Монополия. Монополиялық билік пен бәсеке

1.Кіріспе
1. Тарау. Монополия және монополиялық билік.
1.1 Монополистің өнім көлемін белгілеу.
1.2 Монополиялық биліктің көрсеткіштері.
1.3 Нарықты монополиялаудың белгілері.
1.4 Монополиялық бағаны қалыптастыру ережелері.
1.5 Мемлекет тарапынан монополияны реттеу.

2 . Тарау. Монополиялық бәсеке.
2.1 Монополиялық бәсеке нарығының ерекшеліктері.
2.2 Монополиялық бәсекелес фирманың қысқа мерзім кезеңдегі жұмысын талдау.
2.3 Монополиялық бәсекелес фирмалардың ұзақ мерзімдік кезеңі.
2.4 Монополиялық бәсеке нарығындағы баға құру саясаты.
2.5 Қызылорда облысындағы монополия.
3. Қорытынды.
4. Қолданылған әдебиет.
Нарық құрылымының ерекшеліктерін сипаттайтын ең басты көрсет-кіштердің бірі , осы қарастырылып отырған нарықтағы фирмалардың саны боп табылады.
Монополияны талдауда « монополия » ұғымының бір мәнді еместігі есепке алудың маңызы бар. Бәрінен бұрын бұл құбылыстың мәнін өз этимологиясы-нан ( моно – біреу , полео – сатамын ) шығару дұрыс емес.Берілген тауарды өндіретін тек бір ғана жеке фирма бар және осы тауарларды ауыстыратын басқа тауарлар жоқ деп ұйғарсақ , онда мұндай нарық – монополия. Нақты өмірде рынокта фирма – тауар өндіруші әрекет ететін жағдай болмайтын нәрсе. Олай болса , сұраныс қисық сызығы абсолютті түрде икемді емес фир-маны табу мүмкін емес.Сондықтан монополия ұғымы туралы әр уақытта шарттылықтың белгілі бір үлесі бар екенін ұмытпау керек.
Монополист – сатушы рыноктық қатынастарға тек өз өнімін сатып алу-шымен түседі. Бұл өзара қатынастардың сипаты мынадай : егер монопо-лист бағаны кемітсе , онда одан көп өнім сатып алынады. Монополист берілген тауарды өндіретін жалғыз фирма болғандықтан оның сұраныс қисығы бір мезгілде нарықтың сұраныс қисығы болып табылады және ұсынылған тауар-дың шамасының бағасын анықтайды.
Егер сатушы өз тауарының шығару көлемін өзгерту арқылы нарықтық бағаға әсерін тигізе алса , онда ол монополиялық билікке ие болады деп айта аламыз.
Монополиялаудың екі негізгі белгісі бар :
1. Бір фирманың қолында нарықтың үлкен бөлігінің шоғырлануы;
2. Ірі фирмалардың бәсекелестерімен байланысы;
Монополиялық бәсеке нарығының ерекшеліктері жетілген бәсеке мен моно-полияға тән кейбір қасиеттерге сәйкес келеді.Жеңіл және тамақ өнеркәсібі , жиhаз жасау , кітап басып шығароу басқа да түрлер монополиялық бәсеке на-рығының іс - әрекеті.
Осы курстық жұмыста мен жалпы «монополия » ұғымын монополиялық би-лікті , сонымен қатар монополиялық бәсекені толық көрсетіп , ашып беремін.
Мен 1-інші тарауда монополиялық билікті , оның өнім көлемін , билік көрсе-ткіштерін , бағаны қалыптастыру ережелерін , бағалық дискриминацияны қа-растырамын. Ал 2-нші тарауда монополиялык бәсекені , бәсеке нарығының ерекшеліктерін , бәсеке нарығындағы баға құру саясатын , бәсекелес фирма-лардың ұзақ мерзімдік кезеңін қарастырамын.
        
        Жоспар:
1.Кіріспе
1- Тарау. Монополия және монополиялық билік.
1.1 Монополистің өнім көлемін белгілеу.
1.2 ... ... ... ... ... ... ... бағаны қалыптастыру ережелері.
1.5 Мемлекет тарапынан монополияны реттеу.
2 – Тарау. Монополиялық бәсеке.
2.1 Монополиялық ... ... ... ... ... фирманың қысқа мерзім кезеңдегі
жұмысын талдау.
2.3 Монополиялық бәсекелес фирмалардың ұзақ ... ... ... бәсеке нарығындағы баға құру саясаты.
2.5 Қызылорда облысындағы монополия.
3. Қорытынды.
4. Қолданылған ... ... ... ... ең ... көрсет-кіштердің
бірі , осы қарастырылып отырған нарықтағы фирмалардың саны боп ... ... « ... » ... бір ... ... ... маңызы бар. Бәрінен бұрын бұл құбылыстың мәнін өз ... ...... , ...... ) ... дұрыс емес.Берілген тауарды
өндіретін тек бір ғана жеке фирма бар және осы тауарларды ауыстыратын басқа
тауарлар жоқ деп ұйғарсақ , онда мұндай ...... ... өмірде
рынокта фирма – тауар өндіруші әрекет ететін жағдай болмайтын нәрсе. Олай
болса , сұраныс қисық сызығы абсолютті түрде икемді емес ... ... ... монополия ұғымы туралы әр уақытта шарттылықтың
белгілі бір үлесі бар екенін ... ...... ... ... тек өз ... ... алу-шымен
түседі. Бұл өзара қатынастардың сипаты мынадай : егер ... ... , онда одан көп өнім ... ... ... ... тауарды
өндіретін жалғыз фирма болғандықтан оның сұраныс қисығы бір мезгілде
нарықтың сұраныс қисығы болып табылады және ұсынылған тауар-дың шамасының
бағасын ... ... өз ... ... ... ... арқылы нарықтық бағаға
әсерін тигізе алса , онда ол монополиялық билікке ие болады деп айта
аламыз.
Монополиялаудың екі негізгі белгісі бар :
1. Бір ... ... ... ... ... ... Ірі фирмалардың бәсекелестерімен байланысы;
Монополиялық бәсеке нарығының ерекшеліктері жетілген бәсеке мен моно-
полияға тән кейбір қасиеттерге сәйкес келеді.Жеңіл және тамақ ... ... ... , ... басып шығароу басқа да түрлер монополиялық бәсеке на-
рығының іс - әрекеті.
Осы курстық жұмыста мен ... ... » ... ... би-лікті ,
сонымен қатар монополиялық бәсекені толық көрсетіп , ашып беремін.
Мен 1-інші тарауда монополиялық билікті , оның өнім ... , ... ... , ... ... ережелерін , бағалық дискриминацияны қа-
растырамын. Ал 2-нші тарауда монополиялык ... , ... ... , ... нарығындағы баға құру саясатын , бәсекелес фирма-
лардың ұзақ мерзімдік кезеңін қарастырамын.
1.Тарау Монополия және монополиялық билік.
Нарық құрылымының ерекшеліктерін сипаттайтын ең ... ... осы ... ... нарықтағы фирмалардың саны боп табылады.
Жетілген бәсекелес нарығындағы тауарды сатушылар және сатып алушылар саны
өте көп болады, сондықтан олардың әрқайсысы жеке түрде ... ... әсер ете ... бағасы нарықтағы сұраныс пен ұсыныс
арасындағы байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан тұтынушылар мен
сатушылар жетілген бәсеке нарығында тауар-дың ... ... деп ... бақылауынан тыс деп қабылдайды. Өнім өндірушілердің басты мақсаты
пайданы ең жоғарғы ... ... ... олар әрдайым ұтымды өнім
көлемін анықтауға ынталанады.
Бәсекелесу деген сөздің өзі ... ... бөлу және ... бар ... ... осы ... де өндіруші-лер
тұтынушының сұранысын арттыру үшін әрекеттер жасайды. Ал монопо-лия
жағдайында тұтынушының алдында бір ғана ірі өндіруші тұрады. Тұты-нушы
қаласа да , ... да ... ... ... оның ... ... мәжбүр болады. Монополистің үлкен билікке ие болуына
оның тауардың ерекшелінуімен қатар, осы ... ... аз ... ... ... ... өндіретін тек бір ғана жеке фирма бар және осы тауар-
ды ауыстыратын басқа тауарлар жоқ деп ұйғарсақ, онда мұндай нарық
–монополия, ал ... ... деп ... Монополист берілген тауарды
өндіретін жалғыз фирма болғандықтан оның сұраныс қисығы бір мезгілде
нарықтың сұраныс қисығы болып табылады. Монополист өзінің ерекше ... ... ... ... бағасынан әлде-айда жоға-ры деңгейде
белгілейді. Егер сатушы өз тауарының шығару көле-мін өзгерту арқылы
нарықтық бағаға ... ... ... онда ол ... ... ие болады
деп айта аламыз.
Егер нарықта жеке өндірушінің монополиялық билігі орнықса, онда қо-ғам
жалпы белгілі шығындарға ... ... ... ... ... ... ... тауарға жоғары баға төлейді. Сондықтан да дүние
жүзінің көптеген елдерде нарықты монополиялауды шектейтін моно-полияға
қарсы заңдар ... іске ... Бұл ... қара-мастан әлемнің
барлық елдерінде өндіруші монополистер бар. Экономикалық ... ... ... деп ... ... ... монополия-лауға
да мүмкіндіктер туғызылады. Және де олар кез келген жаңа өндіруші-нің
нарыққа кіруіне мүмкіндік бермейді.
Бұл ... ... ірі ... ... ... тосқауылдар
3. бәсекелесуді әділетсіз жүргізу.
Ірі өндірушілердің ұсақ өндірушілермен салыстырғанда өте көп ... ... : ұсақ ... ... ... ... ... шығуына ірі өндірішілер тосқауыл қоя алады.
Монополиялық өндірісте ірі фирмалардың жұмыс істеуі тиімді , себебі ірі
өндірістің шығындары ұсақ өндірістің ... гөрі ... ... жүзінде дәлелденген.
Монополияны тек қана экономикалық шектеулер емес , сонымен қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердің көп ... түрі ... ... ... Егер бір ... меншігінде өте сирек кездесетін
шикізат болса , онда бұл фирма монополист болады. Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам ... ... ... ол ... ... ... жеңілдіктерге ие бола алмайды. Легальды
тосқауылдың негізгі мәнін былай ... ... : ... ... , ал патент жоқ болса- құқығың да жоқ. Бұл жағдайдың біздің мемлекеті-
міз үшін маңызы зор , өйткені Кеңес үкіметі кезіндегі ... ... ... ... ... ... жоқ ... , сондықтан да бұл жаңа-
лықтарды шет елдің адамдары тегін пайдалануда.
Бәсекені әділетсіз түрде жүргізудің негізгі түрі – демпинг –
бәсекелесін ығыстыру ... ... ... ... ... ... сату.
Ірі фирма-лар – олар мүмкіндігі мол монополистер. Олардың қаржы
мүмкіндіктері жо-ғары. Сондықтан да ... ... ... ... ... сату ... , ұсақ фирмаларды нарықтан ығыстырады. Ұсақ фирма
шыдамай нар-ықтан кеткен соң , ірі ... ... ... отырып , өз шығынын
қайтарып алады.
Нарықты монополиялаудың негізгі себептеріне байланысты монополия-ның
төмендегідей түрлері болады:
1. Жабық монополия. Ол ... ... ... ... ... ... ... бір көлемдегі өнімді бір фирмада өн-
діру , оны екі немесе одан да көп фирмаларда өндіргеннен арзанға
түсетін өндіріс саласы.
3. Ашық ... ... ... өндіретін тек қана бір фир-ма
болып және оның бәсекелестіктен ешқандай арнайы қорғаны-шы жоқ
болатын жағдай.
1.1 Монополистің өнім көлемін белгілеуі.
Монополистің өнім шығарушы ретінде ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы деңгейге жеткізу болып табылады. Монополист жалғыз
өндіруші болғандықтан, нарықтық жағдайды толығымен бақылап, өз шешімі
бойынша тауардың нарықтық бағасын белгілей алады.
Монополистің ... ... ... ... ... сан болады.
Сондықтан да , монополист төменгі бағаны белгілей отырып, өнімнің мөлше-рін
нарықта арттыруы мүмкін. Монополист ... ... ... бір ... ... , тауардың бағасы монополистің орташа түсімін
көрсетеді. Демек , монополиялық фирманың сұраныс қисығы орташа ... ... ... Өнім ... ... ... ... өзгер-мелі шама
болады және өндіріс көлемінің функциясын көрсетеді :
Р = P (Q)
Монополист өндірушінің пайдасы төмендегідей формуламен анықталады :
π= TR – TS = p (Q) xQ – TC (Q) ... ... ... ... ... анықтаймыз :
Dπ/dQ = dTR/dQ-dTC/dQ = MR – MC = 0 ... МR = MC ... ... ... ... ... шығындары (МС) шекті тү-сімге
(МR) тең болғанда ғана көп ... ... ... ... TR = P (Q) * Q ... ... ... отырып , шекті түсімді есептеп шығарамыз :
MR = dTR/dQ = dP/dQ * Q + P = P * [ dP/P * Q/dQ + 1] ... ... ... ... ... ... :
E = dQ/dP * P/Q немесе 1/E = dP/dQ * Q/P (4)
және оны (3) ... ... , ... ... ... түсімді MR = P * (1/E
+ 1) ... , ... ... ... ... мыны ... көрсетуімізге болады
:
P * ( 1/E + 1 ) = MC
Жалпы жағдайда сұраныстың икемділік ... Е < 0 , ... ... ... ... ... ... шекті шығынына қараған-да
жоғары болады , яғни Р > MC. Монополиялық нарықта Р = MC теңдігі Е = 0
болғанда ғана орын ... , ал ... ... Р > МС. Бұл ... ... шекті шығыннан сұраныс икемділігіне кері пропор-ционал
шамаға артық болатынын көрсетеді. Шекті түсімнің ... , ... ... ... тауардың бағасы мен сұраныс икем-ділігіне
байланысты екенін көрдік. Осы байланысты талдау үшін , ... ... ... ... табыстың қалай өзгеретінін сипаттай-тын кесте
құрамыз :
|Сұраныс икемділігі, Е ... ... , MR ... ... , TR ... ... - < E|MR = 0 |TR ... |
|< - 1 | | ... ... |MR = 0 |TR ең ... ... ... Е = - 1 | ... ... ... -1 < E|Mr < 0 |TR ... |
|< 0 | | ... ... ... ... сұраныс , шекті түсім , жалпы түсім жә-
не сұраныс ... ... ... ... ... ... ... сұраныс қисығы түзу фор-мада болса , онда шекті түсім
қисығы көлденең осьте сұраныс қисығының жартысын қиып өтеді. Бұл ... ... ... өзге формада бо-латын жағдайда қолданылмайды.
Ешқандай өндіріс шығынсыз болмайты-ны белгілі. Демек , монополистің шекті
шығындары өндірістің кез келген көле-мі үшін МС > 0 ... ... көп ... МС = MR болғанда жететін болғандықтан
өндіріс көлемі ұтымды болу үшін , ол кез ... өнім ... өнім ... ... ... түсім оң сан болатын жағдайды көздейді , яғни
МR > 0 немесе Р [ 1+1/Е ] > ... ... ... ... ... ... ... , MR =
MC теңдігі кез келген өндіріс көлеміне қатысты болмайды. Алынған ... ... ... ... береді. Монополист өндіруші өнім шығару
және оны сату ... ... ... ... ... болғанда ғана кеңейте
түседі.
Енді , монополистің ұтымды өндіріс көлеміне қатысты шемімін анық-
таймыз. Тапсырманың берілуінде екі белгісіз шама – баға мен өнім ... ... ... ... Осы ... ... ... көбейту есебі-нің
шешуі 2 кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде , шығарылатын өнімнің ұтым-ды
көлемі (Q) , ал екінші кезеңде тауардың монополиялық нарық бағасы ... ... ... ... ... ... ... Моно-
полистің пайдасын барынша көбейтуі
2. Пайданы барынша көбейту шартын пайдалана отырып , MR = ... ... ... ... ... анықтаймыз. Суретте ол
Q көлеміне сәкес келеді. Екінші кезеңде монополия-лық нарық
бағасына анықталады. Ол үшін ... ... мен (Q) ... АR ... нүктесін тапса болғаны. 3- сурет-те нарықтың
монополиялық бағасы Р ... ... ... ... кез ... ... монополистің пайдасын көбейтпейді.
Мысалы , егер монополист бағаны Р деңгейінде белгілесе , онда
берілген баға мен Q ... үшін ... ... шек-ті шығындардан
жоғары боолады. Демек , өнім шығаруды көбейт-се онда жалпы пайда
да көбейеді.
Монополиялық ... ... ... ... ала ... ... табу ... сұраныс қисығы мен орташа жалпы шығын
қисығының бір – біріне қатысты қалай орналасқанына байланысты болады
1.2.Монополиялық биліктің көрсеткіштері.
Бәсекелестік нарықта жеке өндіруші ... ... ... ... ... , баға ... ... деңгейінде белгіленеді. Өндіруші тауар-
дың нарықтағы бағасына әсерін тигізсе және баға шекті ... ... ... ... , ... жеке өндірушінің монополиялық
билігінің бар екендігін айтамыз. Ал монополиялық ... ... ... , Абба ... көрсеткішін қолданады. Ол былай анықталады :
L = P-MC/P
Беріген ... ... ... бағасының меншікті шығын-дардан
ауытқуы деңгейін анықтайды және оның мәні 0– ден 1– ге дейін өзге-ріп
отырады.
Көрсеткіштің мәні неғұрлым жоғары ... , ... ... ... болады. Монополистің тепе – теңдік жағдайында :
Р * ( 1/E + 1 ) = ... біле ... , ... ... мына түрде де жазуға болады :
L = P – MC/P = -1/E
Бұдан ... : ... ... күші , ... ... деп ... , сұраныс икемділігіне кері пропорцоналды болады ,
демек , өнімге деген сұраныс икемсіз болғанда монополиялық билік күшейе
түседі.
1.3.Нарықтағы ... ... ... екі ... ... бар. Олар мыналар :
1. Бір фирманың қолында нарықтың улкен бөлігінің ... Ірі ... ... ... өндірістің шоғырлану деңгейін анықтағанда үш көрсеткішке
жүгінеді : айналым мөлшері , ... ... саны және ... Монополияға қарсы саясатшылардың көзқарасымен қарағанда ең негізгі
көрсеткіш болып айналым мөлшері ... Бұл ... ... ... ... бір ... ... шоғырланғанын көрсетеді. Ірі фирмалардың
нарықтық үлесін анықтау үшін экономистер бірнеше индекстерді пайдаланады.
Соның бірі – Херфиндаль – Хиршман индексі ( I )
I = ( x ) + ( x ) + … + ( x ... , х - % ... ... ... фирмалардың әрқайсысының
үлесі. Индекстің мәні үлкен болған сайын саладағы фирмалардың ... ... ... ... қалыптастыру ережелері.
Нақты өмірде фирма басқарушылары өз фирмаларының орташа және шекті
түсім қисықтары туралы ... ... алып ... ... қарамастан
олар MR = MС болғандығы өнім шығару көлемі мен бағаға қа-тысты шешім
қабылдаулары тиіс. ... ... ... ... осы ... ... жеңілдету үшін , « Бас бармақ » ереже-сін қолданады.
Бұл ... ... : ... ... белгілі мөлшерде үстеме баға қосу
арқылы тауардың бағасын анықтау ... ... және ... ... :
Р = MC / 1+1 / ... мерзімді кезңдегі монополиялық тепе – теңдік.
Жетілген бәсекелестік моделін қарастырғанда біз осы нарықтағы фирма-лар
саны уақытын ағымында өзгермесе , онда осы ... ұзақ ... ...... орнығады деп анықтадық. Бұл жағдайға жетудің басты шар-ты осы
нарықта жұмыс істейтін фирмалардың оң экономикалық пайдасының болмауы.
Ұзақ ... ... ... тепе – ... зерттеу , келесі сұр-
ақтардың мазмұнын түсінумен тығыз байланысты :
1. Қандай жағдайларда жалғыз ... ұзақ ... ... ... ... ... сақтай алады;
2. Егер салада ұзақ мерзімді кезеңде тепе- теңдік орнаса , онда моно-
полист бірнеше зауыттар салу арқылы өндіріс ауқымын ... ... ... ... ... ... тепе – теңдікке жетудің негізгі шарты же-ке
өнім өндірушінің оң экономикалық пайда табуға мүмкіндік болуы. Тек осы
жағдайда ғана өнім өндіруші өз ... ... ... ... ағынынан
қорғай алады. Экономикалық пайда алу мүмкіндігі өндірістің орта-ша
шығындармен монополиялық бағаның ... ... ... ... ұзақ ... ... ... жо-ғары болған
жағдайда ғана , өндіруші оң экономикалық пайда алады.
1.6.Монополиялық биліктің әлеуметтік шығындары.
Бәсекелес нарықпен салыстырғанда ... - ... ... ... ... ... және өнімді бәсекелес фирмадан аз кө-
лемде ұсынатынын өткен талдауда байқадық. Осы жағдайдың нәтижесінде
тұтынушылар тауар үшін ... баға ... ... , ал бұл ... ... тұрақты деп ұйғарғанда халықтың әл – ауқатын нашарлатады. Демек ,
монополиялық өндірушілер қызметі қоғамға белгілі – бір дәрежеде ауырт-
пашылық түсіреді , әрі өмір сүру ... ... ... ... ... ... , ... мен
өндірушілердің бәсекелес нарықтан монополиялық нарыққа көшу кезеңдегі жалпы
ұтымдары өзгеруін салыстыра отырып бағалаймыз. Қарастырып отыр-ған фирманың
монополия кезіндегі және бәсеке нарығындағы ... ... ... ... біз ... бәсекелес фирма мен монополист өндірушінің тепе –
теңдік жағдайын көрсете аламыз.
9 – суретте ... баға мен ... ... Р және Q , ал ... ... өнім шығару көлемі Р және Q деп белгіленген. Енді ... ... ... ... ... жалпы ұтымы қа-лай
өзгеретіндігін есептейміз : тауар бағасы Р - дан Р -ге ... өсті ... ... осы тауарды тұтынуды Q - дан Q - ге дейін азайтады.
Тауарды ... ... ... ... ... ... кей
бөлігі А тікбұрышы ауданы шамасындағы ұтымдарынан айырылады. Ал тауарды Р
бағасымен алуға шамасы жетпейтін тұтынушылар В үшбұрышы ... ... ... ... , ... ... ... мөлшері ( А+В ) – ға азаяды.
Монополист тауарды ... ... сата ... , ... ... ... , ол
графикте А тікбұрышы болада. Бірақ тауар санының Q - ден Q - ге ... ... ... С ... ... ... ... жалпы пайдасы ( А-С ) – ға тең болады. Монополистің пайдасы-нан
тұтынушылардың ... ... ... алып ... , ... В+С ) ... ... шамасы болады. Бұл шаманы қоғамның монополия-дан
шегетін әлеуметтік зардабы деп ... ... , ... ... ... ... ... меншігіне ауысатын болса , соғұрлым қо-ғам
монополиялық биліктен көп зардап шегеді.
1.7.Мемлекет ... ... ... ... жеке ... ... биліктерін шектеу үшін
белгілі заңдар қабылданып , олардың қызметтерін реттеуде әртүрлі ме-
ханизмдерді пайдаланады. Мысалы , « ... ... баға » ... , са-
лықтар және т.б.
Монополиялық фирмалар нарықта билік , үстемдік жүргізу арқылы тау-
арлардың бағасын неғұрлым жоғары қойып , ал өнім ... ... ... ... ... ... жеке ... монополиялық би-
лігін тежеу үшін арнайы заңдар қабылданады және оның іс - әрекетін жөндеу
үшін түрлі реттеу механизмдері қолданылады. Осы тәсілдердің бірі ... , ... және ... салу. Енді осы айтылған тәсілдер монополиялық
фирмаға қалай әсер ететінін көрейік.
1.Бағаны реттеу. Фирманың монополиялық ... ... ... ... ... реттеуді көрелік. Бұл баға монополистің MR = MC тепе – ... ... ... ... Енді бұны график түрінде көрсетейік.
P , Q - монополистің тауарының бағасы мен өнім көлемі.
Енді мемлекет тарапынан реттеу болып , ... Р ... ... ... ... ... монополия бағасынан гөрі төмен-деп
, ал өнім көлемі Q - ге деін ... ... ... ... бұл жағ-
дайда нарыққа оң әсерін тигізіп тұр , бірақ бұл әдістің шектеуі болады.
Баға-ны реттеудің ең төменгі деңгейі ... ... ... ... , одан әрі баға төмендесе , өнім көлеміне азаюына әкеліп соқтырады
, яғни мо-нополистің іс - әрекетіне теріс әсерін тигізеді. Монополияға
бағаны Р - нан ... ... , ... ... да баға ... ... әсер етеді. Сондықтан бағаны реттегенде Р бәсеке бағасынан
жоғары , ал мо-нополия бағасынан төмен болу керек : Р < P < ... ... ... ... Фирманың шекті шығындары тұ-рақты деп
ұйғарайық. Мемлекет тарапынан монополиялық өндірушіге қос-ымша салық
салынды дейік.
Шекті шығын қисығы LRMC салық ... тең ... ... ... ... ... ... мөлшерін өндіруші өз шығындарына қосады : LRMC + Т.
Сондықтан салық салынғаннан кейін тауардың бағасы да ... , ... ... ... ... көбеймейді ол салық шамсынан аз болады Р - Р Q
Егер дәл осы баға Р таза ... ... ... , ... ... ... ... өндірер еді.
Қорыты айтқанда , қысқс мерзім кезңіндегі монополистік бәсеке фирма-
сының іс - әрекетін талдау жасағанда басқа бәсекелес емес нарықтық құрыл-
ымдармен ... ... ... ... ұзақ мерзімдік кезеңі.
Монополиялық бәсеке нарығының ұзақ мерзімді кезеңін талдағанда , бұл
нарықтық құрылымның ерекшеліктері айқын көрінеді.
Материалды түсіндіруге ... болу үшін ... ... ... жорамалдайық. Д сұраныс қисығы АС қисығының ең төменгі дең-геінен
жоғары орналасқан. Осы жағдайда фирма экономикалық пайда алады ... Егер бұл ... ... ... қалыптасса , монополист
басқа фирмалардың нарыққа кіруіне мүмкіндік бермей , осы жағ-дайды ұзақ
мерзімдік ... ... ... ... ... ... бәсеке нарығында кіруге тосқауыл қойылмайды. Сон-дықтан
фирмалардың алатын экономикалық пайдасы ұзақ ... осы ... ... ... себеп болады. Жаңа келген фирмалар сала-дағы бұрынғы
фирмалардың өнімдеріне ұқсас және оларды алмастыратын өнімдер өндіре
бастайды.
Бұнйң нәтижесінде ескі фирмалардың ... ... ... ... ... кейбір білігі жаңа фирмалардың тауарын ала бас-тайды
, сондықтан ескі фирмалардың нарықтағ ұлесі азаяды. Бұл жағдай ... ... ... , ... ... Д ... ... , орташа
жалпы шығынды жанап өткенге дейін жалғасады.
Жетілген бәсеке нарығындаға фирмалар сияқты ұзақ мерзімдегі монопо-
лиялық ... ... ... ... ... тең ... мерзімдегі тепе – теңдік нүктесінің ( О нүктесі ) тағы бір
ерекшелігі ол АС ... ... ... ... ең ... ... өту үшін ... қисығы горизонтальды болуы керек. Бұл шарт
жетілген бә-секе нарығында орындалады да , ... ... ... Егер сұраныс қисығы орташа шығын қисығына жанама болып өтпей
,оның ең төменгі нүктесін қиып ... ... , онда ... ... ... бір ... шығыш қисығынан жоғары орналасады. Бұл кезде экономика-лық
пайда болатын аудан болады.
Осы орташа шығын қисығының ең төменгі нүктесін қиып өтетін Д ... ... Бұл ... ... Д - ден Д - ке ... яғни
тұрақты жағдайға дейін жылжығандағы арадағы тұрақсыздықты тісіндіру ... ... ... нарығы тұтынушыларды тауар үшін артық ақша төлеуге
мәжбүр етеді.
Екіншіден , монополиялық бәсеке ... өнім ... ... өнім ... аз ... ... бәсеке нарығындағы баға құру саясаты.
Монополиялық бәсеке құру нарығындағы тауарларды бір-бірмен жеңіл
алмастыруға болатындықтан , жеке фирманың өніміне деген сұраныс өз ... ... ғана ... емес , сонымен қатар осы фирмамен бәсекелес
фирмалардың тауарларының бағасына да тәуелді болады. Монополиялық бә-секе
нарығында екі фирма бар деп жорамалдаыйқ ( А және В ). ... ... ... :
Q = а -в Р + с ( Р - Р ) = а - ( в + с ) Р + с * р
Q = а – в Р + с ( Р – Р ) = а - ( в + с ) Р + с * ... ... ... ... ... сұраныс көлемі бәсекелес фир-
малардың тауарларының бағасына тікелей тәуелді болатындығын көр-сетеді.
Екіншіден , монополиялық ... ... ... ... деген
сұраныств екі бөлікке бөледі : өнімнің осы түрін таңдайтын «өз» тұтынушы-
ларынан және тұтынып жүрген тауарлары қымбаттаған кезде ... ... ... » ... ... өз »- в параметрі;
«өзге »- с параметрі;
Монополиялық бәсеке нарығындағы өнімге деген сұранысқа сипаттма ... ең ... және ең ... ... ... ... қол-
данылады.Ең төменгі деңгейдегі сұраныс функциясы мынадай түде бейне-лейді :
Q = а - ( в + с) * ... ... ... ... ... тең ... ... қа-
растырып отырған фирманың тауарына деген сұраныс көлемі мен осы тауар-дың
бағасының арасындағы тәуелділікті ең аз ... ... деп ... ... « ... салынған » бағасының деңгейінеде ( Р )
қарастырып отырған фирманың ... ... ... ... мен осы та-
уардың бағасының арасындағы тәелділіеті сұраныс функциясының барынша көп
түрі деп атайды. ... :
А - в Р + с ( Р - Р ) = 0 бұл ... ,
Р = a + c P/b + ... А фирмасының өніміне барынша көп максималды сұраныс функ-циясы
төмендегідей болады :
Q = a - ( b + c ) P + c a + c * P / b + c =
= a – ( c + b c / b + c ) * P + c * a / b + ... аз және ... көп ... ... ... бәсеке
нарығындағы өнімге деген ықтимал сұраныс ауданын шектейді.
Бәсекелестің өнімі қымбаттағанда ... ... ... өнімі-не
деген сұраныс оңға қарай жоғары қозғалады , ал бәсекелес фирманың өні-мі
арзандаса , онда фирманың сұраныс қисығы солға ... ... ... ... ... нарығы кезінде тауарға баға белгілеуде ос-ындай
ерекшеліктер көреміз.
Қорытынды.
Қорыта келе , ... ... тек бір ғана ... , және осы ... ... тауарлар жоқ болса , онда мұндай нарық – монополия , ал
жеке фирма – монополист. Монополист ... ... ... ең ... болатынын
іздейді. Монополияны тек қана экономикалық , құқықтық шек-теулер ғана
қорғайды.
Монополистің негізгі мақсаты – пайданы ең жоғарғы дәрежеге жеткізу
болып табылады.
Монополиялық фирманың ... ... ... ... де ... ... өндірушінің жалпы табысы тауардың бағасы мен сұраныс
икемділіге байланысты.Монополиялық биліктің күші , басқа жағдайларды
тұрақты деп ұйғарғанда , сұраныс икемділігіне кері ... , ... ... деген сұраныс икемсіз болғанда монополиялық билік күшееді.
Неғұрлым тұтынушы ұтымының көп бөлігі монополист ... ... , ... ... ... биліктен көп зардап шегеді.
Жетілген бәсекеде МС тұрақты болған уақытта қосымша салық салынса, баға
салық мөлшеріне өсетіні белгілі.Ал монополия кезінде баға салық ... ... ... ... сондықтан монополистердің іс - әрекет-терін салық
механизмі арқылы реттеу оң нәтиже береді.
Тұтынушы ұтымы түгелімен монополиске пайда ретінде келіп түседі. Қысқа
мерзім ... ... ... фирмасының іс - әрекетін тал-дау
жасағанда , басқа бәсекелес емес нарықтық құрылымдармен ұқсастық-тары
байқалады.
Монополиялық бәсекеде жеке фирманың ... ... ... өз өні-мінің
бағасына ғана тәуелді емес , сонымен қатар осы фирмамен бәсекелес
фирмалардың тауарларының бағасына тәуелді.
Қолданылған әдебиеттер :
1. Я.Әубәкіров. , М.Есқалиев.
Экономикалық ... ... ...... бет.
2. Мамыров.Н.Қ , Есенғалиева:Қ.С , Тілеужанова.М.Ә
Микроэкономика/оқу құралы.- Алматы : Экономика , ... ... ... , ... Ж.А , ... Г.К
Микроэкономика.-Алматы : Экономика , 1997.
Қызылорда облысындағы монополия.
Шекара асып жеткен « монополия » ... сөз « ... » ... ... ... ... « монополияға қарсы күрес » тіркесі
тегінде бір кісінің немесе кәсіпорынның өзгелердің алдындағы ... ... , ... , хам ... көпе ... ... жол бермеуді қарастыратын болса керек. Елбасының төртінші
тапсырмасында да бұл жағдайында ... таяқ ... ап – ... жа-
зылыпты : « Бәсекелестік дамытылып , ешқандай монополияландыру және ештеме
өндірмейтін делдалдыққа жол берілмесін ».
Осы бағытта облыста атқарылып жатқан ... жай – ... ... , әр қилы ... тұра қашар еді. Олай дейтініміз , былай-
ынша қарасаң , бұл төңіректегі алға артылған міндеттерді жүзеге асыру үшін
арнайы ... ... ... ... , бәсекелестікті қорғау және
шағын бизнесті қолдау жөніндегі департаменттің жұмысын көргенде көрнек-ті
көрсеткіштер де бар сияқты , екінші жағынан көрсең , мекеменің ... ... ... қалатыны да жарық күнде жағанды ұста-тады.
Дегенмен , баға ... ... ... ... тірліктердің ая-
сынан қарастырып көрейік. Елбасы тапсырма берген аралықтан бері мұнда бар
жоғы 16 мәрте 25 ... ... ... ... ... баға қойыл-ғаны
жөнінде шағым беріліпті. Ендеше , бұл мекемеге сенім артышылардың саны ... ... ... ... ... , ... ... жетеуін туарларға , жұмыстарға және қызмет түр-леріне баға
белгілеу мен ... ... ... ... ... – бар ... ... желеумен қараусыз қалдыра салыпты.Ал , бұларда баға-
лардың 101% -дан 3 – 4 ... ... өсіп ... ... сөз ... ... ұсынған ендігі мәлеметтерде « Шалқия – таза
су » жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бір текше метр су ... ... құн ... 25.46 ... ... , ... өздерінің арала-
суымен оны 25.00 теңге қалпында қалдырғандары айтылады. Серіктестік сол
сияқты су өткізгендері үшін сұраған 14.53 теңге ... 14.50 ... ... Осы ... қызметкерлері жарты жылдықтың ауқымында монопо-лияға
қарсы заңдылықтың орыдалу барысын байқау мақсатында 40 шаруаш-ылық
субьектілерін тексерді. Осы жылы « ... « ... » , ... – 2 » , « ... » ... ЖШС осы қызмет түрі бойынша өздерінің
монополистер екендіктерін арқаланып , номативті көтеріп жібер-
ген.Бұл мекеме ештеңе өндірмейтінін күресте де табысқа жетпеген.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Бағалық дискриминация және оның түрлерi14 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсеке күресі15 бет
Бәсеке – рыноктық экономиканың негiзгi элементi ретiнде25 бет
Бәсеке, оның экономикалық табиғаты мен елдiң шаруашылық өмiрiндегi атқаратын рөлi28 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Бәсекелестіктің дамуы және монополистік қызметтердің23 бет
Бәсекенің мәні,түрлері,бәсекелестікпен күрес формалары32 бет
Жетiлген бәсеке мен монополия – нарықтық экономиканың қарсы түрлерi27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь