Қадыр Мырзалиев

Қадыр Мырзалиев Жымпиты ауылында туған. Ол атақты қазақ ақыны, халық жазушысы. Қаз МУ-дың филология факультетін бітірген. 1958-1993 жылы « Балдырған» журналында әдеби қызметкер, «Жұлдыз» журналында поэзия және сын бөлімінің меңгерушісі, жауапты хатшы болды. Мырзалиевтің алғашқы өлеңі 1954 «Пионер» журналында жарияланған. Ол «Ақ отау», «Домбыра», «Қорамсаң» т.б. шығармаларын жазды. Ол шетел елдері үшін ең атақты адам. Оның еңбектерін шеделдіктер өте жоғары бағалады.

Қадыр Мырзалиевтей қадау талантқа ғана айтылар бағаның салмағын ешбір сөзбен жеткізе алмайсың. Біздің бұл сөзімізге шегі барлар балалар бақшасын кеше аттаған балдырған бөбегінің тіл ашар тақпақтарын тыңдасыншы. Сонда солардың аузыңдағы бала көкірегіне салмақтысы, оңай айтылып, қиынды ұқтырар ойнақысы , тал бойында бір мін жоқ көркемі мен жинақысы Қадыр қаламынан шыққан болып шығары даусыз. Оның қаламынан туған ертегілер мен балладалар , сюжетті өлеңдер мен пейзаждар, мысалдар мен мазақтамалар, жаңылтпаштар мен жұмбақтар, санамақтар мен диалогтар қазақ балалар әдебиетінің классикасына қосылып, сәби оқушының рухани тәбетін ашып, ой-санасын оятар хрестоматиялық үлгілерге айналды.

Ер жетіп келе жатқан ұлдары мен бой жетіп келе жатқан қыздары бар ағайын солар айтып жүрген әндері мен жаттап жүрген жырларына, сезім ұштар сырларына құлақ тосып көрсінші. Сонау ұлы Абайдан бермен қарайғы «құлақтан кіріп бойды алар» сиқыр сазды наз жырлардың ең саңлақтырының арасынан тағы да Қадыр қаламы ен таққан сүлей туындыларды мол ұшырастырамыз.

Тіпті жастарды қойып, егделенген өзіміздің де қиялымыз қырық саққа жүгіріп , қатпары мен қалтарысы көп, тіршіліктің небір шытырман , шырғалаңдары кес-кестеп, дағдара қалған сәттерде арғы-бергіден ақылдасар сырлас іздеп, ұйтқыған сезімге басу, тоқыраған көңілге демеу дәметіп, бағы Бұқар мен батыр Махамбеттен бермен тартқан дуалы ауыздарға жүгінгенде алдымен көңілге оралып, қолға ілігетіндердің санаулы санатынан тағы да Қадыр табылады. Бұл бұл ма, ұзын кепті қысқа қайырып, төбеден түскендей төте айтылар уытты ой, даусыз бәтуа іздегенде ықылым заманнан ыждаһатпен жиналған асыл сөздер, мақал-мәтелдермен жарысып, Қадырдан тұтқиыл тұжырымдары мен мүлтіксіз атар ақ мылтықтын оғындай дөп тіркістері тілдің ұшына өз-өзінен орала кететінін қайтерсіз...

Қадырды әлі әріп танымаған бүлдіршін бөбектен бастап, әріпті көзілдіріксіз көрмейтін қарияға дейінгінің бәрі біледі. Өзін білмесе де сөзін біледі.

Танымал болудың жолы көп. Даулы тақырып, даңғаза пафос, қитұрқы сөз, қиқар мінез, қызыл көрсе қаралай сұғынған ашқарақтық, өзін көрсетер жер, өзіне бас шұлғыр ел іздеген жиыншылдық...Жә, санап тауысуың мүмкін емес. Бір ғажабы: Қадыр соның бәрінен ада. Ол дүбір
        
        Қадыр Мырзалиев Жымпиты ауылында туған. Ол атақты қазақ ақыны,
халық жазушысы. Қаз МУ-дың филология факультетін бітірген.
1958-1993 жылы « ... ... ... ... ... ... және сын ... жауапты хатшы болды. Мырзалиевтің
алғашқы өлеңі 1954 «Пионер» журналында жарияланған. Ол
«Ақ отау», ... ... т.б. ... ... ... ... үшін ең атақты адам. Оның еңбектерін шеделдіктер
өте жоғары бағалады.
Қадыр Мырзалиевтей қадау талантқа ғана айтылар ... ... ... ... ... ... бұл сөзімізге шегі барлар
балалар бақшасын кеше аттаған балдырған бөбегінің тіл ... ... ... ... ... бала
көкірегіне салмақтысы, оңай айтылып, қиынды ұқтырар
ойнақысы , тал бойында бір мін жоқ ... мен ... ... ... ... шығары даусыз. Оның қаламынан
туған ертегілер мен балладалар , сюжетті өлеңдер мен
пейзаждар, мысалдар мен мазақтамалар, жаңылтпаштар мен
жұмбақтар, санамақтар мен диалогтар ... ... ... ... сәби ... ... тәбетін ашып,
ой-санасын оятар хрестоматиялық үлгілерге айналды.
Ер жетіп келе жатқан ұлдары мен бой жетіп келе жатқан ... ... ... ... жүрген әндері мен жаттап жүрген
жырларына, сезім ұштар сырларына ... ... ... ұлы ... ... ... ... кіріп бойды алар»
сиқыр сазды наз жырлардың ең саңлақтырының арасынан тағы да
Қадыр ... ен ... ... ... мол ұшырастырамыз.
Тіпті жастарды қойып, егделенген өзіміздің де қиялымыз қырық
саққа жүгіріп , қатпары мен қалтарысы көп, тіршіліктің небір
шытырман , ... ... ... ... ... ... ... іздеп, ұйтқыған сезімге
басу, тоқыраған көңілге демеу дәметіп, бағы ... мен ... ... ... ... ... ... алдымен
көңілге оралып, қолға ілігетіндердің санаулы санатынан тағы
да Қадыр табылады. Бұл бұл ма, ұзын ... ... ... ... төте ... ... ой, даусыз бәтуа
іздегенде ықылым заманнан ыждаһатпен жиналған асыл ... ... ... тұтқиыл тұжырымдары мен
мүлтіксіз атар ақ мылтықтын оғындай дөп тіркістері тілдің
ұшына өз-өзінен орала кететінін қайтерсіз...
Қадырды әлі әріп танымаған бүлдіршін бөбектен ... ... ... ... дейінгінің бәрі біледі. Өзін
білмесе де сөзін біледі.
Танымал болудың жолы көп. Даулы тақырып, даңғаза пафос, қитұрқы
сөз, қиқар мінез, қызыл ... ... ... ... ... жер, өзіне бас шұлғыр ел іздеген жиыншылдық...Жә,
санап тауысуың мүмкін емес. Бір ... ... ... ада. Ол ... мен ... ... соған қарамастан, кеңінен
танымал...Ең ғанибеті: көптің назарына өзі жүгіріп
танымал болып жүрген жоқ, оның жыры мен сырына көптің өзі
жүгіріп танымал болып жүр.
Мұндай ... ... ... ... сыры ... Оның ... да сол Қадыр талантының қарапайымдалығында. Қадыр
Мырзалиевтің «Бұлбұл бағында» өлеңінде бір сырлы ... ... қуып жете ... ... өзі бір ... жүр өзін ... артық деп,
Ал мықтылар өзін жұрттан кем санап!
Тап-таза шындық!
Алдымен, азамат ойдың айдынында ешқашан арман таусылмақ емес.
Ардан ... адам ... ... қуады және арман қуудан
жалықпайды, туғаннан өлгенге дейін қуады және сол
арманның шегіне ... ... де ... ... жоқ ... ... яки ... айтады.
Адамның арманы болмаса, ертеңі болмағаны; арманы бітсе,
ертеңі, бітеді, мақсаты түгесілгені; арманның ... ... ... ... ... ... өзі сабақ
екені рас.
Үлкен мықтылық иесінің бірі-Қадыр. Дәлірек айтқанда, Қадырдың
қадірі-мықтылығанда.
Қадырдың мықтылығының бір дәлелі: Қадыр өлең өлкесіне
күйбеңсіз, кібіртіксіз, тіпті ... ... ... ... кәнігі шебер қалпында келеді. Мұны біз
тұңғыш рет Қазақ университетіндегі Әуезов аудиториясында
танып-білген ... кеше «сөз ... ... ... ... Ұлы ... шынтақ сүйеген биік мінбеге киіктің асығындай ғана
шып-шымыр қара бала жүгіріп шыққан емес, тура шиырылып
түскендей...дік етіп ... тұра ... да, ... ... ... ... жұрт ... жылап өледі, өзгені де жылатып.
Жылайтыны туа сап,-жамандар бар қинайтын,
Жылайтыны өлерде,-жақсылар бар қимайтын»
Жым-жырт тұна, тына ... ... жұрт ... ... ... ... ... шайқаған көлдей теңселді де кетті. Жұрттың бәрі бір
деммен тыныстады. Әлгі шумақты тыңдаған әр адамға қас пен
көздің арасында бұрын ешкім айтпаған бір сыр ... ... бір ... ... да қалды. Өлең әркімді
өзінің өзгеше философиялық тереңіне тартып, оқыс ойға
шомдырды да қойды.
Жаным-ау, жанартау ғой ... – деп ... көп ... бір
білгіш.-Жаңғалы, жалындағалы тұрған жанартау ғой!
Дәл осы тұста Қадыр да дәл осыған үндес тағы бір тылсым сыр
ашып, тағы бір ... ... ... ... ... жұрт дуылдамай, үнсіз ойланды. Тағы да сыр, тағы да
шындық. Әркім-ақ айтуға болатын, бірақ айтылмаған сыр;
әркім-ақ ... ... ... ... ... ... ... табан аузында талдап түсініп отырған жоқ,
тамсана түйсініп отыр ... ... күні ... дейін Қадыр-ақын қалың оқырманын
таңдадырудан, тамсандырудан бір жаза басып ... ... адам ... ... бұрымындай өрілген екі мақсатпен
келеді: бірі-өзінен бұрын ешкім айтпағанды айту; екіншісі-өзге
ешкімге ұқсамай, тек өзінше айту. Осы екі мақсат орындалған
жерде ғана шын ... ... ... бар. Шын ... ... ... ... Леонов айтқандай, мазмұн
жағынан жаңалық ашу, пішін жағынан өнер табу болатын себебі
де сондықтан.
Енді турасына ... ... ... ... осы ... ... өте бере келіп, соңғы жылда тек қана өзіне тән өзгеше
мазмұнын ашқан, тек қана өзіне тән өзгеше ... ... ... шынайы талант екеу болса-бірі, біреу болса-өзі-Қадыр
Мырзалиев.Бір кезде ... ... ... ұясы ... ... ... ғана білетін
кәдімгі бала Қадырдың бүгінде бүкіл елі-туған халқы тұтас
таныған ... дана ... ... ... де дәл ... ... жөн.
Демек, қазіргі қазақ поэзиясын көп дауысты, қуатты оркестр
десек, мұның құрамындағы Қадыр музыкасының қайталанбас өз
үні, машығы мен ... ... мен ... бар; Қадыр
лирикасының сыңғыры бөлек, сыры терең.
Қадыр Мырзалиев соңғы ширек ғасырда қатарынан қаздай тізілтіп
он ... ... «Ақ ... ... ... «Ой ... ... «Көкпар», «Жерұйық», «Қызыл кітап». Мұның бәрі,
әрине, қолыңыздағы таңдамалы томдарға сыйған жоқ. Ал
сыйған кітаптардың бірі болмаса біріне аздап көз
тоқтатқанның өзінде де ... ... ... ... ... ... сұлу ... құрылымы адам таң
қалғандай. Сонымен қатар бұлар жеке-жеке тұрғанда
ақынның ондаған жыл бойы үздіксіз ... ... ... ... ... секілді де, бәрі қосылғанда
тамаша таланттың өзгеше творчестволық тұлғасын айрықша ... ... ... ... ... әлемін
қалыптастырған.
Айталық, «Ой орманы». Бұл кітап үшін кезінде ... ... ... ... ... ... өзі ... «Ой орманы»-автордың азаматтық келбетін танытқан
кітап. Мұнда Қадырдың ешкімге ұқсамайтын айрықша өз бітімі мен
мінезі бар. ... ... ... ... мағынасында айтып
отырмыз.
Кітаптағы өлеңдердің тақырыбы мен мазмұны-адам, адамға тән
алуан түрлі сезімдер, ... ... ... ... ... ... қарым-қатысы, сайып келгенде,
адамның тағдыры мен тіршілігі. Бұлардың қай-қайсысы да
тақырып-мазмұн ретінде ... ... сан рет ... ... ... әбден шиыр болған тақырыптар
мен мазмұндар. Бірақ осы тақырыптар мен мазмұндардың қандайы
болмасын Қадырдың жырлауында жаңа қырынан, бұрын-соңды ... ... тың ... ... ... бір ... шықпағандардың ьиіктен құламайтыны» оқыс айшықпен
ойнақы кестеленіп, бір өлеңде «қателесем деп қорқудың
өзі-қателік» екені ұтымды ... енді бір өлең ... даңқ ... де бір шың секілді, шың басына шыға
алмай, «етекте қалғандардың іші күйсе, басына ... ... ... ... ... ... ... әшейін ауызекі айтыла салмайды, әсем өрнекпен, ақындық
шабытпен ... ... ... әр ... өзі ... ... ... құпия сырмен, қызық астармен айтылады. Өлеңнің
ойлылығы дегеннің өзі осы емес пе?
Әрбір шын мәніндегі суреткер ... ... да ... ... болатын, бүгінгі жыры да-Адам туралы,
ертеңгі жыры да – Адам ... ... ... оның ... тіршілігі әдеби шығармада әрқашан белгілі
бір уақыт пен ... ... ... ... ... ... ... әлдебір абстракциялық нәрсе емес. Сондықтан
Мырзалиев поэзиясына үзілмейтін ... желі боп ... ... суреттеліп, жиңақтала тұлғаланып келе
жатқан бір күрделі образ бар. Ол қазақ даласының образы.
Осынау шетсіз-шексіз кең ... ... ... ... ... бір ... ... айрықша бір мол
шабытпен көкірегін кере, мақтана сөйлеп;»Уа, дала!
Кеңдігіңе тамсандым көп, айта алман бәрін жазып тауса
алдым деп. Сен алып-алып ... ... инең ... ылғи ән ... ... соның іс жүзіндегі
дерегі секілді келесі кітабын түп-түгел далаға арнап,
тұп-тура «Дала дидары» деп атады.
«Дала дидары»-Қадыр ... жаңа ... тың ... ... яки ... ... жүз өлеңнің бір ғана көркемдік
құны мен идеялық қасиетін бір сөзбен айтсақ, үндестік деуге
болар еді.
Александр Блок ... ... деп ... және ... ... ... ... айналдырған. Ал үндестік,
яки гармония дегенді шебер суреткердің шындықты сырға, сырды
жырға айналдыруы, өмірді өнерге, өнерді ... ... ... ... ... небір құпия сырларын
ғажайып келісімге көшіре танытуы деп түсіндіреді.
«Дала дидарында» тек сырт қарағанның өзінде көзге бірден
шалынатын бір түрлі бір ... ... ... бар. ... төрт ... өзара тұтасқан төрт
алуан сыр мен шындықты желілі, арнаулы түрде тарата жырлап
жатса, осылардың ара-арасында ақын үш мәрте арнайы ... ... ... ... бір толғаныстарға түсіріп, оның
сезімін тербейді. Сөйтіп, ақын мен оқырманның көңіл күйлері
өзара тағы бір тың үйлесім, ... ... ... ... жағынан келсек, мұндағы жүз өлең бір идеялық мақсатқа
жарыса жол тартқан тағы да ... ... сыр, ... ... ... ... көріністері» атанған бірінші бөлім бір
ғана басты тақырыптың кезеңді құбылыстарын жан-жақты әрі
қаз-қатар өре, өрістете толғайды:»Жар-Жар», ... ... «Қыз ... ... көне ... әр алуан шындығы әр қырынан көрініп кеп
біртұтас бейне-дала дидарын алдымызға тартады. Сонда бір ... ... ... мен ... болса, енді бір өлең қайғысы
мен көз жасы, бір өлең әні мен назы болса, енді бір ... мен ... бір өлең күші мен ... ... бір ... мен ... өзара өріліп-тұтасып,
өріліп-тұтасып кете барады. Жоқ, кете бармайды, ақын өзі
суреттеп отырған шындық құбыластардан қызық-қызық ойлар,
философиялық байыптаулар, парасатты түйін-тұжырымдар
қорытып ... ... шоқ ... ... ... екен ... бір ... көше берген, бір жақсысы
қимаған даланы кең. Бір ... ... ... ... ... ерік ... екен: бір жаманы-кетпенге орашолақ,
бір жақсысы-найзагер, мерген екен. Бір жаманы-кешігіп әліппе
ашқан, бір жақсысы-күйлері көбік шашқан;бір жаманы-қыздарын
малға сатып, бір ... ... алып ... ... мандытпаған, бір жақсысы-қулықпен
жанды ұтпаған; бір жаманы-үйленіп жеңгесіне, бір
жақсысы-жесірін қаңғытпаған. Тату-тәтті ... ... ... тоңып суықта, бір мұздаған; бір жаманы-сонда
да үй салмаған, бір жақсысы-абақты тұрғызбаған!...» Міне,
бұл-бір жағынан,осыған дейін әр қырынан суреттеліп дала
шындығын енді ... ойша ... ... ... екінші жағынан, байтақ далада ғасырлар бойы ғұмыр
кешкен бүтін бір халықтың бір алуан мінез-құлқы екені
даусыз.
Байқасақ, осы секілді ... және ... бар ... ... шындықты тап-таза ағысқа, ақындық ағысқа
айналдырып, соншалық бір кең ... ... ... ... ... ... Әр өлең кәдімгі «қиыннан
қиысу» жағынан жасандылықтан аулақ, соншалық табиғи, тіпті
оп-оңай құйыла салған секілді.
Ең жеңілі мынау эпифораны көрелікші:
«Күншілдер өледі
Көңілін от ... ... ... ... ... ... ... өледі
Артында шаң қалып,
Ақындар өледі
Бәріне таң-қалып!»
Өлеңнің мазмұнындағы қоспасыз шындықты айтпағанның өзінде,
пішіндегі мұндай шынайы, сұлу айшықты, яки фигураны асқан
шебер ақын ғана ... ... ... ... ... осындай өзіндік дидар бар...
Сонымен, бірінші томдағы бірнеше кітап – «Ой орманынан» «Дала
дидарына», одан «Бұлбұл бағына» көшіп, ақыр-аяғында Қазақ ... ... ... ... ... өзінің ақындық
өнер биігіне осылай сатылап өрлеген Қадыр енді бір тұста
поэзия жайлауына «Ақ отау», яки өз отауын, өзінің жыр
отауын тігеді де ... ... ... ... ... ... ... екі ішекті, он екі пернелі
«Домбырасын» алады, сөйтіп тағы да сол өзі тапқан
ырғақпен мәнер-машықпен төңірегін ағыл-тегіл шалқыған
кербез күйге, сылқым ... ... ... ... күмбірлетіп
кетеді.
Сөзімізді ұзарта бермей, тұжырымдай түсу үшін біз «Бұлбұл
бағын» араламай-ақ, «Ақ отауға» кірмей, «Жерұйыққа»
бармай-ақ, бірден ... ... сәл ... түріп көрсек
дейміз.
«Қуып шығар қызыл сөзді ой кейін,
Мен ... ... қой ... ... тиек ... ішектің беу-беуі мен
Гөй-гөйін!»
Қадыр «Домбыра» тиегін осылай қондырады. Мұның өзі домбыра
тиегі болуымен бірге екі кітапты ... ... ... көтерген екі ішек құр құйқылжып ойнамады, ой
айтады, сыр шертеді, демек ... ... ... ... ішек арасындағы мөлшері болуға тиіс.
Әдебиет:
«Қадыр Мырза Әли» кітабы

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лирикалық проза.Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік философиялық мәні. Мемуарлық шығармалар6 бет
Қадыр Мырза Әлі104 бет
Қадыр Мырза әлі шығармаларындағы жалқы есімдер63 бет
Қадыр Мырза Әли - балалар ақыны27 бет
Қазақстан Республикасы саяси жүйесіндегі өзгерістер40 бет
Қ. Мырзалиевтың философиялық лирикасы16 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
Қадырғали би Жалайыри және Қасым хандығы20 бет
Абайдың поэмалары «Ескендір»3 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь