21, ... ... ... ақша ... ... көп болса, онда ол табысқа
ие, ал егер аз ... онда ... ... ... ... ... ... сәйкес «контрактілі табысты» алып отырады, бірақ
жиынтық табыстың қалдық сомасы ғана оның пайдасы ... ... ... ... ... әрі ... «жабдықтаушыларын» одан арылтатын
адам кәсіпкер болып танылады. Ол ресурс ... ... ... ... және олардың болжамдарының дұрыстығын өзінің ... ... көп ... ... ол материалдық игіліктердің қоры, ол сонымен
қатар материалдық емес ... де ... атап ... ... ... ... экономистер капиталды тек өндіріс құрал-
жабдықтары деп қарайды. Мұндай пікір саяси ... ... А. Смит ... ... еңбек деп, ал Д. Рикардо капиталды
өндіріс кұрал-жабдықтары деп ... ... ... де ... ... кездеседі. Мысалы, П. Самуэлъсон мен
Нордхаустың "Экономикс" ... ... ... дегеніміз экономикада
басқа тауарларды өндіруге арналған, ұзак ... ... ... түсіндірілген. Бұл игіліктерге сансыз станоктар, жолдар, компьютерлер,
жүк машиналары, прокат стандары, өндірістік үйлер т. б. жатады. ... ... ... ақшамен байланыстырады. Мысалы, Дж. Робинсон
"Қазіргі экономикадағы күрделі қаржы" ... ... ... көзі ... ... ақша сомасы ретінде танылған" деп жазды
[21, 89].
Маркстің саяси экономиясының ... ... ... ... ... өндірістік қатынастар жүйесін қамтитын кұбылыс ретінде
сипатталады, яғни капитал ... мен ... ... ... ... ... әрі оны ... байланысты таптар
арасындағы қатынастарды қамтиды. Маркс капиталдың жалпы формуласын шығарды.
Ақша - ... - Ақша ... орай ол ... ... ... ... деген
қорытындыға келді. Капиталдық өсуінің көзі ... ... ... жұмысшылардың еңбегімен өндірілетін қосымша кұн болып
табылады. Сырт карағанда капитал мынадай нақты нысандарда орын ... ... ... ... ... ақша - ақшалай, тауарлар
- тауарлы капитал нысанында көрінбекші. Солай дей тұра К.Маркс ақша-тауар
және құрал-жабдықтар жеке ... ... ... ... ... ... бір ... қатынастар кұрамында ғана капитал болып саналады,
деп ... ... ... ... ... әр қилы, алайда олардың бір
мәселеде бірлігі де байқалады, табыс әкелетін қабілеті ... ... ... ... ... ... ететін капитал өнеркәсіп капиталы
деп аталады. Өнеркәсіпке немесе ауыл ... ... ... объектіні салуға, машиналар мен жабдықтарды сатып ... ... өнім ... ... шикізат пен материалдарға жұмсалады. Өнеркәсіп
капиталының өндіріс объектілерін, станоктарды, жабдықтарды ... ... ... көп ... әрекет етеді. Оны негізгі капитал деп атайды.
Шикізат, материалдар, ... ... ... ... ... ... да, өндірілген өнімге бірден көшеді [21, 89].
Негізгі капиталдың кызмет етуімен байланысты физикалық және моралдық
тозу орын алады. Физикалық тозу ... ... ... элементтерінің
өндірісте одан әрі пайдалануға жарамайтындығын ... ... ... ... көптеген факторлар әсер етеді. Олар ең алдымен
машина мен жабдықтарды пайдалану ұзақтығы мен ... ... ... ... ... құрылымы, атмосфералық
ықпал, материалдың өз бойындағы болып жатқан ішкі процестер. ... ... ... мен ... тозу ... ... ... тәуелділік бар, машиналар мен жабдықтарды ... ұзақ ... ... ... тозу ... де ... болады.
Негізгі капиталдың заттық тозуынан басқа, оның құнсыздануы нәтижесінде
және арзан, тиімді жабдықтардың майда болуымен байланысты олардың моральдык
тозуы орын алады. Негізгі ... ... ... ең ... ... прогрестің қарқынды дамуымен байланысты. Моральдық жағынан
тозған жабдыктар ... ... да ... ... сондай-ақ
онымен өндірілген өнімдердің бәсеке қабілеті де төмен болады. Моральдық
тозған, ескірген ... ... ... ... бір ... ... ол ... капиталға деген үлкен шығындарды кажет етеді.
Осымен ... ... ... жаңартуға жұмсалатын күрделі
қаржының үлесі ұлғаяды. Дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... 60-80 процентін құрайды.
Заттай және моральдық жағынан тозған, ескірген құралдарға ... ... ... арқылы өтеліп отырады (негізгі ... бір ... жыл ... ... өнімге ауысуы). Амортизациялық
жарна сомасының негізгі капитал құнына процентпен ... ... ... деп ... ... прогрестің жоғары
қарқынымен, негізгі капиталдың моральдық тез тозуымен байланысты ... ... ... ... ... отырады.
Мемлекеттің бұл әрекеті жабдықтардың құнын шығарылатын өнімдерге тез
ауыстырып, ... ... ... ... сай келмейтін құрал-
жабдықтардан құтылуға бағытталған амортизацияны тездету ... ... ... ... ... ... капиталдың моральдық
тозған бөлігін қалпына келтіру қаражаты осы ... ... ... ... ... ... көптеген соманы амортизация қорына
аударға, сөйтіп қосымша қор ... ... ... мүмкіндік береді. Мұның
тағы бір ұтымды жері, амортизация қорына бөлінетін ... ... кең ... ... ... ... ... пайдасының бір
бөлігін өзінің тұтынуына емес, өндірісті қаржыландыруға жұмсауы міндетті.
Пайданың бір бөлігін үстеме ... ... ... ... қорлануы
деп атайды. Ол тек жеке капиталдың ғана емес, бүкіл қоғамдық капиталдың
өсуін сипаттайды. Капиталдын өсуінің тағы бір жолы оның ... ... ... ... алуы ... жойып жіберуі нәтижелерінде мүмкін
болады. Капиталдың орталықтануынан экономикада қызмет етуші капиталдың
жалпы келемі езгермейді.
Капиталдың ауыспалы ... ... және ... ... айналыс
процесін, ал екіншісі - өндіріс ... ... ... капиталы
ауыспалы айналымның әр сатысында әр қилы ... орын ... ... және тауарлы. Капиталдың ауыспалы айналымының үздіксіз орын ... үш ... ... ... ... түсіндіреді. Олар әр қилы
фазаларды ешбір кедергісіз бір-бірімен алмасып отыратын болса, ауыспалы
айналым қалыпты деген сөз, Егер ... ... ... тұрып қалса,
өндіріске жол ашылмайды. Ал егер ол өндіргіш нысанда тұрып қалса, ... ... ... ... ... ... ... қызмет
атқармай түрғандығын көрсетеді. Капитал егер ... ... ... ... тауарлар айналыс саласына өту жолын жапқаны болып
табылады.
Капиталдың ауыспалы айналымы тұрақты түрде бірінен соң бірі ... ... Бұл ... ... отыратын процесс. Капиталдың бір
айналымы оның алғашқы ақшалай жұмсалған кезінен бастап, кәсіпкерге сол ақша
өсімімен ... ... ... мерзімді қамтиды. Мұны капитал
айналымының уақыты деп атайды. Айналмалы капиталдың айналым уақыты ... бір ... тең. ... ... ... ... негізгі капиталдың жылдық амортизациясына тең. Авансыланған
бүкіл ... ... ... ... ... ... мен ... капиталдың жылдық айналым сомасына қатынасы.
Айналым уақыты өндіріс уақыты мсн (бұл мерзімде ... ... ... айналыс уақытынан тұрады. Капитал айналымының жылдамдығы өндіріс
тиімділігіне ықпал етеді. Көп мөлшерде ... табу ... ... айналымын тездетуге мүдделі болады [21, 89].
Экономикада тек өнеркәсіп капиталы ғана емес, айналыс ... сату ... ... ... ... да орын алады. ... ... ... ... ... көп ... орын алған, ол ұзақ
жылдар үстемдік еткен капиталдың түрі. Саудамен ... ... тек ... ... алуға ғана емес, тауарды сатып өткізумен
байланысты қызмет көрсетуге де жұмсайды. Тауарды сатып өткізумен ... ... ... деп ... Олар екі түрге бөлінеді: таза және
қосымша айналыс шығындары. Таза ... ... ... ... орын
алатын шығындар, мұнда жарнама шығындары үлкен үлес алады. Қосымша айналыс
шығындары - ... ... ... ... ... ... ... буып-түюмен байланысты шығындар.
Капиталдың тағы бір нысаны - қарыз капиталы. Бұл белгілі бір ... ... ... шартымен берілетін ақша капиталы. Қарыз капиталының
көзі уакытша пайдаланылмаған бос ақша қаражаты, соңғысы ... ... ... ... бос ... мен ... ... қаражатынан
тұрады. Несие арқылы осылардың барлығы қарыз капиталына айналады. Қазіргі
экономикада несиенің бірнеше түрі бар: коммерциялық, банкілік, ... ... ... ... кәсіпкерлік капиталды
пайда, табыс ретінде шығарады. Бұл табыстың көзі жетістікке жеткен ... ... ... жағдай деп есептейді. Ол ... ... екі ... ... Алғашқысын ескі игіліктерді
өндіруді жаңашылдау және шығындарды үнемдеумен байланыстырады. ... ... ... ... Екі ... да үдеріс үш кезеңге
бөлінеді. Бірінші кезеңде жаңа ... ... ... ... ... ... ... шығады. Әлбетте, ол алғашқы
кезеңде ешқандай қалдық ... ... ... қоса ... ... тек кәсіпкердің нарықта тұрақтанып, монополист болған жағдайында, яғни
екінші кезеңде ақталады (алғашқы ...... одан да ... ... ... ... – оның өндірісі өздігінен). Осы кезеңде ол
монополиялық капитал табысын алуға мүмкіндігі туады. Және ... ... ... ... ... ... бәсекелестер еніп, уақытша
монополия бұзылады. Нәтижесінде баға төмендейді де, ... ... ... деңгейде.
Кәсіпкерлік капитал - табыс көзінің тиімді факторларының бірі болып
табылады. ... ... жаңа ... ... ... ... ... шаруасы, сол арқылы ол өзінің қарапайым
шаруашылықтан ерекшелігін ... ... жаңа ... ... ... үшін ... ... жаңа әдістерді қолданып технология
жағдайында және қолданыста жүрген қаржылық тауарды қолдану арқылы, ... ... ... ... ... ... ... [21, 89].
Кәсіпкердің дербестігін дұрыс түсіну керек, оның үстінен қарайтын басшы
орган болмайды,кімге және қашан ... ... сату ... ... және т.б. ... кәсіпкер үнемі нарыққа тәуелді болады,
ұсыныс және сұранысқа, бағаның ... ... ақша ... ... ... ... ол - ... шешімдерге, тәуекелге
жауапкершілік болып табылады. Тәуекел әрқашан білместік, ... Ең ... есеп ... және болжам білместікті шеттей алмайды,
ол кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... үшінші
шарты- қаржлық жетістіктің бағыты, пайдаға талпыныс болып табылады, бірақ
мұндай қою жаңа бизнесте өзіндік мәні ... ... ... - ... ... ... ... және оған міндеттеме орындаушы, ұйымның капиталына ұйым
құрылтайшыларын және ... салу ... ... ... ... ... ... сияқты, терең анализде болмаған. Ол тек
экономикада ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... да орын ... ... капиталы- қатар құрайтын
күрделі шама. Оларды екі ... ... ... ... ... ... және ... жинаған резервтер. Қарапайым материалдық қорлар
автоматты ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу керек,сол жүйеде капитал қалыптасып, өзгертулер енгізіп, бір
түрден екінші бір ... өту ... ... ... шыққан нүкте болып
табылады,сол арқылы практикалық қызмет экономикалық ... ... ... ... (қатысушылардың) үлесіне
(салымдарына) бөлінген коммерциялық ұйым – ... ... ... ... ... салымдары есебінен құрылған,
сондай-ақ шаруашылық серіктестік өз қызметі үрдісінде өндірген және алған
мүлік меншік ... ... ... тиесілі болады. Шаруашылық
серіктестікті бір адам құруы мүмкін, ол оның бірден бір ... ... ... ... ... ... ... қатысушылары
серіктестіктің міндеттемелрі бойынша өзіне тиесілі барлық мүлкімен ортақ
жауапкершілікте болатын серіктестік – толық серіктестік деп ... ... ... ... ... ... ... қосымша жауап беретін бір немесе одан да көп қатысушылармен
қатар, серіктестіктің (салымшылардың) мүлкіне өздері ... ... ... бір ... одан көп ... да ... және
серіктестіктің кәсіпкерлік қызметін жүзеге асыруға қатыспайтын серіктестік
– сенім серіктестігі деп танылады [21, 89].
Бір немесе бірнеше адам құрған, ... ... ... ... ... ... бөлінген серіктестік жауапкершілігі ... деп ... ... ... ... ... міндеттемелері бойынша жауап бермейді және серіктестіктің қызметіне
байланысты залардарға өздерінің қосқан салымдарының құны ... ... ... ... ... үшін ... тарту мақсатында акциялар
шығаратын заңды тұлға акционерлік қоғам болып танылады.
Акционерлік қоғамның акционерлері осы заң ... ... ... оның ... бойынша өз мүлкі шегінде жауапты
болады және егер, заң ... ... ... өз ... ... ... қамсыздандыру туралы ... ... пен ... ... жауап береді.
Жарғылық капиталының (шығарылған жарғылық капиталының) басым бөлігін
басқа заңды тұлға қалыптастырған не олардың арасында жасалған ... ... ... ... ... ұйым осы ... ... шешімдерін айқындай
алатын заңды тұлға еншілес ұйым болып табылады.
Егер акционерлік қоғамның дауыс беруші акцияларының жиырма ... ... ... басымырақ) заңды тұлғанікі болса, ол тәуелді қоғам
деп танылады.
Бухгалтерлік есептің көзқарасымен қарасақ, ... ... ... үшін ... ұйым ... ... ұйым түріне жарғылық капиталға:
- акционерлік қоғам үшін-акциялар үшін ... ... ... ... бар қоғам үшін-меншік иелерінің барлық құны
- мемлекеттік кәсіпкерлік үшін-толық шаруашылық ... ... ... [21, ... ... мен ... фирманың қаржыларын зерттеудің басты
объектісі ... ... ... ... ... ... түсінігі
қолданылады, ол қаржыгерлер үшін фирманың жаңа кірістерін алу мақсатында
үнемі әсер ... ... ... ... болып саналады. Осы сапада капитал
тәжірибелік ... үшін - ... ... ... ...... ... айналымға салынған және осы айналымнан кіріс
әкелетін ... ... ... Осы ... ... ... ... формасы ретінде болады.
Нақты өмірде фирманың капиталы ақшалай нысанда ұзақ уақыт бойы ... ... ол жаңа ... ... ... ... кассасында немесе
оның банктегі есеп айырысу шотында ... ... ... ретінде
ақшалай нысанда бола отырып, ол фирмаға кіріс әкелмейді.
Құрылатын тауардың материалды негізін шикізаттар, ... ... ... ... және ... фабрикаттар алатын
болғандықтан, олардың құндары басқа да материалдық шығындармен, негізгі
өндірістік ... ... ... ... ... қатар
өзіндік құн формасында болатын, кәсіпорынның ... ... ... ... Түсім түскенге дейінгі бұл шығындар кәсіпорынның
шығындалмайтын, ал ... ... ... ... ... Тауарды өткізуден түсім түскеннен кейін айналым ... ... ал ... ... ... ... шығындарының
орны толтырылады.
Қаржы ресурстары мен капиталын анықтаудағы ең қолайлы негізгі ... ... ... ... ... ... яғни қаржылық қайта бөлуден
өте отырып жиынтық қоғамдық өнім ... ... ... аударым,
жиынтық кіріс пайда, айналым қаражаттарының қалыптасқан ... ... ... және т.б, ... ... ... ... қаражаттар
айналымы процесіндегі ролін нақты айқындау керек.
Кәсіпорынның капитал ресурстарын үш негізгі топқа бөлу экономикалық
тұрғыдан ... ... ... және ... ... ... ... қалыптасқан
қаржы ресурстары
- қапитал нарығында мобилизацияланған ресурстар
- қайта бөлу есебінен түскен ресурстар, капитал табыстары.
Жеделдетілген амортизациямен қатар соңғы жылдары негізгі қорларды ... да ... ... ие ... ... ... ... – негізгі активтерді жаңалау үшін керекті
ақшалай қаражаттар қорын қалыптастыруға жағдай ... ... ... ... есептеу үшін алғашқы құндық базаны жаңалау болып табылады. ... ... ... ... ... оның ішінде әрекеттегілері және
консервацияланғандары, жалға немесе уақытша пайдалануға ... ... ... ... ... акт жасалмағандары.
Шаруашылықты жүргізудің жаңа негіздеріне өтуде ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы ресурстарын
қалыптастырудың қайнар көздерінің ішінде материалды емес ... ... ... ... ... кәсіпорын қаржылық капитал жұмыстарын ұйымдастыру кезінде
үлкен қиыншылықтармен қақтығысады. Жеңісті жұмыс ... ... ... осы мәселені шешудің қысқа жолының ... ... ... ... ... ... ... капитал салымдарының
жұмысын қайта құрудың екі тәсілі кеңінен қолданылады:
- егер де басшы – кәсіби қаржыгер ... ол ... ... ... ... өзі реттейді. Бұл тиімді нұсқа, бірақ отандық
тәжірибеде көп кездеспейді;
- фирма ... ... ... ... ... кәсіби қаржігер
болмаса,тәжірибеге капитал жұмысын ұйымдастырудың, керекті моделін қою ... үшін ... ... ... ... ... бір мезгілде менеджердін алдында
тұрған негізгі тапсырмаларды да анықтайды. Осы тапсырмалардың құрамы келесі
түрде бөлшектенеді.
Бірінші ... ... ... ... жүргізіледі:
- кәсіпорынның активтерінің және оларды қаржыландырудың қайнар
көздерінің;
- ... қол ... ... ... ұстап тұруға және
оның қызметін кеңейтуге керекті ресурстар шамасы мен құрамы;
- қосымша капитал қорларын ... және ... ... ... ... капитал ресурстарын пайдаланудың жағдайы мен тиімділігін бақылау
жүйесінің.
Екінші бағыт бөлшекті бағалауды талап қарастырады:
- ... ... ... ... оларды ұсыну формаларының (ұзақ мерзімді немесе қысқа мерзімді несие,
нақты ақша);
- қол жеткізумен уақыт дәрежесінің (қаржы ... қол ... ... шарт ... ... қаржыға керекті көлемде және
керекті уақытта қол жеткізе алу ... ... осы ... ... құнының (пайыз ставкалары,қаражаттардың
осы қайнар көздерін ұсынудың басқалай формальді емес жағдайлар);
- қаражаттардың осы түрімен ассоциацияналанатын тәуекел (яғни, ... ... ... ... көзі ... ... ... аз тәуекелді болады).
Үшінші бағыт инвестициялық сипаттағы ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді
шешімдердің талдауы мен ... ... ... ресурстарының трансформациясының тиімділігі;
- капитал салымдарының тиімділігі [21,89].
Капитал ресурстарының салымдық шешімдерді жоғарыда аталған ... ... ... ... қаржылық тұрықтылық және тиімділік
талаптары ... ... ... ... альтернативті шешімдер
нәтижесінде орындалады.
Капитал ресурстарын басқару кәсіпорынды басқарудың ... ... ... ... ... Айналым капиталдарының айналымын көтеру
запастарды сақтаумен байланысты нәтижелер мен шығымдарды анықтауға ... ... ... ... ... акеледі. Айналым
капиталының айналымын жеделдету үшін кәсіп орындарда ... ... ... керекті материалдарды сатып алуды жоспарлау;
- қатаң өндірістік жұйелерді енгізу;
- қазіргі заманға сай қоймаларды ... ... ... ... ... пен ... тез ... [21,93].
Капитал ресурстрарын басқару бойынша негізделген шешім қабылдау үшін ең
алдымен кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... Оларды төрт топқа бөлуге болады: жақсы тұрақты
жағдайдағы ... ... ... ... ... ... тұрақты
жағдайдағы кәсіпорын; дағдарысты қаржылық жағдайдағы кәсіпорын.
Инвестициялар бойынша шешім ... ең ... және сол ... ... ... ... ... алғашқы құрамдастары
болады, өйткені олардың маңызды көлемін айналымнан ұзақ уақыт аралығына
алады. ... ... ... ... ... ... дәрежеде активтерге инвестициялаудың тиімділігін бағалау мен
ұштасады, өйткені бұл инвестициялар капитал ресурстармен – ... ... ... ... ... Және керісінше, капитал
ресурстарының мәнінен олардың негізгі ...... ... ... ... ... ... мен бөлшекті түрде
кеңейтілген қайта өндірісті тұрақты капитал арқылы қаржыландыру болып
табылатындығын ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігі оларды
инвестициялау тиімділігіне шартталғанын ... ... ... ... ресурстарының мәнін сипаттайтын процесс ретінде,
кеңейтілген қайта өндіріс ... ... ... материалды
ұстаушылары ретінде болады. Капитал ... ... ... ... нарықтық экономикасы дамығын елднрде қабылданған
инвестицияның тиімділігін бағалаудың тәсілдері ... ... ие ... олар ... пайыздық ставкалар, кәсіпорынның
капитал құрылымының әртүрлі макроэкономикалық циклдардардағы ... ... ... ... көрсеткіштерін есептеуде есепке
алудың қажеттілігімен байланысты.
1.3 Кәсіпкерлік капитал қалыптасуының көздері және қызметі
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... пайда болуына септігін тигізді. Қысқа мерзімдегі тарихи
дамуының қазіргі кезеңіндегі бұл кәсіпкерлік қоғамның ... ... ... барынша аз уақытта, барынша аз шығындармен,
барынша көп пайда табу ... ... ... ... ... ... ... және делдалдық қызмет арқылы жүзеге асырылады.
Кәсіпкерлік қызметтің рөлі ... ... ... ... өсуі және ... ... жоғарылату үшін өте маңызды.
Әсіресе ... ... ... қиын ... кезіндегі тұрақты да
интенсивті дамуы үшін осы кәсіпкерлік капиталды ... ... ... ... ... ... капитал жаңа экономикалық қасиеттерге ие ... ... ... ... ... ... ... - ортақ экономикалық жүйе. Ол кәсіпкерлердің жеке капиталдарын
қосып, қоғамның ... ... ... ... бұл ... ... ғана емес ... қатар тұтынушыларға да қызмет етеді.
Жоғарыда айтылған капитал мәселесін маңыздылығын айқындайтын себептер
Қазақстанның ... ... ... қасиеттерін де көрсетеді.
Соңғы уақыттарда қашықтықтан басқару жүйесінде зерттелуде.
Дағдарыс жағдайында белгілі болғандай кәсіпкерлікті мемлекет ... ... ... ... Бұл қолдау экономиканың барлық жүйелеріне
қызмет көрсетудің ... ... ... және ... ... ... ... Жеке кәсіпкерлік пайда табу ... ... ... да ... мүмкін екенін ұмытпау қажет. Сондықтан кәсіпкерлік
қызметте мемлекеттік реттеудің қажеттілігі туындайды.
Қазақстан үшін ... ... ... ... ... өте ... ... ол жаңа қоғамдық қатынастардың туындауында
жанама әсер ... ... ... ықпал етеді. Осы мәселелерді шешу
мақсатында, біз ... ... ... ... ... ... ... күші ретінде қарауымыз қажет.
Негізгі және айнымалы капитал құны бойынша жарғылық қорды құрайды.
Жарғылық қорға ақшалай салымдар ... ... ... ... үйлердің,
ғимараттардың, жабдықтардың басқа да материалдық ... ... ... және ... да ... ... ... ғимараттарды,
жабдықтарды,сонымен қатар басқа да мүліктік құқықтарды пайдалану құқылы.
Қазақстан ... ... ... ... кәсіпорындардың
қызметі негізінен мынандай елдермен жүзеге асырылып отыр: Ұлыбритания,
Германия, ... ... ... Федерациясы, АҚШ, Түркия, Швейцария,
Нидерландия, Виргин ... ... ... ... көздері мен құрылымына
талдауды келесі сызбадан көруге болады (сурет 1).
Сурет 1. Кәсіпорындардың капиталдық салымын қаржыландыру көздері мен
құрылымы [17]
Қызмет ... ... ... ... ... ... істеп тұрған
кәсіпорындардың саны: өңдеу өнеркәсібі 670, кен өндіру 101, ... газ бен су ... және бөлу 22, ... ... ... және жеке ... ... жөндеу 2335,
коммуналдық әлеуметтік және ... ... ... [17, 134].
Соңғы жылдары қазақстандық банктердің капитализация деңгейінің өсуіне
байланысты олардың басқа мемлекеттерге, ... ... ... ... ... ... туып отыр.
Қазақстандық банктердің жалпы несиелік портфелінің Ресей компанияларына
арналған жиынтығы 200 млн. доллардан асып ... ... ... ... ... ... ... болады.
Бүгінгі күнде Қазақстан экономикасыеың корпоративтік секторында әлемдік
классқа сай корпорациялардың жоқтың ... ... ... ... ... ... капитал мен төмен нарықтың
капитализация сипаты тән.
Осыған ... ... ... ... ... сала ... ... бақылау акция пакетін ірі
отандық банктердің, ... ... ... ... ... Ақша
капиталының шоғырлануының нақты капиталды ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп, оның алдыңғы қатарлы
және тез өсуші технологиялық салаларға ауыстырады;
- отандық конгломеранттармен мұнай компаиялары мен ... ... және ... ... ... бар ... кәсіпорындарын масштабтық ұлғайту;
- ішкі жеке тұтынушыларға, яғни тамақ және жеңіл өнеркәсібі, азық-түлік
пен халық тұтанатын ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарын ұлғайту. Бұл ... ... тым ... ... түсіндіріледі;
- қазіргі уақытта пайда әкелмейтін бірақ ХХІ жүз жылдық өнеркәсібін
анықтайтын (электроника, ... ... ... ... ... ... ұлғайту.
- сыртқы нарықтарда тұтынушылармен қатар стратегиялық инвесторлармен
серіктестерді ... ... ... көп ... тұрақсыз және тиімсіз меншік
құрылымдарын иемденіп отыр, тек олардың бір екеулері ғана тұрақты.
Қазақстандық корпорациялардың басқаша сипаттамаларына көптеген ... ... ... ... ... нығаюының төмен
деңгейлігі, инвестициялық мүмкіндіктердің шектеулілігі және корпоративтік
басқарудың әлсіздігі ... ... ... ... ... ... ... тұр
және олар алдыңғы кезекте сыртқы нарықтығы шетелдік ТҰК мен бәсекелестігін
ішкі нарықтағы олардың бәсекесін басу деген ...... ... ... адам ... емес ... активтерді сатып алуға бағытталған
инвестицияларға деген өткір ... ... Бұл ... ... ішкі мүмкіндіктерінен жоғары ... ... ... ... ... алу ... ... болады. Қызығушылықтардың
түрлілігіне байланысты корпорацияның менеджерлері мен ... ... тууы ... Бұл ... ... ... ... ұйымдастырушылық және басқарушылық ресурстардың
бәсекеде артта қалуына алып келеді. Инвестицияның бөлінуімен ... ... ... инвестициялық процестің барлық сатыларында
сәтті нәтижелерге жетумен байланысты осы және басқа проблемаларды ... ... ... ... ... ... жетуге болады.
Ұлттық капиталдың әлемдік шаруашылық жүйесіне сәтті кіруіне келесідей
экономикалық мақсаттарды шешуде жүзеге асады:
- ішкі ... ... ... және ... ... дұрыс дамуы
елдің дүниежүзілік шаруашылыққа сәтті интеграциялануына мүмкіндік береді;
- ұлттық ... ... ... ... біріккен
кәсіпкерлікті дамыту, ТҰК-тің филиалдарын құру, инвестициялық активтілікті
жоғарлату сияқты саясаттарында жүзеге асады.
- ... ... ... ... трансұлттық
банктердің және олардың шетелдегі филиалдарымен дочерлік компанияларының
механизмдерін ... ... ... ... заманға сәйкес келетін түрдегі адами капитал теориясы ... рет екі ... ... «чикаголық мектеп» өкілдері Т. Шульц
пен Г.Беккер еңбектерінде көрініс тапқан, олар осы еңбектері үшін ... ... ... ... ... жаңа теорияның негізгі
қағидалары көрсетілген «Білім капиталының қалыптасуы» және «Адами капиталға
инвестициялар салу» деген ... ... 1964 жылы ... ... теориялық және эмпирикалық талдау» деген іргелілемелі ... ... [13, ... ... теориясының ғылыми және қоғамдық деңгейде ... ... ХХ ... ... басқарушылық және әлеуметтік ой-
пікірлерінің атақты өкілі К. ... ... әсер ... Оның ... деген мақаласы кең ғылыми және саяси ... ... ... ... – бұл бүгінгі күндегі жалғыз нақты ... ... ... ... ... ... ең ... құралы болып табылады, ал білімі
бар адамдар саны, олардың білімдерінің сапасы және сол білімдерді ... ... ... ... ... қабілеттілігін көрсететін ең маңызды
көрсеткіші болып табылады» деп жазған
Адами капитал теориясы ... ... ... ... ... ... ... күші қалыптастыратын, кадрлардың біліктілігін жоғарылататын және
оларды қайта дайындайтын факторлар ретінде қалыптастырылған. Адами капитал
теориясы ең алғаш рет ... ... ... ... туралы
мәселені көтерген.
Халықтың еңбекке деген қабілеттілігін дамытуға ... ... ... туралы ең бірінші ... ... ... ... ... А. Смит ... ... оларды иеленушілерді тәрбиелеу, оқыту әрқашанда
нақты ... ... ... Бұл оның жеке ... ... ... ... табылады. Осы қабілеттіліктер бүкіл қоғамдық байлықтың бір
бөлігі болып саналады» деп жазған [25, 68].
Д. Рикардо ... ... ... ... қалуын, басқа
себептермен қоса «халықтың барлық таптарындағы білімнің ... ... [13, ... ... деген қабілеттілікті табиғи және ... ... деп ... ... ... ағза,
тірі адам тұлғасы ие болады. Оның айтуынша, адамның ... ... ... ... ... күші», «нақты байлығы», ал
қалған ... ... ... ұдайы өндірістің өткінші кезеңі» ретінде
көрінеді [13, 46].
Дж.С. Миль ... өзі ... ... капитал болып табылмайды.
Бірақ оның иеленген қабілеттіліктерін толығымен ... ... ... деп ... [13, ... ... ой-пікірдің неоклассикалық бағыттың негізін
қалаушыларының бірі ... ... ... адамның қажеттіліктерін,
оның құрылымы мен иерархиясын зерттеуге ... ол ... ... ... ... ... ... да көп көңіл бөлген және іс-әрекеттердің себептері және ... ... де ... ... ... «бір ... ... болып табылса, ал басқа жағынан – адамды зерттеудің бір
бөлігін құрастырады» деп қарастырылады. ... ... ...... өсуі, оның күші мен денсаулығының нығаюы, оның білімі ... ... оның ... ... ... ... барлық
зерттеулердің мақсаты болып табылады. Біздің адамның өндіруші ретіндегі
өндіріс тиімділігін анықтайтын ... ... ... ... ... өндірістің келесідей төрт факторын бөліп көрсетеді: ... ... және ... ... ... ... ол: «Белгілі
мағынада өндірістің тек екі факторы бар – табиғат және ... ... ... ... ... іске ... және оның келешекті болжай алу
қабілеттілігімен басқарылады адам жұмысының қорытындысы болып табылады. Кез
келген көзқарас ... адам ... ... ... ... де басты
мәселесі болып табылады, осыдан бастапқы екеуінің арасындағы қатынастардың
мәселелері туындайды, оның екі ... бар – ... ... ... Адам бір ... ... ... және оның факторы
болып көрінеді», деп атап өтеді [19, 85].
Экономикалық даму тек ... ... ... сұрақтарын
ғана емес, сонымен қатар халықтың барлық ... өмір сүру ... ... ... және тұрақты өсуді (капиталистік әлемдегі сияқты)
қамтамасыз ету үшін әлеуметтік, ... пен ... ... ... кең ... мәселелерді де қамтиды. Экономикалық өсу құндылығын
адам мен қоғамның даму ... ... ... ... шешуді, өмір
сүру сапасын жоғарылатуды, өмір сүріп жатқан адамдарға қолайлы орта жасауды
қамтамасыз ... жаңа ... ... ... ... ... ... артта қалушылықты жұмыс күшінің біліктіліктерінің
төменділіктерін және халыққа білім беру ... мен ... ... ... ... ... ... Артта
қалған экономика халыққа білім беруге және кәсіби дайындық пен кадрларды
қайта дайындауға жеткілікті ... ... бөле ... ... және ... беру ... ... қалуы жұмыс күшінің біліктіліктерінің төмен
болуына, мамандардың ... ... ... ... ол өз ... өнімділігінің төмен деңгейінің негізгі себебі болып табылады. Ал
еңбек өнімділігінің ... ... және оның жай ... өсуі қоғамда
қалыптасқан жағдайларды түбегейлі өзгерту үшін қажетті қаржыларды бөлуге
қабілетсіз экономиканың ... ... ... себебі болып табылады [20,
87].
Осы үлгілерді ... ... және ... ... экономикаға өтіп жатқан елдердің экономикалық дамуына
кедергі жасайтын ішкі факторлардың ... ... ... ... ... ... ішкі факторларынан қорғану мүмкін емес.
Еңбек өнімділігінің төменгі деңгейі, бір жағынан жоғары емес ... ... ала ... ал ... жағынан, соның салдары болып
табылады. Ол өз кезегінде ... ... ... дами ... жалпы және
кәсіби білім берудің артта қалған жүйесімен анықталған. Кез ... ... бір ғана ... бірқатар кедергілердің алғышарты мен салдарлары
болып табылады. Айтылып кеткен факторлардың барлығы дамушы елдердің ... ... ... осы заманға сай әлемдік қоғамдастыққа кіруіне
кедергі жасайды және де халықаралық оқшаулау ... ... ... ... ... ... ... тек экономикалық
факторлардан қана тұрмайтындығын, яғни оған оларсыз толық қанды даму ... ... ... және ... емес ... құндылықтардың барлық жүйелерінен тұратын экономикалық емес
факторлардың да әсер ететіндігін көрсетіп отыр.
Адами капитал болашақта неғұрлым жоғары табыс көзі ... ... ... ... ... да ... ... салудың тез қарқынмен
өсуі ең алдымен болашақта жоғары ... ... ... Бұл ... ... шаруашылығында адами капиталдың тәжірибелік тұрғыдан іске асырылуы
үшін қажетті жағдайлар ... ... оның ... ... ... ретінде түсіндіріледі.
Әрине, адам ресурстары көптеген мемлекеттерде (дамушы және ... ... ... мен кезеңдерін анықтайды. Капитал
мен жер белсенсіз фактор болып қала береді, ал адам ... ... ... ... ... ие және ... ... белсенді факторы болып
табылады.
Сурет 2. Даму «торы» [22]
Осылай, экономикасы дамыған мемлекеттерде адам ресурстарына ... ... ... ... ... ең ... мөлшерге шықты.
Табиғи капиталға қарағанда, адам ... өте тез ... ... ... ... сақтауға және әлеуметтік қамтамасыз етуге жұмсалған
шығындар 1990 жылы АҚШ-та өндіріске ... ... ... 3 есеге
дейін артық болды.
Т.Шульцтың есептеулері ... ... ... ... ... активтерінің құны олардың адами активтерінің құнынан
жоғары болатын. Бірақ өсу көрсеткіштері ... ... ... ... ... жылы адам ... ... инвестициялар барлық шегерімдерді
алып тастағаннан кейін 40,5 млрд. долларды құраса (21,9 + 18,6), ал табиғи
капитал 25,5 ... ... Осы ... ... ... білім
беруге бағытталған инвестициялар бизнесті қарқынды өсірді. Америкалық жұмыс
күшіне салынған «білім капиталы» инвестициясының капиталдандырылған ... күші ... ... немесе одан шығып қалған халықты қоспағанда)
1930-1957 жылдар арасында 173-535 млдд. долларға дейін көбейген. Г. Беккер
айтуынша, осы ... ... ... салынатын инвестициялар
болып табылады. Бірақ олар табиғи немесе қаржылық ... емес ... ... яғни ... денсаулық немесе адамның т.б. құндылықтары
одан бөлініп қарастырылмайды [22, 130].
Көптеген мамандар «капитал іскер ... ... ... ... ... өткен кезеңде қалып барады, ал «капитал нарықтары
дамыған жағдайларда соңғы ресурс – бұл жете білушілікке қол ... ... ... пен ... ... оны ... деп ... .
Осы заманға сай өндірісті жүзеге асыру үшін талап етілетін біліммен
біліктілікті жетілдіруге және ... ... ... кететін шығындар
капиталдың осы бөлігін ең қымбат ... ... ... ... жоғары жұмысшыларды дайындау мерзімі 12-18 жас аралығын
құрайтындығын көрсету жеткілікті. Бұл экономикалық ... ... көп ... ... ... Еңбек министрлігінің мәліметтері бойынша, жоғары білімдері бар
және жоқ 17-27 жас аралығындағы ... өте көп ... ... ... беру ... яғни біліктілікті ... ... ... ... ... 1991 жылы 27 жасқа дейінгі
жоғары оқу орындарын бітіруші түлектердің 80% біліктіліктерін жоғарылату
бағдарламаларына қатысқан. ... ... жеке ... ... ... жүзеге асырылды. Сұрастырулар бойынша, 90-жылдардың
аяғында американдық компаниялардың шамамен 70% кәсіби дайындықтың ... ... ... ... Ал, ірі ... 95% пайдаланған. АҚШ еңбек
нарығында біліктілігі ... ... ... сұраныстардың өсуі,
өндірістегі адам ресурстарының ... ... ... ішкі ... ең ... ... өзгерістермен ұштасып отырды. Нәтижесінде,
бизнес персоналдарды таңдауға, олардың еңбектерін ынталандыру ... көп ... ... бастады [24, 87].
Адам білім алу немесе кәсіби дайындықты жалғастыру бойынша шешімдер
қабылдау кезінде экономикалық ... ... ... ... ... ... көп табыс әкелетін нұсқаларға артықшылық береді. ... ... ... ... ... жұмысшының табыстарын
жоғарылатуға әкелед. Өз ... ... алу ... ... ... ... дайындықтарын жақсарту, еңбекті ұйымдастырудың жаңа
нысандарын қолдану жаңа ... ... және ... ... ... ... табылады. Сондықтан да жұмысшылар ... ... ... ... ... керек.
Жоғарғы білім берудің дамуы білімді ... ... ... адам ... ... ... ... қоғам мен жеке тұлғалардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін 2010
жылға дейінгі Қазақстан ... ... ... ... негізінде білім берудің көп деңгейлі ұлттық жүйесін жаңғырту
негізгі бағыттары мен мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... негізделген жаңа экономикалық ойларды
қалыптастыруды талап етеді.
Нарықтық қатынастарды тұрақтандыру жағдайындағы маңызды аспект елдің
экономикалық өсуі мен ... беру ... ... ... қарым-
қатынас болып табылады.
Осыған ұқсас неғұрлым терең зерттеулерді ... ... ... АҚШ-тың 1929-1982 жылдар арасындағы мәліметтерін қолдана отырып,
шығарылған өнімдер санының көбеюінің негізгі ... ... ... ... Ол ... өндірілген өнімдердің адам сағатқа ұлғаюы
техникалық прогресспен байланысты деген қорытындыларын растайды [26, 65].
Техникалық прогресс шығарылған ... ... бір ... ... факторларының өсуі – қалған үштен екі бөлігін құрайды. Осыған
байланысты, капитал ... ... ... аз болып табылады. Егер
капитал мен еңбек ... ... ... да, олардың табыстардағы
үлестері әртүрлі болып ... ... ... 75%, ал ... ... 25%).
Өндірістік факторлар жиынтығының жоғарылау немесе шығын факторының бір
бірлікке өсу ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін білім беруді жақсарту үдерісінің ... ... ... Білім берудің жақсаруы және тиімділіктің жоғарылауы
экономикалық өсудің ... көзі ... ... ... және ... мен кәсіби дайындықтың рөлін көрсетеді.
Сонымен, біз білім беруді ... ... ... көзі ... ... «еңбек» факторымен бірге қарастыру қажет деп ойлаймыз.
Әрине, өндірістегі жоғары ... бар ... күші ЖІӨ ... ... ... ... білім беру қызметтерін көрсету арқылы алынған сапалы білімдер
жұмыс күшінің сапасы мен ... ... ... ... ... ... ... Сапалы білім жеке тұлғаның
жұмысшы ретіндегі бәсекелестікке қабілеттілігін көтеруге, оның ... ... әсер ... ... ... экономикалық өсу қарқынын
жоғарылатуға әсер ете ... оның ... ... белсендіреді.
Сонымен, білім экономикалық өсудің басты көзі болып ... және ... ... ... ... әсер ... табысты түрде жүргізілген білім ... ... ... ... ... ... ... сондықтан да адами
капитал және сәйкес экономикалық ойлар ... ... ... дамуына
әсерін тигізеді.
Сапалы білім бір жағынан, мемлекет ішіндегі инновацияларға әсер ететін
фактор ретінде ... ал ... ... ... ... ... ... әсер ететін фактор ретінде қарастырылады. Білімге
қаржылар бөлу ғылыми-техникалық прогресс қарқындарын өркендетуге, ғылыми
зерттеулерді жетілдіруге әсер ... жеке ... ... әсер ... және де ұлттық табыстың
өсу қарқынына және жалпы ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге оның нәтижелерін
теңдей етіп ... ... ... ... ... тұрақты
дамуды анықтайды. Бұл даму кедейлердің мүмкіндіктерін кеңейтуге, олардың
өмір ... әсер ... ... ... ... қамтамасыз етуге
әсер етеді, яғни кедейлерге басымдылықтар береді.
Сонымен, білім беру мен ... өсу ... ... ... ... ... ... беру жүйелеріне экономикалық және әлеуметтік
құрылымдарды күшейту, нығайту және ұдайы өсіру үрдістері тән. Дамыған ... аз ... ... мен ... - бұл ең ... үшін ... ... табылады деп есептейді. Сондықтан да, ... ... ... және өмір сүру ... ... үшін ... білім қажет деген түсініктен туған «білім жарылысы» байқалады.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КӘСІПКЕРЛІК КАПИТАЛДЫҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
2.1 ... ... ... және ... ... ... бет ... Қазақстан үшін кәсіпкерлікті
даму мәселесі - өзекті мәселелердің бірі болып табылады. Өйткені, нарықтық
экономиканың өзі – ... ... ... ...... ... Сондықтан да, кәсіпкерлік ... ... ... жатуы да оның экономикадағы рөлінің өте маңыздылығын
дәлелдейді.
Қазақстан Республикасы Конституциясында былай деп жазылған: «Әркімнің
кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, өз ... кез ... ... ... үшін ... ... құқығы бар» [41, 34]. Бәрімізге мәлім,
өндірістің негізгі факторлары капитал ... ... ... ... осы ... ... істеп, қозғалысқа түсуіне әсер ететін нақты
күш бар. Олар, іскерлік, басқару және өз капиталын белгілі бір ... қол ... ... білу ... ... өркениетті елдердің қай қайсысын алсақ та өздерінің экономикалық
және әлеуметтік мәселелерін шешуде кәсіпкерлік ... арқа ... ... ... ... ... ... қатар қосымша
жұмыс орындарының ашылуына да себебін тигізеді. Кәсіпкерлік капитал осындай
және басқа да экономикалық және әлеуметтік ... оны ... ... ... міндеттер қатарына жатқызуға және экономиканы
реформалаудың ажырамас бөлігі деп ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімдердің бәсекелестігін
қамтамасыз ету мұқтаждығын тартып отырған ірі өндірістік корпорациялар ғана
емес, озық банк ... ... ... ... ... ... да
өз септігін тигізеді. Егер банктер ірі ... және ... ... онда олар ақша ... ... ... ете ... Ірі өндірістік корпорацияларға қаржылық ресурстарды
салу ... бар деп ... 2580 ... ... 100 ірі ... ... ... – мотивациялық механизмді құру, яғни ірі
өндірістік корпорацияларға тұрақты ... ... ... ... ету ... мақсатында: төмендегі сандық мәліметтерге көңіл ... ... ... 40 жыл ... ... ... 38% ... жоқ,
Японияда 30% жоғары, Оңтүстік-Батыс Азияда ... ... ... 31-40%, ... 45-48% ... Бірлестік активтерінің азаюы
инфляция деңгейінің өсуімен емес, қаржы ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамсыздандырудың
қиындығына байланысты болып отыр.
Бірлестік құрылыстың (2006ж.) капиталға қарап отырып, 2008 ... ... ... мәрте өскенін көреміз [39].
Кесте 1
Меншік түрлері бойынша негізгі капиталға инвестиция*
|Меншік түрлері |Негізгі ... ... ... ... ... |
| ... |% |
| ... | |
| | |2006 ж. |2007 ж. |2008 ж. ... |2810277 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... | | | | ... | | | | ... |357383 |13,5 |12,6 |12,7 ... | | | | ... ... |1824250 |66,9 |59,8 |64,9 ... ... |628644 |19,6 |27,6 |22,4 ... ... | | | | ... жеке | | | | ... | | | | |
* ... ... ... ... агенттік көрсеткіштері
Шетел бірлестіктері өзіне тартудың негізгі ... ... ... жеке меншік пен өндірістік бірлестіктердің басын
біріктіреді. Мұны шетел капиталы шетел фирмаларының ... ... ... ... көзі бойынша негізгі капиталға инвестицияның құрылымы*
|Салық түрлері |2008 ... ... ... |
| |млн. ... ... ... есептегенде|
| | |2006 2008 ... ... ... |1099986 |100,0 |100,0 ... | | | ... ... ... | |66,1 |65,6 ... ... тұрғындар | | | ... | | | ... |136932 |12,5 |12,2 ... ... Республикалық |815384 |7,7 |9,2 ... | | | ... ... |1042 |4,7 |3,0 ... тыс қор |5125 |4,3 |6,0 ... ... |2938 |21,6 |22,6 |
* ... көзі: Дерек көзі: ҚР-ның статистикалық агенттік көрсеткіштері
Қазақстанда 2008 жылы 6 ай ішінде негізгі қор 62,8 ... ... ... ... ол 51 ... ... Ал, ... шетел
инвесторлары 2006 жылға қарағанда 9 есе ... Ал, ... бұл өсім ... ... ... бір ... ... сияқты.
Шетел инвесторлары түрлі-түсті, қара металдар өндірісіне қызығушылық
танытып ... ... – газ ... ең ірі ...... ... ... Ұлыбритания, Италия, Норвегия, Германия, металлургия бойынша –
Оңтүстік Корея, Ұлыбритания, Жапония, Канада. Ресей ... ... онша көп ... ... ... ... Қазақстанда монополистік капиталдың бір бөлігі ретінде
көрініп отыр. Бұл ... жеке ... ... ... өндіріс және
қосымша бағаны иемденуімен байланысты. Екіншіден, жеке меншік капиталы ең
жоғары табысты алуды көздейді. Бұл капитал, сол ... ... ... ... тек ... шикізат салаларымен ғана шектеледі, болмаса ішкі
рынокты басып алуы көзделген [29, ... 3. ... ... ... ... ... ... игеруі
Ал, соңғы деректерге сүйенсек, өнеркәсіптің шикізат салаларында
шетелдік ... ... және ... саласында құрылымдық-
институционалдық өзгерістерді жүзеге асыру жөнінде мемлекеттік саясаттың
жүргізілуіне ... ... ... ... ілгерілеу
байқалуда, елде өмір сүру деңгейі ... және ұзақ ... ... даму ... ... ... ... ресурстары жинақталуда.
Кәсіпкерлер өздерінің күштері мен қаржыларын біріктіріп, ... ... ... ... ... тұрады. Бұл жағдайда ортақ
біртұтас кәсіпорын құрамында жекелеген ... өз ... ... ... де ... кооперативтерде оның құрылтайшылары
мен қатысушылары құрал-жабдық және басқа да мүлікті толық ... ... Жеке ... бұл ... бизнесті дамытушы күш,
маңызды фактор ... ... ... ... ... бизнестің
көптеген формалары капиталдың ... ... ... құрылуы, осы
бірігудің барлық мүлкіне жауап беретін заңды тұлға жасаумен байланысты.
Кәсіпкерлік капиталды ... ... ... мен ... ... ... басты күштерінің бірі болып табылады.
Кәсіпкерлікті ... үшін ... ... бір ... капиталы
еркіндігі мен құқығы, шаруашылық қызметінің бағытын таңдауда еріктігі,
қабылданатын шешімдерге, одан ... ... ... ... ... ... болсақ несиелік ресурстар әртүрлі мақсатпен
берілуі мүмкін. Атап айтқанда, жеке тұлғаларға:
- айналым капиталы өсіру үшін (халық ... ... ... ... ... негізгі капиталға кіші инвестицияларды жасау (жылжымайтын ... ... ... ... ... мақсаттармен – яғни, кәсіпкерлік қызметпен байланысты
емес мақсаттарға (автокөлік сатып алу, ... мен ... ақы ... ... демалуға, емделуге) берілетін несиелер.
Республикада кәсіпкерлікті дамытуға үлкен дем қойылып, ... ... ... ... қабылданған. Алғашқы құжаттардың бірі ... ... ... мен қолдау туралы» Заңы 1992 ... 4 ... онда ... мемлекеттік қорғау және қолдаудың мәні мен
мазмұны, басты бағыттары мен мақсаттары айқындалады.
Кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау және ... ...... ... құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық, жағдайды
қалыптастыру, мемлекетте жаңа ... ... ... ... ... ... қолдау мен бәсекені дамыту» Қоры
құрылып, Президент ... 1994 ... ... айында «Кәсіпкерлікті
қолдау мен бәсекені дамыту жайындағы» мемлекеттік ... өз ... ... ... ... ... орындау мақсатында Қазақстан
Республикасы кәсіпкерлікті мемлекеттік ... және ... ... ... жасалынды. Аталған бағдарламаның басты мақсаты –
экономикада жеке ... ... ... және ... ... ... болып табылады. Ел Президентінің
«Азаматтар жөніндегі құқығын қорғау туралы» ... ... ... ... ... зор ... бергенін дәлелдейді.
Әр жылдың сәуір айында Алматыда өтетін ... ... ... ... да осы мәселеге көп көңіл бөлінеді. Мұнда ... баға беру ... ... оның нәтижесінде ... ... мен ... жою бағыттары қарастырылады.
Әрине, кәсіпкерліктің құқықтық-ұйымдастырушылық негізін құруда әлі де
болса шешімін күткен мәселелер айтарлықтай. Оның ... ... ... ... ... кеден және салық заңдарының жетілмегені,
кемшіліктер, несие ... ... ... мүддесін қорғайтын органның
болмауы, бюрократия кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... да ... кәсіпкерлік субъектілерінің сандық үлесі артса да,
одан ... ... ... ... аз. ... ... аз түсуі салық
жүйесінің жетілмегені де әсер етеді. ... ... ... болуынан
кәсіпкерлер табыстарын жасырады.
Кәсіпкерлік қызметті дамыту мақсатында мынадай ... ... ... ... ... ... барынша қолдау;
- мақсатты бюджеттік қаржыландыру саясатын жүргізу;
- жеңілдетілген несие беру ... ... ... құқығын қорғайтын орган жұмысын жандандыру;
- кәсіпкерлік қызметті тіркеуден өткізу кезіндегі қиыншылықтарды жою;
- тексеруші органдар санын қысқарту;
- заңдардың ... ... ету, т.б. [19, ... ... ... ... субъектілерін «көлеңкелі
экономикаға», ... ... ... ... ... ... ... процестер оның ... және ... ... ... Бұл ... ... себебі – несие алудың
жоқтығы ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... Бұл ... көмегімен шағын және орта кәсіпкерлік
нарықта өз арнасын, жаңа нарықтарды, жаңа ... ... ... сонымен
қатар экономикада бәсекені жақсартады.
Бизнес іс-әрекетінде ашықтық пен мөлдірліктің болуы қажет ... ... ... ... ... ... да кәсіпкерлерді түсінуге мойын
бұру қажеттігін айтты. Банктер проценттік ... ... ... ... ... ... өзге шараларды
қабылдаулары қажет.
Мемлекеттің «Бизнестің жол картасы – 2020» ... ... ... ... ... үшін ... мен ... серіктестігі
үшін ынталандырушы жағдайларды жасауы қажет. Отырысты қорытындылай келе,
президент бизнесті дамытуда әкімшілік кедергілерін азайту ... ... ... жоқ ... атап ... банк пен ... қаржылық корпорациясының
есептеріне сәйкес, кәсіпкерлік қызмет үшін қолайлы жағдай рейтингі ... 183 ... ... 63-ші орында тұр. Бүгінгі күні қазақстандық
кәсіпкерлер ... ... мен ... бірлестіктер арқылы бизнеске
қатысты заңдарды қабылдауға тікелей араласып, өз ... ... ... де, қазіргі таңда бизнес орта үшін жағымсыздау жағдай туғызатын
проблемалар да баршылық. Атап ... ... ... ... ... ... ресурстарының қымбатшылығы, бақылаушы органдар
тарапынан санкцияланбаған тексерулердің орын алуы ... ... ... отыр. Сондықтан да, аталған проблемаларды жіті ... ... ... бағалап, кәсіпкерлікті ынталандыруды жалғастыра түсу
қажет.
Қазіргі уақытта шағын, орта және ірі бизнес даму үстінде. Қазақстанда
«кәсіпкерлік» ... ... тек 90-шы ... ғана ... ... ... жасау эконмиканың жеке секторындағы субьектілер саны
жылдан-жылға көбейіп келе жатқандығын және 2002 жылдың басында 360 ... ... ... ... 1 млн. ... адам ... экономикалық
белсенді халықтың 21% жұмыс істейді. ... ... етіп ... ... 40%-дан астамы 1992-1993 жылдары, шағын кәсіпкерлікке
салықтық жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... 2009 ... 1 қаңтар
қарсаңында шағын кәсіпкерлік субъектілерінің 10199 ... ... бұл 2004 ... ... 107% құрайды. Оның 7429ы қызмет жасайды ,
ол тіркелгендердің 73% құрайды (сурет 4).
Сурет 4. 2009 жыл ... ... ... тұлғалар [35, 10].
Қазіргі уақытта тиімді меншік иесінің жұмыс ... ... ... ... ... қалыптастыру жолымен қоғамның сындарлы
күштерін біріктіру қажет. Мұндай біріктірудің үлгілері әр ... ... ... ... мәні ... мен ... келіп тіреледі.
Қаржы ресурстарының жалпы жетіспеушілігі кезінде лизигі, жалгерлікті,
тиісті ақпараттық және ... ... ... етуді қоса алғанда,
өндірістік құралдары бар жұмыс іздеуші адамды біріктірудің бүкіл әр ... ... өте ... ... ... күні ... қызмет субъектілерінің
нарық экономикасының толыққанды қатысушысы ретінде өз қызметтерін жүзеге
асыруларына қажетті жағдайды ... етіп ... ... және орта
кәсіпорындармен жұмыс ... ... ... ... ... және орта ... ... қолдау көрсетуді жүзеге асыратын арнаулы
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту қоры құрылып, табысты жұмыс жүргізуде.
Статистикалық ... ... ... ... ... ... ... көбінесе сауда мен сервис саласында әрекет
етеді .
Экономикадағы қиындылық ... ... ... ... ... ... және шетел кәсіпорындарының саны
жылдан-жылға өсуде. Қазақстан Республикасында меншік ... және ... ... ... ... өңірлер бөлісіндегі үлесі ең ... көре ... ... саны 42776, бұның 2009 жылғы осы кезеңдегі көрсеткішке
қатысы 116%. Жеке кәсіпкерліктегі жұмысшылар саны 82416, өткен жылға қатысы
112%
Сурет 5. Жеке ... саны ... ... ... бизнесті дамыту үшін негіз қалыптасқанын мойындау
қажет. Тіркелген шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны жылдан жылға өсіп
келеді. Мәселен, ... 5 ... ... саны 2 есе ... ... ... тұрған
бүкіл шаруашылық субъектілері құрылымындағы олардың үлесінің 91,4 ... да ... ... ... ... ... елде 206 ... жуық шағын
және орта бизнес кәсіпорындары жұмыс ... ... және орта ... ... мен қызметтер елдің ІЖӨ құрылымында қазірдің өзінде ... ... [19, ... әлемдік тәжірибе біздің реформамыздың тәжірибесі материалдық
өндіріс саласындағы ұсақ кәсіпкер ... және ... ... ... төзе ... ... ... көрсетті.
Бұдан басқа Қазақстанда талап етілетін және бәсекеге қабілетті өндірістік
кәсіпкерліктің қалыптасуына ... ... ... мүмкін қызметтер
көрсетудің (менеджмент, маркетинг, ... ... ету ... жеке ... ... ... мен ... экономикалық қамтамасыз ету үшін
бірінші кезекте кәсіпорындарды қаржыландыру сұрақтарына тоқталамыз. Оған
жататындар: қаржыландыру көздерін ... ... ... ... ... ... алу ... және кәсіпорындардың тиімді
қызмет ету көрсеткіштерінің есептері. Кәсіпорындарды қаржыландыру көздері
болып жарғылық қорға салынған ақша ... ... ... резервтік және басқа да қорлары, несиелер саналады.
Ірі бизнес үшін ... ... пен ... те ... ... он жылдықта экономикалық дамудың инновациялық сипаты дамыған елдерде
өнеркәсіптік фирмалар, ... ... және ... ... қалыптастыруды ынталандырады. Мұндай желілер өндірістік және
қаржы ресурстарын біріктіруге, нарықтағы сұраныстың өзгеруіне жедел ден
қоюға, жаңа өнім ... ... алға ... ... ... [11, 65].
Біздің ірі кәсіпорындарымызда өзара кооперация мен әріптестік ... ... ... ... және ... ... проблемаларын
жеңілдету үшін қажетті жол
Макродеңгейде мемлекетпен, жергілікті ... ... ... тығыз ынтымақтастық орнатпайынша, өндірісті құрылымдық
қайта құрудың күрделі бағдарламаларын әзірлеу және жүзеге ... ... ... ... ... ... аз орындарын құру және оларды
қайта ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
қауырттылықтың шиеленісуін азайту мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін қажетті алғышарт болып
табылады.
Қоғамның ... ... ... ... және ... ... ... ең соңғы технологиялар негізінде ... ... ... ... әлемдік қоғамдастықтың тең құқылы
әріптесі ... ... ... ... ... ... интеграциялау проблемасын шеше отыра
Қазақстан трансұлттық экономикалық ... ... ... ... ... жөн. Қазіргі кездегі дамыған әлемдік рынокта Қазақстан
корпорациялардың алдына ... ... бірі ...... ... ... болып отыр.
Стратегиялық ұлттық мүдделері жүзеге асыруға бағытталған ... ... ... ... қамтамасыз етуінде
маңызды рольді атқарып, ... ... ... тартыста ұлттық
акпиталды нығайту, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Қазақстандағы корпаративтік сектордың ерекшелігі – бұл ... ... ... тез ... ... ... Қазақстан
экономикасына қатысу үлесінің тез қарқында өсуімен байланыста. Қазақстан
экономикасына қатысу қарқынына байланысты орындары – АҚШ, ... ... ... алып ... ... ... инвестицияны салу
көлемі дүниежүзінде танымал – ... ... Газ, ... Сумимото
Корпарейшн, Эльф Актиен, БМВ, Туркие Петроллери, Оман Ойл Джапан Петролеум
Эксплорейшн ... ... ... ... ... ... дочерлік және
аффилирді ұйымдардың, ЖАҚ «ҚазМұнайГаз» дочерлі және тәуелді ұйымдарының
қызмет ... ... ... ... ... ... ... сомасы 32568,3 млн. теңгені құрады. Бұл жағдайда ең көп таза пайда
тапқан ААҚ ... (12147,2 млн. ... ... ... ЖАҚ ... Темір Жолы ҰК» (8242,7 млн. теңге – еншілес
ұйымдарын қосқанда), ЖАҚ «НАК ... (4652,8 млн. ... ... ... ... ... ЖАҚ «ҚазМұнайГаз»
(3116,8 млн ...... және ... ... ... [19, ... ... компанияларының арасынан көлемі, кәсіпорынның құрылымы,
меншік құрлымы, ұйымдастыру формаларының және басқару ... ... ... жуық ірі ... ... ... Қазақстан корпоративтік
секторының толық дамығандығымен санының аздығына қарамстан 4 негізіг
тұрақты ... ... ... ... ... болады. 10-нан
астам аталған корпорацияларда ... ... ... төлем
қабілеттілік сұранысы тұрақты болып отыр. Бұл корпорацияларға ... пен ... ... ҚазМұнайГаз, ҚазТрансОйл, Петро Қазақстан
Құмкөл Ресорсиз, КЕГОК, ...... ... ... Өскемен
тиатн – магний комбинаты, Қазақхром ... ... ... секторындағы
корпоративтік құрылымдардың ұлттық лидерлері болып мемлекеттегі екі ірі
банк – ... ... ... мен GDR ... және Азия ... ... және жүниежүзіндегі 1000 ең жақсы банктер қатарына
кірген (ТОР 1000 WORLD BANK) – Казкомерцбанк пен жеке тұлғалардың 2/3 – ... ... ... ... ... Халықтық жинақтаушы
банкі саналады [19, 34].
Біздің елімізде де кәсіпкерлікті дамыту мемлекеттік саясаттың ... бірі ... ... Ел ... ол істі ... ... ... одан әрі экономикалық және саяси дамуын айқындайтынын
жақсы түсінеді. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Президентінің ... 1 ... №922 ... бекітілген   Қазақстан Республикасының
2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарында шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... ортаны
одан әрі нығайтуға айрықша көңіл бөлінген.
2007 жылдың екінші жартысында ... ... ... ... басталєан қаржы-экономикалыұ дағдарыс іс жұзінде
ілемнің барлық мемлекеттерін қамтыды. 2009 ... ... ... ... өсу ... ... астам пайыздық тармаққа: жылына 20 пайыздық
жылдық өсімнен 30 пайыздық төмендеуге дейін ... ... 2020 ... ... біршама қуатты және бәсекеге ... ... және ... ... ... жаңа экономикаға тартыла
отырып шыныққан елге айналады.
Түйінді бағыт: дағдарыстан кейінгі дамуға дайындық. Жаћандық қалпына
келу ... ... ... ахуал елдің бәсекеге қабілеттілігінің
негізін қамтамасыз етеді. Ол экономиканы ... ... ... ... ... үшін ... инвестицияларды тартуға ықпал ететін
шешуші фактор болып ... ... ... ... және ... қўқықтық
орта да кәсіпкерлікті дамытуда сындарлы рөл атқарады.
Бизнес ахуалды жақсарту жөніндегі стратегиялық мақсаттар:
- 2020 жылға қарай ... ... емес ... ... және ... инвестициялар (өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы өнімдерін
қайта өңдеу, қызметтер) кемінде 30 %-ға ... ... ... ... ... (ТШИ) ... он пайыздық
деңгейге ұлғаяды.
Қорыта келгенде, қазақстан экономикасына шағын ... ... ... емес. Оның дамуына кедергілер туындайтын жағдайлар өте көп.
Негізгілері: өз ісін ... ... ... ... ... ... ... аясының тарлығы; айналым шығындарының деңгейінің
жоғарылылығы; бюрократиялық ... әр ... ... ... қойылатын шамадан көп заңды талаптар; кәсіпорынды тіркеудің өте қиын
тетіктері және т.б. Он жыл ... ... ... қолдау отандық
кәсіпкерліктің сандық іргетасын қалауға мүмкіндік берді, ... ... ... ... ... ете алған жоқ.
Ағымдағы жағдайда мемлекеттің стратегиялық мақсаттары тұрғысынан шағын
бизнесті дамытудың жаңа кезеңіне өту ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық шағын
экономиканың жаңа бәсекеге ... ... ... ... ... Жаңа ... өндірістік шағын бизнес субъектілерінің
кооперациясының өзара, неғұрлым ірі ... ... да ... ... ... ... және сала ... негізінде кәсіпкерлердің
қоғамдық бірлестіктерін құруды көтермелеу талап ... ... ... экономикалық және құқықтық қамтамасыз ету
Нарыққа өтуге байланысты қоғамымызда ... ... онша ... ... ... бірталай жаңа қоғамдық қатынастар көрініс тапқан
болатын. Осыған орай мемлекетіміздің құқық жүйесі өзгеріске ... ... жаңа ... ... еді. Сол құқық салаларының бірі кәсіпкерлік
құқық ... ... ... пәні ... ... ... қоғамдық
қатынастар және олармен тығыз байланысқан ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу жөніндегі қатынастар ... Бұл ... екі ... ... ... ... қатынастар, яғни кәсіпкер мен кәсіпкердің арасындағы қатынастар)
және коммерциялық емес қатынастар (тікелей қатынастар, яғни ... ... ... ... ... ... айқындамасы ҚР-ның Азаматтық кодексіне былайша
берілген, бірінішіден бұл дербес ... ... ... бел ... асырылатын қызмет, үшіншіден, жүйелі түрде пайда табуға бағытталған
қызмет.
Кәсіпкерлік құқықтың нормалары субъектінің ... ... ... ... ... ... ... заңдар мен
басқа тиісті нормативтік актілерден көрініс табады және тұтас алғанда
(жиынтығы) ... ... ... құрады.
Кәсіпкерлік құқықтың нормалары реттеуші және ... ... ... екі ... ... Кәсіпкерлік құқықпен реттелетін қоғамдық
қатынастар өздерінің негіздеріне орай ... ... ... ... ... да бірыңғай болып келеді.
Құқық саласының осы институттары қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... Әрине, кәсіпкерлік құқыта, сондай-ақ
басқа да құқық салаларында бір-бірінен бөле тұратын институттардың болуы
мүмкін ... ... әр ... нысандарына, түрлері мен бөлімдеріне
қарамастан кәсіпкерлік ... ... ... байланыста болады.
Сондықтан әртүрлі құқықтық ... ... ... ... ... ... өзара байланыстарымен сипатталады. Кәсіпкерлік
құқықтың нормаларын жіктеу тек ... ... ... ғана емес,
сонымен бірге олардың басқа бөлімдерге топтастырылуы кезінде де көрініс
табуы әбден қажет.
Соңғы ... ... ... ... нормаларынан, құқық
институттарынан және ... ... ... ... ... құқық
саласына сай институттар (подотрасль) және субинституттар болады ... ... жүр. Бұл ... ... құқық жүйесінде
субинституттардың болуы соңғы ... ... ... ... ... ... жағдайында құқықтық бірігулердің көп сатылылығы, біздің
ойымызша, теориялық пайымдау арқылы мойындауға болады.
Сонымен осы айтқандарымызды тұжырымдасақ, ... ... ... ... бірыңғай және жіктелегн нормалардан тұрады және
олардың біртектес топтары өзара байланысқан институттар мен субинституттар
құрайды. Басқаша айтқанда ... ... ... деп ... реттеудегі рөлдеріне сәйкес тиісті институттардың ғылыми
негізделген түрде орналасуы.
Осы айтылған жағдайлардың бәрін есепке ... онда ... және ... процесінде туындайтын қатынастарды реттейтін нормалардың
жиынтығы кәсіпкерлік құқықтың дербес құқықтық ... ... ... және орта ... ... ... бірігіп даму үстінде. Біздің
көзқарасымыз бойынша, кәсіпкерлік құқықтың алдында тұрған ... ... ... бөлініп субинституттарды құрулары
мүмкін. Бұлай деп айтуымызға, қазіргі ... ... ... ... ... қалыптастырудың қарқынды түрде жүргізілуі де
негіз ... ... ... өте зор әрі ерекше маңызы бар рөл ... ... ... ... ... әр ... жақтарын
реттейтін көптеген нормативті актілердің қазіргі кезеңде дамуына және
нарықтық ... ... ... ба ... барлық
мәселелерді шеше алмайтын сияқты. Ең бастысы, Қазақстандағы кәсіпкерлікті
реттеуге байланысты ... ... рөлі мен ... ... ... қажет.
Алайда, осы мәселе жөніндегі перспектиавлық концепцияның ... оның ... ... және орта ... ... қолдау
жүйесі жөніндегі кешенді шараларды әзірлеуге мүмкіндік бермей отыр.
Кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... алып ... ... ... өте ... дамып жатқанын көреміз. Бірақ ... ... ... аспектісі тек кәсіпкерлік қызмет процесстерін
реттейтін құжаттардан ғана ... деп ... ... Яғни, сол
құжаттармен қатар кәсіпкерліктің дамуы мен ынталандырылуына ... ... ... бар ... ... ... қажет. Олардың
ішінен салық саясаты мен салық заңдарын; ... ... ... салаларды дамыту мақсатындағы заңдарды бөліп көрсетуге
болады [28, 43].
Кәсіпкерлікті қолдаудың осы және ... да ... заң ... ... бөлек құжаттармен реттеледі. Сондықтан олар еліміздің экономикалық
өмірінде іс ... ... ... ... ... ... жүйесінің теориялық және құқықтық мәселелерін әзірлеу тек
барлық мемлекеттік қолдау жүйесін ... ... ... ... ғана ... ... нәтижесін (жемісін) әкеле алады. Осы проблема –
яғни кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдауды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ететін күрделі процесс,
б.а. осы мәселенің өте бір ... ... ... ... ... да ... нормативтік актілерде өмірде жүзеге асыру
болып табылады.
Ал егер де біртұтас ... осы ... мына ... ... ... бөліп шығаруға болады.: кәсіпкерлікті ... ... және ... ... ... ... ... қолдау бағдарламаларын жүзеге ... ... және ... ... ... әзірлеу және құру;
кәсіпкерлік құрылымға қажетті кадрлерді оқыту , даярлау және қайта ... ... ... ... ... мен ... тек қойылған
мақсаттар, міндеттер ретінде көрініс табады және кәсіпкерлікті, оның ... және орта ... ... ... ... ... өз
орынын тапқан нысандары мен бағыттарын әрі ... ... ... және ... ... ... Бұл жерде кейде күтпеген жағдайда
кейбір аса күрделі емес ... ... ... оң ... ... Яғни, Республикадағы кәсіпкерлік құрылымдарына, шағын және
орта бизнес аясында тексеруші ... ... ... ... ... ... журналдарды енгізуге байланысты тексерушілер
саны күрт кемиді, ал кәсіпкерлердің жұмысқа деген ынталары көтеріле ... ... оның ... шағын және орта бизнесті мемлекеттік
қолдау проблемалары мен мәселелері, кейде әдебиетттерге жазылатындай ... өте ... ... ... Кейде кәсіпкерлікті қолдауды құқықтық
реттеу, дотациялар, кредит, жеңілдіктер және т.б. деп ... ... ... ... көп ... ... қолдаудың маңызы арта
түседі және күшейеді деген өте кең тараған ... да бар. ... ... басқа позицияның бар екенін атап өтуіміз қажет.
Ксәіпкерлікті мемлекеттік қолдау экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қарсы тұру, Үкімет шығындарын
азайту, салықтарды төмендету, бюджет ... жою және т.б. ... деп ... ... ... мемлекеттік қолдауды
мемлекеттің экономикаға араласуымен теңеуге, салыстыруға болмайды.
Мемлекеттік қолдау кәсіпкерліктің дамуы мен ... ... ... және ... Осы ... мақсат – бағыттағы
мәселелерді ұтымды шешу үшін “Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... жүзеге асыру қажет. Ксәіпкерлікті
мемлекеттік қолдауды осылай түсіну еліміздегі шағын және орта ... ... ... және ... ... ... ... қағида – бұл қоғамдық өмірдегі бекітілген заңдылық пен оның
мазмұнына сипаттама беретін, құқықта нәтижелі түрде ... ... ... [41, ... ... өздеріне тән бірнеше
ерекшеліктері бар, оларды басқа жүйелі факторлармен бір қатарға қояды, яғни
қоғамдық қатынастардың құқықтық реттелу ... және ... ... ... ... көрініс табады.
Құқық қағидасына О.А.Красавчиков былай деп сипаттама береді: “Во-
первых, принципы права – это сквозные ... ... ... права.
Одноко указанные начала не представляют собой что-то абстрактное. Напротив,
они являются не чем ... как ... ... ... ... ... Вних получают выражение не только
основы ... но и ... ... жизни общества”.
[43, 54]. Бұл жалпы құқық қағидаларын зерттеу мәселесінде өте ... бірі ... ... ... қалыптасуы мен табиғаты туралы сұрақтарды анықтау
үшін ҚР Конституциясының мәтініне көңіл аударайық. Ата заңымыздың 12 бабына
былай ... ... ... ... ... адам
құқытары мен бостандықтары танылады және оларға кепілдік ... Одан ... адам ... мен ... ... ... ... олар
абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге ... ... ... ... мен ... ... қарай
анықталады” [44, 183]. Екіншіден, құқықтық қағидалар ... ... ... ... ... көрінуі керек. Үшіншіден, құқық нормасы
болғандықтан, ... ... ... ... ... ... реттеу қызметін де атқарады. Азаматтық құқықтық қағидалар,
азаматтық заңнамада ақтаңдықтар ... және ... ... ... ... пайда болғанда қолданылады.
Кәсіпкерлік қызмет бостандығы дегеніміз – бұл ... ... ... ... қызмет аумағындағы қатынастарды құқықтық
реттеудегі, өзінің құрамына бірнеше дербес қағидаларды біріктіреді ... ... шарт ... ... ... ... және т.б.) [43, ... пен айналысу бостандық ... ... ... ... ... ... және т.б.). ... айналысу еркіндігі Конституциялық кеңестің шешімімен,
конституциялық мәнге ие қағида ... ... ... ... негізгі
заңда кәсіпкерлік қызметпен айналысу бостандығы нақты көрсетілмеген, бірақ
ол негізгі заңның жекелеген ... орын ... [46, 51]. Айта ... бір ... ... ... кәсіпкерлік пен айналысу нарықтық
экономиканың ажыратылмас бір бөлігі ретінде ... Бұл ... ... ... ... осыған сәйкес, кәсіпкерлік қызмет
тиімді, ... және ... ... ... ... ... ... батыс мемлекеттерінде кәсіпкерлік қызметтің конституциялық-
құқықтық негізінің болмауын, құқықтық реттеу ... ... ... ... ... ... кездерде конституцияда
азаматтардың саяси және ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ кәсіпкерлікпен айналысу
еркіндігінің ғылыми тұрғыда қалыптасуындағы ... ... сот ... ... ... ... ... Еуропалық елдерде сот
әділдігінде нақты көрініп жатады. Мысалы, Люксембург Соты ... ... ... ... ... ... қағидалары ретінде
мыналарды атап өткен:
1. мамандықты немесе айналысу кәсібін таңдау еркіндігі;
2. заңсыз бәсекелестік еркіндігі
3. заңмен тиым салынбаған әрекеттердің ... ... ... [49,
298-299].
Кәсіпкерлік қызмет еркіндігі қағидасының негізгі элементтеріне
тоқталайық. Ол шарт ... ... ... ... ... ... екендігі қағидасы мыналардан көрінісін табады:
Біріншіден, азаматтар мен заңды тұлғалар шартты бекітуде немесе одан
бас тартуға еркіндігі бар. ... ... ... ... мәжбүрлеу арқылы
бекітуге жол берілмейді, тек қан Кодекспен, ... ... өз еркі ... ... өзгеше көзделмесе; Екіншіден, бекітілетін шар т
түрін ... ... ... ... ... ... көрсетілген
басқа да нормативтік құқықтық актілермен шартты бекіте алады; Үшіншіден,
шартты бекітудегі келісім жасау жағын анықтауға ... Бұл ... ... ... пікіріне қосылуымызға болады: «... ... ... ... ... не ... с действиями по
заключениюдоговора, но и с компетентным отказом от ... ... для ... ... ... [41, 38].
Кәсіпкерлік еркіндігі қағидасының мазмұнын ... ... ... Кең ... алып ... ... бәсекелестік дегеніміз –
бұл бір мақсатқа жету үшін әр ... ... ... ... ... С.Э. ... ... пікірін былай деп
көрсеткен: «В предпринимательстве конкуренция означает соперничество между
участниками ... ... за ... ... производства, купли и
продажи товаров и получение на этой основе максимально ... ... ... ... ... ... әр ... аспектілерде
қарастырылады: әлеуметтік, экономикалық, құқықтық. Ең алдымен бәсекелестік
– бұл экономикалық санат. ... ... ... екі ... бөлінеді:
а) бәсекелестік нәтиже ретінде;
б) бәсекелестік іс жүргізуі және әдіс ретінде.
Бәсекелестік тұтынушылардың құқығын жүзеге асырушы ... ... ... тауарлаоды таңдау құқығы немесе ақпарат алу құқығы).
Шынында да, бәсекелестіктің жоқ болуы нарық ... ... ... ... соғады.
Бәсекелестіктің тағы бір құқықтық ... бар. ... ... ... тиым ... ... ... шындығына
келетін болсақ, өмірде заңсыз бәсекелестерде бар. Яғни, заңды және ... ... ... ... айтып кеткеніміздей, өте
күрделі және көп аспектілі ... ... ... ... ... ... көрсетілген бәсекелестіктің
негізгі мақсаты – тиісті нарықтағы шаруашылық субъектілердің ... ... ... ... ... еркіндігінің
конституциялық қағидасы тұрығысында қарап, айтылғандарға қорытынды жасайтын
болсақ, кәсіпкерлік қызметпен ... ... ... өз бетімен
кәсіпорындарды құруға және қайта құруға, өздерінің ... ... мен ... өз ... пайдалануға құқылы. Бұл қағида
конститутциялық құқықтарға ... яғни ... ... ... мен ... ... еркін пайдалану құқығы; қызмет түрі
мен мамандықты таңдау құқығы және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қағиданы қарастырайық – кәсіпкерлік
қызметтің ұйымдық-құқытық нысанын таңдау және әр түрлі құрылымдарды жария
түрде қалыптастыру.
Қарастырылған ... ... ... мынадай тұжырымды
қалыптастыруға болады:
1. Кәсіпкерлік қызметінің бостандығы – бұл кәсіпкерлік қызмет аясындағы
бірнеше құқықтық реттеу қағидаларын ... ... ... ... ... қызметпен айналысу еркіндігі конститутциялық құқықтың
бастамасының негізінің бірі болып табылады, яғни жеке тұлғаларға кепілдік
бере ... және ... ... немесе өндіріс құралдарын жеке бизнесі
мақсатында пайдалану туралы шешімді еркін қабылдауға, сондай-ақ кәсіпкерлік
қызметті еркін ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік қызметпен айналысу еркіндігі конститутциялық норманың
қағидасы болып табылады. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... сипатқа ие. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жария және жеке
құқық нормаларының арасында өзара тығыз және ... ... ... экономика жағдайында кәсіпорынға қоршаған орта ... ... ... ... Бұл ... бәсекелестік күрестің
шиеленісуі, техникалық және бағдарламалық құралдарды заңсыз пайдаланумен,
елдегі саяси және ... ... ... байланысты.
Сондықтан, кәсіпорын менеджеріне негізгі қызметінен, яғни кәсіпорынды
басқарудан басқа да, дағдарысқа қарсы ... ... ету ... ... Бұл ... терең және көп қырлы болғандықтан, біз
зерттеу ... ... тек ... ... ... ... ету ... тоқталамыз.
«Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын кәсіпорындағы
барлық ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып, дағдарыстардың алдын-алу
және ұдайы даму шаралары жүйесінің тиімді қызмет ету жағдайы». Осы ... ... ... ... ... ... алдын-алу,
ұдайы дамуды қамтитын жүйе толығымен қамтылып, кәсіпорынның ... ... ... ... толығымен ашылады деген ойдамыз.
Кәсіпорындағы экономикалық дағдарысқа қарсы басқаруын қамтамасыз ету
үшін меншікті корпоративті ресурстар пайдаланылады:
1. Капитал ресурсы;
2. Персонал ... ... және ... ... Техника және жабдықтар ресурстары;
5. Құқық ре сурстары: патенттер, ... ... ... ... ... іс-әрекеттері әлеуметтік-экономикалық
мәртебені анықтайтын экономикалық қызығушылықтардан ... ... және ... ... ... ... ... айта кеткен жөн. Меншік иесінің, сәйкесінше кәсіпорынның бар мүддесі
таза табыс алумен ... ... оны ... ... ... бәрі ... ... қатер болып табылады. Осылайша
біз экономикалық қатер деп, таза ... ... ... немесе
жойылуына әкелетін мүмкін жағдайды айтамыз.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы басқару ең ... ... ... көре білу және ... ... ... қиындықтарды тез шешіп, оң жолға түсу шараларын ... ... ... ... ... жүйесі емес, оның құрамдас бөлігі
болып табылғандықтан, ұдайы өндіріс үрдірісінің әр түрлі ... ... ... ... мемлекеттік реттеу-мемлекеттің
макроэкономикалық тұрғыдан ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік-экономикалық жүйелерді
өзгеретін жағдайларға сәйкес, әртүрлі және өзара ... ... ... ... зандылық, атқарушы және бақылау сипатындағы
жүргізетін типтік шаралардың жүйесі.
Кәсіпорын дағдарысының жалпы мәні уақыт бойынша ... ... Ол ... ... кем дегенде белгілі шекарада тоқтатылуы,
фирманың ішкі және сыртқы факторлары ... ... ... ... оның құрылымдарына инновациялық шамасына қарай түрлі
ұзақтықта, жиілікте және түрлі ... ... ... ... ... болуы төмендегілерді білдіреді: кәсіпорын табыстың
дұрыс жағдайын қамтамасыз ететін сәттілікке жету шамасы ... ... ... ... ... жүрген ескірген көш басшы-өнімдерге жаңа
ауысымдар ... шама ... ... ... да, ... ... стра-
тегиялық дағдарысқа ұшырайды. Нәтижелер дағдарысы, мысалы жақында ғана көш
басшы болған тауар айналымының төмендеуіне байланысты оны ... ... ... ... ... сонымен қатар өз кезегінде сырттан
қосымша инвистициялауға итермелеуден ... ... ... процесстердің көп бөлігі сыртқы қаржы көздерінен болғандық-тан
кредиторлардың несиені шектеуі салдарынан болады.
Дағдарысқа әсер ету, болдырмау және ... жеңу ... іс ... орны мен ... ... үшін ... кезекте дағдарыстық
процесті түрлі кезеңдерге бөлу қажет.
І-кезең: потенциалды дағдарыс. Кәсіпорын ... ... ... ... ... дағдарысы болмаған бірақ, болуы ықтимал фазадан
өзінің бастауын ... ... осы ... ... ... ... ... орташа сипат береді, бұл кәсіпорынның
әдеттегі жағдайы және ол кәсіпорында дағдарыстың болу ... ... ... ... дағдарыс. Бұл дағдарыс фазасы кәсіпорындағы
бар құралдармен байқалмай отырған жасырын дағдарысты немесе жуық ... ... ... ... ... ауыр ... Бұл ... дағдарыстың жағым-
сыз әсері кәсіпорынға тікелей әсер ете бастайды. Сонымен бірге кәсіпорынға
бағытталған ... ... ... ... ... уақыттың жетіспеуші-
лігі, шұғыл шешім қабылдауға шақырады. Баламалы нұсқалардың ке-муі ... ... жан ... ... ... ... шешудің жолын
табу талаптары жоғарылайды. Осы кезеңде дағдарысты жеңу үшін кәсіпорынның
барлық ... және ... жеңу ... барлық резервті жан-жақты
жұмылдыруды талап ... Осы ... ауыр ... бар ... жеңуге
болады. Дағдарысты жеңу талаптары жоғарылайды және дағдарысты жеңу ... ... ... ... ... өте қысқа мерзім ішінде тигізуі
керек.
Дағдарыстық жағдай түсінігін кеңейтуді, ... ... ... ... ... ... сипатталған тұжырымда
кәсіпорын әлі меншік иесінің басқаруында болып және олардың жұмылдырылған
менеджерлері ... ... ... ... ... дұрыс әрекет
ету мақсатында дағдарыстық жағдайды ертерек ... ... ... ... ... ... басқару процесстерінің шараларының
аясына қарағанда дағдарысқа қарсы рәсімдерді таңдау көбірек және ... ... ... ... дамыған рыногының бар кезінде «тазарту»
бойынша толық рәсім циклін жүргізуге болады: оларды ... ... ... ... Бірақ мемлекеттік органдардың қатысысыз бұл шаруашы-
лық қызметін тұқырту ... ... оның ... ... талдауды
қажет етеді. Осындай себептермен осы кәсіпорынның өнімдері мен қызметте-
ріне төлем қабілетті сұраныс қысқаруы, шикізат ... ... ... ... компания есебінен еншілес кәсіпорындардың белсенді шаруашы-лық
айналымын қосуы мүмкін. Шаруашылық айналымын ... ... ... оны төлем қабілетсіздігі жағдайынан әр түрлі шығу
жолдары ұсынылуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... сұранысты жоғарылатуға болады (жарнама, тауарды жылжыту және
т.б.). Өздеріне шикізат ... ... ... жеке имиджі туралы
ойлап, жеткізушілер мен мердігерлерге жауапты қарау қажет.
Бүгінгі күні қаржылық дағдарыс – ... ... ... ... - елде ... ... қысқарды, жалақы төмендеді немесе басқаша
айтқанда жалақының өсімін инфляция жойды.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың «Қаржылық ... шығу ... ... ... күні ... ой ... ... дағдарыс жағдайында эконо-
микалық қауіпсіздік проблемасын шешу ... ... ... ... ... ... ... әлемдік қаржы дағдарысын бірінші болып
сезінгені белгілі. ... ... ... ... ең алдымен, Ұлттық
қорды қалыптастыруының нәтижесінде қаржы орнықты-лығының елеулі қорын
жасақтап ... Оның ... ... ... және ... ... ету, жылжымайтын мүлік рыногындағы проблемаларды
шешу, шағын және орта бизнеске, ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... ... бағдарламасы бар. Инновациялық,
индустриялық және инфрақұрылымдық жобалар бұл ... ... ... ... ... ... осы шараларды жүзеге асыруға 18
млрд. доллар мөлшерінде қаржы бөлінген-дігін атап ... Бұл ... ... ... 14% ... Осыдан біраз күн бұрын жарияланған Қазақстан
халқына Жолдауымда мен алдағы кезеңге шешімі ... ... ... азайтуға және ел экономикасын жаңа сапалық деңгейге ... ... ... ... қазіргі дағдарыстың бәріне ықпал
етіп отырған жаһандық сипаты пайда болған проблемаларды бір ... ... топ ... ... шешу ... жоққа шығарады. Осынау жаһандық
проблеманы шешу жөніндегі менің көзқарасымның негізі жуықтағы “Дағдарыстан
шығу кілті” атты ... ... ... ... осы мәселе жөніндегі өз
ойларын былайша білдірді:
Бірақ әлем қазір біздің болашағымыз үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ететін шекке дейін жетті. Егер біз осы ... ... ... ... парадигмаларға түбегейлі жаңарту-ларды
жүргізбейтін болсақ, онда ... аман қалу ... ... ... - жаңа ... іздеу. Әлемдік экономиканың базалық
парадигматикасын жаңа ... ... мен ... ... ... - ... геоқаржылық технологияларды жаңалау жолын ХХІ ғасыр
басындағы деңгейге жеткізу. Әлемдік валюталық қаржылық ... оны ... ... мүдделері, мақсаттары мен құндылықтарына
бағындырып қалыптастыру.
Үшіншіден - валюталық-қаржылық құралдарды ... ... ... жолы ретінде әлемді, адамды және адамзатты түбегейлі жаңалау
міндеттерін шешуге қайта құрылым ... Бұл ... ... ... мәні болып табылады. Әлемдік валюта-қаржы
жүйесінің туа біткен ... ... ... жат және біз үшін ... ... ... елдеріміздің экономикасын күйретпеу мақсатында әлемдік
қоғамдастыққа қатысты ... ... ... ... деп атап ... Президенті үстіміздегі жаһандық дағдарыстың негізінде әлемнің өз-
геру қарқынынан апаттық жағдайда қалып қойған қолданыстағы әлемдік валю-та
жүйесінің ... ... ... ... ... алатынын қадап
айтты.
Н.Назарбаев біз іс жүзінде валюта-қаржылық интеграциялық бірлестік құру-
ға кірісуге ... деп атап ... Оның өз ... ... мемлекетаралық
ұлтүстілік қолма-қол ақшасыз тұрақты есеп айырысу-төлем бірлігі ... Оның ... ... ... ... тәуелді болмауы тиіс. Жаңа
валюта жүйесі қалыптасқан валюталық жүйелерді бұзбастан, ... ... және ... ... ... ... ... мемлекетаралық ұлтүстілік электрондық есеп айырысу-төлем бірлігі
еураз, еуразий немесе мен бұрын ұсынғандай алтын деп ... алар еді, ... Ол үшін ... ... мәселелерін, валюталық-қаржы-лық
бірлестікті әзірлеу, құру мен дамытуды талқылайтын жұмыс тобын құру қажет.
Біз мұндай ... ... ... және оның ... жұмыс істеуі үшін барлық
жағдайды жасауға әзірміз.
Әлеуметтік кепілдіктер толығымен ... ... Олай ... бұл
дағдарыстан да біздің аман-есен өтетіміз айдан анық. Дағдарыстар өтеді,
кетеді. Ал ... ... ұлт ... ... ... ... мәңгі қалады.
Дағдарыстан шығару жолдарына мынадай ұсынуға болады:
- жаңа әлеуметтік экономика құру. Өйткені, әлі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Ал,
өзіміз көріп отырғанымыздай Батыс Елдерінің экономикасы ... ... ... ... құру ... банк ... ... керек. Ауыл-шаруашылық, өнеркәсіп салаларына
банктен несие қажетті мөлшерде ... ... ... ... бөлмеген ел өркениетті елдер қатарына қосылмайды;
- халықтың бір тұтас деңгейде ... үшін – ... ... ... алу
қажет. Халықтың рухани даму деңгейі, мәдениеті, құқықтық білімі басты
назарға алынып, адамдардың сана-сезімен ... ... ... ... жүргізіп тәрбиелік маңызы бар бағдарламаларды ... ... ... ... ... жоғары жобалардың, бағдарламалардың
жүзеге аспауының басты себебі тұлғаның ... ... ... ... міндетін түсінбеуі және т.б. Бұл кемшіліктерін
алдын-алу ... ... ... ... өнімді қажетке
жұмсаудың, яғни әрбір қабылданған іс-шараларының тиімді жүзеге асуының алғы
шарты болатындығы белгілі.
2007 жылдың ... ... ... ... қаржы нарықтарындағы
тұрақсыздық Қазақстанның да даму ... әсер ... Бұл ... ... қаржылық ресурстарды тарту мүмкіндіктерін төмендетуде,
ал, ізінше, ішкі экономикаға кредит беру көлемін ... ... ... әлемдік нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының шапшаң көтерілуі
салдарынан экономикаға инфляциялық қысымды едәуір күшейді.
Шағын және орта бизнестің ... ... ... үшін олардың
жобаларын шамамен 155 млрд. теңге сомаға қаржыландыру ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз
етуге 135 млрд. теңге жіберілді. Осы шараларға қосымша өтімділік тапшылы-
ғының проблемасы жедел шешілді және ... банк ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Тұтыну бағала-
рының өсуін тұрақтандыру мүмкіндігі туды. Ағымдағы жылғы 10 айда ... 8,8% ... бұл ... ... ... 10% сәйкес келеді.
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық ... ... ... ... бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы әзірленіп, ... онда ... ... ... ... ... ... жеткізгені үшін әкімшілік және
қылмыстық ... ... ... ... белгіленген пру-
денциалдық нормативтерді бұзып отырған қаржы ұйымдарының қызметіне ... ... ... құралдарын ала отырып, банктің акцияларын мәжбүрлеп
сатып алуға ... ... ... ... ... облигацияларды және құрылатын
Стресті активтер қорының акцияларын ... ... ... алу ... ... деген сенімді сақтап қалу мақсатында заңда ... ... ... ... ... ... бұрын көзделген 700
мың теңгеден 1 миллионға дейін, ал 2012 жылға дейін (3 жыл ішінде) - 5 ... ... ... көзделген. 2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап ... ... ... ... оның ... салықтық жүктемелерді,
ең алдымен, экономиканың шикізат емес секторы үшін салықтық жүктемелерді
едәуір ... ... ... ... ... ... жылы 30%-дан 20%-ға дейін, 2010 жылы 17,5%-ға дейін және 2011 жылы ... ... ... ... құн салығының ставкасы 13-тен 12%-ға дейін
төмендейді. ҚҚС салынатын айналымның ең аз көлемі 2 есе 38 млн. ... ... ... ... ... регрессивті шәкілінің орнына
11% мөлшеріндегі бірыңғай ставка енгізілді.
Экономиканың барлық кәсіпорындары үшін инвестицияларды жүзеге асыру
үшін ... ... ... Атап айтқанда, өндірмейтін секторлар
үшін жедел өтеу, мұнай өндірушілер үшін - ... екі есе ... ... және орта ... кәсіпорындары үшін корпоративтік табыс
салығы ... ... ... ... туралы талап алынып тасталады.
Сонымен қатар, барлық кәсіпорындар үшін залалдар ... 3 ... ... ... ... ... Басымды емес шығыстар қысқартылды, ал
бірқатар бағдарламаларды қаржыландыру кейінгі мерзімге қалдырылатын болады.
Тұтастай ... ... жж. ... ... ... ... ... теңгеден аса өседі.
Шикізат ресурстарына әлемдік бағаның құлдырауы әсерінен және капитал-
дың сыртқы нарығына қол ... ... ... ... ... жаңа әлемдік экономикалық шындықтарға бейімделудің күрделі
кезеңін бастан өткізуге тура ... бұл ... ... ... ... ... ететіні сөзсіз. Қазақстан экономикасының ғаламдық құлдырау
кезеңіндегі Қазақстан алтын-валюта резервтерінің және Ұлттық қордың жалпы
көлемі 2008 жылғы 1 ... 47 ... АҚШ ... астамды құрады.
Үкімет қалыптасқан жағдайды экономиканы сауықтыруға және оның ... ... ... ... үшін ... ... ... жинақталған
резервтер Қазақстан экономикасын түзеу процесіне мүмкіндік беретіні сөзсіз.
Осы үшін де ... ... ... ... ... жүйесі
жасалынды. Ол бойынша мақсатқа жету үшін Үкімет, Ұлттық Банк пен ... ... ... бес бағытта шоғырланатын болады:
1. Қаржы секторын тұрақтандыру.
2. Жылжымайтын мүлік ... ... ... ... және орта бизнесті қолдау.
4. Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту.
5. Инновациялық, индустриялық және ... ... ... ... ... ету үшін Қазақстан Республикасының Ұлттық
қорының 10 ... АҚШ ... (1 200 ... ... ... ... болатын. Олар мыналарға бағытталатын болады:
1) қаржы секторын тұрақтандыруға – 480 млрд. теңге;
2) тұрғын үй ... ... – 360 ... ... ... және орта ... қолдауға –120 млрд. теңге;
4) агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға – 120 ... ... ... ... және инфрақұрылымдық жобаларды іске
асыруға – (120 млрд. ... өсу ... ... ... ... контрцикл-дық
бюджет саясатын, ал Ұлттық Банк - ... ... ... ... болады. Алайда экономика мен қаржы секторын тұрақтандыру шама-сына
қарай ... және ... ... макроэкономикалық тұрақ-тылықты
қамтамасыз ету, оның ішінде, инфляцияның төмен қарқынын ... ... ... ... салалық теңгерімсіздіктердің ішкі және сыртқы
өзгеруші жағдайларын ескере отырып, Үкімет 2009 жылы Қазақстанның ... ... ... даму стратегиясын әзірлеу үстінде.
Ол: экономиканың ... ... ... арттыруды; елде инвести-
циялық климатты жақсарту үшін құрылымдық реформалар ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезек-те,
агроөнеркәсіптік секторды дамыту ... ... ... ... ... тиімділігін арттыруды; елдің сыртқы борышын тиімді бас-
қаруды ескере ... ... он ... ... нақты басымдықтар мен даму
индикаторларын белгілейді. Бұл нәтижелерге бағдарланған жоспарлаудың жаңа
қағидаттарын ескеретін елдің бірінші ... ... даму ... айтқанда, бұл аталған бағдарламалардың қаншалықты нәтижелі
екендігін халықтың өмір сүру деңгейінен көре ... ... ... ... Қазақстандағы халықтың 63,6% биліктің жүргізіп отырған
шараларына сенімділік білдірсе, Украинда халықтың 74% керісінше, ... тек 14% ... ... ... бұл көрсеткіш 36,2% құрап
отыр екен. ... ... дер ... қабылданған жүйелі шаралардың
нәтижесінде еліміз дағдарыс соқысын өз ... ... ... ... қалыпты қызмет етуі және дамуы компания-
ның айналым қаражаттарын толтырудың ... ... көзі – ... ... Ағымдағы шарттарда шағын және орта бизнес ірі бизнеске қарағанда
көп азап шегеді, себебі ірі бизнестің өзінің ұзақ ... ... ... серіктестік қатынастары бар. Нәтижесінде шағын кәсіпкерлік
секторын қаржыландырудың төмендеуі ЖІӨ–нің төмендеуіне ... ... ... ... дағдарысқа байланысты екінші деңгейлі
банктер несие беру талаптарын күшейтіп, яғни ... және орта ... ... ... ... ... ... мәліметтері
бойынша 2008 жылдың І тоқсанында коммерциялық банктердің таза табысы ... Егер ... ... ... ... орта есеппен 100%а ... 2008 жылы тек 30% ... және орта ... ... ... ... ... тө-
мендеуі нәтижесінде 2008 жылы шағын ... ... ... ... ... 20 млрд. АҚШ долларын ... ... ... ... төмендеуіне несиелеу шартының қатаңдатылуы,
пайыз мөлшерлемесінің өсуі себеп ... ... ... ... беру үшін ... Ұлттық Банк пен ҚҚА
келесі бес негізгі бағыттарға ... ... жөн ... қаржы секто-
рын тұрақтандыру, жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды ... ... орта ... ... ауыл ... ... серпінді инновациялық,
индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру.
Экономиканы отандық қаржы институттары ... ... ... ... ресурстарына әлемдік бағаны азайту және, тиісін-
ше, оларды экспорттаудан ... ... ... ... ... шағын
және орта бизнеске қаржылық қолдау көрсету жалғасын таппақшы. ... ... ... және орта ... ... ... салалық
тиесілілігіне қарамастан көрсетілетін болады.Біріншіден, «Самұрық-Қазына»
ҰӘҚ 2009 жылы шағын және орта бизнесті қолдауға қосымша 1 ... АҚШ ... ... ... ... 70% ... ... қайта
қаржыландыруға және 30% жаңа жобаларды іске асыруға берілетін болады.
2.3 Бәсекеге қабілетті кәсіби кадрларды даярлау бағыттары
Нарықтық ... ... ... ... күшеюі жас
мамандардың білімдерінің сұранысқа ие болмауымен ... ... ... Бұл жоғары экономикалық білімнің мазмұнына нарықтық
экономиканың қазіргі заман талаптарына жауап ... ... ... ... туғызуда. Білім беру реформасы –
Қазақстанның ... ... ... ... ... беретін маңызды құралдарының бірі болып табылады.
Ол үшін келесі жолдармен қамтамасыз етілетін жоғары сапалы ... ... ... білім беру бағдарламаларын жетілдіру;
- студенттерді дайындау үдерісінде ... ... ... бойынша оқытушыларды қайта дайындау және олардың
біліктіліктерін жоғарлатудың тиімді ... ... оқу ... жаңа ... ... ... беру ... негізгі сипаттамасы ретінде оның егжей-
тегжейлігі, ... ... ... ... ... беру үдерісін
қамтамасыз ету шарттары көрінеді. Осылармен бірге, білім беру қызметі оқыту
мақсатын, ... ... оқу ... мен ... және ... ... ... қамтамасыз етуін ұйғарады.
Нарықтық экономика жағдайында мамандарды дайындау үшін нарық тетіктерін
толық қолдану керек. ... ... беру ... ... ... ... пен ... өзара арақатынастарын мақсатты түрде қарастыру қажет.
Білім беру қызметтеріне деген ... ... ... ақы ... ... ... болып табылады, яғни, осындай бос орындарды алу үшін
білім ... ... ... бар болу ... ол ... ... ... қалыптасады:
1) неғұрлым жоғары білім деңгейі есебінен ... ... ... ... алу ... өзінің табысын ұлғайтуға талпыну;
2) білім алушының өзінің және оның жанұясының ... және ... ... ... беру қызметтеріне деген ұсыныс мемлекеттің қаржылық
мүмкіншіліктеріне және ... ... ... ... нарық
мүмкіндіктеріне байланысты. Мемлекет білім беру ... ... ... ... ... ... оның ... стратегияларды жасауға,
реттеу- бақылау қызметтерін атқаруға, біліктілігі жоғары мамандармен
қамтамасыз ету ... ... ... ... құқығы бар.
Мамандарды дайындау үдерісі кәсіби шеберліктер мен ғылыми ... ... ... әсер ... ... мүмкіндігін
туғызатын жаңа ақпараттық және оқыту ... ... ... нысандары мен құралдарын қолдану ... ... ... сол арқылы болашақ мамандардың кәсібилілігіне қол жеткізуге болады.
Қазіргі кездегі жаңа формацияның маманына оның жеке бастылық сапасына, білу
және ... ... ... ... ... Ол инновациялық
технологиялар саласында білімі және шеберлігі бар, ... білу ... және т.б. ... ... талаптарды қанағаттандыруы қажет.
Сондай-ақ, мәдениетке және т.б. қойылатын талаптар да ... ... ... ... орындары білім беру нарығында өнімдерді өндірушілер болып табылады,
олар ... ... ... яғни қай ... ... ... ... сандық мөлшерде қажет ететіндігін анықтайды.
Сонымен бірге, олар ... орта ... ... ... ... оқу-материалдық базалар мен оқытушылық құрам мүмкіншіліктерін
максималды түрде қолдануға мүмкіндіктер беретін сәйкес оқу ... ... Баға ... ... сол арқылы өзінің пайдасын
ұлғайтуға ұмтылуы қажет.
Өндірілген ... ... ... ... ... маңыздылығы жоғары. Бұл білім беру нарығының ... ... ... пен ... ... ... ... оқып-үйренуден, факторлық нарықтардағы жағдайларды зерттеуден
тұрады. Жоғарғы оқу ... ... ... ... табу ... әсер ... және оқу ... рейтингін және беделін анықтайтын
маңызды факторлардың бірі болып табылады.
Мамандарды дайындау сапасын ... ... оқу ... ... қалыптастырудың бастапқы кезеңінде ерекше көңіл «тұтынушыға бағдар»
және «фактілер негізінде шешімдерді қабылдау» қағидаларына аударылуы қажет
[31]. Жоғары оқу ... ... ... ... 2010 ... ... Республикасындағы білім беруді дамытудың Бағдарламасын
және білім ... ... ... ... ... асыруға көмектеседі.
Халықаралық білім беру жүйелерімен интеграцияланған инновациялық білім
беруді енгізу ... және ... ... кең ... ... ... ... жұмысқа кәсіби дайындалған жаңа ... ... ... ... Ол ... өзгеріп отыратын
еңбек нарығы жағдайында, базалық білімі шеңберінде тез арада ... ... ... ... ... болуы керек және өзінің
қызметінің әлеуметтік және экологиялық ... ... ... ... Егер ... экономикалық және әлеуметтік тиімділік беретін
интернет желісі мүмкіншіліктерін, жаңа технологияларды оңай қолдана алатын
болса, онда ол талап етілетін ... ... ... ... ол жеткілікті
шығармашылық әлуетке ие, өнертапқыш болуы керек, егер еңбек нарығында оған
деген қажеттілік ... ... жеке ісін құру үшін ... ... ... білу ... [32].
Білім беру қызметінің сапасы мен бәсекеге қабілеттілік мәселесі ... ... ... ие. ... ... және сапа – кез ... оқу ... тұтынушыларға қажетті мамандарды ... ... ... ... көрінісі.
Әдебиеттерде «сапа» және «бәсекеге ... ... өте ... ... ... ... ... бұндай көзқарас дұрыс
емес. Бәсекеге қабілеттілік түсінігін нарық жағдайында қызмет ете ... ... оқу ... ... ... ... бірі деп қарастырайық.
Арнайы курстарда қарастырылатын мемлекеттердің, фирмалардың, ішкі
салалық, бағалық, түрлік, заттық және т.б. ... ... бар. ... ... ... ... ... механизмінің элементі немесе;
- нарық субъектілерінің немесе тауар өндірушілердің ... және ... ... әрекет ету формасы, мемлекеттік тапсырысты алу немесе;
- қоғамдық өндіріс пропорциясын реттеу механизмі [33].
Тауардың бәсекеге ...... ... ... ... көрсетілген басқа ұқсас тауарлармен салыстырғанда сатып алушылар
сұранысы талаптарына жауап бере алуы.
Бәсекеге қабілеттілік бір жағынан, ... ... оның ... ... ... анықталса, екінші жағынан, тауарларды
сатушылардың орнатқан бағасымен анықталады. Одан ... ... ... сән, сату және ... кейінгі сервистік қызмет,
жарнама, өндіруші имиджі, нарықтағы жағдай және сұраныс өзгерісі әсер ... ... ... ... ... нарығындағы
коммерциялық пайдалы өткізу мүмкіншілігі) бәсекелестердің тауарларын өзара
салыстыру ... ... ... ... ... ... ... – нарыққа және сату уақытына нақты тәуелді қатысты түсінік.
Әрбір сатып ... жеке ... ... ... жеке ... бар ... бәсеке қабілеттік жеке көрініске
де ие болады [35].
Жоғарыда аталған ... ... ... тұтыну бағасына
әсерлі қатынасы ... ... ал ... әсер үшін ... ... интегралдық көрсеткіші және оны өткізу алынады. ... ... ... ... ... үшін жеткіліксіз. Біздің
ойымызша, білім беру қызметінің бәсекеге қабілеттігі – маманның ... ... ... ... ... жауап бере алу мүмкіншілігі және
оны өткізе алу мүмкіншілігін қарастыратын интегралдық сипаттама.
Бәсекеге қабілеттілікке, білім беру қызметінің ... ... ... қол ... және мобильділік, жоғары оқу орнының имиджі және басқа
да ... әсер ... ... ... ... ... нақты талаптарына тәуелді, сондықтан білім беру қызметінің
қазақстандық және әлемдік білім беру кеңістігіндегі интеграциясы үшін оның
бәсекеге ... ... ... сапа болып қалады.
Бәсекеге қабілетті маманды дайындау белгілері ретінде біз келесідей
көрсеткіштерді ... ... ... ... орта ... жоғары оқу орны түлегінің
тез бейімделуге қабілеті;
б) түлек жаңа мамандықтарды үйрену үшін уақыт және күш ... ... ... алатын аралас салалардың саны;
в) дұрыс басқару шешімдерін қабылдау қабілеті;
г) жүйелік басқарушы шеберлігін білу.
Бәсекеге ... ... ету ... мен ... оқу орны сапа
менеджменті жүйесінің әдістемесі бірнеше бірдей ғылыми көзқарастар ... ... ... ... ... ... және үдерістік
көзқарастар табылады. Жүйелік және үдерістік көзқарастар жаңа түсіндірмелер
бойынша операцияларды зерттеу, функционалды-құндық ... және ... ... ... ... ... объектілердің сапасы мен
тиімділігін көтеруге көмектесетін экономика үшін XX ... ... ... ... және үдерістік көзқарастар – бұл менеджмент философиясы,
нарықта өмір сүру әдісі [36].
Студенттердің бәсекелестікке қабілеттілігі – бұл бір ... ... ... да ... қабілеттігі. Қазіргі кездегі ... ... ... ... табу ... бүгінгі күні бұрынғыдан гөрі
белсенді және жоғары оқу орындарына белгілі бір категорияларды ... ... ... ғана ... ... қатынастар
жоғары мектеп өмірі аясын да қозғайды. Бірақ ең ... жеке ... ... ... ... шығу ... – ол жалпы біздің ... ... Тек қана ... ... ... ... ... сондай-ақ шетел мамандарымен бәсекеге түсу ... ... ... жеке проблемаларымыз, әйтпесе біздің
қызметіміздің мәні болмас еді.
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... кейінгі жоғары білім беру институты, еңбек нарығы қысымын
көбірек сезуде, жұмыс берушіге дипломын ұсынатын түлектің ... ... оқу ... ... қатаң талаптарды орнатуда. Осы
себепке байланысты А.Эфендиев және О.Дудиннің еңбектерінде, жастар, ... ... оқу ... түсе отырып, сапа жағынан да, мамандықтың ... ... ... жағынан да қарастырғанда бәсекеге қабілетті бола
алатын білімді ала алатындығын ... гөрі ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарының жетекшілері алдында өз оқу
мекемесінің ... ... өз ... ... ... білімін
кепілдендіретін «өмір сүру ... ... құру ... тұр.
Сонымен қатар, әрбір жоғары оқу орны үшін оны сырттан бағалау, түлектердің
сыртқы «тұтынушылар» беретін, ... ... оқу ... ... ... Бұл ... шешу ... жоғары оқу орнындағы білім
үдерісінің жағдайын ... ... ... механизмдерін қолданусыз
мүмкін емес.
Жоғары оқу орындары өнімдердің бірнеше түрін өндіруші ... ... беру ... қызметтер; ғылыми-техникалық өнімдер; ғылыми-
техникалық өнім және білім беру қызметі негізіндегі интегралданған өнімдер;
оқу-әдістемелік ... оқу ... ... ... қызмет көрсету
спектрлерінің бар болуына қарамастан, сөзсіз, білім беру ... ... ... Жоғары білім беру аясында білім беруді дамыту концепциясы
оқу үдерісін ... ... ... және оны ... ... ... ... бәсекелестікті жасау, түрлі
оқу әдістемелерін қолдану және ... ... ... оқу
орындарының бәсекеге қабілеттігі ұлттық білім беру ... ... ... шарттарының бірі болып табылады. Өнеркәсібі дамыған
мемлекеттердің еңбек нарығында бәсекеге қабілетті болуы – абыройлы. ... ... оқу орны өзін ... субъектісі деп мойындауы керек, яғни
білім беру қызметін көрсету ... ... ... ... қызмет етеді және өмір сүру күресінің түрлі әдістері мен ... ... және ... экономикадағы болып жатқан үдерістер жоғары оқу
орнының бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуде ... беру ... ... ... соқтырады. Біздің ойымызша, бәсекеге қабілеттіліктің
негізгі ... ... ... ... ... беру ... ұсынысының сұраныстан көп болуы;
Бұл бәсекелестіктің күшеюімен байланысты заңды үдеріс. Ол ... ... ... таңдау мүмкіншілігі, ал жоғары оқу орындарында –
«өмір сүру» ... ... ... ... беру қызметін өндірушілер
ретінде жоғары оқу орындарының саны ... ... және олар ... үшін ... ... ... ... Мамандарды дайындау
қызметіндегі қатынас бойынша, қазіргі кезде ұсыныстың ... ... ... ... оқу орындарының өзінің танымалдығын ұстап қалу мен жоғарылатуға
қатты әсер етеді, яғни максималды бәсекеге қабілетті болуына әсер ... ... ... беру ... жету ... ... Мұндай жағдайларда,
тұтынушыларды қанағаттандыратын сапаны қамтамасыз ету, стратегиялық мәселе
болып жатыр.
ә) тұтынушылардың қажетті және потенциалды ... ... ... ... бағалайды, ол оның талаптары мен ... ... ... ... сапа – салыстырмалы түсінік, ол көп ... ... ... Бұл ... беру ... ... сапаны жоспарлауда жаңа көзқарастарды ... ... ... ... көп дәрежеде маркетингтік зерттеулер қолданылуы
керек, ал тұтынушылардың мүдделері басымдылық ретінде қарастырылуы ... ... беру ... ...... оқу ... бәсекеге
қабілеттілігінің басымды көрсеткіші;
Жоғары оқу орнының жинақталған ғылыми-білім потенциалы деңгейінің
бірдей ... ... беру ... ... ... ... объективті
анықтайды, сондықтан да әр түрлі жоғары оқу орындарындағы бірдей мамандық
бойынша студенттерді дайындау деңгейінің ... ... бар. ... оқу орны ... ... сапа деңгейі бар мамандарды
шығаруды қамтамасыз ете алмаса, онда оның ісі сәтсіздікке ұшырайды, себебі
қазіргі ... ... баға ... өз рөлін жоғалтады.
в) инновациялық білім беру технологияларын енгізу.
Жоғары оқу орындары көбінесе техникалық және технологиялық ... ... ... ... істейді, ол нарықты жаулап
алу үшін үдемелі қару ретінде қолданылуда. ... оқу ... ... ... ету әлемдік көшбасшы және республиканың алдыңғы
қатарлы жоғары оқу орындарының ... ... ... ... негізделуі керек және білім беру аясындағы өндірістік
инновациялардың ... ал ... ... жаңа ... және
телекоммуникациялық технологияларды ендіруді (технологиялық ... жаңа ... мен ... ... ... ... аясындағы механизмдерді (экономикалық инновациялар), институционалдық
нысандарды (ұйымдастырушылық инновациялар) қарастыруы керек [37].
Маманды шығарудан бастап, жоғары оқу орнының болашақ түлегін дайындауға
дейінгі ... ... ... ... ... болмауы, соның
ішінде Қазақстанда да, әдістемелік өңдеу және шынайы ... ... ... оқу ... ... ... ... мен басқару
деген екі негізгі топтары бар. Бірінші топ – жоғарғы білімі бар студенттер
немесе бітірушілер. Екінші топ - ... ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орны, жеке мамандық бойынша және т.б. Басқа мамандардың
айтуы бойынша, педагогикалық жүйедегі сапалық ... ... ... ... ... мен ... ... жүйенің тиімділігін
қамтамасыз етуі қажет [38].
Көптеген жоғары оқу орындарының бұрын ... ... ... Яғни, қазіргі уақытта олар өздерінің білім беру ... үшін ... ... ... ... ... ... бұрын
танымал болған жоғары оқу орындары өздерінің ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Бұдан да қиын мәселені
қазірден ... ... ... оқу ... ... ... оларға сонымен
қатар, лицензия мен мемелекеттік аккредитациядан басқа абитуриенттер мен
болашақта жұмыс ... ... ... оқу ... ... ... ету үшін, қосымша аргументтерді іздеуі қажет.
Қазақстанда білім беру сапасын ... ... беру ... ... ... ... және жоғарғы оқу орындарының
мамандықтар бойынша саптау ... ... ... ... ... ... бәсекелестік ортаның қалыптасуы, білім сапасын
жоғарылату, мемлекеттік білім гранттарын рационалды орналастыру ... ... өзін ... ... ... ал ... оқу орындардың
жетекшілері әділдік жауапкершілікпен қатар бірнеше ... оқу ... ... өз ... ... Қазақстан дамушы елдердің
халықаралық тәжірибиелерін ұлттық білім ... ... ... алғашқы
қадамдарын жасап отыр.
АҚШ-та білім сапасын бағалаудың көптеген тәжірибиелері жинақталған.
Бизнес мектептерін қоғамдық аккредитациялау үшін ... ... ... ... ... әдістемесі көп көңіл
аудартады. АҚШ – та мемлекеттік аккредитациялау жоқ. Әдістемеде ... ... 6 ... критериялары қарастырылған, олар 4-кестеде
көрсетілген [39].
Кесте 4
Американдық бизнес мектептерінің аккредитациялау критерийлері*
|Топтық критерийлері |Бағалаудың сапалық және сандық ... ... ... мен |1.1 ... ... ... ... |
|миссиясы ... ... ... ... |
| ... ұйым ... ... кұзыреті). |
| |1.2 ... ... ... ... |
| |1.3 ... үдерісі, миссия мен мақсаттардың |
| ... және ... ... ... ... |2.1 ПОҚ ... ... ... |2.2 Қабылдау, сұрыптау және бағдар ... |2.3 ... ... ... ... |
| |2.4 ПОҚ ... құрылымы мен біліктілігін жоғарылатуы |
|3. Оқу бағдармасының |3.1 Пәндер курсының мазмұны ... және ... |3.2 ... ... және ... ... Оқу - ... |4.1 Іс жүзінде оқу - әдістемелік қамтамасыз ету ... ету және |4.2 Оқу - ... ... ... ... ... жауапкершілігі |жауапкершілігі |
| |4.3 Оқу - ... ... ... жеке |
| ... ... Оқу ... |5.1 ... ... ... |5.2 ... мансап және жұмысқа орналасуы ... | |
* ... ... ... ... ... Курс
предпринимательства. - М., 1993 г.
Сонымен, шетелдердегі білім беру ... ... ... ... беруге деген әртүрлі көзқарастарға қарамастан
мамандарды дайындаудың көп ... ... ... ... мен ... ... және әрбір жеке тұлғаның мүдделері
мен қажеттіліктерін ескере ... ... жеке ... бағыттаудағы
білім беруді унификациялауға деген ұмтылыс байқалады.
Қашықтан оқыту қазіргі ... ... емес ... ... ... ... отырған мемлекеттік ЖОО студенттерінің мамандану
мәселелерін шешуге көмектеседі. Қазіргі технологиялық ... ... ... ... ... негізгі роль атқарады.
Көп елдердің білім беру жүйесінде компьютерлік техникалармен ... ... ... мәселелері біржолата ... ... ... ... білім беру дәуірінде компьютерлермен ... ... ... ұят болып саналады. Қарастырылған барлық елдердің оқу
орындары Интернетке шыға ... ... оқу ... ... ... бір дербес компьютерден келеді, яғни егер 1000 ... ... 500 ... бар. ОЭСР ... ... бұл ... орта есеппен 13
оқушыға 1 компьютерден келеді. Қазіргі таңда Қазақстанда 113 білімгерге ... ал ... ... ... 6% ғана шыға ... ... ... техникасымен жабдықтауға кеткен қаражаттарға келсек,
онда 2001-2004 жылдары осы ... ... 170 млн. ... бөлетін
Кореямен салыстырғада 6,5 есе аз ақша жұмсалған [40].
Осылайша, білім беру әлемнің көп ... ... ... ... ... Қазақстан қазіргі ... ... ... жаңа ... ... бере ... жоғары білім
берудің икемді жүйесін құруға ұмтыла отырып ... ... ... ... беруді дамыту бағдарламаларының орындалуы білім
жүйесінің толыққанды ... мен ... ... үшін ... ... ... ... қаражаттарын, сонымен бірге ғылым мен
тәжірибе (инновациялар) жетістіктері негізінде ... ... ... міндеттерін шешуге бағытталған шаралар мен жобаларды іске асыруды
қамтамасыз ... ... ... қаржыландыруларды да талап етеді.
Қазақстанда білім беруді дамыту бағдарламаларының орындалуы білім
жүйесінің толыққанды ... мен ... ... үшін ... ... ... қаржылық қаражаттарын, сонымен бірге ғылым мен
тәжірибе (инновациялар) жетістіктері негізінде жүйені дамытудың ... ... ... ... ... мен ... іске асыруды
қамтамасыз ететін қосымша мақсаттық қаржыландыруларды да талап етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпкерлік капитал инвестор белгілі бір мерзімге өнім ... ... ... ... ... ... ашық ... байланыс
жағдайында макроэономикалық саясатқа капиталдың маңызды фактор ретіндегі
тигізетін әсері артып келеді. ... ... ... ... ... ... мерзімді кәсіпкерлік капитал экономиканы тез ... ... ... шараларының тиімділігін
төмендетеді.
Экономикалық жүйенің жалпы балансына байланысты мәселелерді шешуде және
валюта-қаржы саласын тұрақтандыру барысында ... ... ... оған ... ... өзгеруінің тигізер әсері және оның
мемлекеттер арасында ... ...... ... ... ... ... қозғалысы үшін елдің инвестициялық ұстанымы, яғни
елдің шетке шығарған активтері мен шетелден елге ... ... ... рөл ... ... ... болуы мен дамуы экономикалық себептерге
байланысты анықталады және айтарлықтай экономикалық ... ... ... бір бөлігінің ерекше кәсіпкерлік саласына жинақталуы капиталды
мамандандыруды тереңдетеді және қоғамдағы ... ... ... шашыраңқы кәсіпкерлік капиталды орталықтандыруға және
жұмылдыруға ықпал етеді, қоғамның экономикалық потенциалын арттыра отырып,
оның ... ... ... ... ... капитал өзіне
капиталдың өзге де түрлерін бағындырады - өнеркәсіптік, сауда, ссудалық.
Сөйтіп, ол ... және ... ... ... ықпал
етеді.
Кәсіпкерлік капиталының қалыптасуы және пайдаланылуы екі ... ... ішкі ... ... ... ... ... талаптардың азаюына, валюталық бағам мен валюталық операцияларды
бәсеңдетуге;
екіншіден, кәсіпкерлік қызметті ... және ... ... жаңа ... ... ... ... капитал қозғалысын бақылау шараларын елден сыртқа шығатын
және елге келетін капитал қозғалысына толық ... салу ... ... ... атап өту ... Сондай-ақ, капитал қозғалысын лицензиялау
және оларға салық салу түрінде де бақылауға болады.
Кәсіпкерлік капитал динамикасын ... ... ... ... сыртқа шығарылатын капитал ағыны, елге келетін капитал
ағынымен ... ... ... келе ... ... Қазіргі кездегі
капитал ағынының келу, кету ағынының бұрынғы ... ... келе ... ... ... ... ... қозғалысы тенденцияларының біртіндеп өзгеріп келе ... ... ... ... шоттар бойынша негізгі
элементтеріне мыналар жатады:
- тауар және қызмет саудасы;
- тартылған несиелер мен қарыздар ... ... ... ... ... ... ... қордың негізгі қорлары мен активтері бойынша сыйақы;
- ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік капитал
негізінен шикізат тауарларын экспортқа сату есебінен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және тікелей инвесторлар кірісі
бойынша капиталдың тек сыртқа кететіні байқалады.
Кәсіпкерлік капиталдың тиімділігі Қазақстанның экспорттан ... ... ... болатындығына сөз жоқ. Бірақ, ... ... ... ... ... өзге де компоненттері бар,
атап айтар болсақ:
- ... ... ... ... мен ... ... және қызмет түрлері;
- несиелер бойынша пайыздық төлемдер;
- ... ... яғни ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында тікелей инвестицияларды тиімді
пайдалану Қазақстанның импортталатын ... ... ... тиімді пайдалана білу қабілетіне байланысты болмақ, ... ... ... климат орнаған кезде ғана қол жеткізуге болады.
Шетелдік инвесторлар ұзақ мерзімдік мүдделерді көздейді, ... ... және ... ... кеңейту және диверсификациялау;
- сату нарығын кеңейту;
- қаржылық және өндірістік ресурстарды неғұрлым қолайлы ... ... ... бар ... орналастыру.
Қазақстанға кәсіпкерлік капиталдың келуіне ықпал ететін бірнеше маңызды
себептер бар:
- дамыған елдерде пайыздық ... ... ... ... ... сондықтан шетелдіктер өз капиталын дамушы ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелердің деңгейі айтарлықтай жоғары, бұл
кәсіпкерлік капиталдың келуіне қолайлы жағдай туғызады.
- Қазақстанда ... он ... ... қаржылық ырықтандыру мен
құрылымдық ... ... ... ... ... етеді.
Құрылымдық реформаларға сауданың ырықтандырылуы, халықаралық кәсіпкерлік
және ссудалық капитал ағынына қойылатын шектеулерді алып ... ... ... жекешелендіру т.б. шаралар жатады.
- дамушы елдер арасындағы құнды қағаздар түріндегі акционерлік және
борышқорлық капиталдың тоқтаусыз ... ол ... ... өсіп
отырғанын айқындайды. Бұл үдеріс секьюритизация деп аталады және ол ішкі
және сыртқы қаржылық ... ... ... ... ... және ... алмасу барысындағы технологиялық жетістіктердің
жемісі болып табылады.
Елге кәсіпкерлік капиталдың ... ... ... ... ... ... мобилизациялауға және концентрациялауға
ықпал етеді, оны инвестицияға айналдырады, ... ... ... ... ... ... ... артық капитал шоғырына айналып,
материалдық қорды шығындайды, жалған және спекулятивтік капиталдың ... және ... ... ... ... ... Экономикада
тұрақсыздық пен қауіптілік жағдайлары орын алады, нәтижесінде бұл дағдарыс
жағдайлары мен дефолттарға әкеліп соқтырады.
Қазіргі таңда бірлескен ... ... ... ... ... ... ... жасау, лицензияланған келісімдер
(франчайзинг), экспорт технологияларының ... ... ... – бүгінгі таңдағы кәсіпкерлік капиталды инвестицияландырудың ... ... ... ... ... ... ... арасында пайдалы әрі тұрақты қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік
береді;
- ұлттық шаруашылықты әлемдік экономикаға енгізуге әсер етеді;
- сыртқы экономикалық байланыстардың ... ... ... ... ... ... ... заманға сай өндіріс орындарын
ашуға мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан ... ... ... ... атты ... ... ... ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық
өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 ... ... ... akorda. ... ҚР ... Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы «Дағдарыстан жаңару
мен дамуға» атты жолдауы //Астана. – 2009.- 6 наурыз
4. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... үшін, бәсекеге қабілетті
халық үшін. //«Егемен Қазақстан». Алматы. – 2004 ж. – 19 ... ҚР ... ... Жаңа ... - жаңа ... ... ... – 2004 ж. – 16 желтоқсан
6. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына ... ... және ... ... ... //«Егемен Қазақстан»
Алматы. – 2005 ж. – 19 ақпан
7. ҚР ... ... ... ... ... Қазақстанның
әлемдегі 50 елдің қатарына кіру стратегиясы, «Егемен Қазақстан» 01.03.2006.
8. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан халқына ... ... ... арттыру – мемлекеттік саясатың басты мақсаты. //«Егемен
Қазақстан» 2008 ж.
9. Блауг М. ... ... в ... ... 1994.
10. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. – М.:
Госполитиздат, 1962. – 205 ... ... К. ... //Сочинения в 3-х т. - М.: Политиздат, 1974.- Т.1.
С.727
12. Жатканбаев Е.Б., Байзакова К.И., ... Г.Т.. ... ... в ... ... – А.: «Қазақ
университеті», – 2006. – 330 ... ... Ө.Қ, ... Я.С, ... С.Ә. ... ... /Оқу құралы/ – А.: «Қазақ университеті», 2003. – 313 б
14. Аубакиров Я.А. ... ... в ... ... ... ... А.В. ... курс т.1 М.: «Экономика»,
1997 г
16. Гайнув Э.М. Основы предпринимательства, Минск, «Высшая школа»,2000
г
17. ... В.Я. ... ... ... и ... ... Картанбаева А.К.Предпринимательсво. Институционально-эволюционный
подход. «Раритет», Алматы, 2000г
19. ... Н.К. ... ... ... Экономика,1997г
20. Горфинкель В.Я. Курс предпринимательства. - М: «Макс»1997г
21. Кембелл Р. Макконелл,Стенли Л. Брю. Экономика. М: ... ... ... Ю.М. ... предпринимательской деятельности. М: ... ... О.Г. ... ... на ... ... Тулегенова М.С. Теория капитала и экономического развития. Алматы:
«Қазақ университеті», 2011. - С.292
25. Хэй Д., ... Д. ... ... ... ... Гелбрейт Дж.Экономические теории и цели общества.-М: Прогресс,1976г
27. Л.Р. Хард. Благосостояние для всех.-М: Дело,2001.332с
28. ... Р.Е. ... ... ... методологии и теории.-
А: Қазақ университеті, 1998.-366с
29. Бизнестің жол картасы – ... ... ... как ... в лидеры. Практика и принципы.М:
«Форматика»,1992.-164с
31. Стиглиц Дж.Экономика ... ... ... А. ... ... Курс ... ... А.К. Ұлттық экономикалардың жаһандануы жағдайындағы
капиталды шетке ... және ... ... ... // ... ... ... университеті (Хабаршы ғылыми журналы). ... 2007. – № 5. ... ... ... А. ... ... дамыту экономикамызды
дағдарыстан алып шығатын маңызды жол //Ізденіс-Поиск (гуманитарлық ғылымдар
сериясы) - 2009. - №2. - 5-10 ... ... А.Д. ... регулирование развития малого
предпринимательства в Республике Казахстан //Исследования, результаты. ... 2009. – № 4. – C. ... ... С.С. ... ... и ... ... Международной конференции, посвященной 10-летию независимости
РК. – Алматы, 2001. ...... ... Д.К. Рост государственного регулирования в условиях к
переходу к рынку / Материалы ... ... ... ... независимости РК. – Алматы, 2001. – Часть1. – С.49
38. Қазақстан Республикасының идустриалдық-инновациялық дамуының 2003 –
2015 жылдарға арналған стратегиясы. – ... – 2003. ... Жеке ... ... ... ... 2006 жылғы 31
қаңтардағы №124-ІІІ Заңы //Қазақстан Республикасындағы ... ... ...... ... 2006. -268 ... ... - 4821
47%
Өнеркәсіп-
1364
13%
Транспорт және
байланыс - 404
4%
Қонақ үй,
мейрамхана - 267
3%
Қызмет - 1659
16%
Ауыл
Шаруашылығы -600
6%
42776
35987
27050
25750
23709
15160
0
10000
20000
30000
40000
50000
2004 ж
2005ж
2006 ... ... ... және ... ... беру ... ... қалуы
Кедейшілік
Табыстардың төмен деңгейі
Халықаралық
оқшаулау
Еңбек өнімділігінің төмен деңгейі
Шетелдік қатысушы салымы
Отандық қатысушы салымы
Біріккен ... ... өз ... ... ресурстарды, үйлерді, ғимараттарды, негізгі жабдықтарды,
лицензиямен ноу-хауды, ... ... ... ... ... ... біріккен кәсіпорындар
Шетелдік қатысушысынан тартылған
Отандық қатысушысынан тартылған
Қарызға алынатын құралдар
Шикізаттар мен материалдар, құрастыратын бұйымдар, ақшалай ... ... ... ... ... ... еңбек ақыны және т.б.
қаржыландыру
Айнымалы капитал

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
«GNPF» акционерлік қоғамның қаржылық – экономикалық жағдайдын талдау11 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
Акционерлік капитал есебі және талдауы71 бет
Акционерлік капитал және оны басқарудың құқықтық негізі4 бет
Астық түйірін кептірудің негізгі үрдістері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь