Қазақстандағы қазіргі діни жағдай


Тәуелсіздік жылдары азаматтық қоғамның және нарықтық экономиканың құрылуымен ғана емес, сондай-ақ діни серпілістің жүруімен де сипатталады: дәстүрлі діни бірлестіктер ұстанымдарының күшеюімен бірге қазіргі Қазақстан үшін беймәлім, жаңа “дәстүрлі емес” діни ұйымдар пайда болды. Атап айтар болсақ, пресветериандық және методизм, протестанттық конфессиялар, сондай-ақ “Агапе” “Жаңа аспан” сияқты протестанттық шіркеулер, “Бахаи” “Сайтан шіркеуі”, “Саентология шіркеуі” сияқты діни бірлестіктер көріне бастады.
Қазақстандағы қазіргі діни ахуал күрделі әрі сан-салалы. Кейбір деректер бойынша, 1989 жылғы 1 қаңтарда 30 конфессияға тиесілі 700-ге жуық діни бірлестіктер болса, 2003 жылдың 1 қаңтарында 3206 діни бірлестіктер жұмыс істеген. Олардың арасында 1652 исламдық, соның ішінде 1642 суниттік, 2 шииттік, 2 сопылық, 4 ахмадия ағымдары бар. Бұған қоса Қазақстанның аумағында православиелік шіркеуге жататын 241 діни бірлестік (олардың 230-ы Орыс православие шіркеуіне қарайды), 7 старообрядтық шіркеу, римдік-католиктік шіркеуінің 77 бірлестігі, бірқатар протестанттық бірлестік жұмыс істейді. Қазіргі Қазақстандағы дәстүрлі емес діни қауымдарға төмендегілер енеді: 5 буддистік қауым, 24 индуистік, 12 кришнаиттік, 23 бахаи, 2 трансценденталдық медитация қауымы, ұлы ақ бауырластықтың 2 қауымы, 6 саентология шіркеуі қауымы және т.б.
Еліміздің негізгі діни қауымы суниттік ислам және христиандықтың православиелік бағыттары. Елімізде 1700-ге жуық мұсылман бірлестіктері бар. Оның басым көпшілігі суниттік бағыттағы бірлестіктер. Орыс православие шіркеуінің үш епархиясына 214 приход, 8 монастыр және басқа шіркеулік құрылымдар тиесілі. Орыс православие шіркеуі приходтар санының өсуіне және материалдық тұрғыдан нығаюына күш-жігерін жұмсауда. Еліміздің бірнеше қаласында православиелік ғибатханалардың құрылысы жүріп жатыр.
Кейінгі уақытта католик, протестанттық және дәстүрлі емес діни құрылымдар өз қызметтерін белсенді түрде жүргізуде. “Иегова куәлары” бірлестігінің миссионерлік қызметі ерекше қарқын алуда. “Иегово куәлары” Қазақстандағы саны жағынан өсіп келе жатқан конфессия болып отыр. Оның діни орталығы Есік қаласында орналасқан, 70-тен астам діни бірлестіктері әділет органдарында ресми тіркелген және 30-дан аса жергілікті қауымдары бар, оны ұстанатын адамдар 20 мыңға жуық.
1999 жылы діни бірлестіктердің құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатымен Қазақстанның діни бірлестіктер қауымдастығы құрылды. Бұл қауымдастық 200-ге жуық діни бірлестіктерді біріктіреді.
Сонымен қатар елімізде протестантизмнің жаңа апостолдық шіркеуі, елушілер (пятидесятничество), методизм, меннонизм, пресветерианство сынды ағымдары таралуда. Пятидесятничество ХХ ғасырдың басында АҚШ-та құрылған. Бұл ағымның ...

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




ЌАЗАЌСТАНДАЃЫ ЌАЗІРГІ ДІНИ ЖАЃДАЙ
Тєуелсіздік жылдары азаматтыќ ќоѓамныњ жєне

нарыќтыќ экономиканыњ

ќ±рылуымен ѓана емес, сондай-аќ діни серпілістіњ ж‰руімен де сипатталады: дєст
‰рлі діни бірлестіктер ±станымдарыныњ к‰шеюімен бірге ќазіргі Ќазаќстан ‰шін
беймєлім, жања “дєст‰рлі емес” діни ±йымдар пайда болды. Атап айтар болсаќ,
пресветериандыќ жєне методизм, протестанттыќ конфессиялар, сондай-аќ “Агапе”
“Жања аспан” сияќты протестанттыќ шіркеулер, “Бахаи” “Сайтан шіркеуі”, “Саентология шіркеуі” сияќты діни бірлестіктер кµріне бастады.
Ќазаќстандаѓы ќазіргі діни ахуал к‰рделі єрі сан-салалы. Кейбір деректер бойынша,
1989 жылѓы 1 ќањтарда 30 конфессияѓа тиесілі 700-ге жуыќ діни бірлестіктер болса,
2003 жылдыњ 1 ќањтарында 3206 діни бірлестіктер ж±мыс істеген. Олардыњ арасында
1652 исламдыќ, соныњ ішінде 1642 суниттік, 2 шииттік, 2 сопылыќ, 4 ахмадия
аѓымдары бар. Б±ѓан ќоса Ќазаќстанныњ аумаѓында православиелік шіркеуге жататын
241 діни бірлестік (олардыњ 230-ы Орыс православие шіркеуіне ќарайды), 7
старообрядтыќ

шіркеу,

римдік-католиктік

шіркеуініњ

бірлестігі,

бірќатар

протестанттыќ бірлестік ж±мыс істейді. Ќазіргі Ќазаќстандаѓы дєст‰рлі емес діни
ќауымдарѓа тµмендегілер енеді: 5 буддистік ќауым, 24 индуистік, 12 кришнаиттік, 23
бахаи, 2 трансценденталдыќ медитация ќауымы, ±лы аќ бауырластыќтыњ 2 ќауымы, 6
саентология шіркеуі ќауымы жєне т.б.
Еліміздіњ негізгі діни ќауымы суниттік ислам жєне христиандыќтыњ православиелік
баѓыттары. Елімізде 1700-ге жуыќ м±сылман

бірлестіктері бар. Оныњ басым

кµпшілігі суниттік баѓыттаѓы бірлестіктер. Орыс православие шіркеуініњ ‰ш
епархиясына 214 приход, 8 монастыр жєне басќа шіркеулік ќ±рылымдар тиесілі. Орыс
православие шіркеуі приходтар саныныњ µсуіне жєне материалдыќ т±рѓыдан
ныѓаюына к‰ш-жігерін ж±мсауда. Еліміздіњ

бірнеше ќаласында православиелік

ѓибатханалардыњ ќ±рылысы ж‰ріп жатыр.
Кейінгі уаќытта католик, протестанттыќ жєне дєст‰рлі емес діни ќ±рылымдар µз
ќызметтерін белсенді т‰рде ж‰ргізуде. “Иегова куєлары” бірлестігініњ миссионерлік
ќызметі ерекше ќарќын алуда. “Иегово куєлары” Ќазаќстандаѓы саны жаѓынан µсіп
келе жатќан конфессия болып отыр. Оныњ діни орталыѓы Есік ќаласында орналасќан,

70-тен астам діни бірлестіктері єділет органдарында ресми тіркелген жєне 30-дан аса
жергілікті ќауымдары бар, оны ±станатын адамдар 20 мыњѓа жуыќ.
1999 жылы діни бірлестіктердіњ

ќ±ќыќтары мен м‰дделерін ќорѓау маќсатымен

Ќазаќстанныњ діни бірлестіктер ќауымдастыѓы ќ±рылды. Б±л ќауымдастыќ 200-ге
жуыќ діни бірлестіктерді біріктіреді.
Сонымен ќатар елімізде протестантизмніњ жања апостолдыќ шіркеуі, елушілер
(пятидесятничество), методизм, меннонизм, пресветерианство сынды аѓымдары
таралуда. Пятидесятничество ХХ ѓасырдыњ басында АЌШ-та ќ±рылѓан. Б±л аѓымныњ
ењ ірі ќауымдары Ќараѓанды жєне Алматы ќалаларында орналасќан. Апостолдар
рухындаѓы евангелшіл христиандар µз ж±мысын белсенді ж‰ргізуде. Ќазіргі кезде 3
мыњѓа жуыќ адамды біріктіретін 40-ќа жуыќ ќауымдар бар. Пресветериандыќ аѓымы
елімізде америкалыќ, корейлік уаѓыздаушылардыњ миссионерлік ќызметі нєтижесінде
таралып жатыр. Б±л уаѓызшыларѓа шет елдегі діни орталыќтар кµмек кµрсетуде.
Елімізде 20-дан аса пресветериан бірлестіктері бар. “Грэйс-Благодать”, “Бірінші
пресветериан шіркеуі,” “Алматы аймаќтыќ пресветериан шіркеуі” бірлестіктері белгілі
болып отыр.
Жетінші к‰н адвентистері ќауымыныњ республикалыќ орталыѓы Жетінші к‰н
христиан-адвентистерініњ Солт‰стік Ќазаќстан конференциясы Астана ќаласында.
¦йымдыќ жаѓынан б±л бірлестік Алматы ќаласында орналасќан Жетінші к‰н адвентистерініњ Оњт‰стік одаѓына кіреді. Евангелшіл баѓыт елімізде негізінен неміс
этносыныњ арасында таралѓан. Елімізде лютерандыќ 70-тен аса діни ќауым бар.
Евангелшіл христиан-баптистердіњ ќауымдары 10 мыњнан аса

сенушілерді

біріктіреді. Евангелшіл-христиан баптистер Ќазаќстан евангелшіл христиан-баптистері
шіркеулерініњ одаѓын ќ±рды. Бірлестіктіњ орталыѓы Ќараѓанды облысыныњ Саран
ќаласында. Евангелшіл-христиан баптистердіњ 250-ден аса ќауымдары мен топтары
бар. Евангелистер 2010 жылѓа дейін Ќазаќстан мен Орталыќ Азия елдерін евангелшілдендіру жоспарын басшылыќќа алуда.
Шет елдік миссионердіњ белсенді ќызметі арќасында протестанттыќ аѓымдардыњ
харизматикалыќ ќауымдары “Агапе”, “Жања µмір”, “Жања аспан”, “Благая весть”
жєне т.б. ж±мыс істеуде. Елімізде дєст‰рлі емес культтер ќатары µсуде. Саентология
шіркеуі АЌШ-та ХХ ѓасырдыњ 50-ші жылдары пайда болды. Негізін салушы Лафайет
Рон Хаббард (1911-1986). Ол µз ілімін “Динаетика: аќылды ойдыњ саулыѓы туралы б

‰гінгі заманѓы ілім” атты ењбегінде ќорытындылаѓан. Саентология шіркеуі діни
бірлестігі Алматы, Ќараѓанды, Семей ќалаларында ресми тіркелген. Саентология
шіркеуі Ресей, АЌШ, Англия, Австралия елдеріндегі саентологиялыќ ±йымдармен
тыѓыз байланыс орнатќан.
“Кришна санасы” ќоѓамы елімізде єрекет етіп отырѓан жања діни аѓымдардыњ бірі.
Индуизмнен тармаќталатын “Кришна санасы халыќаралыќ ќоѓамыныњ” негізін
салушы – Свами Прабхупада (1896-1977). Б±л діни аѓым жастар арасында таралып
жатыр. Д‰ниеж‰зілік христиандыќты біріктіру жолындаѓы Ќасиетті рух ассоциациясы (Бірігу шіркеуі) 1954 жылы ќ±рылѓан. Негізін салушы – Сан Мен Мун. Бірігу
шіркеуініњ миссионерлері єлемніњ 100-ден аса елінде ќызмет етеді. Б±л шіркеудіњ т
‰рлі баѓыттаѓы ±йымдары бар. Бірігу шіркеуі елімізде 1992 жылдан ж±мыс істейді.
Ќазаќстанда т‰рлі дєст‰рлі емес культтар саны µсуде. Атап айтсаќ, 1990 жылдары
жања культтар саны 10-нан сєл асатын болса ќазіргі уаќытта жања культтардыњ саны
160-тан асады. “Кришна санасы ќоѓамы”, “Соњѓы µсиет шіркеуі”, “Жања аспан”,
“Жања

µмір

шіркеуі”

сынды

ХХ

ѓасырдыњ

наным-сенімдері

‰гіт-насихат

ж±мыстарын т‰рлі мерекелік жєне ќайырымдылыќ іс-шаралар ±йымдастыру арќылы
ж‰ргізуде.
Елімізде экстремистік баѓыттаѓы “Хизб-ут-тахрир” (“Азат ету партиясы”) ±йымыныњ
зањѓа ќайшы єрекеттері ж±ртшылыќтыњ наразылыѓын тудыруда. Хизб-ут-тахрирдіњ
маќсаты — Ислам атын жамылып, дінаралыќ келісім мен ‰н ќатысуѓа зиянын тигізіп,
бейбіт µмір тыныштыѓын б±зу. Хизб-ут-тахрир Орталыќ Азия елдерініњ мемлекеттік
ќ±рылысын мойындамайды жєне осы аймаќта халифат ќ±руды µздерініњ маќсаты
ретінде ±станады. Аталѓан ±йым к‰ресі идеологиялыќ

к‰рес, идеологиялыќ

тµњкеріс, билікті µз ќолдарына алу сынды ‰ш баѓытта ж‰ргізіледі. Кейінгі жылдары
м±сылмандар арасында жік салатын пікірлер мен ±станымдар кµрініс беруде. Діни
фанатизм, лањкестік, пікір тµзімсіздігі ислам дініне жат.
Елімізде “єл-Каида”, “М±сылман бауырлар”, “Талибан”, “Лашкар”, “Таиба”, “Бозќ±рт”, “¤збекстан ислам ќозѓалысы” жєне т.б. лањкестік ±йымдардыњ ќызметіне
тыйым салынѓан.
Миссионерлік – діни ±йымдардыњ ілімдерін таратуѓа арналѓан діни жєне саяси
ќызмет. Миссионерлік ±йымдардыњ шоќындыру саясаты Африка жєне Азия халыќтары арасында ќарќындап, маќсатты т‰рде ж‰ргізіліп отыр. Миссионерлік

±йымдарѓа бірќатар елдердіњ мемлекеттік ќ±рылымдары, ќайырымдылыќ ќорлары,
‰кіметтік емес ±йымдар, ќаржылыќ топтар материалдыќ жєне моральдыќ т±рѓыдан
кµмектесіп, ортаќтаса ж±мыс жасайды. Миссионерлер баратын ел халќыныњ дінін,
тарихын, єдет-ѓ±рпын, ділі мен психологиясын зерттеп біліп барады.
Кµптеген миссионерлер жергілікті халыќ басым елді мекендерде т±рып, сол халыќтыњ
тілін, єдет-ѓ±рпын, мінез-ќ±лыќтарын µз ќызметтерін табысты атќару ‰шін
жетерліктей

дењгейде

зерттеп,

‰йренеді.

Елімізде

протестанттыќ

жєне

неопротестанттыќ шіркеулердіњ миссионерлік ќызметтері халќымыздыњ діни бірлігі
мен ынтымаќты µміріне кері єсерін тигізеді.
Ж±мыссыздар, µмірден µз орнын таппаѓандар, рухани ізденісте ж‰ргендер, жеке басы
жєне отбасындаѓы психологиялыќ ќиындыќтарѓа тµзе алмаѓандар, Ислам дінін терењ
білмейтіндер, єсіресе жастар миссионерлердіњ ‰гіт-насихатына тез ілігеді.
“Жања” культтардыњ бірі – Бахаи сенімініњ бастауында “Баб” (“ќаќпа”) деген лаќап
атымен белгілі болѓан Сейд Єли М±хаммед т±р. Ол µзін пайѓамбар деп жариялаѓан.
Бабтыњ ілімін ж‰йелеп дамытќан, бахаи сенімін орныќтырып, діни ілімін негіздеген
Мырза Хусейн Єли (Баха-Улла) болды. Бахаи сенімі ќ±дайдыњ бірлігін, діни
тµзімділікті, туыстыќты, барлыќ діндердіњ маќсат бірлігін уаѓыздайды.
Бахаи сенімініњ ењ жоѓары ±йымы – д‰ниеж‰зілік єділдік ‰йі Израиль
мемлекетініњ Хайфа ќаласында орналасќан. Бахаи сенімініњ ±лттыќ рухани мєжілісі
елімізде 1994 жылы тіркелген. Ќазіргі уаќытта бахаи сенімініњ 80-нен аса ќауымы бар.
Кейбір деректер бойынша, пайда болѓанына бір ѓасыр шамасы болѓан Бахаи сенімініњ
бес миллионѓа жуыќ ±станушылары бар.
Ќазаќстан ќоѓамыныњ рухани т±рѓыдан жањаруында дєст‰рлі діндер мањызды рµл
атќарады. Ислам, христиандыќ жєне иудей діндерініњ жалпы адамзаттыќ

жєне

гуманистік ќ±ндылыќтары ±лтаралыќ жєне конфессияаралыќ келісім мен татулыќты
орныќтырудаѓы мањызы ерекше. Олар ќоѓамымызда достыќты, µзара ќ±рмет пен т
‰сінісушілікті ныѓайтуѓа ќызмет етеді. Ќазаќ халќыныњ мєдениеті мен руханиаты
ислам µркениеті мен д‰ниесініњ ажырамас бµлшегі. Елімізге ислам діні к‰шпен
емес, бейбіт жолмен енді.
Ислам ќ±ндылыќтары мен ислам философиясын, ислам мєдениеті мен µнерін дамыту
мен жањарту ісіне ќазаќ халќы мањызды жєне зор ‰лес ќосты. Ортаѓасырлыќ
м±сылмандыќ философиялыќ ойыныњ ќалыптасуы мен дамуына ќуатты серпіліс

берген ќазаќ даласыныњ ойшылдары Єбу Насыр єл-Фараби, Ќожа Ахмет Ясауи,
Махм±т Ќашќари, М±хамед Хайдар Дулати, Ж‰сіп Баласаѓ±ни жєне басќаларыныњ
м±ралары ислам µркениетініњ асыл ќазынасы.
Ќазаќстан Республикасыныњ Конституциясында ождан бостандыѓы мен діни
бостандыќтыњ

ќаѓидаттары,

єрт‰рлі

конфессияларѓа

жататын

азаматтардыњ

µздерініњ діни бірлестіктерін ќ±рудаѓы тењќ±ќылыѓы, мемлекеттіњ шіркеуден
бµлінгендігі

туралы

ќаѓидаттар

бекітілген.

Сондай-аќ

дінніњ

жєне

діни

бірлестіктердіњ єлеуметтік ќызметтерін реттеудіњ халыќаралыќ тєжірибелеріне
негізделген µзге де бірќатар нормативтік-ќ±ќыќтыќ негіздер бар. Соѓан ќарамастан,
дінніњ мєртебесі, оныњ ќоѓам µміріндегі шынайы жаѓдайы мен рµлі, яѓни дінніњ
ќоѓамныњ єлеуметтік-саяси, рухани салаларына тигізер єсерініњ мєртебесі, кењістігі
жєне шекаралары ќазірге дейін дєл аныќталмаѓан. Осындай белгісіздік, єсіресе оныњ
теріс салдары еліміздегі ќазіргі діни жаѓдайда орын алѓан жања ‰рдістерге байланысты аныќ та айќын ањѓарылуда. Б±л, єрине, єсіресе дін мен діни сананыњ к‰дік
туѓызатын діни-рухани нормалары мен догмаларына негізделген жања діни аѓымдар
мен баѓыттардыњ пайда болуына байланысты. М±ндай єсірешіл нышандар діни
фундаментализм мен діни экстремизм ретінде кµрініс табуы м‰мкін.
Ќазаќстанныњ зайырлы мемлекет болуына байланысты, ресми идеология дінге
мейлінше бейтарап ќарайды: ол діншіл де, дінге ќарсы да сипатќа ие емес. Ќазіргі
Ќазаќстандаѓы дінніњ жаѓдайы авторитарлыќ, тоталитарлыќ жєне теократиялыќ
басќару ж‰йесі бар мемлекеттерден т‰бірінен µзгеше.
Конфессияаралыќ бейбітшілік пен келісім кµп±лтты, кµптілді жєне кµпконфессиялы
Ќазаќстан ‰шін к‰рделі мєселе. Б‰гінде Ќазаќстан єлемге б‰кілєлемдік дінирухани форумныњ орталыѓы есебінде де таныс. Оѓан єлемдік жєне дєст‰рлі
діндердіњ басшылары анаѓ±рлым мањызды заманауи діни мєселелерді шешу ‰шін
жиналады.
Єлемдік

жєне

дєст‰рлі

діндер

басшыларыныњ

бірінші

съезінде

еліміздегі

конфессияаралыќ келісім мен диалогтыњ мањыздылыѓы ерекше атап µтіліп,
конфессияаралыќ келісім мен диалогтыњ негізгі ќаѓидаттары айќындалды. Олар:
толеранттылыќ, µзара ќ±рметтеу мен т‰сінісу, ±лтаралыќ келісім мен діни тµзімділік.
Б±л ќаѓидалар Ќазаќстандаѓы конфессияаралыќ ќатынастардыњ да негізін ќ±райды.
Б±л туралы Елбасыныњ Ќазаќстан халќына Жолдауында былай делінген: “Біз барлыќ

діндердіњ тењ ќ±ќылыѓына кепілдік береміз жєне Ќазаќстанда конфессияаралыќ
келісімді ќамтамасыз етеміз”.
Дін біріктірудіњ, интеграциялыќ ‰дерістердіњ к‰шті факторы бола алады. Ол ‰шін
діндерден ќайшылыќтарды емес, керісінше, ортаќ белгілер мен ќаѓидаттарды, ортаќ
негіздер мен ортаќ ќ±ндылыќтарды, біріктіруші бастауды іздеуге міндеттіміз.
Айта кету керек, Ќазаќстан діни толеранттылыќ пен конфессияаралыќ келісім ісінде
игі дєст‰рлерге ие. Ќазаќстан кµне заманнан бері саналуан мєдениеттер мен
діндердіњ тоѓысу мекені болѓан. Ќазіргі Ќазаќстанныњ аумаѓында бірнеше ѓасырлар
бойы тєњіршілдік, зороастризм, манихейлік, буддизм, христиандыќ (оныњ єсіресе
нестериондыќ жєне яковиттік тармаќтары) жєне ислам сияќты єрт‰рлі нанымдар
бейбіт ќатар µмір с‰рген, яѓни толеранттылыќ пен конфессияаралыќ келісімніњ
‰лгісі болѓан. Сондыќтан Елбасы Н±рс±лтан Назарбаев атап айтќанындай: “...бізге
тµзімсіздік немесе діни фанатизм жат. Б±л рухани дєст‰р, б±л ќандай шењберде
болмасын Ќ±дайдыњ Сµзіне деген ашыќтыќ. Б±л — Ќазаќстандаѓы конфессияаралыќ
келісімніњ ењ мањызды негіздерініњ бірі. Біз єлемге µзіміздіњ толеранттыѓымызбен,
±лтаралыќ, конфессияаралыќ келісім мен диалогты саќтауымызбен танылдыќ. Біздіњ
еліміздіњ µскелењ д‰ниетанымдыќ єлеуеті б±дан єрі ќарай да саќталуѓа, дамуѓа тиіс”.
ОЙ. Ќазір біз: “Ќазаќстанда 40-тан астам діни конфессия ж±мыс істейді” деп маќтанамыз. Б±л маќтанарлыќ іс пе, єлде жыларлыќ жаѓдай ма? Т‰птіњ т‰бінде 40 діни
конфессияныњ басы бір ќазанѓа сия ќояр ма екен? Ќырыќ конфессия ќырыќ пышаќ болып ќырылыспай ма? Екеуі де “М±хаммедтіњ ‰мбетіміз” дейтін шииттер мен с‰ниттер бір-бірімен сыйыса алмай ж‰р ѓой. Алысќа бармай-аќ, ХХ ѓасырдыњ аяѓында
шиит баѓытын ±стайтын ирандыќтар мен с‰нит баѓытын ±стайтын ирактыќтар соѓысќан жоќ па? Дєл ќазір Иракта, шииттер мен с‰ниттер бірініњ мешітін бірі жарып
ќырќысып жатыр ѓой. Сол сияќты дєст‰рлі христиандар да тату-тєтті µмір с‰руде
дей алмаймыз. Тарихтан білетініміздей, Христостыњ “балалары” католиктер мен
православиеліктер

болып,

1054

жылы

бµлінген.

Осыдан

кейін

шыѓыс

христиандыѓыныњ, демек православиеніњ орталыѓы Византия болып т±рды. Ал батыс
христиандыѓыныњ, демек католиктердіњ орталыѓы Рим болды. Бµлінген соњ
католиктер Византияѓа айќыш жорыѓын жасап, православиеліктерді єлсіретті. Б±дан
кейін екеуініњ µштесіп кеткендігі сондай, бір-бірініњ “‰йіне” он ѓасыр µткен соњ
ѓана “кіріп-шыќты”. Оныњ µзі Иоанн Павел ІІ-ніњ сындарлы саясатыныњ арќасында

іске асты. Иоанн Павел ІІ Рим Папасы болып т±рѓанда, 2001 жылы бірінші рет
православие дініндегі Грекияѓа барды. Ал орыс православиесі єлі к‰нге дейін католиктерден теріс айналуда. Иоанн Павел ІІ-ні орыс православиесі жолатпай кетті. Папаныњ Ресейге келуіне орыс православие басшыларын В.Путинніњ µзі де кµндіре
алмады. Рим Папасы 2001 жылы Украинаѓа аяќ басќанда орыс православие
дінбасылары оны “православиеніњ канондыќ территориясына ќол с±ќты” деп шу
кµтерді. Ал Иоанн Павел ІІ 2001 жылы Астанаѓа келгенде Ќазаќстандаѓы барлыќ
дінбасылары ќасында ќоѓадай жапырылып ж‰ргенде, біздегі архиепископ ештеме
естімегендей болып Алматыдан шыќпай ќойды.
Міне бір діндегі бауырлас екі саланыњ бір-біріне ќарым-ќатынасы осындай. Бір
баламыз Иећоваѓа кірдім деп оныњ кітабын жаттап бір б±рышта, екінші баламыз
кришнаѓа кірдім деп таќырбастанып екінші б±рышта барабанын ќаѓып отырса, µзіміз
ислам дініндеміз деп Ќ±ран оќып отырсаќ, ертењгі к‰ні отбасымызда ќандай берекебірлік болмаќ? Єрќайсысы µз кірген дінін мадаќтап ќырќыспай ма? Ќазір б±лар аз,
єлсіз. Соныњ µзінде єлден µкіметке де азуларын кµрсете бастады. Алматы облысы,
Ќарасай ауданында зањсыз жер иеленіп, діндерін таратып ж‰рген кришна ±йымыныњ
жерін алуѓа сот ‰кім шыѓарса да оны іске асыруѓа сот орындаушыларыныњ ж
‰ректері дауаламай отыр. Єрі осы ±йымныњ бір µкілі: “Бізді шет елдіктер ќолдап
отыр”, деп Америка бастатќан бірнеше мемлекетті атап теледидардан сес кµрсетіп
жатыр. Секталар кµбейіп, к‰шейсе олар ќазаќтыњ басына ќандай єњгіртаяќ
ойнатарын бір ќ±дайдыњ µзі біледі.
Иећованыњ ќолдаушысы да, демеушісі де Америкада екені белгілі. Нью-Йорктен ойып
т±рып орын алып отыр. ¤ркендеуіне жаѓдай жасап жатыр. Ќаржылай кµмегін де аямай
тµгуде. Єйтпесе соншама кітап, аудиотаспа шыѓарып, ќ±рылыс салуѓа, елге жалаќы
тµлеуге садаќадан т‰скен ќаржылары жетпес еді. ¤здерінен: “Ќаржыны ќайдан
аласыњдар?” – деп с±расањ, “садаќадан т‰скен ќаржы” деп жауап береді. Оѓан сене
ќою ќиын. Себебі, Гиглер Вернер мырза баяндамасында д‰ние ж‰зіндегі
иећовалардыњ саны 6,5 миллион деп айтып кетті. Осыншалыќ ж±мыс ж‰ргізуге
б±лардыњ садаќасы жетпейді. Сондыќтан оларѓа АЌШ-тан келетін кµмекке иећовалар
µздері ж‰рген елдіњ халќын ќ±лдыќ психологияѓа дайындауда. “Сырттан жау шапса
да ќолыња ќару алма” деп дєрменсіздікті уаѓыздайды. Єлемге ‰стемдік орнатуѓа
тырысып ж‰рген алпауыт елдерге керегі де осы емес пе?

Орта Азия бойынша иеЋоваларѓа Ќазаќстан жайлы орын болып т±рѓан сияќты.
Сондыќтан Ќазаќстанды негізгі база етіп Орта Азияѓа жайылу ойларында бар. М±ны
олар конгрестерінде айтып та µтті. Ай сайын шыѓып т±ратын “К‰зет м±нарасы”
деген журналдарында ќай елде филиалдары бар екені, оныњ мекенжайы жарияланып
отырады. Сол тізімде Орта Азия бойынша Ќазаќстан мен Ќырѓызстан ѓана бар. Оныњ
µзінде Ќырѓызстанда біздегі сияќты белгілі мекен-жайы жоќ. Тек хат-хабар алып
т±ратын “Бишкек, ая-80” деп жазылѓан пошта жєшігініњ нµмірі ѓана кµрсетілген. Ал
¤збекстан, Т‰ркіменстан, Тєжікстан тізімде м‰лде жоќ. Демек олар Иећованы
µздеріне м‰лде жолатпай отыр. Сондыќтан Ќазаќстанды негізгі база етіп алып, оларѓа
біртіндеп таралмаќшы. Ал біздіњ ел б±ларды тайрањдатып, конгрестерін µткізуге
жаѓдай жасап, бетелдерін (ќ±лшылыќ ‰йлері – Н.Ќ.) салуѓа ќазаќтар шоѓырланѓан
аймаќтан жер сатып беріп отыр.
Иећовалардыњ ќармаѓына кµбінесе µмірде жолдары болмай, µздерініњ “Ќамытым ыњѓайлы” деген єндерінде айтатын “шаршаѓандар, езілгендер, ауырлыќ сезінгендер” т
‰сіп ќалады. ‡гіттеушілер м±ндайларѓа жылы сµздерімен, жылмањдаѓан істерімен
Иећованыњ ноќтасын кигізіп жібереді. Олар ќамытты бір киген соњ шешуі ќиын
болады. Кейбіреуі, тіпті, µмір бойы одан ќ±тыла алмай µтетін шыѓар.
Гиглер Вернер мырза бір баяндамасында: “Рухани дењгейіміз бірде µседі, бірде тµмен
т‰седі. Сендердікі µсіп жатыр. Б±л жаќсы”, деп ќазаќтарды маќтап алып, “Иећова
ќазаќстандыќтарды жаќсы кµреді. Ќазаќша білетіндерге ќазаќша, басќаларѓа білетін
тілінде уаѓыздањдар. Ќазаќ ќазаќша білмесе орысша ‰гіт айтыњдар. Мањыздысы,
бізге бауырлас болу. Біз ќазаќша сµйлейтін адамдарды іздейміз”, – деп негізгі
маќсатын айтты. Ќазіргі тањда Иећова куєгерлері ќалыњ ќазаќ арасына кіруге єрекет
етуде. Сол ‰шін ана тілімізде уаѓыз ж‰ргізетін куєгерлерді кµбейту ‰стінде.
Ќазаќша ‰йренуде. Орыс ќауымындаѓы ќазаќшаѓа бейімі бар ќазаќ жєне басќа ±лт
µкілдерін ќазаќ ќауымына ауыстырып жатыр. Бетелдерін ќазаќ шоѓырланѓан аймаќќа
салып, халќымыздыњ ќабілетті балалары оќитын “Дарын” сияќты ±лттыќ гимназияѓа
бір ќауымын орналастырып ќойѓан. Ќазірдіњ µзінде ауылды жерге аяќ басып,
уаѓыздарын ж‰ргізе бастаѓан. Асты-‰стіне т‰сіп, жылмыњдап, жымысќы майда к
‰лкісімен к‰лімсіреп жетіп барѓан иећоваларды “ой айналайын, т‰стері жылы
балалар екен” деп ауылдыњ ањќау ќазаќтары ќабылдап жатыр. Олардыњ кімдер екенін,
ќандай маќсатпен ж‰ргендерін ќандастарымыз т‰сініп жатќан жоќ. Кейбір т±рмысы

тµмендерге азын-аулаќ тиын-тебен беріп ќойса соѓан мєз. Сµйтіп Иећованыњ ќармаѓын ќауып жатыр.
Ќазаќстандаѓы секталардыњ ќаптап кетуіне “Діни сенім бостандыѓы жєне діни
бірлестіктер туралы” Зањымыздыњ осалдыѓы жаќсы жаѓдай жасап отыр. Б±л Зањ
егемендік алѓаннан кейінгі алѓашќылардыњ бірі болып ќабылданѓан еді. Атап айтќанда
1991 жылдыњ 16 желтоќсанында тєуелсіздігімізді жарияладыќ. Ал бір айдан кейін,
1992 жылдыњ ќањтарында “Діни сенім бостандыѓы жєне діни бірлестіктер туралы”
Зањды ќабылдадыќ. Ол кезде алды-артымызды баѓамдап ‰лгермеген кез. Єрі зањ
шыѓаруѓа да тєжірибеміз жоќ еді. Б±ѓан ќоса ол кезде Кењес Одаѓы ыдырап, зауыт,
фабрикалар тоќтай бастаѓан, ескі ж‰йедегі байланыстар ‰зіліп, экономика
ќ±лдыраѓан кез болатын. Сол себепті алдымен экономикаѓа кµњіл бµлініп, рухани
жаѓымыз аќсап ќалды. Енді экономикамыз бір ж‰йеге т‰сіп, есімізді жиѓан уаќытта,
ќазаќ халќыныњ м‰ддесін ескеріп, б±л зањды ќайта ќарау керек.
¤кінішке ќарай, Ата Зањымызда да шетелдік діни бірлестікке ќатысты солќылдаќ
т±стар бар. 1995 жылы ќабылдаѓан Конституциямыздыњ 5-бабыныњ, 5-тармаѓында:
“Шетелдік діни бірлестіктердіњ республика аумаѓындаѓы ќызметі, сондай-аќ, шетелдік
діни орталыќтардыњ республикадаѓы діни бірлестіктер басшыларын таѓайындауы
республиканыњ тиісті мемлекеттік органдарымен келісу арќылы ж‰зеге асырылады”,
деп жазылѓан. Осы жердегі “келісу арќылы” деген сµзді жергілікті єділет департаменті
ќызметкерлері µз пайдаларына ќарай “келісіп” алып ж‰рген сияќты. Себебі, шетелдік
миссионерлер Ќазаќстанныњ ќай б±рышына барса да діни бірлестігін ќиналмай
тіркетіп алады. Сондыќтан б±л бапты да ќайта ќараѓан д±рыс болар еді. Негізінен,
шетелдік діни бірлестіктерді алдымен, µздерініњ баѓытына ќарай, Ќазаќстандаѓы дєст
‰рлі діндердіњ басшыларынан ќолдау хат (ходатайство) алып, одан кейін ¦ЌК
олардыњ шыѓу тегін, єр елдегі іс-єрекетін тексеріп, ќазаќ халќыныњ м‰ддесіне
ќаншалыќты сай келетінін аныќтап барып тіркеген д±рыс болар еді. Егерде Ќазаќстандаѓы дєст‰рлі діндер басшылары ќолдау хат бермесе, не іс-єрекеттері, идеялары ќазаќ
халќыныњ м‰ддесіне сай келмесе бізде ж±мыс істеуге р±ќсат етпеу керек.
Ќазаќтардыњ басќа дінге кетіп жатќанына Ќазаќстандаѓы м±сылман діни орындарыныњ да кінєсі бар сияќты. Кейде адамдар ќысылѓан кезде аќыл с±рап, рухани
ќолдау табу ‰шін діни орындарѓа барады. Сол кезде т‰рлі дењгейдегі имамдар
оларѓа аќыл-кењес беріп, рухани ќолдау кµрсетуге ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстандағы қазіргі діни жағдай туралы
Қазақстандағы қазіргі демографиялық жағдай
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңдегі Қазақстандағы діни жағдай
Қазақстандағы қазіргі заманғы қоғамдық-саяси жағдай
Қазақстандағы экологиялық жағдай
Қазақстандағы радиациялық жағдай
Қазақстандағы жаңа діни ағымдар
Қазақстандағы будда діні
Қазақстандағы инфляциялық жағдай
Қазіргі таңдағы діни ағымдар
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь