Экономикалық және әлеуметтік саясат

1. Экономикалық саясат оның мақсаттары мен қайшылықтары
2. Экономикалық саясатты қалыптастыруда мемлекет пен нарық механизімінің ара қатынасы.
3. Экономикалық саясаттың қалыптасуы және экономикалық саяси шешім қабылдау.
4. Қаржы ақша құралдарының жиынтығының сипаттамасы.
5. Әлеуметтік саясат
6. Қоғамның еңбек бөлінісі және экономикалық саясаттың бағдарлары
7. Мемлекеттік үкімет институттары және өкіметтің шешім қабылдау механизмі.
1/ Нарық экономика тұрақты тоқтаусыз өзгеріп дамып күрделенеді. Дамыған сайын эк/қ-әл/к, демографиялық, технологиялық, экологиялық, саяси ж/е халықаралық даму факторлары ж/е ішкі ұйымдардың құрылымдары өзгеріп, бір-біріне ықпал жасап, әртүрлі қайшылықтарды өмірге әкеледі.
Э.с дайын шешім қабылдауға ұмтылмайды, мақсат-нақты қалыпты жағдайда жан-жақты ескере отырып, оптималды шешім қабылдауға көмектеу. Ал, ол үшін қалыпты жағдайда терең түрде зерттеу керек.
Экономикада үрдістер кеңейіп, өоіс алған жағдайда эк.саясаттың мақсаты-кеңістік ж/е мерзімдік шеңберде қоғамдық-әл. Күштерді жан-жақты зерттеп, дұрыс шешім қабылдау.
Техникалық даму-ғылыми техникалық жаңалықтардың ашылуы экономикалық қажеттіліктерден туындайды. Сауданың өсіп кеңеюі айналымдағы тауар ақша массасының артқаны бәсекелестікті өршіктіре түседі.
Бір-бірімен қарсыластықтан басқаларын жоғары нәтижеге ұмтылу-өндірістегі өз орнын сақтап қалу мақсатында іскерлерді қатты ынталандырып, жаңа техниканы ж/е технологиялық шешімдерді іздестіруге қатты итермелейді.
18-19 ғ ғ эк/қ өзгерісткрді көптеген басқа әл-эк/қ өзгерістердің өзара юайланысына демек, нарық механизім мен мемлекет арасындағы байланысты жаңашалады.
Шаруашылық жүйенің дамып, күрделенуі, меншікті қолдау, түзету, үйлестіру әрекеттерін арттыруға мәжбүрледі. Содан мемлекеттің міндеті-қажетті нарық инфроқұрылымын құру.Демек, эк/қ дамуды құқықтық институттар мен құқылық нормамен қамтамасыз ету.
Эк/қ дамудың ішкі ж/е сыртқы қауіпсіздігін, ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау. Нарық механизімі мен мемлекеттің міндеттерін ұйымдастырудың қажеттілігі, әсіресе 1929-1933 ж ж дағдарыстың нәтижесінде көріне бастады.
Нарық механизімінің өзін-өзі іштен реттеу мүмкіншілігінің шектеулі екені айқындалып, оны енді сырттан түзетіп реттеу қажеттілігі артты.
Кең өрісті э. Саясаттың қажеттілігін 1-2 дүние жүзілік соғыс, 30ж/ғы әл-эк/қ дағдарыс анықтады. Мемлекеттің эк/ға араласуы аймақтық қала болмай, жалпы эк/ң ал, кейіннен дүние жүзілік сипатын алды. Сонд/тан, мемлекеттік эк/қ саясаттан экономикалық үрдістің бағытын бір арнаға түсіру үшін жасалған. Оларға ықпал ету н/е олардың ағымын алдын ала анықтап, тікелей реттеу шараларының жиынтығы.
Эк/қ саясаттың қағидалары:
1 Э с әрқашанда 2 фактордың ықпалында болады:шаруашылық жағдайының тоқтаусыз өзгеруінің ж/е эк/қ сана мен эк/қ ой деңгейінің ж\е де бұлар шартты түрде бір-бірінен тәуелсіз.
2 Дамыған елдерде қалыптасқан тәжірибе көрсеткендей эк/қ с/ң тиімділігі, сол елдің нақты жағдайына қаншама жақын болғаны дұрыс.
3 Э с елдің саяси бағытын қолданатын маңызды құрал. Саясаттың өзі дүние жүзілік ж/е ұлттық болып бөлінеді.
        
        Лек.1              Экономикалық ... оның ... мен ... ... саясаттың қалыптасуы ,ж/е пәні
2 Э с/ң объектілері мен субъектілері
3 Э с/ң әл-эк/қ мақсаты
4 Э с/ң қайшылықтары ж/е ... шешу ... ... ... ... ... өзгеріп дамып күрделенеді. Дамыған
сайын эк/қ-әл/к, демографиялық, технологиялық, экологиялық, саяси ж/е
халықаралық даму факторлары ж/е ішкі ... ... ... ... ... ... ... қайшылықтарды өмірге әкеледі.
Э.с дайын шешім қабылдауға ұмтылмайды, мақсат-нақты қалыпты жағдайда жан-
жақты ескере отырып, оптималды шешім қабылдауға көмектеу. Ал, ол ... ... ... түрде зерттеу керек.
Экономикада үрдістер кеңейіп, өоіс алған жағдайда эк.саясаттың мақсаты-
кеңістік ж/е мерзімдік шеңберде қоғамдық-әл. Күштерді жан-жақты зерттеп,
дұрыс шешім қабылдау.
Техникалық даму-ғылыми ... ... ... ... ... Сауданың өсіп кеңеюі айналымдағы тауар ақша
массасының артқаны ... ... ... ... ... ... нәтижеге ұмтылу-өндірістегі өз
орнын сақтап қалу мақсатында іскерлерді қатты ынталандырып, жаңа техниканы
ж/е технологиялық шешімдерді іздестіруге қатты итермелейді.
18-19 ғ ғ эк/қ ... ... ... әл-эк/қ өзгерістердің өзара
юайланысына демек, нарық механизім мен мемлекет арасындағы байланысты
жаңашалады.
Шаруашылық жүйенің дамып, күрделенуі, меншікті қолдау, түзету, үйлестіру
әрекеттерін арттыруға ... ... ... ... ... құру.Демек, эк/қ дамуды құқықтық институттар мен құқылық
нормамен қамтамасыз ету.
Эк/қ дамудың ішкі ж/е сыртқы қауіпсіздігін, ұлттық валютаның ... ... ... мен мемлекеттің міндеттерін ұйымдастырудың
қажеттілігі, әсіресе 1929-1933 ж ж дағдарыстың ... ... ... ... өзін-өзі іштен реттеу мүмкіншілігінің шектеулі екені
айқындалып, оны енді сырттан түзетіп реттеу қажеттілігі артты.
Кең өрісті э. ... ... 1-2 ... жүзілік соғыс, 30ж/ғы әл-
эк/қ дағдарыс анықтады. Мемлекеттің эк/ға араласуы аймақтық қала болмай,
жалпы эк/ң ал, кейіннен дүние ... ... ... ... ... саясаттан экономикалық үрдістің бағытын бір арнаға түсіру үшін
жасалған. Оларға ықпал ету н/е олардың ағымын алдын ала ... ... ... ... саясаттың қағидалары:
1 Э с әрқашанда 2 фактордың ықпалында болады:шаруашылық жағдайының
тоқтаусыз өзгеруінің ж/е эк/қ сана мен эк/қ ой ... ж\е де ... ... ... ... Дамыған елдерде қалыптасқан тәжірибе көрсеткендей эк/қ с/ң тиімділігі,
сол елдің нақты жағдайына ... ... ... ... Э с ... ... ... қолданатын маңызды құрал. Саясаттың өзі дүние
жүзілік ж/е ұлттық болып бөлінеді.
2/ Объектілері әртүрлі э с ... ... ... ... ... н\е ... ... болатын нашар ә-э жағдайлар.
Эк/қ саясаттың субъектілері:
1халық шаруашылығының салалық ж/е аймақтық құрылымы
2 Эк/қ ауытқу, ... ... ж\е ... қолдану жағдай
4 бағу, жұмыспен қамту, ақша айналымы
5 Ғалым, кадрларды даярлау ж\е квалификацияларды даярлау
6 Қоршаған ... ... эк\қ ... ж\е тану ... ... ... көп маңызды ж\е маңызды емес. Микро ж\е макро
үрдістерінің ... ... ж\е эк\қ ... ... ... с субьектлері
1 Мемлекет ж\е оның жергілікті аймақтық ,институционалдық ,құрылымдары бұл
ең ... ... . ... заңдылық атқару , соттық күштер
шоғыврланады , стратегиялық ұзақ мерзімді мақсаттарды ел басшысы қолдады .
Сол мақсатта мәжілісте талданып түрлі ... мен ... ... ... Сол мақсатта қабылданып , іске асыратын болса , ... ... ... ... ... тағы да ... қаржылар үйлестіріп бөлінеді. Жергілікті ж\е аймақтық басшылық
ететін ... ... .Сол осы ... ... министерстволар
кіреді. Ең жоғдрғы мемлекеттік деңгейдегі заңдар қабылданады.
2 Мемлекеттік емес субъектілер. Оларға белгілі 1 ... ... ж\е ... ... ... ... Ең бастысы кәсіп ж\е
кәсіпорындар. Кәсіпорындар, қаржылық ресурстардың иелері сонымен бірге,
ақпараттық құралдр мен кадрлар дайындау орталықтармен ж\е жалпы қауіммен
тығыз байланысты. ... ... осы ... ... ... зор. Көп жағдайда өз мүдделерін қорғау үшін ... ашық сөз ... ... Осы ... мемлекеттен асып кетуі мүмкін.Себебі,
қауіммен байланысын дұрыс пайдалана алады. Одақ мүшелері мемлекеттің атқару
ж\е заң органдарының басшылығынада кіреді. Мемлекет өз ... ... ... ... сол ... келіседі, бірлеседі.
3 Саяси ұйымдар, партиялар, ақпарат тарату құралдары,қоғамда белгілі ж\е
беделді тұлғалар, сарапшылық кеңестер. Бұлар эк\қ шешімнің ... ... ... ... мүшелеріне кіріп, өз талаптарын қойып
шешеді.
Осы суюъектілердің бәрі негізінен 1 бағдарламалы болуы керек, жан-жаақа
таратпай, әр субъект тек қана өз мүддесін ... ... ... ... назр ... ... Э. С ... мақсаттарды анықтау ж\е оларды іске
асыру. Қоғамдық дамуында көптеген міндеттер мен мәселелерді қарастырып,
шешу қажет.Проблемаларды шешудің алғы ... ... ... бір жүйеге
түсіру. Адамзаттың мақсаттары мен талаптары өте көп, жалпы айтқанда, эк\қ
дамудың ... ... ... ... ... ... әл-ауқатын
көтеру.
Әл-ауқатты, жақсы тұрмыс деген ұғымды бір сөзбен, бір көрсеткішпен анықтау
мүмкін емес.Көбінесе шартты, не салыстырмалы түрде ... Осы ... ... мақсат туындайды.Оларды көп жағдайда мемлекеттің қызметі
деп белгілейді.Сол мақсаттың ішінде:1сыртқы кеңістікке қарасты қауіпсіздік
қамтамасыз ету.
2құқықтық тәртіп, құқықтық ... ... ... ... ... ... 3-еуі ... еркін
дамуын ж\е адамның эк\қ тәуелсіздігін білдіреді.Экономикалық еркіндік
мемлекетте азаматтық кодексте ж\е меншік заңдарында анықталады.Әрине эк\сы
жоғары елдерде жеке адамның еркіндігіде ... ж\е ... де ... ... жұмысын қамтамасыз ететін өндіріс мүмкіншіліктеріж\е
жиынтық ұлттық
өнімдері ж\е оның адам басына шаққандағы үлесі.
Ел эк\н қандайда болмасын жағдайда өз ... ... ... ... жинақтап айтқанда 4 негізгі қолданбалы мақсат:
1 Эк\қ өсу. Бұл көрсеткіш жиынтық ... ... ... ... ... ... кейбір ғалымдарша, эк\қ өсудің қарқыны 0-ге тең болғаны
дұрыс.Себебі, қошаған ортаны ластау қарқыны да 0-ге тең болады.
2 Толық еңбекпен қамту. Еңбекке ... ... ... ж\е ұзақ мерзімді тұрақты түрде пайдалану.Демек, жаңа жұмыс
орнын ашу арқылы жұмыссыздықпен күресу. Әрине елде бар ... ... ... ... ғана ... ... бірге нарықтық эк\ка жұмыссыздықты толығымен жоя
алмайды. Қалыптасқан пікір бойынша, ... ... 4% ... толық жұмыспен қамту орын алады.
3 Баға мен ұлттық валюта деңгейінің тұрақтылығы. Инфляция деңгейі 2% аспауы
керек. Мұндай ... ... ... ... эк\қ ... Эк\қ с\ң маңызды міндеті халықаралық эк\қ
тартыста ұлттық эк\ны қолдап, демеп басқа елдермен есеп айырысуда тек
құқылы жағдай қамтамасыз ету. Эк\қ ... ... ... түбінде ішкі
ж\е сыртқы тепе-теңдікті сақтау көзделеді.
Лек 2 ... ... ... ... ... ... ара ... Нарықтық эк\ң эк\қ саяси бағалануы.
2 Мемлекет ж\е оның эк\қ міндеттемелері.
3 Эк\қ с\ң мақсаттарына жету әдістері мен құралдары.
4 Эк\қ с\ң қағидалары.
1\ ... ... ... мен ... бар. ... мінсіз
нарық болмайды. Белгілі бір мерзім мен жағдайда нарық механизімі бұзылып,
эк\ка терең дағдарысқа құлауы мүмкін. Сондай жағдайда нарыққа қамқорлық,
реттеушілік жұмысын ... ... ... ... эк\ка адамға бұрылып,
бәсеке жағдайында материалдық қызығушылықтарды қанағаттандыруға мүмкіндік
береді. Сұраныс арқылы бағалар қалыптасып, инвистициялардың ... ... ... ... ... ... мен қызметтің
саны мен сапасының ұлғаюын қамтиды.
Нарық мех\і ел эк\ң тиімді ... ... Бар ... ... ... ... ... жетеді.Нарықтық эк\ка жеке тұлғаға
еркіндік беріп, кәсіпкерлердің таңдау мүмкіншілігін, еркіндігін туындатады.
Нар\мех тапшылықтың барлық түрін жояды. Нар\мех қызметті дұрыс атқарып,
өзінің ... ... үшін ... ... болуы керек.
1 меншік түрінің көптігі ж\е олардың заңды қорғалуы.
2 ресурстар нарығының қалыптасуы(еңбек, жер, капитал)
3 Жеке меншіктің негізінде жеке тұлғаның таңдау ... ж\е ... ... ... түрлерінің дамуында шағын ж\е орта бизнестің
қалыптасуы.
5 кемелденген нарық инфроқұрылымына жету.
6 ... эк\қ ... оның эк\қ ... ... ... ... қоймауы.
Нарық көптеген артықшылыққа қарамастан барлық мәселелерді толық шеше
алмаған соң, мемлекет араласып, эк\қ ... ... ... ... қай ... ... түпкі 3 мәселені шешуге негізделеді:
Тиімдлік, тұрақтылық, әділеттілік. Осы мәселелерді шешуде мемлекеттің
қызметтері өте көп, кең, күрделі.Оларды тізіп айтуға қиын ... ... ... ... ... ... ... эк\ң тиімді жұмыс істеуін қамт\з ететін құқықтық базаны құру.
Өндірушілер мен тұтынушылар ... ... Ал, осы ... ... ... ... ... ж\е оның мүлік ресурстары заң жағынан толық
қорғалғанда ғана ... ... ... ... ... ... етеді. Өкімет заң арқылы қатынастарды тәртіпті түрде
ұйымдастырады.Содан ресурс иелерінің, өндірушілердің, ... ... ... ... фирмалардың арасында қатынастар
реттеледі. Өкімет өз басына осы қатынасты реттеу, орбитарлық реттеу
функцияларын ... Оның ... ... ... ... ... ... бақылау, ақша-несие қызмет жүйесін орындау, ақша
айналысын жүргізу ж\е т.б.
2 н\э табиғатынан тұрақсыз болғандықтан, мемл\т өз күшімен
макроэкономикалық ауытқушыларды реттейді. ... ... ... ... тұрақтылығын реттейді. Н\э өз ішінде жұмыс бастылықты бағаларды
жиынтық шығындармен тұрақтандыратын механиімі жоқ болғандықтан, мем\т эк\
осы кемшілігін өз мойнына алады. Әр ... ж\е ... ... ... ... ... тырысады. Содан бәсекеге түсіп, пайдаға ие болады. Ал
бәсекедк пайдасы мол кәсіпкер монополистке айналуы ... ... ... әлсіз кәсіпкер бірте-бірте нарықтың бәсекесін көтере алмай, шығып
кетеді. Монополист өз тәртібіненгізгісі келеді.. осы жағдайда мемлекет эк\қ
ж\е ... ... ... ... ... тауарларды өндіру. Жеке тұтынушылық арқылы н\э тек қана
төленетін қажеттілікті қамтиды. Өндірйшілер тек қана ... ... ... ... ... ... тауар өндіру қиындайды.
Ол ұжымдық тұтыну тауарлары(мем\к басқару, энергия, ... ... Бұл ... тауарлар халықтың барлығына бірдей
тиюі тиіс. Осы қоғамның тауар өндіру мем\ке оның ішінде ... ... ... ... Осы ... ... (ғылыми зерттеулер н\е
ғ.т.р. ендіру жатады). Бұл сала көп көлемді инвистицияны талап етеді, ал
пайда қайтарымдылығы екі ... ... ж\е ұзақ ... ... ... бұл ... да ... тфығыз араласып, жеке кәсіпкерлік құрылымдарға
өз басына бұйрық тапсырма береді.
4 Трансакциялық шығындарды минималдау. Т\ш ол нарық мех\ң өзінің қызмет
етуіндегі шығындар(рды ... шот ... ... ... ... жалақысын төлеу). Эк\қ шаруашылықтағы
белгілі бір тауарлар қоғамдық тауарларға ... ... ... жоғары болғандықтан оларды қаржыландыру мем\ке жүктеледі. Олар
жұмыссыздықтан ... ... ... ... сақтандыру.
Бұл жұмыста жеке сақтандыру компанияларға қымбатта мем\т шығыны аз. Себебі
бұрыннан қалыптасқан ұйымдар бар.
5 ... ... ... ... ... ... механизм кейбір нарыққа байланыссыз бұзылады. Бұлар: нарық тепе-
теңдігін бұзып, ресурстарды тиімсіз бөледі. Мем\т шығындарын үнемдеу ... ... алу үшін ... ... орта ның ... ... ... тұрмыстарының сапсы төмендейді, жалақы
табысының белгілі мөлшері дәрә-дәрмекке жететін болады. Сыртқы экстерниялар
+ ж\е – болады. Терісті қосымша шығындар ... ... оңды ... ... пайда береді(көпір, жол, суғару құбырларын өткізу). Оңды әсерлер
бәріне пайда әкеледі, ал ... ... не ... мемлекет
қарамағында.
6.Табыстарды қайта бөлу нарықтың экономикада табыстардың әділетті бөлінуі,
еңбек, капитал, меншік үлесіне байланысты. Ал қоғамда жұмысқа жарамсыздар
мүгедектер қарт ... ... ... бар. Олар ресурстар нарығына ешнәрсе
бере алмайды. Осындай да ... ... ... бөлу ... аралысады.
7. Әлемдік экономикада ұлттық мүдделерді қорғау сыртқы экономикалық саясат
жүргізу. Олардың ... ... ... ... ... ... валюталық бағамына ықпал жасау, төлем байланысты басқару және т.б.
Мемлекет жоғарда ... ... ... ... ... экономикаға
араласқанда өзінің функцияларын орындағанда нарық механизмді шектемей оған
көмек беріп ынталандыру керек.
3.) Мемлекеттің нарықтық экономикаға ... ... және ... ... ... деңгейде араласқанда мемлекет монополист. Толық бақылаушы
болады. Меншік тек ... ... ... ... өз
экономикалық бостандығынан айырылып ешқандай мәселелерді өздері шеше
алмайды. Төменгі шегі керісінше экономикалық тиімділік тек шектелмеген
кәсіпкерлік түрде жүргізіледі. Осы ... ... ... ... ... бар. Қытайда нарықтық және мемлекеттік реттеушілік бірге
жүреді. Германяда әлеуметтік нарықтық шаруашылық ... ... ... ... ... ... шаруашылық түрлеріне тұрақты даму
мүмкіншілік берді. Бәсекені қолдап, ... ... ... ... ... ықпал етіп, орташа және кіші өнеркәсіп
қолдады. Швед үлгісінде ... ... ... жүргізілді. Ұлттық
табыстың белгілі адамдар арасында мүліктік теңсіздікті ... ... ... ... ... ... ... қорларының 4% ғана
болғанымен мемлекет шығындары жиынтық ұлттық өнімнің 7% құрайды. Осы
үлгіде мемлекет мойнына халықтың жоғарғы әл-ауқаттылығы ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу ал
өнеркәсіппен жеке ... ... ... ... ... ... ... әлемдік нарықта жоғары бәсекелескен. Ең азатты
өндірістерді қолдап ынталандырумен байланысты. Еңбек ... ... ... ... ... ... аударады. Оңтүстік Кореядағы
үлгі Жапон үлгісіне ұқсасты. Мұнда мемлекет Орта және Кіші ... мән ... ... ... ... ... толық бақылаушы
қараушы болмай, экономикалық реттеуші, кеңесші болуы керек. Мемелекет нарық
сферада келші қызметтерге араласып, негізгі субъект болады.
а) ақша ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне сай меншік иесі болу;
г) өндіріс кәсіпкерлікпен айналысу;
д) заңдарды қабылдау;
е) ... ... ... әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыру т.б.
Нарықпен мемлекет экономикаға ықпал жасауының күшіне бірнеше көзқарас ... ... ... ... басшылық етуі, мемлекет күшімен барлық
мәселелерді шешу, бұл көзқараста нарыққа орын жоқ.
2) мемлекет араласуын шектеу, экономиканы ... өз ... ... ... ... адам белсенділігі шешеді.
3) Мемлекеттің нарықтық экономикағабелсенді қатысу, қазіргі жағдайда
мемлекет, ... тек қана ... ... ... ... нарық
экономикалық реттеушісі белсенді шаруашылық субъекті қолында меншіктің
әжептеуір бөлігі шоғырланады.
Экономиканың ... ... ... күрделенуі алдын - ала болжау
еткендігі экономикалық ғылым мен тәжірибенің барлық әдістерінің
қолдануға мақсаттайды. Сол әдістердің бәрі ... және ... ... әсер ету ... ... экономикалық институционалды
жіктеуге болады. Тікекелей әсер ету әдістері шаруашылық субъектілер
экономикалық шешімдерді еркін экономикалық таңдаумен емес, мемлекеттің
ықпалдығы мен қабылдайды. Олар ... ... ... ... ... заңдық құрылымды. Мемлекеттік инвестициялық
бюджеттік төлемдер. Осы әдістің ... ... ... ... ... Кемшілігі жеке ынтамен қызуғышылықтың
жоқтығы жанама әсер ету әдістерінде ... ... ... ... ... ... ... еркін шешім қабылдаған да
жалпы экономикалық саясатқа бағдарлама жақын болуын қалайды. Әдістің
кемшіліктері әр экономикалық субъектігі ықпалдылығы әр ... ... ... ... ... екі ... ... нарық механизмінің
талаптарына сай. Экономикалық әдістері нарық мемлекеттік механзмнің
құқықтық ... ... іс ... қамтуымен байланысты.
Мақсаты: жеке меншік секторын экономикалық қызметтерге сай келтіру.
Демек бизнеске тұрақты құқықтық кеңістікті қамту меншік ... ... ... ... ... ... ... механизмнің даму
дәрежесіне әкімшілік әдістерінің ( тыйым салу, рұқсат беру, көндіру)
кендігі өзгереді. Бүгінгі күні экономикалық дамыған мемлекеттерде
әкімшілік ... ... ... ... ... ... тұрмыс
деңгейі төмен тұрғындарды қорғау салаларында сақталады. Экономикалық
әдістері арқылы мемлекет нарықты үрдістерді халыққа қажетті бағдарға
өтуіне ... іс ... ... ... ... жиынтық сұраныс пен
жиынтық ұсынысқа капиталмен өндірістік шоғырлану деңгейіне экономикалық
құрылымдық және ... ... әсер ... ... ... негіздері қаржы, ақша несие саясаттары
экономикалық дамуы болжау. Интитуционалды әдістер бүгінгі құқықтық
мемлекеттерде экономика көп жағдайда өзімен өзі ... ... ... ... ... ... ... нормалармен
әлеуметтік тәртіпке бағынышты. Осыған байланысты экономкалық саясат
ұйымдасу институционалды жиынтығы ретінде көрінеді. Қоғамда белгілі ... және ... ... қалыптасқан жиынтық қатынастардың жүйесін
қызмет атқару тәртібін институт дейді.( құқық, ... ... ... ... т.б. бар. Бұл ... ресми және бейресми түрде
қызмет атқарады. Экономикалық саясатқа қатысты нсттуционализмнің
көріністерін ... ... ... ... үшін арнайы құрылған
мемлекет биліктің атқарушы құрылымдары.
Мемлекеттік ... ... ... және сақтау
экономикалық бағдарлармен болжауларды дайындау. Экономиканы зерттеу
орталықтары, экономикалық ақпараттар институттары, ... ... ... ... ... мен кеңестер. Экономикалық
мәселелерді сараптайтын кеңесшілер, көмекшілер институттары,
кәсіпкерлікжәне еңбек одақтары т.б.
4).Аралас ... жеке ... ... қалыптасуын
қосылуының тиімді болуы үшін мемлекет өзінің экономикалық ... ... ... ... өз ... тек жеке ... атқарылмайтын қызметтерді алу;
2) жеке бизнеспен бәсекелеспей оған тек көмек беру;
3) жеке капиталды қолдап, өз мойнына тек тиімсіз, ... ... ... ... ... ... ... өмірде мемлекет белсенді қатысуында келесі әкімшілік және
экономикалықреттеу тәртіптерді ұстау керек.
1. Тек тиімді шаруашылық ... ... ... бақылау жасау.
2. Тікелей әкімшілік бақылау экономикалық ... ... ... нәтже әкеледі.
3. Әкімшілік және экономикалық шаралардың тиімділігін алдын-ала
белгілейді.
4. ... ... өзі ... ... ... үшін ... ыпалын әрдайым ақылмен объективті қажеттілікпен белгілеу.
5. Әкімшілік және экономикалық шаралардың ... ... ... ... білімі.
Экономикалық саясаттың қалыптасуы және экономикалық саяси шешім қабылдау.
1.Экономикалық саясаттың мақсаттары мен құралдарының ара ... ... ... ... ... және ... факторы
3. Экономикалық саясаттың әдісін таңдау мәселелері
4. Экономикалық саясаттың әдістемелік негіздері.
1.Экономикалық саясат ол мемлекеттің алдына қойған мақсаттарын орындау
үшін экономикалық үрдістерге ... ... ... ... не ... ... екені нормативті экономикалық саясат
белгілейді. Мұнда мемлекеттің эконмикаға араласпауының ... ... шегі ... ... экономикалық саясат саясаттанумен тығыз
байланысты болғандықтан экономикалық саясаттың тәжірибелік зерттеулерімен
іске асыруымен анықталады.
Нормативті экономикалық саясат негіздерін 50ж Нобель ... ... ... ... ... ... эконммикалық саясаттың сатыларын
анықтады.
Олар:
1. Қоғамның әл ауқаттылықты максималдайтын, эконмикалық ... ... ... ... ... ... анықтау.
3. Үкіметтің реттеу мүмкіншіліктерін бағалап, реттеу құралдарын талдау.
4. Экономикалық мақсаттарымен құралдарын ұштастыратын мемлекеттің
саясаттың үлгісін жасау.
Осы тұрғыда үкімет тек қана ... ... ... алмайтын ғана
мақсаттары алдына қалып, сол мақсаттың орындалу ... алу ... ... ... ... көптеген құралдар бар:
Монитарлық
Фискалдық
Қаржы- бюджеттік
Сыртқы –экономикалық
Осы құралда экономикалық субъектерде тежеу немесе белсендіруші ... ... ... ... мақсаттарға ықпал жасау
мүмкіншіліктерін макро экономика зерттейді.
Бұл мәселе, ... ... ... ... ... саясаттың көптеген мақсаттары, оларды орындау мен
құралдардың ара- қатынастарына ықпал ... ... ... ... yi= f ( x1-xs; z1-…zn)
yi; i=1; ..k- Экономикалық мақсаттары
x1…x2- экономикалық саясаттың құралдары
z1- экономикалық саясатқа орындалуына ықпал жасайтын көптеген ... ... ... ... ... ... есте ұстау керек.
K< S
K мақсаттар
S құралдар
Мақсаттардың саны ... ... ... ... ... ... орындауға мемлекеттің ресурстары құралдары
мақсаттарға мультипликациялық түрде әсер ету керек.
Әрбір xj құралы, yi мақсатқа әсер ету дәрежесі экономикалық
саясаттың ... Mij ... ... ... xj ... yi ... ... күші:Мысалы,
мақсат инфляцияға қарсы реттеуін болса, онда yi бағалардың өсу
қарқыны , ал xj ақша ... ... ... ... және басқа да
нарықтық факторлар n болса онда mij инфляцияға ақша саясаттың
құралдарының ықпалдың дәрежесі.
2. Экономикалық саясат және ... ... ... орындалуы лезде болмайды. Белгілі бір
уақыт пен ресурстарды талап етеді.Экономикалық саясаттың талаптарын
орындағанда кешігу, үлгермеу байқалады.
Мақсаттардың өзгеруімен құралдарының өзгеруі сәйкестенгенше уақыт
мерзімі (лаг) ... Бұл ... ... ... ... ... мүмкіншілікті құралдарды анықталады.
Лагтың құрылым 5 элементтен тұрады:
1. Саясаткерлер мәселені ... ... ... ... ... ... ... ғылымның дамуымен шешім
қабылдауға ғылымның ықпалымен орындаушының ... ... және ... ... ... ... қабылдау лагы. Мәселені жинап реттеу механизмін қосу уақыты.
Мысалы: Монитарлық саясаттың құралдарын қосып, бюджеттік саясаттың
құралдарын ... ... ... ақша ... ... тек
үкімет пен орталық банктердің шешімдеріне байланысты. Ал бюджеттік
құралдарын іске қосу үшін саясаттың мемлекеттің шығындар көлемдерін
өзгерту туралы ... ... ... ... ... ... ... қабылдау кезімен ағымдағы нақты құралдарды өзгертумен
анықталады. Бұл ... ... ... ... және оның
бөліктерінің жұмыстың тиімділігімен белгіленеді.Мысалы: ақша
ұсынысын өзгертуге, шешім қабылдауда орталық банкке міндетті резерв
нормасын банкаралық несие ставкаларын төмендетуге, ... ... ... нарығында мемлекеттік облигацияларды көбірек сатуға
уақыт керек.
4. 4. Құралдарды анықтап, белгілеу мерзімі
5. 5. ықпал ету мерзімімде құралдар ... ... ... ... ... әсер ... ... теориясын білу экономиканың болашақта даму жолдарын
белгілеуге ұзақ мерзімді саяси стратегиялық анықтауға халыққа
берген уәделерді орындауға мүмкін береді.
3. Экономикалық саясаттың ... ... ... 2 ... ... ... ... болу керек.(белсенді ме,
бәсеңді ме)
Белсенді деп күнделікті және экономиканың болжамды жағдайы
мен ... ... ... ... әдіс.
Бәсеңді деп ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарларды
анықтауға пайдалынады.
2. Экономикалық саясат іске ... ... ... ... пе?. жоқ ... саяси қайраттар өз еркімен өзгерген
жағдайға бейімделе ма?
Экономикалық ... 2 ... ... ... және қарсылық білдіретін аргументтері бар. Экономикалық саясаттың
белсенді түрін пайдалану, жиынтық ... пен ... ... ... экономиканың дағдарысы сараптаумен белгіленеді. Дағдарыс кезде
белсенді ақша несие және бюджеттік салымдық саясатын пайдалану экономкалық
құлдырауын баяуландырады.
Белсенді экономиканың саясаттың негізгі қарсылық аргументті ол ... әсер ... ... ... ... ... және ... байланысты экономикамен тұрақтандыру үрдіс қиындайды.Осы лагтарды
қайткенде де қысқартқан керек.
Экономикалық саясатқа әсер ... ... ол ... ... ... ... ... инвесторлардың басқа да экономикалық
субъектінің міңез құлықтары өзгереді.2 сұраққа назар аударсақ экономикалық
саясат ... ... ... ... қабылдаған бағдар елдегі іштегі
жағдайдың өзгерісіне қарап, біресе өзгеріп тұруы мүмкін. Сонымен бірге
экономикалық саясатты жүргізген кезде, мемлекеттің қайраткерлері ... аз ... ең ... өз ... топтық мүдделерін шешуге мәжбүр
болуы мүмкін.
Кей жағдайда арнайы болашақты ... ... ... ... ықпал
жасайды.Осының бәрі экономикалық агенттердің экономикалық саясатқа деген
сенімділікті ... ... ... ... ... ... сол себептен өзгермейтін ережелер, дайын рецептілер болмайды.
4.Экономикалық саясаттың әдістемелік негіздері.
ҚР нарыққа өту мерзімінде экономика салаларының өзгеруінің ... ... ... ... нарықтық экономиканың жүйеге
өту.
2. Орта индустриялық дамудан жетілген ... ... ... ... тұтынушылық сипаттама беру.
3. Деректі жоспарлаумен анықталатын орталықтандырылған шаруашылық
механизмінен өз өзін реттей алатын ... ... ... ... жаңа және ескі шаруашылықтың меншіктің
шаруашылық жүйелердің түрлері сақталып өзгереді. Осы мерзімде
экономикалық саясатты анықтағанда ескі және жаңа ... ... ... ... ... жөн. ... ... себеп -
салдарлық ара - қатынастарымен байланыстар зерттеледі. Осы ... ... және ... ... кең пайдалынады. Олар:
мәліметтерді жинап, олардың негізінде гипотезаларды тәжірибемен
тексеріп, индукция- дедукцияларды пайдаланып, ... ... ... ... Осы қызметтерде позитивті экономикада
нормативтікке өтеді.
1. Нақты фактілерді ескеріп субъективті ... тыс ... ... ғана ... ... ... ... 7%, ал неге?
Себептен өсу, өспуін қарастырмайды. Керісінше, нормативті экономика
қандай болу керек, не істеу ... деп ... оқу ... ... ... оқуға түсуге мүмкіншілік алады.
Адамдар, экономистер, саясаткерлер әрдайым шығындар мен табысты
салыстыра отырын дұрыс шешім қабылдауын таңдайды. Әлеуметтік қағидалар
мен үлгілер ... ... ... ... саясаттың тиімдісін
қабылдатады. Осы жерде экономикалық стратегия және экономикалық тактика
деген бар.
Экономикалық стратегия- ірі жобаларды, ... ... ... шешілетін уақиғаларды белгілейді.
Экономикалық тактика- қысқа мерзімді стратегияның жуырдағы
сатыларындағы ... ... ... мен стратегия бір бірімен
қайшылықта болмай, толықтырып жалғастыруы керек.
Экономикалық саясаттың ... ... ... ... ... 3
деңгейі бар:
1. Жалпылама
2. топтық
3. өзіндік
Экономикалық саясат - белгілі бір нақты саяси уақытпен ... ... - ... ... ... ... ... қызмет мерзімі.Саяси уақыт тарихи уақыттың бөлігі. Сонымен бірге
астрономиялық және тарихи уақыттың ағымдағы 1 ... ... ... ... кері ... ... ... толықтылығы, интенсивтілігі
тіпті саналаған күн мен сағаттың ішінде өзгермелі (дағдарыс, төңкеріс,
басшылықтың ауысуы, ыдырауы). Тарихи астрономиялық уақыт үзілмейді,
тоқталмайды, бітпейді. Саяси уақыт ... ... ... ... соң аяқтамады(
жеңіске жету, мәжілісті, ел басшыны сайлау, жекешелендіруді ... ... ... ... ... мемлекет басшылықтың
нәтижелігінің маңызды көрсеткіші. Сасяи уақыттың тиімділігінің ... ... ... ара ... ... ... басшалықтың, саяси ұйымдардың, идеялар қызмет
ету сферасы.
Қаржы ақша құралдарының жиынтығының сипаттамасы.
1. Экономикалық саясаттың құралдары
2. ... ... ... ... саясаттың мәні
3. Қражы саясаттың мазмұны мен міндеттері
4. Мемлекеттің шығын саясаты
5. Мемлекеттік табыс ... Ақша ... ( ... ... және оның ... ақша беру ... шектеу
б) дисконттық саясат
в) ашық нарықтағы операциялар
д) минималды резервтер саясаты
7. Қаржы және ақша ... ... ара ... ... ... ... Инфляциялар және инфляцияға қарсы саясат
1.Экономикалық саясаттың құралдары. Мемлекеттің дамуында экономиканы
басқарғанда дүниежүзілік тәжірибелерді бүкіл құралдарды пайдалану қажет.
Біз білетіңіміздей экономикалық ... ... және ... әдістер материалды ынталармен байланысыз олар мемлекеттік
басшылық күшіне негізделеді. Рұқсат беру ... ... ... ... қолданады. Дамыған нарығы мемлекеттерде әкімшілік құралдар аз
мөлшерде пайдаланады. Ол тек қана қоршаған ортаны сақтау, әлеуметтік
салаларды қолдау және ... ... ... ... ... әдістер, экономикалық құралдары 2 жақты: ақша несие және
қаржылық бюджеттік , фискалдық .
Осы құралдар ... ... ... ... пен ... ұсыныстың
ара қатынастығын өзіне қажетті бағдарламен пайдаланады. Тікелей
мемлекеттің шаруашылықты реттеуі бюджеттік ... ... ... ... негізгі құралдары үкіметтің және жергілікті басқару ұйымдардың
табыстары мен шығындары арқылы анықталады.
AD=consumer-investor-government= C+I+C
AS= C+I+G
AD=AS
C+I+G=C+I+G
C+I+G= ЖҰӨ
2.Қаржы ... ... өз ... мен ... ... ... асыру үшін жүргізсанлы ісшаралар жиынтығы.
Қаржа саясаты ол экономикалық саясаттың бюджеттік фискалдық және алым
салықдық мақсаттарын іске асыру ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі экономикалық саясат сияқты
мемлекет қаржы саясатында экономикалық заңдың қоғамдық экономикалық
өмірдің құбылыстары мен өзгерістерінің мәңгілік ... ... ... ... ... ... басшылыққа
әзірлейді. Қаржы экономикалық объективті заңдармен анықталады. Құн заңы,
сұраныс пен ... ... ... заңы ... ... заңы ... саясаты шаруашылықта қаржы механизмі арқылы жүргізіледі. Қаржы
механизмі қаржыны ұйымдастыру жоспарлау және басқарудың әдістері ... ... ... ... ... әртүрлі салаларында
экономиканың және әлеуметтік дамудың мемлекеттік бағдарламаларын
орындауға арналған ақшалай қаражаттарды қалыптастырып, пайдаланады және
басқарады. Ақша несие саясаты жанамалы әдіске ... ал ... ... ... бағынышты. Оны қаржы министрлері тікелей жүргізеді. Ал
ақша несие саясатын үкіметке тікелей бағынбайтын, ұлттық банк жүргізеді.
Қаржы ... ... ... пен ... Сол ... қаржы
саясаты бюджетін және салықтың фискалдық болып келеді. Атқаратын
міндеттеріне және ... ... 2 түрі ... ... бұл ұзақ ... ірі ... әлеуметтік
жобаларды анықтайды. Оны мемлекет қоғамның дамуының тарихи маңызды
сатыларына арнап белгілейді.
2. Қаржы тактикасы стратегиялық мақсаттары ... ... ... ... ұдайы өңдірістің өсу қарқыны қаржы саясатымен,
механизмімен тығыз байланысты. Әсіресе экономикалық дағдарысқа, нашар
жағдайға ... ... ... ... Оның ... ... маңызды орын алады. Әрине, мемлекеттің әр тарихи сатыларында
өзіне сай қаржы саясаты беріледі. Мысалы: ... ... ... өту ... тың көтеру кезеңі т.б.
Қаржы саясаты ең маңызды белгілері ... ақша ... ... ... ... ... жаңа ... түрлерін
жасау.
б) табыстарды ең қажетті арналар мен өндірістерге жұмсау. Қаржы саясаттың
атқаратын қызметтері:
Субъектілер арасында (C,I, G) ... ... ... ... Түрлі ресурстарды қайта жылжытып, жаңаша орналастыру,
г) Табыстарды ... ... ... ... ... ... ... саясаттың мазмұны экономиканың заңдылықтарын әсерін
ескере отырып және қоғамдық даму міндеттеріне сәйкес, қаржыны жоспарлы
түрде ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... кезеңінің ерекшеліктерінің негізінде қаржы
ресурстарының неғұрлым мүмкін болатын төлемін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын
ұтымды бөліп, пайдалану.
3. Экономикалық дамудың бағыттарын орындалу үшін тиісті ... ... оны ... ... ... ... ... тұрақтандырумен нарық
қатынастардың дамытуда келесі шаралар қарастырылады.
Экономиканың қаржы жағынан сауықтыру мен ақша айналымын дұрыс ұстау.
Тұтыну нарығын жөніне келтіру; ... өсіп ... ... ... ... ... меншікті мемлекет иелігінен алу және
жекешелендіру содан мемлекеттің монополистігін жою. Кәсіпкерлікпен
бәсекелестікті дамыту. Нарық инфрақұрылымын ( тауар және қор биржалары,
көтерме және ... ... ... ... ... қойма шаруашылықтары,
сақтандыру, жарнамалық фирмалар, кеден, жөндеу, кеңес беру; аудиторлық
және ... ... ... жүйелері т.б.) дамыту. Осылармен сәйкес,
өндіріс құрал жабдықтар, тұтыну тауарларымен қызмет ... ... жер, ... ... ... іске ... Осы ... сәйкес,
қаржы саясатымен қаржы механизмін дұрыстау көп маңызды алады.
Таяудағы мақсат мемлекеттік бюджетің ... және ... ... халық шаруашылығын сауықтандыру қол жеткізу.
Қаржы саясаттың қағидалары:
1. Бар қоржы ресурстары қарай бюджетті жасау, ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік ұлттық және
кәсіптік топтардың мүдделерін қолдау.
2. Қаржы қатынастарын жоспарлы ұйымдастыру.
3. ... ... ... ... ... ... мен
шығыстарын теңестіру.
4. Бюджет жүйесімен салалық қоржыда қаржы резервтерін жинау табыстың
шығындардан асып түспеуі.
4.Қаржы саясаттың ... ... ... ... пен ... ... макроэкономиканың тепе теңдікті таныту. Осы
реттеушілік үрдісте қаржы жүйесі аса ... орын ... ... д\з ... ... ... үшін мемлекеттің
материалдық игіліктерді және қызметтерді сатып алуға жұмсалған шығыны.
Мемлекеттік шығындар ол халық шаруашылықтың қоғамдық және жеке ... ... ... ... Бұл операцияларды мемлекеттен
жеке секторлық қаржылардың өтуі монитарлық ... ... Олар ... ... ... ... ... , түрлі игіліктерге
ауысады, трансформациялайды. Жалақы, мемлекеттік инвестициялар, мемлекеттің
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... алынбайды. Бұл тікелей
аударма төлемдер субсидиялар көмектер, ... ... ... ... ... ... институттық құрылымдарына (
министрлік, департамент, қорғаныс, білім беру, ғылыми ... ... ... ... ... саясаттың негізгі мақсаты жиынтық
сұранысқа тікелей ықпал жасау. Мемлекеттік шығындардың керемет қасиеті
олардың жоғары икемділігімен тез арад өзгеру игілігі. Экономикалық
ауытқылар кезінде ... тез ... ... түрде азааяды және
керісінше , айталық жұмыссыздарды әлеуметтік жағынан ... ... ... ... ... ... ... өсуіне, не
құлдаруына байланысты.
5. Табыс саясаты. Мемлекеттік табыстар жеке ... ... ... және ... ... ... аудармалар.
Бастапқы кезде жеке сектор мемлекетке оның нақты бір қызметтері үшін
төлем ретінде өз ресурстарына қаржылай немесе мүлік ... ... ... жеке ... ... ... арасындағы мұндай
байланыс әлсіреді. Елді, бюджетке жеке сектордан көлемге. Жалпы, ортақ
қазыналық жарна ретінде түседі. Салық айыптар, бажылар, төлемдер ... ... ... ... ... 2 топқа бөлеміз.
1. Бюджетке жеке сектордан ... қоры ... ... ... ... ... ... ықпал жасау мақсатында
жиналады.
2. 2. Алынатын алым салық ставкаларын реттеу негізінде мемлекет жеке
кәсіпорындарына және өндіріс салаларына ынталандыру ... ... ... ... ... шығындар саясатына қарағанда
ықпалдылығы жоғарылау, ықпал нәтижелегі артық. Мемлекеттік табыстар
барлық субъектілерінің табыстарының жарнасынан жиналады. C+I ... ... ... түрлері:
1. Салықтық
2. Салықтық емес
3. Қалыпты, тұрақты
4. Төтенше
Салық саясатын фискалдық саясат деп атайды. Фискалдық саясат д\з ... ... яғни ... пен ... ... ... ... жету жөніндегі дағдарысқа, инфляцияға,
жұмыссыздыққа қарсы саясат жүргізуінің қатынастың жүргізілуі .
Фискалдық саясаттың 2 түрі ... ... ... ... ... ... өзгерту, инфляцияны
бәсеңдету жұмысбастылықты қамтамасыз ету мақсатында мемлекеттік шығындар
мен салықтарды саналы түрде өзгерту. Дисквициялық экономикалық саясат
экономикалық ауытқыларға байланысты. Осы ... ... ... ... ... өндіру көлемдерінің мемлекеттік шығындар және салықтар арқылы
реттеу. Экономика құлдыраған кезде ынталандырушы фискалдық саясат
жүргізіледі: Сол кездегі шаралар:
1.Мемлекеттік шығындарды төмендету
2. Салықты төлемдеу
3.2 ... ... ... ... кезінде фискалдық шектеу саясаты жүргізіледі. Онда:
1. Мелекет шығындарды азайтады.
2. ... ... ... 2 ... ... ... ... кезде, дискрециялық шектеу саясаты жүргізіледі.
1. Мемлекет шығындарын азайту
2. Салық ставкаларын жоғарылайды
3. 2 бағытты үйлестіру
Бюджет тапшылығы кезінде үкімет бюджеттік ... 2 ... ... 1) ... заем 2) Ақша ... фискалдық саясат келесі шараларды қолналады.
1) Салықтың түсімдерін өзгерту. Демек, жиынтық ұлттық өнім өскенде, салық
түсіміде автоматты өседі.
Сонда ... ... алу ... ... Ал, ... ... ... керісінше , салық түсімдері автоматты түрде өскенде,
бюджет ... ... ... ... содан инфляция тартылады.
2) Әлеуметтік төлемдермен жұмыссыздық төлемдер жиынтық сұраныс қатты
тартылмау үшін, мемлекет тарабынан табыстары аз халық ... ... ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік
төлемдер азаяды, сонда жиынтық сұранысты азаяды.
6.Монитарлық саясат ол экономиканың теориялның маңызды бөлігі.
Мониторизм ақша мен ... ... ... ... ақшаның экономикаға ықпал жасауын банктердің саясатымен
анықталады. Мониторизмнің көрнекті ғалымы Джон ... ... 1936ж ... ... занятости процеста идеи! Еңбегінде ақша мен қоржының ... ... ... ... күші нарығымен тауар нарығының
байланысын көрсетеді. Мониториялық саясат мемлекеттің құрамдас бөлігі
және ұлттық экономиканың құрамдыс бөлігі.
Нарықты экономикада кәсіпкерлер тиімді жұмыс жасау үшін ... ... ... ... еркіндік қажет.
Осы жағдайда кәсіпкерлердің шешім қабылдауына тек қана жанамалы
ықпал жасауға болады. Өндіріске тікелей емес ... әсер ... ... ... ... ең тиімді және икемді.
Монитарлық саясаттың негізгі суъектісі Ұлттық Банк. ... ... ... ... осы ... ... орындайды. Ұлттық Банк, тәуелсіз экономиканың құрылым
болып, өзінің іс әрекетінде белгілі деңгейде ... ... ... ... ... атқаратын міндеттері 2 жақты:
1.Ұлттық валюта жүйесінің тұрақты қызмет етуін қамтамасыз ету
2. Коммерциялық банктердің несиелік қызметтеріне ықпал жасау.
Монитарлық ақша несие саясаты, бұл ... ... ... ... ... үшін орталық банктің ақша айналымы
мен несие қатынастарына байланысты.
Несие саясаттың мақсаты ақша ... ... ... ... нарықтағы экономиканың субъектілерді( үй
шаруашылықтары, фирма, мемелкет) мүмкін болса, қамту. Осының арқасында
ел шаруашылығын тұрақтандыру. Орталық Банк ... ... ... ықпал әдістерін пайдаланады. Бірақ, кейбір жағдайларда
тікелейде араласа алады. Сол құралдардың ішінде несие беру суммасын
шектеу тікелей, ал дисконттық минималды резерв ... ... ... жанамалы: а) несие беру суммасын шектеу Орталық
банк коммерциялық банктер үшін (БАҚ ... банк ... ... несиелік салымдықтың өсуіне шек қояды.
Коммерциялық банкілер үшін белгілі бір уақыт ішінде несиелік
операциялар ... ... ... ... өсу ... ... ... орындағанда, жазалау шаралары қолданылады. Банктер айып
төлейді. Бұл әдіс икемсіз Орталық Банк ... ... ... ... ... ... қажет болған қысқа мерзімді
өсуіне үлгермейді. Осыған қоса, бұл әдіс ... ... ... ... ... бір ... шеше келе ... мәселені туындатады.
Мемлекеттің басқа шарасы қалмағанда немесе жанамалы әдістерді
қолдануға уақыт тығыз болғанда ғана осы әдіс ... ... және ... ... айналымын реттеудің бұрыннан келе жатқан әдісі.
Орталық банк коммерциялық банктерге ... ... ... Ол ... ... алу дисконттау жағдайында немесе құнды қағаздар
кепілдігіне қарай, коммерциялық бөліктерге несие береді. Орталық
банктен осылай алынған қоржылыр редисконттық немесе Ломбордтық
несиелер деп аталады. Осы ... ... ... ... ... ... ... Ломбардтық вставка деп аталады.
Орталық банк вставканы кез келген уақытта өзгертуге, өсіріп
төмендетуге ... Осы іс ... ... ... ... ... ұсыныс пен сұранысын реттейді. Есептеу пайызы көтерілгенде
Орталық банк несие бағасын қымбаттады. Содан коммерциялық банктердің
қарыз қаражатына сұраныс төмендейді. Одан әрі ... ... ... ... мүмкіншілігіде тежеледі. Пайыз
ставкасының өсуі, яғни несиенің қымбаттауы қарыз қоржылырына сұранысты
шектейді және керісінше.
в) Ашық нарықтық ... банк ашық ... ... құнды қағаздарды сату,
алумен шаруашылықтағы ақша несие қатынастарына ықпал ... ... ... ... банк ақша ... ... жоғарыда
қаралған есеп жүргізу саясатымен салыстарғанда күшті: саясат
жүргізуге мүмкіндік береді. Есеп жүргізу саясатында орталық банктың
рөлі сылбыр. Өз міндеттемелеррін вексельге ... ... ... ... ... ала ламауында коммерциялық банк
өздері шешеді. Орталық банк шешімдерін тосып, ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... Орталық
банк ашық нарықты басқа қатысушылар сияқты толық құқылы агент ретінде
қатысады. Бұл әдіс ... ... ең ... құралы. Осы әдістің
негізгі артықшылығы: орталық банктың нақты экономика секторына
тікелей шығуы. Мазмұны: орталық банк бағалы қағаздарды қарыз
міндеттемелерді ашық нарыққа ... ... ... ... ... және ... ... оларды сатып алуға
мәжбүрленеді. Коммерциялық банктер өз депозиттерін « банк есебіндегі
қоржыларын» қысқартады. Содан коммерциялық банктердің ролі тиімді, ... ... ... ... олардың санының қысқару,
көбеюлеріне тікелей ықпал жасайды. Құнды қағаздар айналымға нақты
келісілген көрсетілген мерзімде ғана шығарылады. Олардың мерзімі
өткен соң Орт. Банк ... ... ... ... міндеттенеді. Мерзім
ұзақ болған сайын, несие құралыныңда қолдану мерзімі артады. Осы
саясаттың жүргізілу шегі орталық банк портфеліндегі құн қорымен бағалы
қағаздармен анықталады.
г) Минималды ... ... ... – XX ғ.б. ... ... саласындағы операциялар
сақтандыруды қажет ете бастады. Банкте несие экспансиясына қатты
еліктеп, қиын жағдайға тап болды.
Кез келген банктың төлеу ... ... ... ... ... ... ... иелері бірден жаппай салымдарын талап етеді.
Банктен ақша қатынастары арқылы бір біріментығыз ... ... ... әсер әсер ... Тіпті жақсы жұмыс істегендеде
зиян шегеді. Осыдан салым иелерінің мүддесін қорғайтын заң шығарып,
минималды ... ... құру ... ... қалыптасып, іске асырылды.
Минималды резервтер провизия орталық банктың есепшотында банк
корреспонденттің ... ... ... ... ... суммасы. Бұл
суммалар коммерциялық банктердің салым иелері алдындағы өз
міндеттемелерін орындау кепілдігі . коммерциялық банктердің міндетті
резерв ... ... ... мерзімі анықталған, салымдар. Бұл
қаржы банк жұмысын 1 айға сақтандырады. ... ... ... банк айып ... ... ... болады. Міндетті резерв
формасы коммерциялық банктың орталық банктегі белгіленген міндетті
салымының осы банктың мерзімді міндеттемелеріне белгіленген бөлігі
ретінде ... ... ... 20% ... ... 1,500 мың
адамға тең міндеттемелері болса онда орталық ... 200000 ... ... ... айда ... ... 200 мың тг өссе, коммерциялық
банктың резерв 400га мың дейін өседі.
Бұл әдіс коммерциялық банктерді орталық банк резерв нормасын
жоғарылатқанда, коммерциялық банктың ... ... ... ... ... ... Еркін келісімдер орталық және коммерциялық банктер арасында
бекітіледі. Бұл келісімдерге ... ... ... қорлары,
мемлекеттік құрылымдарда қатыса алады. Осы келісімдер орталық банк
шұғыл шешім қабылдау қажет ... және ... ... үшін ерекше тиімді.
Коммерциялық банктер мынадан келіміге өз ықыласын танытқанда
қызметін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... қажетті мәліметтермен қамтамасыз
етіледі. Осындай келісімді іске асырғанда орталық банк епті және ... ... Осы ... ... ақша ... ... арқылы барлық
макроэкономиканың көрсеткіштерге әсер етеді. Олар ЖҰӨ ... баға ... ақша ... және т.б Осы істен
Ұлттық банк қажеттілік пен жағдайда қарай ... және ... ... жүргізеді. Арзан ақша саясаты жүргізілгенде айналыстағы
ақша , содан жиынтық сұраныс пен ... ... ... өнім ... ... алу мүмкіндіктерін жеңілдейді. Бірақ
түбінде өнім көлемі көбейіп, сұраныс азайыв ,жұмыссыздық пен бағаның
өсуі туындап, экономиканың тоқырауға ұшырайды. Қымбат ақша саясатында
орталық банк ... ақша ... ... ... ... мен ... ... азаяды, несие алу қиындап
төлемдер өседі. Айналыста ақша массасының азаюына келесілер әсер
етеді.
а) Ұлттық банк ашық ... ... ... 2 ... ... сатады. Демек, олардың қорындағы ақша қоры азаяды.
б) Ұлттық банк минималды резерв пайызын ... ... ... 2 ... ... ... экономиканы инфляцияға
әкеледі.сондықтан экономикалық саясат жолын таңдағанда қысқа және
ұзақ ... үшін ... ... ... өте мұқият сараптау
керек.
7. Нақты жағдайда экономикалық саясатты жүргізгенде 2 ... ... беру ... ... ... шешеді. Осы шаралардың оптималды
ара қатынастығы қандай? Қаржы шараларының басылымдылық нұсқасы
Кейнстік экономикалық ... деп ... ақша ... ... ... ... ... деп аталады. Нақты тәжірибеде
экономиканың саясатта 2 бағытыда бір бірмен үйлестіріп қолданған
ықтимал. Жағдайға ... ... ... ... ... ... ... құралдары пайдалынады. Егер қоғамда жұмыссыздық, табыстың
төмендеуі эконмиканың құлдырауы ... онда ... ... ... ... ... Ал, ... ұлттық валюта мен
инфляцияның құнсыздануы қауіп тудырса, онда мониторизм ... ... ... ... мен ... ... ... ауыстырылып отыру бұл қалыпты құбылыс. Себебі, экономика
бірқалыпты тұрмай, әрдайым күрделенеді. Мыс: Кейнстік нұсқа мемлекет
арасындағы бір ... ... ... ... ... арасындағы
бәсеке әлсіз, елдің экономикасы ашық экономика деңгейіне жете
қоймаған ... ... Бір топ ... ... ... ... рыноктағы бәсекелестіктің қатал түріне ауысқанда
ұлттық валютаның тұрақтылығы өте қажет болады. ... ... ... ... ... ... ғана емес, ұлттық
валюталық бағамен белгіленеді. Әлемдік саудадағы жағдайдың шиеленісе
түсуі монитарлы саясатқа өтудің негізгі факторларының бірі. ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясат механизмі тағы да
күрделі өзгеріп, бюджет қаржы құралдарын пайдалануын күшейтеді.
Қазақстанның экономикалық саясатында осы қаралған құралдар толық
пайдаланады. Әрине, реформаларының ... ақша ... ... яғни
мониторлық саясатқа басымдылық берілген болады. Кейінннен салық жүйесі
қалыптасқаннан кейін, бюджет құралдарын пайдалануда қосылды.
8. 1) Бағалы ... ... ... ... түрлері
3) Құнды қағаздар нарығы қор биржалар
Құнды не бағалы қағаз д\з мүліктік меншіктік құқығын көрсететін табыс
алуға мүмкіндік беретін, ... ... ... қағаздар пайда
болғанда капитал 2ге бөлінеді
1. Өндіріс ... ... ... ... нақты активтер деуге
болады және қор биржаларындағы бағалы қағаздар немесе қор активтері
нақты материалдық капиталдық нарығы тарихи ... ... ... негізінде дами бастаған. Бағалы қағаздар капиталды қарызға
беруді білдіреді, ал қағаздардың өзі несиелік құжат болып табылады.
Қағаз иесі ... ... ... ... ... дивидентті
табыс алады. Құнды қағаз қарызға берілген капиталын дивидент немесе
процент ... ... ... құқығын сақталуына кепілдік береді.
Осылай пайда болған капитал айналымға шығып ... өмір ... ... нарығының негізгі қызметі өндірісті кеңейтіп , дамыту
мақсатында ақша ресурстарын жұмылдыру. Сонымен бірге қалыптасқан
нарық жағдайы туралы ... ... ... қағаздар нарығының
қалыптасқан жағдай инвесторларда жалпы экономикалық жағдаятты
конъютураны бағалап, қажетті шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Құнды қағаздар арқылы өндіріске қажетті ресурстарының тез ... ... ... ... тартуға болады. Бұл артықшылық, бірақ
белегілі бір жағдайда құнды қағаздарын артық өте тез және күтпеген
жерден , кенеттен беріс ... ... ... ... ... қағаз
арқылы экономикаға тартылған экономикаға жұмсалған капитал өте тез
арада өндірістік қашып ауытқып кетуі де өте оңай ... ... ... сол өндіріс орындарында сақталып қала береді.
Бірақ оның нарықтық құны ... ... ... келесі
түрде жіктеп анықтауға болады.
1. қарыз нарығы
2. қаржы нарығы
Оның ішінде
а) қысқа мерзімдік қарыздар айналымы ... ақша ... деп ... ұзақ ... қар айналымы
Қайтару мерзімі 1ж. Артық. Бұларда қаржы немесе капитал нарығы деп ... ... ... ... ... ақша ... ... кетуі. Ақшаның айналыс заңы:
Бұл күрделі көп факторлы үрдіс қағаз ақша айналымына ... тән және ... ... ... ... ... ... күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды. Себебі, ақша
ол кезде ... ... ... ... ... өзі.
Қажетті ақша көлемі алтын күміс қорымен реттеледі. Қағаз ақша болса,
байлықтың тек белгісі ғана, қағаз ақша қазына сақтау қызметін ... ... Оны ... құнды заттар қор ретінде қағаз ақша шектеулі
көлемінде ғана сақталады. Батыс елдерде 10% дың баяу инфляцияның өзі
қауіпті деп саналады.
Әлеуметтік саясат
1. ... ... және ... ... ... ... және әлеуметтік қамсыздандыру көрсеткіштері
3. Әлеуметтік жіктелу ( деференциялану) және оның өлшемдері
4. Табыстарды ... ... және оның ... ... ... ... ... процесі көбінесе
теңсіздікке негізделеді. Осы күнде қалыптасып отырған нарықтық
қатынастарда әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ете бермейді. XVIII
- XIX ғ өткен ... ... ... ... өте ... адамның бас бостандығымен еркіндікке, әлеуметтік
әділеттілікке жол ашып берді. Нарықтың әбден толған және
бәсекелестіктің қатты жағдайында тауар мен ... ... ... ... ... ... Бірақ нарықпен толық
теңдік үйлесуге келмейді. Себебі, адамдардың әлеуметтік, биологиялық,
психологиялық, ... ... даму ... ... Бүгінгі
дүние жүзінде дамыған нарық қатарына салыстырмалы түрде қарағанда,
әлеуметтік ... ... ... бар. ... ... ... оның ... қарай өзінің экономиканың өмірін
құру үшін толық еркіндік береді. Экономикалық ... оның ... ... ... қоғамның әртүрлі мүдделері арасындағы ең
оңтайлы, үйлесімдікті табу міндет. Мемлекеттік биліктің
институционалдық құрылымдары барлық ... ... ... ... Бірақ әрбір жеке тұрғынды есепке алу мүмкін емес,
болғандықтан дейін жинақтау керек. Сондықтан экономикалық саясат
біріншіден , ... ... ... өзі іске асуы үшін құқықтың
және ұйымдық жағдай жасауы екіншіден оларды жалпы даму бағытымен
сәйкестендіру қажет. ... ... ... д\з ... ... ... ... жағдайларын реттеу шаралары.
Осы саясаттың тоқ етері қоғамда әділеттілікті қолдау және ... ... ... ... мүшелерінің арасында және осылардың
ішінде әл ауқаттылықтың жоғарылауын өмір деңгейін қамту әлеуметтік
әділеттілікке кепілдік беру. ... ... ... ... мәселелері тұр:
1. Халықтың өмір сүру жағдайын қамтуда табыстарды ... ... ... ... ... ... әділетттілікпен қорғауды қамту
2.Әлеуметтік теңдік теңсіздіктің деңгейін ең алдымен табыстарға
байланысты. Табыстар экономиканың қызметтің нәтижесінде болып,адамның
белгілі бір өмір сүру деңгейінде қажеттіліктерге ... ... ... ... ... ... және ... болады. Дамыған
нарықты экономика жағдайында адам қалыпты түрде белгілі бір табыстың
түріне ие ... ... ... ... ... Кәсіпкерде таза
пайда, капитал иелерінде пайыз, жылжымайтын мүлік жер иелерінде ... ... ... ... ... ... ... қосымша табыс
табу мүмкіншілігі кеңейе түседі.Олар құнды қағаздардан ... ... ... ... ... ... ... табыс табуға
адамдар 2 себептен ұмтылады:
1. табыс көзін көп ... ету ... ... төмендуінен сақтандырады.
2. адамдардың қажеттіліктерінің негізгі табыс мөлшерінен тұрақты түрде
озып тұруына байланысты. Табыстар ақшалай және материалдық болып
бөлінеді. Ақшалай табыстар ... ... ... ... көмектер. Ал материалдық табыстар олар материалдық игіліктер
авто көлік, пәтер, саяжат т.б. ... ... ... ашық ... ... Табыстардың жабық түрі көлеңкелі экономикамен
байланысты. Сонымен бірге, табыстар номиналды ... және ... ... Номиналды табыс әртүрлі алым салымдардан тауартылмаған жалпы
есептелген табыс суммасы. Ал нақты табыс қолдағы таза ... Оны ... ... ... ... ... бағаның өсу деңгейіне байланысты
болғандықтын инфляция жағдайында қысқарады.
Әлеуметтік қамсыздандырудың көрсеткіштері өте зор. Олардың ішінде
тұрмыс деңгейнің көрсеткіштері, материалдық игіліктердің тұтыну деңгейі,
бұлар ... ... ... ... ... ... түрде
анықталады. Соңғы жылдары әлем тәжірибесінде кең паймен алатын
көрсеткіштер отандық статистикада пайдалана бастады. Олар тұтынушылық
қоржын, жалақының минималды ... ... ... адам басына
шаққандағы материалдық игіліктердің сипаттайтын тұтынушылық қоржынды
толтырудың бірнеше нұсқалары бар. Олар рационалды және минималды ... Осы ... ... ... ... енгізілген тағы
бір көрсеткіш өмір сүру сапасы. Бұл көрсеткіш материалдық игіліктерді
тұтынумен (бірге әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... дамуы) пайдалануда есепке алып;
қоғамның тұрмыс деңгейін жан ... ... ... ... сәйкес тұрмыс деңгейін өлшеп сипаттайтын көрсеткіштер құрамасы
мынадай: жиынтық ұлттық өнімдегі тұтыну ... ... ... ... көлемі және халық санына бөлініп, есептелген деңгейі. Азық түлікпен
өндіріс өнімдері бойынша ... ... ... ... ... ... еңбекпен қамту деңгейі, денсаулық сақтау және білім беру саласының
жағдайы, әлеуметтік қамсыздандырумен сақтандыру ... даму ... ... өмір сүру ... ... ... және ... қызметінің
қамсыздандыру деңгейі, комуникацияның (көлік, жол байланыс т.б.) дамуы,
экология және адамның өмір сүру ортасының жағдайы және т.б.
3. Адамдардың ... ... ... ... ... ... ... пысық, басқалық білім деңгейі жоғары, 3 шісі көп баласы, 4 ... ... т.б. ... ... адам ... шаққандағы табыс
жиынтық ұлттық өнім көлеміне адамдардың санына, демографияның
құрылымға байланысты.
Табыстардың деформациялануы демек, теңсіздікті өлшегенде ... ... ... ... ... ... теңсіздіктің дәрежесін
Джинс коэффициентті көрсетуі:
Джинс коэффициентті 0 1ге дейін ауытқуда. ... ... ... ... ... коэффициентті 1ге жақын болады, ал Лоренц қисығы
ОАВ және керісінше
Қазіргі кездегі Қазақстандағы Кдн 0.378
5. Табыстарды ... ... ... ... ... ... төлемақы алатын қоғам
мүшелеріне кедейшілікті жоюға, қоржы ресурстарын бөліп беруге тырысады.
Табыстарды теңестіру саясатын іске ... ... ... ... ... жағдайды жақсарту міндетін өз жауапкершілігіне
алғанда қауымдастың жағынан толық қолдау таба бермейді.
Әлеуметтік шараларды нәтежелі түрде жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Демек, әлеуметтік
игіліктер мөлшері жоғарылаған сайын, салық салу тәртібі қатаңдайды.
Халықтардың тұрмыс деңгейін көтеру мәселелері ... ... ... негізделеді. Осы күнгі Батыс елдерінде экономиканың табыстылығы
жоғары болғандықтан сол елдердің үкіметтері тиімді әлеуметтік
бағдарламаларды іске ... ... ... ... ... жүргізу тәжірибесінде бірнеше
бағыттар қалыптасқан:
1. әлеуметтік сақтандыру
2. жұмыскерді әлеуметтік ... ... ... еңбек нарығындағы әлеуметтік шаралар
5. тұрғын үй саясаты және т.б.
Еңбек нарығында 2 тең құқылы тұлғалар кездеседі, бірақ олардың ... ... еуі ... ... ... ... ... құрал жабдықтар
иесі, ал 2 шісі еңбек сатушы жұмысшы. Бұлардың арасында әлеуметтік
қатынастар туындайды. Бір бірінен еркінді ... ... ... ... ... мемлекет реттеу қызметтеріне атқарады. Осы 2 топтың
бір жағынан мақсаттары бір өндірістік дамыту пайданы ... көп алу. ... ... ... ... жалдаушы неғұрлым жұмыс күшті қатты
пайдаланған,су төлегісі келеді, ал ... ... ... ... ... мәселелері туындайды. Бұл үшін мемлекет тарапынан еңбек
туралы заң жүйесі, еңбек кодексі қабылданады.
Қоғамның еңбек бөлінісі және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өнімнің ұдайы өндірістік және салалық құрылымы. Құрылымдық
саясат
3. Конъюктуралық ... ... ... ... ... және аймақтық саясат
6. Аграрлық саясаттың негізгі бағдарлары
1.Экономикада ЖҰӨ өндіріледі. ЖҰӨ д\з белгілі бір мерзімде ( жылда)
мемлекетте ... ... ЖҰӨ ... ... бәрі болғандықтан
немесе тауар, зат немесе қызметтер түрінде қалыптасады. Осыған қарай,
қоғамдық өндіріс материалдық өндіріс және материалдық емес өндіріске
бөлінеді.
Материалдық өндіріс ... ... және ... ... деп ... емес ... материалдық емес қызмет өндірісі және
материалдық емес игіліктер өндірісі деп бөлінеді.
Материалдық және материалдық емес ... ... ... ... ... игіліктерді өндіру саласына ресми статистика бойынша
кіретін салалар ... бәрі ... ... ... ... және т.б.),
ауылшаруашылықтың бәрі(жер игеру, мал бағу, бақша, егін, және т.б.)
Қызмет көрсету саласына кіретін салалар-жүк тасымалдау, байланыс,
коммуналдық шаруашылық, сауда.
Материалдық емес ... ... ... ... сақтау, білім
беру, ғылым, мәдениет, өнер, тұрғын-үй коммуникацияның шаруашылық бар,
басқару, қаржыландыру және несие беру. ... ... ... шаралары.
Экономикалық саясаттың негізгі мақсаты халықтың әл-ауқаттылығын
жоғарлатуда ең маңыздысы, ... ... ... ... ... ... (жұө) көлемін өсіріп, барлық материалдық ресурстарды тиімді
пайдалану. Өндірістің дамуында, нәтижесінде ҒТП-те дамиды.
Өнеркәсіпті саясаткелесі мәселелерді шешу ... 1. ... ... ... орай ... нәтижелерін неғұрлым толық
пайдаланып, жиынтық ұлттық өнімнің көлемін өсіру.
2. Әлеуметтік ... ... ... ... ... қауіпсіздік
Қоғамның әл-ауқаттылылығының жоғарылауының негізгі материалдық
өндірістің өсуі. Өндірістің көлемі өсуі үшін ... ... ... бір ... ... ... керек. Өндірістің кеңеюі,
өнімнің өсуімен бірге, қоғамның тұтынуының өсуіне әкеледі. Қоғам өз
ресурстарын пайдаланғанда ұлғаймалы ұдайы өндірісті және ... Жеке ... ... жеке ... ... ... ... еңбек бөлінісінің нәтижесінде жеке
капиталдар қоғамда бірігіп, еңбек етеді.
Өндіріс және айналыс салаларында қоғамдық капиталдық ... ... ... ... ... ... мен
қызметтерді өндіріп, сатады. Жалпы ұлттық өнімді ұдайы өндіру
нәтижесінде құрал-жабдықтардың орны толып, көбейеді. Сонымен ... ... ... ... және ... ... ... ұлттық өнім (ЖҰӨ) және ұлттық
өнім өндірісі бөлінуі, айырмасы мен тұтынуы, ... өнім ... ... ... ... ұдайы өндірістің циклындағы (ҰӨ=Ө-Б-А-Т) қосымша құралдары
(ресурстар; өндіріс,болу, орнын толтыру құралдары; өндірістік
инвестициялар, амортизациялар және ... ... ... ... болу ... ... оларды
мемлекет пен нарық ; сұраныс пен ұсыныс реттейді: сәйкестеніп
өндірілген ж/да ... ... ... ... тұтыну
өнімдеріне бөлінеді, экономикалық субъектілерінің бәрімен өндірілген
қоғамдық өнім өндіріс сатысынан кейін бөлінеді, айырбасталады,
соңында тұтынады. ЖҰӨ ... ... және ұн ... ... ... жиынтық өнім құн, ақшалай түрінде қарастырғанда орнын
толтыру қорлану, тұтыну қорларға бөлінеді. Орнын толтыру қоры тұрақты
шығындарды, демек ... ... ... ... ... үшін керек. Осы қордың қайнар көзі капиталдық қорлануы.
(Демек, пайданың бір бөлігін түгелімен жеп ... ... ... ... өндірісті қамтитын үрдіс ол пайданың бір
бөлігін өндіріс факторларын сатып алуға жұмсалу.
Бүкіл өнім құрал жабдық немесе тұтыну заттар түрінде ... ... ... бір ... ... затты түрде тек қана қорлануға
яғни өндірістік тұтынуға ғана жарайды.Капитал қорларының
интенсивтілік мүмкіншілігі экономиканың ауытқу ... ... ... ... ... ... бөлігі өседі, дағдарыстар
азаяды, пайда болмаса тоқтайды. Қорлану мүмкіншілік қорлану нормасымен
анықталады.
Қорлану нормасы
Қн=
Қ.н. жоғары болған сайын пайданың жоғары бөлігі ... ... ... ... бұл ... бір ... қорланып, және тұтыну үшін,
бүкіл қоғамдық өндірісте өндірілген жаңа тұтыну ... ... ... Ж. ... өнім ... ... = ТҰӨ ... салықтар.
Ұлттық табыс жалпы ұлттық өнім сияқты бүкіл қоғамдық өндірісте
өндірілгенімен, оның негізгі бөлігі материалдық өндірісте өндіріледі.
Ұлттық табыстың алғ. Бөлінуі ... ... ... байланысты. Ал, кейінгі бөлінуі, айналыс сауда арқылы
жүреді.
Ұлттық табыстың қайта бөлінуінде өте маңызды роль мемлекеттік ... ... ... ... арқылы нарық субъектілерінің бәрінің
табысының бір бөлігі бюджетке тартылады.
3.Конъюктуралық саясат. Экономика еш уақытта тұрақты, біркелкі дамымайды.
Әрдайым толқынды. ... ... ... ... ... құлдырап,
дағдарысқа ұшырау мерзімін экономикалық ауытқу (цикл) немесе конъюктура
дейді. Конъюктура жағдайы сұраныс пен ұсыныстың ара ... ... ... оның ... ... ақ, ... даму тенденцияларын
сарыптау, экономикалық құбылыстардың жиынтығы. Конъюктуралық саясат
нарықтың экономиканың тоқтаусызда тұрақты өсіп дамуын қамтамасыз ету
мақсатындағы мемлекеттің ... іс ... мен ... ... ... ... күрт ... мен өсудің ауытқыларды
тежеп, мүмкін болғанша экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ету. Нарық
жүйесінде экономикалық ... ... ... және заңды құбылыс.
Тұрақсыздықтың оңды және терісті жақтары бар. Конъюктуралық ауытқулар
кезінде экономикалық тиімділігі төмен ... ... ... ... ... ... ... тез жойылуы өте өткір әлеуметтік
проблемаларды тұғызады.( жұмыссыздық өседі, қалыптасқан байланыстар
үзіледі, бәсекелестік мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... жету шараларын жүргізіп, өндірістік
потенциалды көтереді. Өнімді сату, өткізу мүмкіндіктерін арттырады,
жұмыссыздықты қысқартады. Әрине, кәсіпкерлер ауытқуларға, тәуекелділікке,
қауіптілікке біртіндеп ... ... ... ... ... ... назар аударылады.(тех\қ прогреске, жаңа
құрылыстарға, жаңа негізгі қорларды қалыптастыруға, әлеуметтік жағдайға
және т.б.)
Конъюктуралық әдістердің көбісі нарықты экономикалық саясатына ... ... ... ... ... ... арқылы
конъюктуралараға, ауытқуларға ықпал тигізу. Осы ауытқулар уақытына ... ... орта ... ... ... даму ... ... табиғи өзгеруі (ауыл шаруашылықта, құрылыста, қыста
жұмыстардың белсенділігі төмендейді.), ұлттық ерекшеліктер мен
дәстүрлер(тауарлардың стылуы жаңа жыл, ... орза ... ... ... жер ... ... көздерінің ашылуы, ғылыми, техникалық
прогрестің дамып өзгеруі (фотоаппарат, ДИД телефон және т.б) ... ( КСРО ның ... ... ... ... ... саясаты. Экономикалық өсу белгілі мерзімде
өндірілетін өнімдердің көлемінінің өсуі: Экономикалық өсудің қарқыны
алдындағы мерзіммен салыстырылып, түрінде есептеледі. Экономикалық өсу
жай және ... ... ... ... өсу қарқыны оптималды
мөлшерде болуын мемлекет қадағалайды. Экономикалық өсу кері
көрсеткіштермен сипатталса, онда экономика құлдырап, терең дағдарысқа
ұшырайды. Ал, өсу ... тым ... ... ... ... инфляция өрлеп
түбінде тағы дағдарыс болады. Экономикада түрлі себептерге байланысты.
Жиынтық сұраным ( A Demand) және жиынтық ұсыныс ( A Sapfly) ... ... ... мен ... ... ... ... алғашқы өзгеруі
Табыстардың өсу мөлшерінің инвестицияларға ара қатынасы. Мультипликатор
еселеп көбейту. ... ... ... ... ... ... ... инвестицияларды туғызады.
Экономиканың бір саласында пайда болған ынталылық басқа салаға ауысады.
Аксимиратор жеделдету, тездету, ... алу. Бұл ... өсуі ... ... ара ... ... ... қосымша сұраныс
қалыптасса, барлық халық шаруашылығындағы инвестициялардың өсуін туындатады
немесе дайын өнімге сұраныс өскенде құрал жабдыққа деген сұраныста өседі.
V=
V=
I-инвестициялар
Y- Табыс немесе ... ... 2006ж ... сұраныс өссе, онда 2007ж инвестициялар қосылады.
Мультиплткатор аксимиратор тиімділігінде мерзім лагторы байқалады.
Экономика дағдарыстан шығып, оның ... ... ... үшін осы ... пайдаланады.
Мультипликатор механизмі мемлекеттік шығындар ( инвестициялар) өсіп,
ұлттық табыстың ... ... ... ... ... Ұлттық өз
кезегінде тұтыну тауарларына сұраныс арттырады, ол ... ... ... ... ... ... көлемді
өсуіне ықпал жасаса, аксимиратор экономиканың өсу қарқынын арттырады.
Құрылымдық және аймақтық саясат.
5. ... ... жаңа ... ... ... ... оның ішінде әсіресе өндірістік сферада, құрылымдық өзгерістер
маңызды орын алады. Құрылымдық саясаттың кең және тар мазмұны бар. Кең
мазмұнында экономиканың ... ... ... ... ... ... ... қайта құрып,
оптималдау тар мазмұнында ұлттық экономиканы ішкі және салаарлық
параметрлерде жанамалы түрде фирмаларға, ұсақ, орташа, ірі ... ... ... аумағындағы саясат ең алдымен салааралық және
ішкі салалы өзгерістерге ықпал ету іс әрекеттердің жиынтығы. Осы бағыттың
мақсаты ғылыми техникалық прогресті ... ... ... ... арттыру, жаңа уақытқа сай өнімдерді өндіру,
жеке және секторлардағы мемлекеттік кәсіпкерлікті дамыту т.б.
Құрылымдық саясаттың нәтижесінде қаржы нарығы қалыптасады, тауар
өндірудегі салада ... ... ... ... ... ... ... күшейе түседі. Салық жүйесі реформаларды,
нарық мемлекет монополиясынан ажфрап, икемделеді. Құрылымдық өзгерістер
мен саясаты әсіресе белсенді, болады: экстрималды жағдайда (соғыс,
дағдарыс, апат), дүниежүзілік ... ... ... ... қолдау қажеттілігі туындағанда, халықаралық экономиканың
интеграциясы мен бәсекенің күшейгенінде, құрылымдық дағдарыстың
нәтижесінде, жаңа ... ... ... ... ... ... ... өніміне сұраныстың азаюында, ғылыми
техникалық прогресті тездеткенде:
Құрылымдық саясаттың мақсаттары әсіресе қаржылық және ақша ... іске ... ... ... ... ... ... бұйрықтар, бюджеттік инвесторлар. Кейбір тауарларды өндіруін
өкімет тарапынан ауыздықтау, ... ... және ... жеңілдіктер
шапшаңдатылған амортизация несиелік жеңілдіктер мен көмектер).
Экономикалық тұрақты және тиімді өсуінде шаруашылықтың құрылымды аса
маңызды орын алады. ... ... ... ... өндірістік
(өндіріс, баяу айырбастау, тұтыну) құрылымдар болады.
Осылардың ішіндегі құрылымның біреуінде бұзушылық байқалса, онда
экономика ... ... ... ... ... ... кеңістік шаруашылық тепе теңдікті
қамту жөніндегі мемлекеттік іс шаралар тарихи түрде әрбір елдің
экономикасы белгілі бір аймақта орналысып, ондағы табиғат ... ... ... ... ... және Орталық Қазақстанның
аймақтарында ежелден бері: кен қазу, түсті металдарды өндіру т.б.
қалыптасқан. Оңт. Қазақстанда бұрынғы заманна ауыл шаоуашылығы ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне жер көлемі
оның құмарлығы байтақтығы, табиғи ресурстарының азды көптегінен, түрлері
қатты әсер ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік даму дәрежесі нықталып ерекшелінеді. Аймақтық
саясаттың мақсатында елдің ешбір аймақтауы артта қалмай, біркелкі тепе
теңдік түрде даму (қала, ауыл, ... ... және ... ... ... ... баршалық.
Ал, жағдайға төмендеп аграрлық аймақтарды индустриалды облыстарға қосу
аймақтарды саясаттың бір бағдары.
Нарықты жағдайда аймақтар экономиканың жеке субъектісі ретінде өзін ... ... ... ету ... ... ... мүмкіншіліктері
шектеулі, табиғи байлықтары аз климаты нашар аймақтар қоржыларды бюджет
арқылы қайта бөлудің ... ... ... ... ... ... нарық
жағдайында аймақтақ саясат жан жақты ойластырылған және бір бірімен
сәйкестіріліп үйлестірген ... пен ... ... ... етеді.
6.Ауыл шаруашылық өнім мен азықтарды кешенді түрде өндіру және пайдалану
нарықтық экономикада агробизнистің негізінде болады. ... ... ... ... ... ... ... өңдеу, өткізу кешені агробизнисті құрайды.
Кәсіпкерліктің түрлерінің бәріндей агробизнестің мақсаты табыстарды
максималдау және сұранысты толық қамту. Бүгінгі күні ... ... ... ... тек ... ... фермалармен шектелмей, капиталдарын шоғырландырып, ірі
өнеркәсіптік кешендер ұйымдастырылады. Бірақ, агробизнестің
ауылшаруашылық сферасында қанша дегенмен ... ... ... Бұлар отбасылық капиталды, несиелерді, өз еңбектерін
жалданбалы еңбекті ... ... ... ... ... Жеке ... отбасылық фермалар 70%
2.Ұйымдық топтық отбасылық фермалар15%
3.Акционерлік қоғамдар 10%
Бұлардың әрқайсысының өзінің артықшылықтарымен ... ... ... ... аз мөлшерде капиталды талап етеді, өнімі арзандау
шығындары кемдеу өнім мөлшері аз болғанымен сапалы ... ... ... ... бар. Ірі ... өнім қомақты түрде өндіріліп
сұранысты толық қанағаттандыруға мүмкіншілік туғызады. Еңбек өнімділігі
жоғары, табыс пайда, ... алу ... ... ... ... ... ... бөлінісінің тереңдеуі
ауылшаруашылықты тікелей өндіруші (фермелер) аз ... ... ... көбінесе жеткізбейді. Шикізатты басқа өндірушілерге сатады.
(картоп, чипсы, жидектер т.б) ауыл шаруашылықты, үй шаруашылықты
өндірістен ас дайындау көбінесе индустриялды өндірістік ... ... ... ... Қазақстанда 1989ж басталған
агрошаруашылықты реформалар 1997ж бастап, жаңа нарықтың ... ... ... ... ... ... ... акционерлік
қоғамдар, өндірістік кооперативтер ұйымдаса бастады.
Бұлардыңда кемшіліктері бар:
1. жер ұсақ шаруаларға толық түрде жекеменшікке тимегендіктен, банктен
кепілдікке беретін ешнәрселері ... ... жету ... ... өте ... ... сала болғандықтан
несиелерін бермейді.
3. Жаңа жағдайда ауылшаруашылықты маркетингпен менеджментті пайдалана
алатын сауатты мамандардың жоқтығы делдалдық ететін буындардың көбеюіне
әкеледі. Нарық ... ... ... тепе ... жеке ... ... ... дағдарысқа әкеп соғады. Осындай
тұрақсыздық ауылшаруашылықтада байқалады. Ауылшаруашылықтағы дағдарыстар
ауылшаруашылықты өнімдердің салыстырмалы түрде шамадан көп өндіруімен
өтпеген запастармен, ... ... ... ... ... ұсақ және орта ... ... ыдырауымен
көрінеді.
Ауылшаруашылықты дағдарыстар өндіріске қарағанда ұзаққа созылады.
Сол мерзімде өндіріс бірнеше ауытқулардан өтіп кетуі мүмкін.
Ауылшаруашылықтың дағдарысқа ұшырауы және шығуы көп жағдайда ... ... ... ... ... ... ұзақ ... себептерге байланысты:
1. жер жекеменшілігі осыдан монополия болуы, жердің шектеулігі.
2. Дәстүрлі түрде ауылшаруашылықтың өнеркәсіптен даму дәрежесі төмен
болуы.
3. Жер рентан төлемінің ... өсуі ... ... ... қиындауы.
4. ұсақ шаруалардың көптігі бұлар шаруашылықты тек өз қамдары үшін
жүргізгендіктен дағдарыс кезінде өндірісін азайта алмай, күн көрумен ... ... үшін ... ... ... ... шығара береді.
Ауылшаруашылықтың осындай ерекшеліктері, қиындықтары тәуекелділіктігі
ауа райына, табиғатқа қатты ... таза ... ... ... ... ... ... араласуын,
реттеушілігін қорғауын талап етеді. Әсіресе ауылшаруашылық өнімді сыртқа
шығару, баға қалыптасу, салық салу, бюджеттен қаржы бөлу салалары. Сол
себептен, өкіметтер ... ... ... ... ... шаруашылықтарын, қорларын ұйымдастырады. Ауылшаруашылықты
мемлекет қаржыландырумен бірге банктер, несиелерді жеңілдікпен беру
керек. Салықтарды төмендетіп, тіптен кейбір салықтардан (НДС) босату
керек. Жер кадострын енгізіп, ... ... ... қарай,
салықтарды анықтап,өзгерпеу керек. Өнеркәсіпті бағалар (ауылшаруашылықты
техникаға, тыңайтқыштарға, тұқымдарға, және ... ... ... индексация жасау керек. Жүргізілетін ауыл шаруашылықты
саясат және ауылшаруашылықты қолдау іс әрекеттің мақсаты ұлттық азықтың
қауіпсіздікті қамтумен бірге ауыл халқының әл ... ... ... ... және ... ... ... Мемлекеттің экономикалық, саяси басшылығы.
2.Қоғамдық таңдау теориясы. Тікелей және ... ... ... таңдау.
3. Бюрократия және саяси рентаны алу.
4. Саяси экономикалық ауытқу
5. Қоғамның әл ... ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР экономикалық, әлеуметтік және геосаяси потенциалының негізгі параметрі8 бет
Инфляцияның әлеуметтік экономикалық салдары және инфляцияға қарсы саясат18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь