Қазақстанның Республикалық бюджетіндегі жанама салықтар қызметтерінің негізгі талаптарына сәйкес Республикалық бюджетіндегі жанама салықтардың қалыптасуы мен басқаруының өзекті мәселелер

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

1 ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Жанама салықтар даму тарихы мен экономикалық сипаттамасы ... ... 5
1.2 Жанама салықтардың түсінігі, салық салу обьектісі,
есепке алу тәртібі, ставкалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Жанама салықтардың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК
БЮДЖЕТТІҢ КІРІС БӨЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ
ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ РОЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 Қазақстан Республикасындағы жанама салықтардың
дамуы мен қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.2 Жанама салықтардың есептеу тәртібі, шегеріске
жатқызу және төлеу мерзімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.3 Астана қаласының Сарыарқа ауданы бойынша
жанама салықтарының түсімдеріне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ САЛЫНУ ЖОЛДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1 Жанама салықтарының төлеу тәсілдерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... 58
3.2 Жанама салықтарын салуда кездесетін мәселелерді шешу
және оларды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .74
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2006 жылғы 1 наурызда Қазақстан халқына жолдауында «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қаблетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы.Қазақстан Республикасының экономикасын тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ретінде одан әрі жаңарту мен әртараптандыру барысында. Қадағалау тәртібі мен тиімді салық саясаты қаралды.
Салық және кеден саясатын реформалау күллі экономикалық жаңару саясатының маңызды құралы болуы керек.
Экономикамыздың жаңа салаларын әртараптандыру мен дамытуды ынталандыру, бұл салаларға шетел капиталы мен соны ілімді тарту мақсатында икемді салық және бюджет саясатын пайдалану маңызды.
Өндірісті дамыту мен кеңейту мақсатында қосымша құн салығының мөлшерлемесін төмендету қажет деп санаймын.
Ірі салық төлеушілерден түскен салық түсімдерін жинауды тексеру үшін Қаржы министірлігінің Салық комитетінде арнаулы бөлім құруды ойластыру керек . Ол бөлім тексеру ісіне мүдделер қайшылығынан ада қалықаралық аудиторлық фирмаларды тартуға тиіс.
Қатаң бюджет және салық тәртібі сақталуға тиіс./1,4бет/.
Қазіргі кезде қоғамдық өндірісті қалпына келтіріп, оны дамыту процесі жүріп жатыр. Сонымен қатар, соңғы жылдары елдің экономикасы оның дамуына, сыртқы әсерлерге тұрақтылығы үшін стратегиялық мәні бар ұзақ мерзімді, әрі күрделі мәселелер қалыптасуда.
Біріншіден, кеңестік уақыттан қалған (10 жылдан астам уақыт өтсе де) және реформа жағдайында одан сайын күрделенген құрылымдық өзгерулердің өсуі. Сонымен қатар, экономиканың шикізаттық экспорт саласының дамуы салдарынан экономика салаларының дамуы біркелкі емес.
Екіншіден, халық шаруашылығы кешенінің ұдайы өндіріс процесінің бір тұтастығының алшақтығы мен бірікпеу жағдайы. Бұл экономиканың нақты секторымен қаржылық және ғылыми техникалық секторы мен алшақтықтан технологиялық тізбекпен қалыптасқан кооперациялық байланыстың құлдырауы экономикада шикізаттық экспорттық сектордың ұлғайып кетуіне байланысты пайда болады.
Үшіншіден, әлемдік экономиканың ғаламдануы (глобализациялану) Қазақстандық экономиканың ашықтық жағдайында Отандық өндірушілердің бәсекелестік күреске шыдамай құлдырауы.
Дегенмен, қазіргі жағдайда экономиканы дамытудың негізгі мақсаты өндірістің өсуімен тұрақтылығы ғана емес, оның құрылымдық қайта құрылуы, ұдайы өндірістің бір тұтастығын қалпына келтіру және оның әлемдік бәсекелік қабілетін жоғарылату.
Жоғарыда айтылған кемшіліктерді жойып, қойған мақсаттарға жету үшін ең біріншіден орнатқан қаржылық тұрақтылықты сақтап отыру керек. Ал сол қаржылық тұрақтылықты сақтау барысында мемлекеттің орталықтандырылған қорына үлкен мән беріледі. Әсіресе, оның кіріс бөлімі.
1. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы //Егемен Қазақстан, - 2006жыл, - 2 наурыз.
2. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Салық кодексі, Алматы, 2005 ж.,268 б.
3. Брызгалин А. В. Налоги и налоговое право. - Москва, 1998.
4. Буглай В.В., Ливенцев Н.Н. Международные экономические отношения.- Москва, 1998.
5. Булатова А.С. Экономика. – Москва, 2000.
6. Годованов В.И. и др. Теория и практика налогов.- Москва, 1930.-225 с
7. Дадашева А. Налоги. – Москва, 2001.
8. Ержанова С. Налогооблажение юридических лиц в Казахстане. – Алматы, 1997 г.
9. Князева В.Т. Налоговая система зарубежных стран.- Москва, 2000 г.
10. Мусин С.М. Налоги.- Алматы, 2000 г.
11. Сейдахметова Ф.С. Налоги в Казахстане. – Алматы, 2002 г.
12. Худяков А.И., Бродский Г.М. Теория налогообложения.- Алматы, 2002г.
13. Худяков Л.Н. Финансовое право Республики Казахстан.-Алматы, 2001г.
14. Абибулаев Б. Об основных тенденциях развития алкогольной продукции Южно Казахстанском регионе // Вестник Министерства государственных доходов РК. – 2001.- №4 (19)
15. Абибулаев Б. О ситуации на рынке подакцизной продукции Южно Казахстанской области // Вестник Министерства государственных доходов РК. – 2001.- №9 (24)
16. Амиреева К.К. Контроль за подакцизными товарами // Налоговый консультант. – 2003. – №3.
17. Ажгалиева Д. Практика применения акцизов в зарубежных стран // Вестник налоговой службы РК. – 2003. – №4 – с24-28.
18. Алейбек Н. Организация Государственного регулирования оборота нефтепродуктов // Налоговый эксперт. – 2000. – №1.
19. Архипин И. Акцизы в годы НЭПА: истоки современной системы косвенного облажения // Финансовый бизнес. –2001. – №4-5.
20. Бачурина М. Акцизное налогооблажение в современной России // Финансы. – 2002. – №8.
21. Бексеитов А. Нарушения в подакцизной сфере // Вестник налоговой службы РК. – 2004. – №11 (63).
22. Брызгалин А.В. Справедливость как основной принцип налогооблажения. // Финансы. – 1997. - №8.
23. Иваненко В. Особенности налоговой системы Канады // Финансы. – 2001. – №5.
24. Идрисова Э. Косвенные налоги : опыт развитых стран // Мировая экономика и международные отношения. – 1998. – №2 – 15-23 с.
25. Идрисова Э. Как взимают косвенные налоги в США // Мировая экономика и международные отношения. – 1998. – №7 – 79-81 с.
26. Кененова Қ. Тұтынушыға салынатын акциздер және оларды жетілдірудегі түйінді мәселелер // Қаржы қаражат.–2004.– №4 – 71-76 б.
27. Нуралиева Н., Сапарова Л. Налоги: история и современность // Деловой мир Казахстана. – 1999. – №3 (12).
28. Нуралиев Л.П. Проблемы совершентвования налогообложения в Казахстане. // Қаржы. – 2001. – №3.
29. Нурахаев М.Е. Акцизы на бензин и на дизельное топливо // Налоговый консультант. – 2003. – №3 – 18-19 с.
30. Омаров К.Р. Отраслевые и иные особенности налогооблажения и учета.// - Бухгалтерский бюллетень. – 2004. –№1.
31. Пансков В.Г. Акцизы и проблемы государственного регулирования рынка алкогольной продукции // Финансы. – 2002. – №2 – 34-38 с.
32. Рожнева Т. Налоговая система Германии // Финансы. –1999. – №5.
33. Ставки акцизов (по состоянию на май 2004 года) // Вестник ВЭД. – 2004. –№9.
34. Щербина А. Т. Улучшать работу налоговых инспекций. // Қаржы. – 2003. - №6.
35. «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитеті туралы ереже» 2004 жылдың 29 қазанындағы № 1127 ҚР-сы Үкіметінің Қаулысы.
36. Вестник налоговой службы Республики Казахстан, № 2, 19-27стр., № 3, 20-25стр., № 12, 11-13 стр.
37. Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің Салық комитеті, салық аудиті бөлімінің 2003, 2004, 2005, 2006 ж-ғы атқарылған жұмыстар бойынша есептері.
38. Анаева М.Д. Фискальная политика. /Қаржы және қаражат, ғылыми-техникалық журналы, № 6, 21-24б., 2005.
39. Кәкімжанов З. Салық кодексіндегі тың өзгерістер еліміздің экономикасына оң әсер ететін болады. //Астана ақшамы, 24 қаңтар 2002.
40. Досболов А.Д. Методические рекомендации по повышению эффективности борьбы органов налоговой полиции с административными правонарушениями. Алматы, 1999.
41. Порохов Е.В. Теория налоговых обязательств. Алматы, 2001.
42. Рrograms/strateg-prog. Htm//интернет ресурс http: www. nalog. kz Дернберг Р.Л. Международное налогообложение. М., ЮНИТИ, Будапешт, COLPI, 1997.
43. Мухамеджанов Э.Б., Межибовская И.В., Садвокасова И.К. Казахстан – налоговые договора. Алматы, 1998.
44. Тедеев А.А. Электронные банковские услуги и Интернет – банкинг: правовое регулирование и налогообложение. М., 2002.
45. Нечипорчук Н.А., Давыдова И.А. Акцизы на товары народного потребления. М., 2001.
46. Байсулдинов А.Е. Еліміздегі салықтық жүйеге көз салсақ. //Егемен Қазақстан, 2 наурыз 2006 жыл.
47. Нечипорчук Н.А., Давыдова И.А. Налогообложение товаров народного потребления. М., 2001.
48. Сабикенова З.С. Субъекты налоговых правоотношений. / Учебник, Алматы, 2004.
49.. Ашыкбаев Ж.С. Налоги и налогообложение. Алматы, 15-19стр., 2001.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................2
1 ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
............................................................................
........
4 1.1 Жанама салықтар даму тарихы мен экономикалық ... ... ... ... ... салу ... алу ... ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК
БЮДЖЕТТІҢ КІРІС БӨЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ
ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ РОЛІ
.......................................................................
2.1 Қазақстан Республикасындағы жанама салықтардың
дамуы мен
қалыптасуы..............................................................
.....................28
2.2 ... ... ... ... шегеріске
жатқызу және төлеу
мерзімі.................................................................
...........32
2.3 Астана қаласының Сарыарқа ауданы бойынша
жанама салықтарының түсімдеріне
талдау..................................................45
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖАНАМА САЛЫҚТАРДЫҢ САЛЫНУ ЖОЛДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
..................................................................
3.1 ... ... ... ... Жанама салықтарын салуда кездесетін мәселелерді шешу
және оларды жетілдіру
жолдары.................................................................
...63
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.......................................69
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... 1 наурызда Қазақстан халқына жолдауында «Қазақстан өз дамуындағы жаңа
серпіліс жасау қарсаңында ... ... ... ... ... 50
елдің қатарына кіру стратегиясы.Қазақстан Республикасының экономикасын
тұрлаулы экономикалық өрлеудің іргетасы ... одан әрі ... ... ... ... тәртібі мен тиімді салық саясаты
қаралды.
Салық және ... ... ... ... экономикалық жаңару
саясатының маңызды құралы болуы ... жаңа ... ... мен ... бұл салаларға шетел капиталы мен соны ілімді тарту мақсатында
икемді салық және бюджет саясатын пайдалану маңызды.
Өндірісті дамыту мен ... ... ... құн ... төмендету қажет деп санаймын.
Ірі салық төлеушілерден түскен салық түсімдерін жинауды тексеру үшін Қаржы
министірлігінің Салық комитетінде арнаулы ... ... ... ... . ... тексеру ісіне мүдделер қайшылығынан ада қалықаралық аудиторлық
фирмаларды ... ... ... және ... ... ... тиіс./1,4бет/.
Қазіргі кезде қоғамдық өндірісті қалпына келтіріп, оны дамыту процесі
жүріп жатыр. Сонымен қатар, ... ... ... ... оның дамуына,
сыртқы әсерлерге тұрақтылығы үшін стратегиялық мәні бар ұзақ мерзімді, әрі
күрделі мәселелер ... ... ... ... (10 ... ... уақыт өтсе де) және
реформа жағдайында одан сайын күрделенген құрылымдық өзгерулердің өсуі.
Сонымен қатар, экономиканың шикізаттық ... ... ... ... салаларының дамуы біркелкі емес.
Екіншіден, халық шаруашылығы кешенінің ұдайы өндіріс процесінің бір
тұтастығының алшақтығы мен ... ... Бұл ... ... қаржылық және ғылыми техникалық секторы мен ... ... ... ... байланыстың құлдырауы
экономикада шикізаттық ... ... ... кетуіне байланысты
пайда болады.
Үшіншіден, әлемдік экономиканың ... ... ... ... ... ... ... күреске шыдамай құлдырауы.
Дегенмен, қазіргі жағдайда экономиканы дамытудың ... ... ... ... ғана ... оның ... ... құрылуы,
ұдайы өндірістің бір тұтастығын қалпына келтіру және оның ... ... ... ... ... жойып, қойған мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... сақтап отыру керек. Ал сол
қаржылық тұрақтылықты сақтау барысында мемлекеттің ... ... мән ... Әсіресе, оның кіріс бөлімі.
Біз білетіндей, мемлекеттік ... ... 90%-ын ... құрайды,
яғни қаржылық тұрақтылықтың негізгі факторы салық саясаты. ... ... ... ... ... салу базасының дамуы, ... ... ... ... оның негізгі өндіріс салаларындағы
жағдай, ондағы оңтайлы салық ставкасын бекіту, салық салу ... ... салу ... белгілеу; екіншіден, мемлекеттің салық оргнадарының
тиімді қызмет етуіне байланысты.
Салықты ... ... ... ... кәсіпкерлерінің
коммерциялық қызығушылығымен өзара байланысын басқару мен қамтамасыз ... ... ... ... ... көмегімен кәсіпкерлердің, барлық
үлгідегі кәсіпорынның, банктермен, жоғары ... ... ... ... ... Салық көмегімен ішкі экономикалық іскерлік, шетел
инвестициясын тарту реттеледі, ... есеп ... ... мен пайдасы
қалыптасады. Салық көмегімен мемлекеттік өз тарапына ... ... ... үшін ... ... ... ... есебінен табыс
бөлінісін өзгертетін әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... салу ... адамдар арасында табыстың ... ... ... ... негізгі қайнар көзі болып табылатын
мемлекетте салық мағынасын тыс бағалау ... ... ... салық мағынасы
барлығы үшін таныс: бұндай әдіспен өз табысын алатын ... ... ... ... күн көретін қоғам үшін ... ... ... т.б). ... ... ... ... жанама қатысты емес және салық салу тақырыбы түртпейтін бір адам
жоқ.
Бұл жұмыс ... ... ... мен ... ... ... үшін арналған. Жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның Республикалық
бюджетіндегі жанама салықтармен есеп айырысуларының ... ... ... ... ... жанама салықтар
барысында сапасының өсуі – қарыз операцияларын басқаруды ... ... ... ... ... ... жанама салықтарды басқару
концепциясында - оны жүзеге ... ... ... салықтар жүйенің
қалыптасуындағы отандық шарттарында бюджетіндегі жанама салықтардың
операцияларын ... ... ... процесі жоқ. Басқарудың тиімді
элементтерінің бірі: ... ... ... ... ... жақсы дамуы және салық механизімін жақсы ... ... ... ... ... мемлекет персоналы болып табылады.
Тақырыпты зерттеудің мақсаты – Қазақстанның Республикалық ... ... ... ... ... сәйкес Республикалық
бюджетіндегі жанама ... ... мен ... ... шешу.
Зерттеудің міндеттері:
- жанама салықтардың қалыптасуын зерттеу;
- салық жүйесіндегі жанама ... ... ... ... ... қалыптастыру мен басқарудағы проблемаларды
зерттеу;.
Осы дипломдық жұмыстың зерттеу ...... ... ... жанама салықтарының түсімдері алынды. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... рөл бар ... пәні – Бюджеттегі жанама салықтар барысындағы ... ... ... мен ... ... ... жанама
салықтарды төлеу мерзімі, төлем ерекшелігі және экономиканың негізгі
құралдар ... ... ... ... және ... негіздері: ҚР Салық
кодекісі, сондай-ақ ... ... ... ... түсімі жайлы ... ... ... Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтің 2006 жылғы ... ... ... ғылыми өдебиеттер мен журналдар, мерзімді ... ... ... ... ... ... ... арналған орта
мерзімді фискалдық саясаты (бұдан әрі - Орта ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған бағдарламасы,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... орта мерзімді жоспары, мемлекеттік және ... ... ... әрі ... ... "Бәсекеге қабілетті Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... үшін" атты Қазақстан ... ... ала ... ... ... ... ДАМУ ... ОЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
Бұл тарауда жанама салықтардың пайда болуы, даму кезеңдері, жанама
салықтардың жүйесі,экономикалық ... ... ... және оның
құрылымы, салық салу обьектісі, жанама салықтардың ... ... ... ... ... ... негізін құрайтын негізгі
элементтері мен бағыттары, ... ... ... ... ... ... ... кезеңдері, осы салық түрлерінің шетелдік тәжірибесі
толығымен қарастырылады.
1.1 Жанама салықтардың даму тарихы мен
экономикалық сипаттамасы
Салықтар ... ... ... және нақты мерзімде алынатын мемлекетпен
орнатылатын міндетті төлемдер.
Салықтың экономикалық мәні оның ... өз ... ... ... үшін ... ұлттық табыс бөлігін көрсетуі.
Салық қаржылық шығыс категориясы болып ... ... ... болуымен қалыптасады және оның негізі болып ... ... ... ... ... мен ... өзгерді, өңделді және
мемлекет қажеттіліктері мен сұрауларына ... ... ... ... ... өз ... жетті. Салықта тарихи салық
жүктемесін бөлудің екі ... ... ... ... принципі. Бірінші жағдайда әр субьекті ... ... ... ... ... ... ... тауарды ұсынғаннан көп пайда алатындар бұл ... ... ... үшін ... ... ... Мысалға, автокөлікті жол
қолданушылардың аударымдары, жол салығы, бұрынғы жол ... ... да ... Қазақстан Республикасының территориясы бойынша
автокөлік құралдарының жүрісіне алым, онымен қоса ... ... ... ... қоғамдық қауіпсіздік, білім жүйесі).Бұл принципті
кедейлер мен жұмыссыздар үшін қайырымдық ... ... ... ... ... ... ... жүктемесі әл-ауқаттың нақты табысы мен
деңгейіне тәуелді болуы керек. Бұл принцип айтады: жоғары табыстары ... ... ... және ... ... салық төлейді. Бұл
принциптің мәні ұсыныстан шығады. Табыстың әр қосымша ... ... ... ... ... ... себебі шаруашылық субьектілері
ақша қаражаттарын бірдей шығындамайды. Алынған табыстың бірінші бөлігі ... ... ... ... мен ... жұмсалуы мүмкін, яғни үлкен
пайда әкелетін тауар мен қызметке. Бұл ... ... ... ... ... алғанға қарағанда үлкен құрбандылық әкеледі. Табыс алғанда залалды
теңестіру үшін салықтар алынатын ... ... ... ... ... салу принципін қолдану салық ставкасының қалыптасуына және
оладың табыс өсімі бойынша өзгеруіне әкеледі.
Мемлекетке салық ... ... ... ... олардың әр
түрлі қоғамдық мұқтаждықтарды ... ... ... ... ... салық әр түрлі міндетті ... ... ... ... ... оның ... ... келеді. Қаржы категориясы
көзқарасынан жалпы алғанда салықтар субкатегория болып табылады, ... ... ... функциялары ретінде қарастыру керек.
1) тарихи түрде мемлекеттік бюджетке ... ... ... бірінші болып салықтың фискальді функциясы табылады. Тауарлы-ақшалай
қатынастың даму шегі ... бұл ... ... ақша ... ... ... функция мемлекет пайдасына әр түрлі ... ... ... ... болып табылады. Бұл функцияның әрекет
масштабы жиынтық ішкі өнімдегі салық ... ... ол ... ... ... ... бұл үлес 2001 жылы - ... жылы - 16,6%, 2003 жылы - 11,4%, 2004 жылы - 22,6% ... ... ... ... ... болды.Ол мақсатты
түрде қолданылатын бағдарламаға сәйкес ұлттық ... ... ... ... қоса ... үлгілерін таңдау, олардың ставкаларының
өзгертілуі, салу әдісі, жеңілдіктер мен ... ... ... қоғамдық қайта өндіріс құрылымы мен ... ... және ... ... әсер етеді. Осыдан келе Қазақстанда кейінгі
жылдары салықтың және ... ... ... ... үлес ... тән,
оның бәрі олардың жеткіліксіз жинақталуымен түсіндіріледі./3,27-29бет/.
Мемлекетте салынатын салық түрлерінің, олардың құрылу үлгілері мен
әдістерінің, салық ... ... ... ... салық
жүйесін қалыптастырады.
Салық жүйелері күрделі үлгілерді ұсынуы ... ... ... ... төлеушілер, салық салу әдістері, салық жеңілдіктері бар.
Салықтарды әр түрлі принциптері бойынша жіктелуі мүмкін:
Салу ... және ... пен ... ... ... ... ... экономикалық белгі бойынша.
Бірінші белгі бойынша, ... ... және ... ... ... салыққа табыс пен мүлікке бекітілетін салықтар жатады (пайдаға
салық,мүлікке,жерге, т.б салықтар). Тікелей салықтар өз ... ... ... жеке салықтарға бөлінеді. Нақты салықтар сыртқы белгілері бойынша
мүлікке салынады, яғни ... ... ... ... ескеріледі; нақты
тікелей салыққа жататындар: жер, мүлік, ақша капиталына салық.
Жеке салықтарға тек қана ... ... ... ... ... ... ... яғни отбасылық жағдайы; оларға жататындар: табыс салығы, мұраға
және сыйлыққа салық.
Жанама салықтар тауар мен қызмет бағасы ... ... ... ... ... ... ... мен қызмет өткізуден кейін мемлекетке, иесіне
беріледі.
Жанама салықтар мемлекеттің фискальді қызығушылығын бейнелейді.
Олардың оңтайлы қолданысы база ... ... және ... құрылымына
позитивті әсер етуі мүмкін. Сонымен қоса, салық төлеушілер үшін ... ... салу ... ... ... салықты қолдану (акциз,
сатудан салық, ққс) мақсаттырақ,өйткені: олардан бас ... ... аз ... ... байланысты; олар еңбекке ынтаны
қысқартады; дефицит жоқ ... ... ... барын қоса алғанда, олар
тұтынушыға таңдау құқығын береді; олар үшін ... ... ... ... ... ... ... де жатады
(баж салығы түріндегі кедендік табыстар, экспорт пен импортқа салық, ... ... ... ... ... салықтардың түсімдері 36%. Бірақ
та тұтынуға ... ... ... ие, ... ... ... сипаты. Бірақ та оң әсері олардың теріс ... асып ... баға ... ... қоса бюджеттік шығындар өседі, онда бұл салықтар
бойынша түсімдер баға өсімімен жоғарылайды. Ал ол ... ... ... үшін ... ... ... ... Бюджеттік жүйеге
автоматты қарсы механизм құрылады./46, 5бет/.
Сонымен қоса, салық салу- ... ... ... бар ... ... ... ... жағдайында, өндірісте станция болғанда
тұтынуға салық салудың обьективті қайта бағытталуы ... Бұл ... ... аяның салық базасының қысқартылуынан пайда болады.
Сонымен қоса мемлекеттік ... ... ... ... ал ... ... нәтижесінде халықты әлеуметтік қолдауды кеңейту
қажеттілігі жоғарылайды. Сондықтан салық жүктемесін оны көп ... ... ... ... ... ... бөлуші процессте нақты
теңестіруге жанама салықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... дәлелдейді. Жанама салықтардың тарихы және
экономикалық мәні
Салық салу мен салықтарды өндіріп алу ... ... ... ... табылады. Салықтар мемлекет өндіріп алатын ... ... ... ... ... Ең ... салық түрін құрбандыққа шалу деп
есептеуге ... және олар ... ... мінезді болған жоқ. Мұсаның
Тауратында былай деп жазылған: «… жер дәні мен ағаш ... ... ... ... ... ... Осылай салықтардың алғашқы ставкасы
табыстың 10%өын ... ... ... ... ... салықтар – «зайырлы
ғұшыр» пайда болды. Салық салу тарихында мынандай ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі Римнің қалыптасуының ерте
кезеңдерінде бейбітшілік уақытта салық салынбаған, бірақ соғыс уақытында
азаматтарының ... ... ... ... салу ... әр ... кезеңдердің көптеген экономистері,
философтары, саясатшылары айналысты. Дұрыс салықтар ... ... ... ... ... тарих тәжірибесі көрсетеді. Басқару
аппаратын, әскерді, әлеуметтік ... ... ету үшін ... ... ... болсақ, бұл инвестиция мен ... ... ... басталуына, инвестициялауға, экономикалық өсімге,
қоғам ресурстарын тиімді жұмсауға ынталанудың жоғалуына әкеліп соғады.
Салық ... ... ... ... ... маңызды
қаражаттар бұл саладан жылжымайтын мүлікке, жинақтауға және т.б. кетеді.
Ауыр салық салу ... ... ... отандық өндіріске салмай,
оффшорлық компания қызмтеіне, басқа мемлекеттердің экономикасына салуға
мәжбүр етеді.
Қазақстан тарихында өте көп ... ... ... Ресейлік империя
құрамында еліміз 45 миллион ғұшыр жерінен айрылды. ... ... ... ... ... ... көтеріліс болды. 1918-1920 жылдар
аралығындағы кезең ... ... ... ... мен азық-түлік
диктатурасымен байланысты болды. ... ... ... әскери
құрылымдар – азық-түлік отрядтары жүргізді, олар күйзелген халықтан ... ... алып ... ... ашаршылық басталды. Мәжбүрлеме
шаралардың нәтижесінде 1921 жылы бірнеше уездерде көтеріліс болды, бірақ
оларды қатаң ... ... ... ... өту қала мен ауыл ... ... ... тауар шаруашылығын қалпына ... ... яғни ... ақша
шаруашылығының да қалпына келтірілуі. Жаңа экономикалық саясат билік
құрылымының бюджет, ... ақша ... мен ... салық мәселелеріне
көзқарасын түбімен өзгертті. 1921 жылдың 9 тамызында жаңа экономикалық
саясаттың негізгі ... ... ... ... Аманаттың екінші
тармағында «мемлекет кассаларына қайтадан ақша түсіруді» ... ... ... ... ... тез жандана бастады.
Салықтық аппаратты қайта ... ... ... ... ... ... жылдар жағдайындағы жетілмеген және нәтижесіз тура салық салумен қатар
жанама салықтар жүйесін кеңінен ... ... ... ... және ақша ... жүргізгеннен кейін
ғана салықтар күтілген ... ... ... ... ... ... ставкалар енгізілді, сонымен қатар тауар сапасы
мен құны ... ... ... салу да ... ... 1923-1924 жылдар
майдагерлік өндірістің иірілген жібін акцизден босатып, тоқыма бұйымдарының
иірілген жібін акциздеумен ... ... ... өсуі ... заттарға салық ауыртпалығын жеңілдетуге мүмкіндік берді.
1926-1927 жж. Жанама салықтар аясында елеулі өзгерістер болды. ... жылы ... ... жойылды. Қала мен ауыл арасындағы нақты ... ... ... ... салу ... түсті. Бұл акциз бойынша
мемлекет жоғалтқан табысын қайтару мақсатымен парфюмерлік және косметикалық
бұйымдарға акциз салу ... ... 20-шы ... акциздер мемлекеттік бюджетті толтыруда
өте елеулі рөл атқарды. ЖЭС кезеңінде кедендік салықтар ... ... Ішкі ... ... ... ... өнеркәсіпті
қорғаудың тиімді тәсілдерінің бірі ретінде кедендік ... ... ... ... тарифтің ставкалары 1922 жылдың 9 наурызында қабылданды..
1925 жылы СССР-дың Кедендік ... ... бұл ... жағын
күшейтті және фискалдық мінезді ставкаларды барынша көтерді. СССР-ға
әкелінетін ... ... ... ... ... ... және тура салықтардың бір талайын біріктіретін
және алмастыратын кешендік салық болды. Бұл салық жалпыланған ... ... ... Оның ... ... ... ... алынатын төлемдер: тас көмірі, мұнай мен рудалық
қазбалар кенішін әзірлеуге төлемдер, яғни жер ... ... ... және ... ... ... барлық жанама салықтар (кедендік, баждан басқа), баждар мен
алымдар және кейбір тура салықтар ... ... ... ... ... үстеме түрінде болатын және бірлік сауда желісінде тауарлар
мен қызметтерді сату кезінде ... ... ... ... жылдары және кейін айналымнан салықтың айтарлықтай тығыз экономикалық
мазмұны болды - ол ... ... ... ... бір ... ... енетін жанама салық ... ... Ал ... ... ... алынатын салықты енгізу ... ... ... ... ... жаңа синтетикалық салықты енгізуді
білдірді; немесе қатаң түрде айтатын ... ... ... бөлігін
қалыптастырудың жаңа механизмін енгізу білдірді.
Қазақстан Республикасының салық жүйесінде ... құн ... 1992 ... 2002 жылдың қаңтарынан бастап ол жаңа Қазақстан Республикасының
Салық Кодексімен реттеледі. Оның алдында ... ... ... ... салыққа қарағанда, қосылған құн салығының (ҚҚС) ... ... ... ... бар. Салық салудың оңайлатылған түрін
көрсететін және барлық саудалық операцияларға ... ... ... ... жүйені күрделі бұрмалаулар мен ... ... ... пен тұтынудың әрбір кезеңінде баға көтеруді
тудырады. Сатудан салық ҚҚС ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ сатудан салықты өндіріп алу кезінде
көптеген ... ... ... дәл ... ... бұл ... салу
үшін оны табу оңай есем. Сондықтан осыған байланысты көптеген мәселелерді
тек қана ... құн ... ... ... арқылы шешуге болады.
Бүгінгі күнде Қазақстан Республиксында акциздік салық салу жалпы
акциздердің ішінде орташа ... ... ... және ... ... орын алып отыр.
Акциз салығы – жанама салықтардың бір түрі болып табылады және бағаға
және тарифке үстеме ... ... ... ... акциздер – Қазақстан
Республикасы аумағында өндірілген және Республика аумағына импортталатын
тауарларға, сондай – ақ ойын бизнесімен лотереяны ... және ... ... ... ... ... ол ескі француз тілінен
«accese» деген сөзінен ... және ол ... салу үшін ... ... ... ... қатар «акциз» сөзі латының «accidlere» (қию, кесу), яғни
арнайы таяқша бойынша ыдыстағы сусынның көлемін салық салу үшін ... ... да ... ерте ... ... ... ... акциздік салық салудың кеңінен
таралуы оны жинақтаудың жылдамдығына және жоғары фискалдық тиімділігіне
байланысты.
Акциз ... ... салу ... ... ... ... өзі жасап
шығарған және өндірген ыдысқа құйылған акцизделетін тауарлар мен ... ... ... және ... ... ... және ... өткізуі, тәркіленген мұрагерлік құқығы бойынша мемлекетке ... ... ... ойын ... ... ... ... лотереяны ұйымдастыруы және өткізуі, акцизделетін тауарлардың акциз
маркаларының ... ... ... ... ... ... табылады.
Орта ғасырларда Испанияда барлық табысқа “аль – кабала” деп ... ... ... ... барлық аймақтардың қаңырап бос қалуына әкелді,
өйткені ондағы тұрғындардың тонаушылық сипаттағы салықты төлегілері келеді.
Англияның ... ... ... олардың солтүстік америкалық
колониямен соғысының барлығы салықпен байланысты ... ... өте ... ... ... ... үшін ... жеңілдіктер
жасалды. Англия өзінің қол астына қарайтын американдықтарға ағылшын
әскерлерін ұстауды жақсарту ... ... ... шешім қабылдады,
бірақ соғыс басталып, Англия өзінің колониясынан айырылып қалды. ... ие ... ... ... бір ... ... келтіруге болады.
Шыңғысхан империясындағы барлық тұрғындар өз табыстарынан өндіріліп алынды.
“Шығыс” атты ... ... ... ... ... ... Кейін келе
орыс князьдары алым – салықты өздері ... ... ... ... ... Ордаға жіберіп отырды. Шығыстар мөлшері Орда хандарымен
ұлы князьдар арасындағы ... ... ... ... ... ... француз экономисті Ф. Дэмэзон – «акциз қазынаға ... ... ... ... көп ... түсім әкелуі
мүмкін» деген.
Жалпы «акциз» салығы ол жанама салықтардың бір түрі ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да ол салық
төлеушінің ... ... ... ерте ... ... ... дейін акциздік салық салудың кеңінен
таралуы оны жинақтаудың жылдамдығына және жоғары фискалдық ... ... ... туралы түсініктердің болғаны тарихтан белгілі:
айналымға бірден он пайызға дейін салық ... ... ... ... ... 4%, құлдарды босатуға салық (олардың нарықтық
құнынан 5%). Алкогольді сусындарға ерте кезде салық ... ... ... ... ... твердік князь Ярославпен (1265 ж.) келісім
грамотасында кездеседі. 1448 – 1474 ... ... ... ... ... салық салу енгізілді, ал бұл статья бойынша ... ... ... ... – бал, смола, терілер, кендір жіп
экспортқа тек ресейлік байлармен қазынаға сатылатын болды, ал ... ішкі ... ... ... толықтырылды – тұз, темекі, емен
жаңғағы, балық майы Ресейдің қазынаға сатудан ... ... ... ... алу табылды, яғни жеке тұлғалардың (кейде конкурстық ... ... ... ... ... ... ... алудың
неғұрлым кең тараған түрлеріне келесі тауарлар түсті: сыра, темекі, кофе,
тұз, шарап, спирт, шай, қант т.б. дегенмен де ... ... ... акциздік
салық салудың есептеу көзі ретінде санауға болады, бірақ акциздік түрі
болып ... ... бұл ... ... алу ... ... ... төлем төлейді, бұл үстеме ол кезде мемлекетпен арнайы ... ... ұзақ ... ... 17 ... ... 18 ғасырда пайда
болды, оларды пайдалануда акциздер әртүрлі сипатта болды. ... ... ... ... ... ... ал керісінше
жағдайда оны халық үшін өте тиімсіз деп жамандады. Бірақта акциздік салық
салу әлемдік тәжірибеде кеңінен ... ... ... жанама салықтар қолайлы болып табылады,
өйткені төлеушілердің саны салыстырмалы шектеулі және бақылауда ... ... мен ... арқылы фискалдық позицияда кедей халықтан салық алуға
болады.
Акцизді эволюциялық қалыптастыру ... ... ... салу
өнеркәсіптік дамуды ынталандырады деген көзқарас ... ... ... ... саны бойынша өндіріліп алынатын жанама салық өндірістің
дамуына мүмкіндік береді). Классикалық мысал ретінде Ирландиядағы спиртке
акциздің даму ... ... ... 1786 жылы салық қазанның галлон
сыйымдылығына 30 шиллинг мөлшерінде салынды. Бұл ... ... өнім ... ... ... ... жаңалықтарды
пайдалануға мәжбүр етті. Мемлекет бұл жағдайды сезгеннен кейін ставканы
көтерді. 1797 жылы бұл галлонасына 54 фунт ... ... 15 ... спиртті шығаруға акциздің енгізілуі 2880 есе жоғарылады.
Өкінішке орай кез – келген артықшылықтың өз ... бар. Ал ... ... ... өте ... болып табылады. Аздаған акциз санын
енгізу кезінде олар ... ... ... ғана азаматтар санын қамтиды,
өйткені барлық халық акцизге жататын ... ... ... ... Егер тұтынуға өте қажетті тауарлар болса, онда мұндай салық салу
ешқандай ... ... ... ... алмай – ақ барлығын қамтыды, бұл
кедей ... үшін ... ... Сол ... осы ... ... мемлекеттерде демографиялық құлдырау орын алды. ... ... ... ... регрессивті сипатта болуы. Табыс аз болған сайын
оның үлкен бөлігі тұтынуға жұмсалады, одан оның ... ... ... ... ... ... ... ұсақ өнеркәсіптерге жағымсыз әсерін
тигізеді, өйткені оларда жеткілікті түрде капитал да, несие де болмайды.
Сондықтан да ... жүйе ірі ... ... ... шоғырландыруға мүмкіндік береді.
Жанама салықтар – салық субъектісіне салық ауыртпашылығын тұтынушыға
аударуға мүмкіншілігін беретін салықтар. Бұл салықтарды ... ... те ... ... мәні ... ... сатушыға сол тауарды
өткізудің белгілі бір көлемін ... ... ... де, ... ... өнім ... ... яғни соншалықты бағасын өсіруге
рұқсат береді. Нәтижесінде бұл салықтарды төлеуші ... заң ... ... ... ... ... іс ... немесе экономикалық көзқараспен
бұл салықтарды сол тауардың соңғы ... ... ... ... ... сол тауар құнына енеді. Басқаша ... баға ... ... салықты салық төлеуші-сатушыдан басқа тұлғаға – сатып
алушыға аудару процесі жүзеге ... ... ... ... ... ... салықтар (шығынға салық), ал тікелей салықтарды – ... ... ... деп ... ... ... салықтар келесідей топтарға бөлінеді:
а) әмбебап (универсалды) жанама салықтар;
б) жеке жанама салықтар;
в) фискалдық монополиялық жанама салықтар;
г) кеден ... ... ... ... салықтар есебіне қоспайды, бірақ көптеген
елдерде, әсіресе өндірісі дамымаған дамушы елдерде олар ... ... рөлі ... ... оларды жанама салықтар есебіне
қосқан жөн.
Әмбебапты (универсалды) жанама салықтар ... ... ... ... ... ... ... салынады. Мұндай
салықтардың классикалық мысалы айналымнан салық, ... ... ... салық, қосылған құн салығы болып табылады.
Айналымнан салық (оны кейде әмбебапты салық деп те атайды) ... ... ... ... және жеке ... ... ... процент түрінде алынады. Айналымнан салық бірінші
дүниежүзілік ... ... ... мен ... ... ... одан кейін
көптеген елдерге, оның ішінде КСРО-на да таралған. Алғашқы кезде салық
тауардың ... ... көп ... немесе кумулятивтік әдіспен алынды,
яғни салық тауар айналысының барлық этапынан алынды. Мысалы, бір ... ... ... ... ... одан қант ... ал ... – ол
қанттан әр түрлі бұйымдар жасайды. Бұл жағдайда салық осы үш этаптан ... ... ... көп деңгейлі болуы тауар бағасының өсуіне әкеледі.
Сондықтан кейіннен айналымға ... (кем ... ... бір ... ... салу
принципі негізінде алына бастады. Егер өндіріс және ... ... ... айналымнан салықты тек өндіруші ғана төлеген.
Сатып алудан салық айналымнан салықтың бір түрі. Салық салу ... ... өз ... ... ... кәсіпорындарына өткізу кезіндегі
айналым болып табылады.
Бірқатар ... ... ... ... ... Канада, Жапония, КСРО-
ның құлдырауының соңғы этаптарында) сатудан салық қолданылады. ... ... ... ... ... дейінгі айналымы. Сатудан салық тауар
бағасынан процент көлемінде анықталу түрінде ставка бойынша алынады.
Қазіргі ... ... ... оның ... ... ... және ТМД мүше ... ең көп таралған және кең ... ... түрі – ... құн ... болып табылады. Бұл салық түрі
Біздің елде де қолданылады. Мұнда тауардың соңғы тұтынушыға ... ... емес тек өнім ... ... құн, яғни ... ... ... құн салық объектісі болып табылады.
Жеке жанама салықтар ... тек ... ... ... ... әдетте акциз ретінде бейнеленеді. ХХ-шы ғасырға дейін ... ... (нан, тұз, ұн, отын және т.б.) ... Қазіргі кезде
акциздер сән – салтанат заттарына және ... ... ие, ... ... деп ... (спирт өнімдері, темекі бұйымдары, сыра,
жеңіл автокөлік және т.б.) тауарларға да салынады.
Фискалдық монополиялық жанама ... ... кей ... ... ... өнімдерге жанама салықтардың түрі.
Ондай тауарға бағаны мемлекет бекітеді. Егер мұндай өнімнің ... ... де ... монополияланса, онда өткізуден түскен түсімнен
шегергендегі табыс толық көлемде салық болып табылады. Ал егер ... ... тек ... ... онда салық өнімді тұрғындарға
өткізетін мемлекеттік ... ... ... ... сауда бағасы мен сол
кәсіпорын жеке өндірушіден сатып алатын көтерме сауда ... ... ... ... бір ... егер ... ... салықтарын төлеуші
мемлекеттік кәсіпорыны болса, онда бұл салықтарды «салық» деп те ... ... ... ... олар ... ... өзгертпейді, яғни өнімді
өткізуден түскен түсім де, өнім де мемлекеттік ... Ал егер ... ... ... емес ... ... онда бұл ... қарапайым
акциз түрінде болады.
Тікелей және жанама салықтарды айыру мәселесі ... ... ... де өте ... болып табылады.
Жанама және тікелей салықтардың айырмашылығы, біріншіден салық салу
заты мен салық салу объектісінде болып ... ... ... ... өнім ... фактісімен және өнімнің бағасы сияқты факторлар іске
қосывлғанда. Мысалға, қосылған құн ... ... ... - ... ... ... болып табылады. Акциздің объектісі – акцизделетін
өнімнің ... құны ... ... ... ... ... салықтарда
салық объектісі салық затына меншік құқы болса, ... заты – ақша ... ... салығы, әлеуметтік салық және тағы басқа) немесе зат түріндегі
мүлік (жер ... ... ... көлік салығы және тағы басқа).
Екіншіден, салықты төлеу көздерінің қалыптасу ерекшеліктерінде. Жанама
салықтарды төлеу көзін басшылық ... ... ... бағасына үстемені
белгілеу жолымен мемлекет өзі белгілейді. ... ... ... өнімді
өткізуден түскен түсімді алу кезінде өнім ... ... ... бірге
салық міндеттемелерін төлеу үшін қажет ақшаны ... ... ... салық
төлеу көзін салық төлеуші өзі ойластырады, оған мемлекет араласпайды.
Жанама салықтардың да тікелей ... да ... және ... ... Атап өтсек:
Жанама салықтарды өндіріп алу өте оңай, себебі: олардың есебңн жүргізу
қиын емес және бұл жағдайда жағымды ... ... бар: ... төлеген салық сомасы тұтыну тарапынан қайтарылуын түсініп салық
төлеуден бас тартпайды. Сонымен қатар, ... ... үшін ... ... ... өте қиын және ... салықтар бюджетке ақша қаражаттардың
біркелкі уақытылы және жүйелі түрде түсуін ... ... ... ... ... әр ... ... ие.
Жанама салықтардың ең негізгі жағымсыз жағдайы – ол оны қолдану
нәтижесінің экономикаға әсері ... ... Олар ... ... ... ... өсуіне әкеледі. Басқаша айтқанда инфляциялық (ақшаның сатып
алу қабілетін төмендетеді) ... ... ... жағдай жасайды.
Қазіргі кезде жанама салықтардың (қосылған құн ... ... ... ... үлесі 40-80% -ға дейін жетеді екен. Сатып алушылар үшін
төлем қабілетінің төмендеуімен ... ал ол өз ... ... ... ... Осыған байланысты сатушыда өнімді өткізу
мәселесі туындайды, нәтижесінде бұл өндіріс ... Ал оның ... ... ... өсуіне, әлеуметтік қысымның өсуіне
және ұлттық әл-ауқатқа қауіптің туындауына ... ... ... бір тұлғамен төленсе, ал ақшаны басқа ... ... яғни ... салу ... ... ... ... бөліну
бейнесі туындайды.
Бұл салықтардың әлеуметтік жағы да мәз емес. ... бұл ... ... соңғы тұтынушылары – тұрғындарға, яғни ... ... ... ... мен ... ... де ... қазіргі кезде де, яғни тұрақты қызмет ету ... де бар. ... ... ... қалыптастыра бастаған ағылшын экономисті У. Петти
(1623-1687) жанама салық салуды ... ... ... ... ... ... әділеттілік – кім қанша тұтынады, сол ... ... ... етеді. Жанама салықтар жүйесі осы ... ... ... ең тиімді, әрі ең орынды жолы;
екіншіден, бұл салық ... ... ... ... ... баюына
әкеледі, себебі салық салудың бұл жүйесі ... ... ... ешкім бір затқа (өнімге, тауарға, қызметке) салықты екі рет
бірдей сала алмайды, себебі бір рет ... ... ... ... рет ... ... емес;
төртіншіден, салық салудың осы жүйесін қолдану кезінде, ... ... ... ... ... ... ақпаратты алуға болады.
Ал А.Тюрго (1727-1781) Францияның сол кездегі ... ... ... ... ... ... ... білдірген. Оның ойынша:
жанама салықтар тауар айналымы үшін ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекет пен салық
төлеушілер арасындағы қақтығыстарға, ... ... ... ... әдістермен бостандықты (еркіндікті) шектейді;
жанама салықтар тұтынудың дұрыс бағытын жояды, яғни өз-өзін жояды;
жанама салықтар мемлекеттің шығындарының көбеюіне әкеледі;
жанама ... ... ішкі ... ... ... салықтарды қолданудың нәтижесін болжау мүмкін емес./7,28-
30бет/.
«Ал егер мемлекет тек тікелей салықтар жүйесін қолданса, онда ... ... не ... нені алуға болатынын болжап, көреді» - деген екен
А.Тюрго.
Жанама салықтар жүйесіне қарсылық білдірген Ұлы ғалымдардың бірі ... ... ... өкілі К.Маркс болатын.
К.Маркс салықтар жөніндегі өз еңбектерінде «салық салудың екі ... ... ... болса, онда мен жанама салықтардың қолдануын ... тек ... ... ... ... деп ... ... салықтар тауарлар бағасының өсуіне әкеледі, себебі сатушылар тек
жанама салықтар сомасын ған ... оған қоса ... ... мен
процентін де енгізеді.
Жанама салықтарды төлеу кезінде әр тұлға өзінің төлейтін сомасын
білмейді, ... ол ... ... ... ал ... ... жасырылмайды.
Тікелей салықтар экономикалық қатынастар жүйесіне оңай енеді, себебі
сол салықтар көмегімен салық төлеушінің ... ... ... ... ... Мысалы, табыс салығы сияқты тікелей салық тек ... ... ғана ... ал егер ... ... онда оған сәйкесінше табыс
салығы да болмайды.
Нәтижесінде тікелей салықтар жалпы қоғамдық өнімнің бөлу нормативтеріне
объективті енеді.
Тікелей ... ... ... төлеушілердің шаруашылық
қызметінің нәтижесіне тәуелді болғандықтан, олар ... ... ... ... ... ... түсуіне кепілдік бере алмайды.
Сонымен қатар, тікелей салықтар бойынша нормативтік актілер өте ... ... оны ... төлеушіге (әсіресе қарапайым халыққа) түсіндіру
өте қиын ... ... ... ... ... салу ... ... алу тәртібі,
ставкалары
Қосылған құн салығы Қазақстан Республикасының территориясында тауар
импортының аударымдық өндіріс процесінде және ... ... ... ... ... салу ... құнының бөлігінің бюджетке аударуын
көрсетеді. Салынатын айналым бойынша бюджетке төлеуге жататын қосылған құн
салығы ... ... ... ... ... ... ... мен
алынған тауарға төлеуге жататын қосылған құнға салық сомасы арасындағы
айырмашылық түрінде ... құн ... салу ... ... ... ... салық
салынатын айналым, салық салынатын импорт. Салық салынатын импорт болып
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... құн ... төлеуші мен жүргізілетін тауар өткізу бойынша
айналым табылады: пошта маркасын өткізу бойынша ... ... ... ... баж алынатын өкілетті органмен жүргізілетін
қызметтер; Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қызметтер, мемлекеттік мекемелерге қайтарымсыз негізде
негізгі құралдарды беру, жарғылық капиталға аударымдар, ... ... ... алынған мүліктің қайтуы; ұтыс билеттерінің ... ... ... үй ... ... ... немесе оның
арендасы (бастапқы өткізу мен қонақ үй қызметке ұсыну мақсатында ғимаратты
өткізу арендасынан, және ... үйде тұру ... ... көрсетуден
басқа)./2,205 бап/.
Қазақстан Республикасы территориясындағы акциз салығын төлеушілер болып
мыналар болып ... ... ... ... ... ... акцизделетiн тауарлар шығаратын;
2) акцизделген тауарларды Қазақстан Республикасының кедендiк аумағына
импорттайтын;
3) Қазақстан Республикасының ... ... ... бензиндi
қоспағанда) және дизель отынын көтерме, бөлшек саудада өткiзудi жүзеге
асыратын;
4) егер Қазақстан ... ... ... ... ... аумағында аталған тауарлар бойынша акциз төленбесе,
конкурстық массаны, тәркiленген, иесi жоқ ... ... ... ... ... ... ... өткен және Қазақстан
Республикасының аумағында мемлекет меншiгiне өтеусiз ... ... ... ... асыратын;
5) Қазақстан Республикасының аумағында қызметтiң акцизделетiн түрлерiн
жүзеге асыратын жеке және ... ... ... ... ... табылады./
2,205бап/.
Көптеген елдерде жанама салықтардың салыну принциптері ортақ болып
келеді.
Ол негізгі ... ... ... төлеушілер резидент және резидент емес деп бөлінеді. Резидент-
ол жеке тұлғаның ... бір ел ... алты ... ... ... аралығында
болуы.Ал, резидеттік емес тек ел ішінде ... ... ... салу ... әр түрлі көздерден алған барлық табыстары негізінде
жиынтық табысы ... ... ... салу ... ... асырауындағы әрбір адамға
салық салынбайтын ... ... ... салу ... ... ... әлеуметтік сақтандыруға төлеген
жарналар, кәсіби шығындар жиынтығынан шегеріледі.
Салық сомасы үдемелі салық ставкасы негізінде анықталады.
Жұмыс істейтін ерлі-зайыптылар салықты бірге ... ... ... құн ... ... қызметтері босатылады, олар:
депозиттерді қабылдау және ... ... ... ... ... ... ... операциялар, ломбардтық операциялар, ... ... ... бағалы қағаздарды сақтау, банктік тапсырмаларды
беру,бағалы қағаздармен операциялар, сақтандыру бойынша операциялар, төлем
карточкаларымен, ... ... ... зейнетақы
активтермен басқару бойынша ... ... ... ... ... ... беру, балаларды, қарияларды соғыспен еңбек ардагерлері мен
мүгедектерді қоғау мен әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... ... зерттеу және геологиялық ... ... ... және ... аясындағы қызметпен жұмыстар,
медициналық және ... ... ... ... қызметтер,
қосылған құн салығына бір төлеушімен басқа кәсіпорындарға өткізу, ұлттық
валютамен шетел валютасының импорты; баж ... ... ... бойынша
заңды тұлғаларға тауар импорты; дипломатиялық қызметкерлердің қолданылуы
үшін енгізілетін тауар импорты; тізімге сәйкес дәрілік препораттар ... ... ... ... ... Республикасында қосылған құн салығы төлеуші болып табылмайтын
резидент еместен тауар алған жағдайдан ... ... ... ... ... ... құн ... төлеушілер болып Қазақстан Республикасының Салық
Кодексінің 208 бабына сәйкес Қазақстан Республикасында қосылған құн ... ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалар
табылады.
Тауар импортында қосылған құн салығы бойынша ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасының территориясына тауар
импортының ... ... ... ... ... 208 ... ... қосылған
құн салығы бойынша есепке тұру кезеңінің аяқталуынан 15 күнтізбелік күннен
кешіктірілмей берілген арыз негізінде жүргізіледі, оның ... ... ... айналым көлемі өткізу бойынша айналым минимумынан асады
(10000 а.е.к)
Қосылған құн салығы ... ... ... ... ... құн ... ... арыз негізінде тұруға ... ... де ... ... ... өткізу бойынша айналым көлемі
бар болған жағдайда барлық құрылымдық бөлімшелер бойынша ... ... ... ... өз ... ... ретінде танылуға құқық
берілген. Бұл жағдайда ол құрылымдық ... ... орны ... ... ... арыз беру керек.
2004 жылдың 1 қантарынан бастап ... құн ... ... ... 20%-тен 15%-ке төмендеуі Қазақстанға нарықтық ... ... оның ... экономикалық жүйеге жақындауына
байланысты./35, 24бет/.
Салық ... ... және ... ... импорт. Салық
салынатын айналымымен салық салынатын импорт көлемін анықтау.
Өткізу бойынша тауар айналымы тауарға деген меншік құқығын ... ... ... ... ... ... тауар экспортын;
қайтарымсыз негізде берілуін жарғылық капиталға аударылуын; екі ... ... ... ... ... кейінгіе қалдыру
негізінде тауарлардың түсірілуін; ... ... ... ... кепілдік беруші мен кепілдік ұстаушыға кепілдік мүлігін беруі;
бір құрылымдық бөлімшенің екіншісіне ... ... ... қолдануға
және аренда келісімі бойынша мүлікті ұсыну, интеллектуальды мүлік
обьектісіне ... ... ... ақы ... ... ... жолдамалы
жұмыскерге қызметті жұмысты орындау, бір заңды тұлғаның ... ... ... ... ... импорт болып Қазақстан Республикасының территориясына
енгізілетін тауарлар жатады (жоғарыда ... ... құн ... ... басқа)
Қазақстан Республикасының кеден заңдылығымен импорт айналымында салық
салу көлеміне импорталатын тауар құны, қосылған құн салығынан басқа ... ... ... сомасы қосылады.
Салық Кодексінің 217 бабына сәйкес салық ... ... ... құн ... баға және ... келісімінен шыға өткізілетін тауар
құнының негізінде анықталады, егер трансферттік баға ... ... ... ... ... Республикасының заңдылығымен басқаша
көзделмесе.
Салық салынатын айналым болып ... алу ... ... ... ... ... қайтарымсыз негізде бергенде, сонымен қатар қосылған құн
салығы бойынша ... ... ... ... ... айналым көлемін
өткізу бойынша айналымды жүргізу күніне ... баға ... ... ... оның баланстық құнынан төмен емес. Баланстық құны болып
көрсетілген тауардың бухгалтерлік есепте өткізу ... ... ... ... мүлігін беруде кепілдік берушімен кепілдік алушыдағы салық
салынатын ... ... ... ... ... ... ... шыға анықталады. (қосылған құн салығын қоспағанда).
Үшінші тұлғаға ... ... ... ... ... салық
салынатын айналым көлеміне коммисиялық алым қосылады. Салық салынатын
айналым көлеміне сонымен қоса ... ... ... ... ... ... іскерлік түрі бойынша салық салынатын
айналым көлемін анықтауда айырмашылықтарды орнатпайды. ... ... ... тәртібі іскерліктің барлық түрлеріне жалпы болып
табылады.
Салық Кодексі бойынша ... ... ... ... ... (регламенттелген) жағдайда орындалады: тауарлардың толық немесе
бөліктеп қайтуында, келісім ... ... ... ... төлем ақылар өзгергенде, теңгемен төлеуде өткізілген тауар
құнының айырмасын алғанда,салық ... ... ... түзету қосымша
шот-фактура мен жоғарыдағы жағдайлардың болуын растайтын құжаттар негізінде
жүргізіледі.
Салық салынатын импорт көлеміне тауардың ... құны ... ... ... ... ... ... және де
салықпен басқа да міндетті төлемдер сомасы қосылған құн ... ... ... ... Кодексінің 221 бабына сәйкес Қазақстан
Республикасынан тыс жұмыс, қызмет алуда ... ... ... ... ... ... ... салық төлеушінің айналымы болып
табылады. Резидент емеске ... ... ... ... ... ... жұмыс, қызмет алушы төлеуге жататын сомадан шығады.
Қазақстан Республикасының Салық Кодексінің 222 ... ... ... ... ... ... ... ставкасы бойынша салынады (қара және
түсті металл). Тауар экспорт болып Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... территориясынан
тауарларды шығару табылады.
2002ж 7 ... және ... ... ... ... ... ... 5тоннадан көп емес). Қосылған құн салығына нольдік
ставкамен арнайы экономикалық зонасына тауар ... ... ... ... ... ... өткізу бойынша салық салу алынып тасталған./2,205-278баптар/.
3. Жанама салықтардың шетелдік тәжірибесі
Германия – бұл шағын мемлекет болғанымен мұнда вертикальды ғана ... ... ... теңдік кірісі қолданылады. Жоғарғы табысты
жер, мысалы, Бавария, Вюртемберг, Северный – Рейн – ... ол ... ... ... жерлері болып Саксония, Шлевиг – Голштейн
табылады. Бұл ... ... ... көп ... бойы ... ... органдарға жалпы ұлттық шараларды жүргізу үшін
10,65 трлн нен немесе 13,2 %-зы ... ... ... ... 20,3 ... ... емес түсімдердің соммасы.
Жергілікті салықтардың құрылымына келетін болсақ, 1995 ... ... ... ... ... ... ( 33,45 ... 18,8 трлн нен немесе 56,2 %-зы табыс салығына ... ... ... трлн нен ... ... 12,4 %-зы ... 4,16 трлн ... салғы.
Жалпы мемлекеттік салықтардың өзара қатынасы басқаша, бірақ жалпы
теңдендиялары ... ... ... ... мүлік салығы- 25%-ды,
тұтыну салығы-18,5 %-ды құрады /8/.
Жапонияда мемлекет пен жергілікті ... ... ... салықтың
әртүрлі тобының бөлінісі төмендегі кестеде келтірілген /1 кесте/:
1998 жылы Жапонияның мемлекетгік салықтар соммасы 61 трлн. 157 млрд-
қа дейін көбейді, ... ... 933 млрд мен ... ... есебінен.
Олардың үлестік салмағы өзгермейді, себебі бір мезетте жергілікті
салықтардың ... да ... ... ... ... 19-ғасырдың өзіндей
қалыптасты./9,30-43бет/.
Кесте 1.
Жапонияның 1995 жылғы табыстар бойынша құрылымы
|Салықтар |Барлығы ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |Сомасы |үлесі ... ... |5274 |3394 |644 |1880 |356 ... ... |2553 |1505 |58,9 |1049 |41 1 ... ... |15,29 |11 12 |17,8 |417 |272 ... |9356 |6011 |642 |3345 |358 ... ... индексін ескере отырьш енгізіледі.
1993 жылы 7,2 млн лирға дейінгі табысқа салық 10%-дық ... млн ... млн ... ... табысқа — 22%-дық салық
салынады, 14,4 млн лирден-30 млн лирге дейін-27%-дық ... ... ... жанұясында адам болатын немесе табысы 5,1 млн лирден
аспайтын жанұя салық жеңілдіктерін қолданады. Табыс ... ... ... ... ... ... декларадия толтыру қосылған құн салығы арқылы
жүргізіледі /2/.
Америка Құрама Штаттарындағы салық салу ... ... ... 200 ... бері дамып келеді және нарықтық
қатынастардың әрістеуіне себепші болып келеді. Ірі және ... ... ... ... ... бағытталуы төмендегі кестеде
кәрсетілген /2 кесте/.
Кесте 2.
Америка Құрама Штаты федеративті бюджетінің табыс құрылым (%)
|Салық аты ... |
| |1970 |1980 ... |18,1 |293110 ... ... |10.6 |170140 ... құн ... |41.4 |669 962 ... өнімдеріне баж |7.3 |118618 ... ... |15.2 |145 120 ... емес ... |7.4 |120267 ... |100 |1617217 ... ... ... ... ерекше орында. Оның Франдия мемлекеті
бюджетіңдегі үлес ... Бұл ... түрі ... ... жылы ... басында декларадияланатын табысынан жыл сайын алынып отырады. Салық
салуға фискальді ... ... ... ... және ... ... Табыс негізіне
1 жыл ішінде алынатын барлық түсімдер ... ... ... ... ... мүліктен алынатын табыс салығы, жер иеленуден ... ... ... ... ... Жанама салықтар прогрессивті
сипатқа ие. Оның ... 0-56,8% ... 18.140 ... ... ... салынбайды. Максимальді ставка ... ... ... табыстарға қолданылады. 90-шы жылдары жанама ... бар ... ... ... Есептеудің ставкасы-1%
/2/.
Ресей Федерадиясының салық салу ерекшеліктері
Жанама ... ... ... ... нүкте тұтыну болып табылады.
Табыс төлеудің кең тараған тұрі- ақшалай және ... ... ... қатар салық салу мақсаты үшін материалды түрде алынған табыстар да
есептеледі. Алғаш рет ... ... ... ... ... ... 1997 жылдан бастап есептелді. Материалды пайда түріндегі табыстың
ерекшелігі оның анықталуының есепті сипаты, яғни табысты алуда ақшалай ... ... ... ... ... ... ... материалды
пайда табыс салығын салу мақсатымен келесі негіз бойынша есептелді:
1) Жанама салықтар негізінде төленетін пайыздар рубльдік ... ... ... ... ал ... ... салымдар бойынша-
жылдық 15%. Материалды пайда-бұл банктік ... ... ... ... бойынша есептелген табыс соммасы мен ... ... ... ... оң айырма ретінде қарастырылады.
Табыс салығы 15%-дық мөлшермен ... егер ... ... келісімі бойынша сақтандыру төлемдері
сақтану ... ... ... соммасынан асса. Мұндай жағдайда
материалдық пайда 15%-дық мөлшермен ... ... ... кәсіпкерлер ұйымынан алынған заңдық
құралды жеңілдік шартымен ... ... ... тұлғалардың Ресей Банкі белгілеген
ставканың 213 ... ... ... қолдану үшін төлемі./9,61-74бет/.
Германиядағы салықтың негізгі түрлері: табыс салығы (жеке тұлғаға),
корпорацияға салық, қосылған құн салығы, мүлік ... ... ... ... ... салық, сақтандыру жинағы, мұрағатқа қалдыру және
тартудан салық, автокөліктік салық, кофеге, қантқа, ... ... арақ ... және ... акцизде, кедендік баждар және тағы басқалары. Осы
аталған салықтардың ең ... ... ... ... көбінесе жоғарғы табысты мемлекетке қосылған құн
салығы әкеледі. Бұл табыс ... ... ... ... ... оның
бюджеттік табысы 28% - ке дейін жетеді. Қазіргі уақытта салықтың ... 15% - ті ... ... ... азық – ... ... ... кітап - журнал өніміне 7% - тік төмендетілген ставкамен алынады. ... ... мен ... айналымына қатысты емес.
Қосылған құн салығының Германияда кейбір ерекшеліктері бар. Мысалы,
жеке кәсіпкерлкрдің айналымы ... ... ... 20 мың ... ал ... ... 100 мың ... асырмаса, ондаоның төлемінен
босатылады. Бірақ сонымен қатар олар өзінің шотында көрсетілген ... ... ... ... Бұл ... ... құн салығының
емес, табыс салығының төлеушісі ьолып саналады. Ол белгіленген ... ... ... бас ... құқылы және жалпы негіздегі ... ... ... ... жылы кәсіпкердің табысы 60 мың марка болса, ол
бюджетке қосылған құн ... 80 % - тік есеп шот ... ғана ... және орман шаруашылығының кәсіпорындары қосылған құн салығын
төлеу сомасынан босатылады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... салығын үш ірі топқа бөлуге болады: табыс
салығы, ол оның табыс ... ... ... төленеді; пайдаланудағы салық,
ол табыс жұмсалғандағы өндірілу; капиталға салық, одан ... ... ... ... бюджеттік жүйесінің жетекші звеносы болып қосылған ... ... Рас, ... құн ... ...... Бұл 1950
жылдың басында құрылып, 1954 жылы іске асырылды. Қосылған құн салығы туралы
жасалған мәміле мазмұнынан тәуелді және ... ... ... ... ... ... ставкасы тауар бағасымен байланысты емес.
Салық салу обьектісі болып тауарды сату ... ... ... ... ... бағадан басқа қосылған құн салығысыз жинақтар мен
баждар кіреді. Жалпы ... ... пен ... фабрикаттардың салық
мөлшері алынып тасталынады.
Салықтың негізгі ставкасы – 18,6% жоғарылатылған ставка (22%), өнімнің
кейбір түрлеріне қолданылады (автокөліктер, темекі ... ... ... ... (5,5%) ... азық – ... ... мен ауыл
шаруашылық өнімдеріне, кітаптар мен дәрі – ... ... ... ставка жеке қызмет түрлеріне жатады: туристік ... үй ... ... және ... ... ... жұмыскерлеріне
тамақ.
Қосылған құн салығынан босатылғандар:
• ауыл шаруашылық өнімі;
• әкімшілік, әлеуметтік, ... ... ... ... ... мекеме қызметі;
• кейбір бос мамандықтар: жеке жетекшілік қызметі, жеке
тәжірибелік дәрігерлер
Испанияның қосылған құн ... 1986 ... ... енген, ол
Испанияның Еуропалық экономикалық одағына кіруімен байланысты болды. 1993
жылы қосылған құн ... ... ... ... еңгізілді.
Қосылған құн салығынан ішкі айналым алынады. Салық салу обьектісі-
заңды және жеке ... ... ... және ... ... жылы ... 4%, 7%, 16%, құрады.Олар жыл сайын экономикалық
конъюнктураға байланысты өзгереді. Экспорт кезінде қосылған құн ... да, ал ... ... - тік ... - ... бірінші қажеттілігін алады (нан, бидай, сүт,
жұмыртқа, көкеніс, жеміс, кітап, газет, дәрі – ... ... - тік ... бірінші топтан басқа азық – түлік, үй жануарлары, аз
қамтамасыздандырылғандарға тұрғын үй, басқа да қызметтер ... ... ... ... ... мұражай, көрме, спорттық ұйымдар
және тағы басқалары.
16% қалғандарына салынады.
Қосылған құн салығынан босатылғандар: ... ... ... ... қызметтер, қаржылық және банктік операциялар,
сақтандыру ісі. Егер тауарлар мен қызметтер ... құн ... ... ... құн ... сатылады. Қосылған құн салығы төлемдік құжатқа
беріледі. Есеп беру кезінде 5 миллионнан көбі құжаттық ... ... құн ... ... ... ... тоқсандық айға тоқсан
сайын ұсынылады. ... өтіп ... үшін 50 мың ... ... ... 3 айға ұсталса – 10% - тік салық мөлшері; 6 айға – 50%, 6 ... ... ... ... ... ... ... салықтарды қарастырсақ, олар әр
елде әртүрлі сипатта ерекшеленеді. Еуропалық Одақ шеңберіндегі салық ... ... ... ... ... ... орын алады.
Сондай-ақ қосылған құн салығы Одақтағы маңызды шарт боып ... ... ... ... ретро даму жүйелерінде жалпы ... ... ... салықты кеңінен қолданды.
Еуропалық Одақтың көптеген елдерінде қосылған құн салығы тұтынуға салық
болып табылады. Ал кейбір ... ... ... ... ... енді ... шет мемлекеттерінің жанама салықтарды салу тәжірибесімен
танысайық.
Ресейде қосылған құн салығы (ҚҚС) 1992 жылдың 1 қаңтарында енгізілді.
Ол өндірістің барлық кезеңінде ... ... ... ... бөлігінен
алып тастауды білдіреді және тауар, қызмет пен жұмыс құны және өндіріс ... ... ... ... ... құны арасындағы айырмашылықпен
анықталады. Салық салу объектісі – тауар, қызмет және ... ... ... ... құн ... бойынша бір топ жеңілдіктері бар.
Қосылған құн салығы 1996 ... ... ... ... ... және федералдық бюджетке түсетін салықтық түсімдердің жартысынан
көбін ... ... ... құн салығының негізгі тауарларға ставкасы
- 20%; әлеуметтік негізі бар тауарларға - 10%. Барлық жанама салықтар жалпы
салықтық ... ... ... ... ... ... 1-ші қаңтарында қосылған құн салығы ... ... шот ... есеп ... ... ... ... салығын төлеушілер тауарларды тарату бойынша операцияларды жүргізгенде,
сондай-ақ оларға қосылған құн салығы салынса да, ... да, ... ... ... ... ... сату ... және
белгіленген бағалар бойынша сатып алу кітабын жүргізеді.
Акциздер мемлекет монополиясы болып табылатын және ... ... ... жоғары рентебелді өнім мен тауарларға салынады.
Мемлекет акциздерді ұсыныс пен ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланылды. Акциз арақ-шарап және ... ... ... ... ... бұйымдар, сондай-ақ
бензин, мұнай және т.б, ... 1993 ... 1 ... ... ... ... енгізілді.
АҚШ қосылған құн салығын салудан бас тартқан. Бұл елде ... ... ...... ... отыны, авиациялық керосин;
өнеркәсіптік бұйымдарға салық – автомобиль ... ... ... ... аң аулауға арналған заттар, медициналық вакциналар; көлік ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
1993 жылдан бастап «салықтарды үйлестіруге» байланысты ... ... бұл ... ставкасы 14-тен 15%-ға ... ал ...... 7%-ға ... салық жүйесінің басты элементі – қосылған құн салығы. Ол ... ... ... 1954 ... ... ... Орталық бюджеттің
кіріс бөлігінде қосылған құн салығы 41,4%-ды құрайды. Қосылған құн ... ... ... ... ... құн ... 4 ... ставкасы бар
(18,6%, 22%, 7%, 5,5%). Қосылған құн салығынан толық және ... ... ... Бұл салықты салу тәртібі барынша икемді. Кемітулер
мен ... ... де ... ... ... ... да, ... құн
салығы Францияның салықтық түсімдерінің 45%-ын қамтамасыз етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... – табыс табу емес, ішкі
нарығын сондай-ақ ұлттық өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығын ... ... ... ... саясаты құралы ретінде импортталатын тауарлар мен
ішкі нарықтың ұқсас тауарларының бағасын теңестіріп ... ... ... ... ... ... бір ... жергілікті басқару органдарының бюджеттеріне
аударылады. ... ... ... ... ... ... ... жасалған бұйымдар, қант, кондитерлік өнімдері, сыра,
минералды су, көлік құралдарының кейбір түрлері.
Ұлыбритания салық салу ... ... ... барлық салықтық
түсімдердің 30%-ға жуығын алады. Басты орынды ... құн ... ... ... ... 17%-ын ... ... құн салығын салу базасы
тауарлар мен қызметтер өндірісі мен таратылуының әрбір кезеңінде ... ... құн ... ... ... – 17,5%, ... -5%, үй отыны мен энергиясы үшін қолданылады. Бұл елде ... ... ... орынды акциздер алады. Басқа ... ... ... ... отын ... пайдаланатындар барынша көп
акцизделеді. Күшейтілген спирттік ішімдіктерге, шарап, сыра және ... ... ... ... және ... ... ... өнеркәсіптік мақсаттарға пайдаланатын спирт
акцизделмейді./5,13-19бет/.
Меншіктің қолдан ... ... ... тағы да бір ... ... ... алым алынады. Бұл Ұлыбританиядағы ең ежелгі салық. Бірінші рет ол
1694 жылы құжаттарға салық ретінде енгізілген. Кейбір өзгерістері бар ... заңы ... бұл ... ... ... ... ... Кеден бажы Еуропа Одағына кірмейтін мемлекеттерден келген
тауарлардан ... Бұл ... ... ... ... ... салық, жүгіру жарыстарынан алым (ат пен иттер шабысы) жатады.
Канадада ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтерге
салық алады. Бұл салық 1920 жылы соғыс кезінде жиналған ... өтеу ... ... ... ... ... ... енгізілген. 1991 жылғы
реформадан кейін ... ... ... құн ... ... ... алу да федералдық үкіметтің айрықша құзіреті болып табылады.
Негізгі акцизделетін тауарлар: ... ... ... мен ... баж ... федералдық басқарманың юрисдикциясында болды.
Саудаға салық салудан табыс конфедерациясы құрылу кезеңінде негізгі ... ... ... ... ... ... және ... Америка мен
Дүниежүзілік Кеден ұйымындағы еркін ... ... ... келісім-
шарттарына сәйкес көздерінің дамуы әсерінен мемлекеттік табыс көзі ... ... ... ... салықтар Жапонияның салық салу жүйесінде маңызды орынды алады.
Бұлардың ішінде негізгісі – сатудан салық ... құн ... ... 1997 жылы ... ... мемлекеттің жалпы табысының 25,8%, 1999
жылы 42,8%-ын құрады. Салық сомасы тауардың сатылатын ... ... жылы ... ... 3% - дан 5% - ға ... ... объектісі –
қосылған құн. Сатудан салық импорттық операцияларға да қолданылады./17,24-
28бет/.
1. ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... БӨЛІГІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ЖАНАМА САЛЫҚТАРЫНЫҢ РОЛІ
Бұл тарауда еліміздің ... ... ... көзі ... ... ... алатын орны, жанама салықтардың төлем
көрсеткіштері, оларды есептеу тәртібі мен ... ... ... ... ... ... ... Сарыарқа
ауданы бойынша жанама салықтарының нақты түсімдері қарастырылады.
2.1 ... ... ... ... ... салықтардың ішінде маңызды болып қосылған құн салығы табылады –
ол 1992 жылы еңгізілді. Ол республика бюджетінде салық ... ... ... ... ... мемлекетке оны төлеу нәтижесіндегі залалдарды
баға көтеру жолымен өтейді және ... ... ... ... ... ... обьектісі болып “қосылған құн” табылады, ол шартты таза өнім, ... ... ... бар таза ... ... ... шығындар қосымды мүмкін, мысалға, жарнамаға шығындар.
Қосылған құн салығы - көп жақты салық, ол ... пен ... әр ... алынады, ол өзіне ... ... ... ... ... ... тек өнімді өндіру мен өткізу
кезіндегі қосылған құнға салық түседі. Салық салу ... баға ... және ... ... ... есебінен баға өсімінің әсерін
бермейді: баға көтеріледі. ... қоса ... ... ... алдында
кәсіпкерлер теңдігі пайда болады. 2004жылы 1 ... ... ... 15%, яғни ... ... ... 15%-ке төмендеді жалпы елде
өндірістік экономикалық қатынас дамуының оң факторы ... ... ... ... болу ... 1917 ... соңында енгізілген
бірінші акциз 1921 жылы 14% дейінгі жүзім шарабының күштілігіне байланысты
салынды. Одан кейін шарап күштілігіне ... ... ... 20% дейін
жоғарылады. Ресми құжаттарға қарағанда, бюджеттің табыс бөлігін қамтамасыз
ететін осы ... ... ... пен ... ... ... ... Осы 1921 жылы темекі өнімдеріне, капирус қағазына,
сіріңкелерге де акциз енгізілді.
Акциз жүйесі келешекте, 1922 жылы 3 ақпанда ... ... ... ... ... ... ... балға, салқындатылған
сусындарға, 1922 жылы ... ... ... ... ... ... байланысты кеңейтілді.
1922 жылдың аяғында қантқа акциз салығы бекітіліп, 1924 жылы қайтадан
алынып тасталды. Қантқа акциз ... ... ... ... ... бұл ... сауда айналымында қанттың жетіспеушілігінен туындады.
Жеңіл өнеркәсіптің бірқатар салаларының дамуы және сәйкесінше тұтыну
нарығының ассортиментінің ... ... ... ... ... ... ... өсуі көп тұтынылатын заттарға салық ауыртпашылығын
төмендетуге мүмкіндік ... ... 1923 және 1924 ... ... салығы тұзға 45 тиыннан 22 тиынға, керосинге 80 – 60 тиынға ... ... және ... өнеркәсіпті өз өндірісінде
акциздік салық салу объектілерін ... ... және ... ... ... 1922 ... заңға сәйкес химиялық және балық
өнеркәсібіне жіберілетін тұзға салық ставкалары төмендетілді. 1923 ... ... ... ... ... өнімдеріне акциз
салығы заңға сәйкес алынып тасталды.
1924 – 1925 ж.ж. акцизді дамыту ... ... ... ... ... ... ... 1924 ж. дайын өнімдік сыраға
акциздік салық салу жүйесі өзгертілді. Бұл ... кері ... ... сыраның өте жоғарғы бағасы акциз салығының түсімін азайтты.
Сондықтан 1925 ж. сыраға ... ... ... (шелегіне 1 руб. 70
тиыннан 75 және 78 тиынға дейін). 1925 ... ... арақ ... ... ... ... және оған сәйкесінше акциздік салық салынды.
/18,53бет/
1926-1927 ж.ж. жанама салықтар облысына ... ... ... 1927 ж. ... акциз алынып тасталды. 20 ... ... бұл ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге
ауылдық тұтынудың басқа өнімдері нарықта жеткіліксіз болғандықтан, ауылдық
жерлерге ... ... ... көзі ... табылады (жыл сайынғы түсім 15-18
млн. рубльді құрады). Ауыл мен қала ... ... ... ... ... ... ... салу қажеттілігі төмендеді. Бұл кезде
оның саяси мәні жоғары болды, өйткені қала халқына қарағанда, тұзды ... ... ... ... ... бұл түрі ... да ... ауыр
тиген болатын. Осы жылы крахмалды қант ... және ... ... бір уақытта жоғарылауымен байланысты кофеге акциз алынып тасталды.
Керісінше бұл ... ... ... ... ... ... ... салығы тағайындалды.
1927 ж. тұзға салынатын акциз бойынша мемлекеттік түсімнің орнын
толтыру ... ... және ... заттарға салық салу
енгізілді. Осы жылы папирустық қағаз бойынша акциз түсімдері аз және ... ... ... бұл өнім ... ... ... ... жылы ұсақ жүзімдіктер мен шарап дайындауды кеңейту ... және ... ... ... ... ... ... керісінше
коньяктар мен ашты шарапты шығаруға жіберілетін ... ... ... салу
жоғарылады.
1930 ж. СССР-да кеңестік акциз салудың дамуына байланысты акциз ... ... ... салынды: «салық салуға ірі түсім түсуді қамтамасыз
ететін өнімдерді тарту және жанама салық ... қала мен ауыл ... ... ... олардың арасында тепе – ... ... одан әрі ... одан ... ... оның ... салу
объектілерінің санын одан әрі жоғарылатты.
1930 жылдардың басында тұтынушылардың сатып алу қабілеті төмендеді,
өйткені бұл ... ... ... басқару жүйесі
тұтынушылық сұранысты шектеу есебінен өндірістік қордың жинақталуына әсерін
тигізді./12,98-120бет/.
Онжылдық ... ... салу ... ... ... ... және акциз бойынша кірістер ... ... ... берді. Халықтың төлем қабілеттілігінің өсуі және ... ... ... ... түсімдердің жылдан жылға өскені
байқалды. Бұл жаңа ... салу ... ... ... ... және 40
градустан жоғары спирттік өнімдер, резеңке аяқ – ... ... ... заттар және т.б.) мен соғысқа дейінгі акциздік салық салу
ставкаларына қарағанда жоғарғы ставка орнатылуы. /6,125бет/
1930 жылы СССР ... ... ... салу ... ... ... салықтық реформа жүргізілді. Барлық жанама салықтар
(кедендік алымдардан басқа), ... ... тура ... ... ... ... қабылданған желісінде тауарларды және қызметтерді сату
кезінде тұрғындардан өндірілетін айналымға салынатын салыққа ауыстырылды.
Осы жылдары әлемдік ... ... ... ... тар
мазмұнда болды – ол экономикалық реттелетін тұтынудағы белгілі тауарлар
тобының ... ... ... ... ретінде анықталды. Кеңестік
салықтық тәжірибеде де айналымға салықты енгізу, бюджеттің шығын бөлігінің
көптеген баптарының орнын толтыратын жаңа ... ... ... ... айтқанда, бұл бюджеттің табыс бөлігін қалыптастырудың
жаңа механизмін енгізу.
Бұл синтетикалық ... ... ... ... ... ... өте ... болды. Айналымға салықты
тауарлардың және қызметтің бөлшек бағасына қосу әдісі және олардың ... ... ... бюджетті толықтырудың және тұтыну қорынан
қаражаттардың өндірістік жинақтау қорына аударылуының тиімді көзі ... ... бұл әдіс ... құндылықтар айналымынан қаржылық
ресурстар қозғалысының қол ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің жаңа
моделі енгізілді. Экономиканы орталықтан жоспарлау, яғни жүз ... ... ... ... ... ... ... мұндай модельде салықтық жүйеге болу мүмкін емес еді, яғни ... ... ... ... табылады. Жеке меншік жойылды.
Мемлекеттік кәсіпорындарда табылған ... ... ... салықтық емес
формада таратылып отырды. Осы кезде акциздік салық жоғалып кетті. Қағаз
жүзінде, заң ... ... ... ... яғни ол салықтар
әділетсіз ретінде құрылды, мұндай ... ... елде ... ... деп ... ... Кейінірек, Кеңес үкіметінде салық капитал
айналымында қайта ... ... ... ... ... ... салу тарихының дамуының жаңа бетін, яғни ... ... ... 1992 ... ... және ... реформалар
ашты деуге болады. Батыс моделіне сүйене отырып, Қазақстанның ... ... ... Оның ... салық, яғни акциз салығы да өз орнын
тауып, дамып келе жатыр. Акциз салығы негізінен соңғы ... ... ... бірақ барлығына емес, тек өзіне тән белгіленген бөлігін
ғана. Мысалы: акциздік салық салуға міндетті базалық ... бірі ... ... мен ... ... болып табылады.
Акциздік ставкалары тауар құнына қатысты пайыз (адвалорлық) негізінде
қойылады немесе заттай ... ... ... ... ... белгіленеді. Қазақстандық салық жүйесіндегі акциз ... ... ... ... салудың классикалық принциптеріне толық
жауап береді деуге болады, яғни оған алкоголь өнімдері, спирттің ... ... ... ... ... газ, жанар – жағармайдың кейбір
түрлері т.б. ... ... ... ... тауарлар тізімі қалыптасқан және де
мемлекеттік табыстардың қалыптасуында акциздердің ролі елеулі болып келеді.
Салық салу айналым бойынша ... ... ... ... ... ... мен ... жатқызылатын салық сомасы арасындағы
айырмашылық ретінде анықталады. 1997жылдан бері Қазақстанда ... ... ол ... ... құн салығы бойынша шегеріске Қазақстанда
қосылған құн салығы бойынша есепте ... ... ... ... жатқызылады; басқа жағдайда жабдықтаушының ... ... ... құн ... ... ... қарастырылған, олар оның әрекет
ету кезеніңде бірнеше рет өзгерді. ... ... ... ... ... түріндегі жеңілдік және нольдік ставка қолдану жеңілдігі.
Босату арендаға және иемдену құзығымен жер қолдану ... ... ... және ... ... ... ... және
депозиттік операциялар, шоттарды жүргізу, ... ... ... бойынша операцияларға, валюта мен бағалы қағаздар импортына,
пошта маркаларына, конверттерге; медициналық көмек көрсету мен ... емес ... іске ... ... мен ... баж ... ... қызметтерге, білім, мәдениет, спорт, дене
шынықтыру, діни ұйымдарының ... ... ... ... іздеу жұмыстарына; Қаақстан Республикасының Үкіметімен
анықталатын тізім бойынша құрылғы мен ... ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Нольдік ставка шетелдік дипломатиялық және оларға ... ... ... ... мен қызметтердің экспортына
сонымен қоса өкілдіктердің, олардың отбасының ... жеке ... ... ... мен ... ... халықаралық тасымалдау
бойынша қызметтерге, бірінші саудада қымбат ... ... ... ... құн салығын қолдану тәжірибесі басқа ... ... ... ... салық салу ставкасын дифференциациясына бағытталған.
Мысалға: Францияда (ең бірінші қосылған құн ... ... ... үш ... ... ... - 2,1%, ... - 5,5%
және жоғарылатылған – 25% (есептеу базасына). ... ... ... ... ... ... ... медициналық
қызметтер, кейбір тұрмыстық жағдайы төмен қызметтер./22,15бет/.
Салық салу ставкасының дифференциациясы салыққа әлеуметтік ... мен ... ... реттеуші роль атқаруға және халықтың
жеке топтарының өмір деңгейіне әсер етуге ... ... ... ... ... тәртібі, шегеріске жатқызу және төлеу
мерзімі
Қазақстан Республикасының салық салу тәжірибесінде жанама ... ... – ол ... құн ... ... ... ... 205-ші бабына сәйкес қосылған құн салығы тауарларды (жұмыстарды,
қызмет көрсетулерді) өндіру және олардың ... ... ... ... ... ... ... айналым құнының бір бөлігін бюджетке
аударуды, ... ... ... ... тауарлар импорты
кезіндегі аударымды білдіреді. Салық ... ... ... ... ... ... құн салығы сатылған тауарлар (жұмыстар, ... үшін ... ... құн ... ... мен алынған
тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсетулер) үшін төленуге тиісті құн ... ... ... ретінде айқындалады.
Қосылған құн салығын анықтау тәсілдері.
Бюджетке төленуге тиіс ... құн ... ... үшін ... ең негізгі екі кең таралған әдіс қолданылады:
1. ... ... ... Ол ... ... анықталады:
ҚҚС=С*ҚҚ
Мұндағы: С- салық ставкасы;
ҚҚ- қосылған құн.
2. Жанама (шегерім) әдіс. Ол келесі формуламен анықталады:
ҚҚС=ҚӨ-ҚС
Мұндағы: Қ – ... ... - ... өнім ...... ... өнім ... жылға дейін Қазақстанда қосылған құн салығын төлеудің кәсіпорынның
табысына ... ... ... ... ... ... ... төленген салық сомасы өнімнің өзіндік құнына енген. Нәтижесінде
салық солай жинала ... ... ... құн ... салу ... ... ие ... Салық салу саласындағы мамандардың пікірі
бойынша бұл салықты мұндай жолмен есептеу, оған ... ... ... ... ... нәтижесінде Қазақстандық тауарлардың бәсекелестік
қабілеттері төмендеп, елге инвестиция ағымына кедергі болды.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында қосылған құн салығын ... ... ... ... ... ... Бұл әдістің мәні
өткізілген өнімге қатысты есептелген салық сомасы толық бюджетке төленуде
емес, бюджетке тек ... және ... ... ... ... ... ... ғана төленеді.
Іс жүзінде қосылған құн салығын төлеудің Қазақстан республикасының
«Салық және бюджетке төленетін ... да ... ... ... бірге Қаржы министрлігінің № 37 «Қосылған құн салығын төлеу және
есептеу туралы» ... бар. Онда бұл ... әр ... ... ... ... және ... тәртібі белгіленген. Сонымен
қатар, қосылған құн салығын салудың кейбір жағдайларын 4- ші кестеден ... ... құн ... ... ... жағдайлары
|№ |Жағдайлар ... ... |
|1 ... құн ... ... |→ ҚҚС ... ... табылатын |
| |шегеру құқы бар: ... ... ... |
| | |→ ҚҚС ... ... ... |
| | ... ... ... шот ө |
| | ... ұсынған («ҚҚС-сыз»деген |
| | ... ... |
| | |→ ... емес үшін ... |
| | ... ... ... |
|2 |ҚҚС ... егер ... ... жатпайтын |
| |байланысты төленуге тиісті болса: |шараларды ... ... | ... мен ... |
| | |→ ... үй ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... автокөлігіне; |
| | |→ ... ... ... ... | ... тауарлар мен |
| | ... |
| | ... ... ... |
|3 ... ... ҚҚС сомасын |→салық салынатын айналымнан тыс |
| |түзету: ... ... мен |
| | ... бойынша; |
| | ... оның ... ... |
| | ... ... ... бойынша; |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
|4 ... ... ҚҚС ... |→ҚҚС бойынша болашақта төленетін |
| |есепті кезеңде есептелген ... ... ... |
| ... асып ... | |
|5 ... ... ... салынатын |→ҚҚС төлеушісі өнімдерін әр қашан |
| |айналымнан асып кетсе ҚҚС ... ... ... ... |
| ... ... егер ... ... ... нөлдік |
| |келесілер орындалса: ... ... ... жалпы |
| | ... ... ... 70% - |
| | |нан ... |
|6 ... ... ... ... ... ... шотына |
| | ... ... ... бойынша |
| | ... ... |
| | ... ... бойынша салынатын |
| | ... |
|7 ... ... ... ... ... ... және т.б. |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| |түзету: ... |
| | |- ... ... өзгерсе; |
| | |- ... ... баға ... |
| | |- ... ... ... |
| | ... қызметтің бағасынан |
| | ... ... ... ... ... тауарлар бойынша төленуге тиіс қосылған құн
салығының сомасын шегерімге жатқызу негізділігі өте маңызды болып ... ... ... құн ... ... ... бар болуына
үлкен мән беру қажет. Импортталған тауарлар бойынша есепке тек Қазақстанның
кедендік шекарасында төленген салық сомасы ескеріледі.
Әлемдік тәжірибеге ... ... ... ... ... молайту
үшін қосылған құн салығы «жөнелтілген ел» ... ... ... ... Республикасының аумағына Ресей Федерациясынан ... ... құн ... 16% көлемінде салынады, ал Қазақстан
Республикасынан Ресей Федерациясына экспорт ... ... ... ... қолдану қосылған құн салығының сомасын бюджеттен ... Оны ... ... алғашқы да 90 күнге тең болса, 2002 жылдың
басынан бастап, ол 60 ... ... ... ... бұл ... ... ... төлемдердің төлену мерзіміне де ... мән ... ... ... ... ... ... үшін өсімпұл қолданылады.
Бірақ салық органы мерзімін ұзартуға рұқсат берген ... ... ... ... ... ... орындау мерзімдерін
өзгерту туралы шешімінің қолданылуы онда ... ... ... ... ... ... ... орындау мерзімін өзгерту тәртібін
Қазақстан Республикасының ... ... құн ... ... ... ... ... ұсыну жағдайы
алады.
Тәжірибеде қосылған құн салығы жүйесінде бұл салықтан босатудың екі
тәсілі бар:
Бірінші тәсіл. Оның мәні жабдықтаушымен ... ... ... ... қолданылады: ~ ... ... ... ... ... азаюына.
Оны сіздер 1-ші суреттен көре аласыздар.
|Өткізілген өнім бағасы ... ... ... ... | ... ... | |ҚҚС ... 1.Тауарларды жабдықтаушы төлеген салықты шегеру құқысымен жеңілдіксіз
қосылған құн салығынан босату
шоттарды
табыс ету негізінде салық органдарымен қайтарылады.
Оны сіздер 2-ші суреттен көре ... | | | ... ... ... | |ҚҚС | ... салықтық|
|салуды есепке алып | | | ... ... ... ... | | | ... ... |
|бағасы | | | ... алу |
| | | | | |
| | ... ... | | ... | ... ... | | |
| | ... | | ... ... ... ... ... шегеру құқысымен
жеңілдікті есепке ала отырып қосылған құн салығынан босату
Негізінен салықтан ... ... ... экспорты мен адамдарды
тасымалдау қызметіне қолданылады.
Екінші ... ... құн ... ... бұл ... ... ... бермей төлеу ретінде бейнеленеді.
Сонымен қатар, төленген салық сомасы ... ... ... бағасына енгізіледі. Оны сіздер 3-ші және 4-ші сызбалардан көре
аласыздар.
|Өткізілген өнім құны |
| | ... | ... | | | ... ... | ... | ... | ... |
| | | | | | ... ... 3. ... жабдықтаушы төлеген салықты шегеру құқығысыз,
жеңілдікті есепке ала отырып ҚҚС-тан босату
|Жеңілдетілген салық салу кезіндегі тауар ... |
| ... ... | ... ... 4. ... ... төлеген салықты шегеру құқығысыз,
жеңілдікті есепке ала отырып ҚҚС-тан босату
Бұл тәсіл бойынша Қазақстан ... ... ... ... құн ... ... барлық тауарларға қатысты қолданылады.
Қосылған құн салығы бойынша ... ... ... ... ... бойынша минимумге әкелінген.
Қосылған құн салығының кейбір ерекшеліктерін айта отырып, оның 2001ж. 1
шілдесіне дейін қолданып жүрген екі ... ... ... ... бір
процент, 16% енгізілді. Сонымен қатар, қосылған құн ... ... осы ... ... ... Ондай салықтық жеңілдік жасау
келесілелерге байланысты:
| | | | ... ... ... |ҚҚС | ... ... ... алып | | | ... төлемдер|
|өткізілген тауардың | | | ... ... ... | | | ... ... |
| | | | |алу |
| | | | | |
| | ... ... | | ... | ... ҚҚС-сыз | | |
| | ... | | ... 5. ... ... төлеген салықты шегеру құқысымен
жеңілдікті есепке ала отырып қосылған құн салығынан босату
| ... өнім құны | |
| | ... | ... | | | ... ... | ... | ... | ... ... ... 6. Тауарларды жабдықтаушы төлеген салықты шегеру құқығынсыз,
жеңілдіксіз, ... ... ... салу ... тауар бағасы |
| ... ... | ... ... 7. ... ... ... салықты шегеру құқығынсыз,
жеңілдікті есепке ала отырып ҚҚС-тан босату
Бұл ... ... ... ... ... ... сәйкес
қосылған құн салығынан босатылатын барлық тауарларға қатысты қолданылады.
─ Қосылған құн салығын есептеудің бірыңғай әдісін ... ... ... ... ... салу ... ... Қосылған құн салығының теңеспеу мәселесін шешу қажеттілігінде;
─ Жеке сипаттағы жеңілдіктер санын азайту үшін.
Қазақстан Республикасында келесілер салық салу ... ... ... салынатын айналым;
─ салық салынатын импорт.
Қосылған құн салығы бойынша салық салынатын импортты анықтау. ... ... ... ... ... ... ... аумағына әкелінетін немесе әкелінген ... ... ... болып табылады.
Қосылған құн салығын төлеушілері:
─ мемлекеттік мекемелерді ... ... құн ... ... ... тұлғалар;
─ тауарларды импорты кезінде Қазақстан Республикасының кеден
заңдарына сәйкес сол ... ... ... аумағына
импорттайтын тұлғалар болып табылады.
Кез-келген (он екі айдан ... ... ... ... ... қызметтерді) өткізу бойынша айналымның мөлшері
12 000 еселенген айлық есептік көрсеткіштен астам ... ... осы ... ... ... он бес күнтізбелік күннен кешіктірмей қосылған құн
салығы ... ... қою ... ... органына өтініш беруге ... ... құн ... ... ... ... ... қосылған құн
салығын салуға жататын тауарларды (қызметтерді, жұмыстарды) өткізуді жүзеге
асыратын немесе ... ... ... тұлға қосылған құн салығы
бойынша есепке қою туралы өтінішті салық ... ... ... бере ... бойынша айналымды анықтау ... ... ... мүлік есепке алынбайды./2,124-128бет/.
Заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшелері болған жағдайда, өткізу бойынша
айналым көлемі осы тұлғаның ... ... ... ... бойынша
айналымдары ескеріле отырып айқындалады.
Тұлға мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін он ... ... ... құн ... ... ... қою туралы салық органына өтініш берген
жағдайда, мұндай тұлға салық органы осы қосылған құн салығы бойынша есепке
қою ... ... ... ... ... ... құн ... төлеушіге
айналады.
Салық салынатын айналым және салық салынатын импорт.
1. Тауарларға қатысты өткізу бойынша айналымға келесілер
жатады:
... ... ... беруді, оның ішінде: тауарларды сатуды;
тауарларды тиеп ... оның ... ... тауарларға
(жұмыстарға, қызметтерге) алмастыруды; тауар экспортын; тауарды
тегін беруді; жарғылық капиталға жарна төлеуді; ... ... ... жалақы есебінен тауар беруін;
─ Тауарды төлем мерзімін ұзарту шартымен тиеп жөнелтуді;
─ Мүлікті қаржы лизингіне ... ... ... ... ... тиеп ... ... төлемеген жағдайда кепіл берушінің кепіл ұстаушыға
кепілге қойған мүлкін;
─ Кәсіпкерлік қызмет мақсаты үшін ... ... ... ... жатпайтын шараларды өткізу үшін, сондай-ақ қосылған ... ... не оның ... ... ... басқа да тұлғалардың жеке ... ... Бір ... ... осы ... ... ... болып
табылатын бір құрылымдық ... ... ... тауар жөнелтуін білдіреді.
2. Жұмыстарды, қызмет көрсетулерді өткізу бойынша айналым кез-келген
жұмыстар ... ... ... ... ... ... олардың
тегін орындалуын, сондай-ақ тауарды өткізуден өзге сыйақы үшін кез-
келген қызметті, оның ішінде:
─ мүлікті уақытша иелікке беруді және ... ... ... ... Санаткерлік меншік объектілеріне, соның ішінде жарғылық капиталға
салым ретінде берілетін ... ... ... ... жалдамалы қызметкерге жалақы есебінен жұмыстар
орындалуын, қызметтер көрсетуін;
─ Дербес төлеушілер болып табылатын бір ... ... ... ... ... орындауын, қызметтер көрсетуін
білдіреді./4,98-103бет/.
3. Мыналар өткізу бойынша айналым болып табылмайды:
... құны екі ... ... ... ... салық
жылы ішінде жалпы сомасы 100 айлық есептік көрсеткіштен ... ... ... беру не ... ... ... дайын өнімді мердігердің дайындауы,
ұқсатуы, ... ... ... ... және ... ... үшін алыс – ... тауарларын тиеп жөнелтуі.
Аталған тауарлар Қазақстан Республикасының шегінен тыс ... ... ... ... ... ... әкету Қазақстан Республикасының кеден ... ... ... ... тыс ... ... ... жүзеге
асырылса, аталған тауарлардың тиеп жөнелтілуі;
─ Қайтарылатын ыдысты тиеп жөнелту. Құны онымен ... ... ... ... және осы өнімді беру жөнінде шартта
белгіленген талаптармен және ... ... ... алты ... мерзімде өнім берушіге қайтарылуы тиіс ыдыс деп аталады.
Егер ыдыс белгіленген мерзімде қайтарылмаса, ... ыдыс ... ... енгізіледі;
─ Тауарды қайтару;
─ Шартта белгіленген талаптар мен мерзімдерде қайта әкелуге ... ... ... да мәдени және спорт шараларын өткізу
үшін Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерге әкету, ... ... ... ... ... сәйкес «Тауарларды
уақытша әкету» кеден режимімен рәсімделсе, өткізу бойынша ... ... ... ... «Жол құрылыс» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің негізгі қызметі автомобиль ... салу және ... ... Бұл ... ... ... қаласының Алматы ауданы бойынша Салық
комитетінде салық төлеуші ретінде ... Осы ... ... ... құн ... есептеу үлгісін қарастырайық. Оны
сіздер 5 - ші кестеден көре ... құн ... ... теңге
|№ |Атауы ... ... |ҚҚС |
|1 |А |2 |3 ... ... айналым сомасы |
|1 ... құн ... ... |9 525 078 |1 524 012 |
| ... | | |
|2 |ҚҚС тың ... ... ... |- |- |
| ... | | |
|3 ... ... айналымды түзету |- |- |
|4 ... тыс ... ... ... |- |
| ... ... | | |
|5 ... босатылған айналым |- |- |
|6 ... ... |9 525 078 |Х |
|7 ... ҚҚС ... |Х |1 524 012 ... алынған тауарлар бойынша ҚҚС-ын шегеру |
|8 ... ... ... ... |2 313 568 |370 170 |
| ... (жұмыстар, қызмет | | |
| ... | | |
|9 ... ... сатып алынған |- |- |
| ... | | ... ... ... ... |- |- ... |Сатып алынған барлығы |2 313 568 |Х ... ... ... ... |- |- ... ... ҚҚС-тың жалпы сомасы |Х |370 170 ... ... ... ... тиіс ҚҚС ... ... ... кезеңіндегі бюджетке |Х |1 123 842 |
| ... тиіс ҚҚС ... | | ... құн салығы бойынша салық салынатын айналымды анықтау. Қосылған
құн салығын төлеушінің тауарларды ... ... ... ... ... салық салынатын айналым болып табылады.
Қосылған құн салығы бойынша салық кезеңі күнтізбелік ай болып табылады.
Егер алдыңғы тоқсан үшін бюджетке төленуге тиіс ... құн ... ... ... 1 000 ... ... көрсеткіштен кем болса, онда салық
кезеңі тоқсан болып табылады.
Ауыл шаруашылық өнімін ... ... ... арналған арнаулы салық
режимін қолданатын қосылған құн салығын төлеушілер үшін ... ... ... ... күші ... қызметті жүзеге асырудан бюджетке
төленуге тиіс қосылған құн салығы бойынша салық кезеңі салық жылы ... құн ... ... ... ... ... үшін ... құн
салығы бойынша декларацияны салық кезеңінен кейінгі айдың ... ... ... ... шаруашылық өнімін өндіруші заңды тұлғаларға арналған арнаулы ... ... ... құн салығын төлеушілер әр тоқсан үшін
қосылған құн салығы бойынша ... ... ... кейінгі айдың 15-
інен кешіктірмей табыс етуге міндетті./2,128-135бет/.
Акциз ставкаларын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді ... ... ... (адвалорлық) және заттай ... ... ... сомада (тұрлаулы) белгіленеді.
Алкоголь өнімдеріне акциз ставкасы онда су ... ... ... болу ... байланысты бекітіледі. Спирттің барлық
түрлеріне акциз ... оның ... әрі ... мақсатына қарай
анықталады.
Алкоголь өнімдерін өндіру үшін өткізілетін спиртке акциз ставкасы
алкаголь ... ... үшін ... ... ... белгіленген базалық ставкадан төмен белгіленуі мүмкін.
Бір күнде жасалған су – спирт ... ... ... ... ... ... Vсп * Асп / ... – су- спирт қосындысының көлемі,
Vсп- спирт көлемі,
Асп- спирт градусы,
Асорт - өндірілген өнім градусы.
Алкоголь өнімін ... ... ... төмен акцизбен сатып
алған спиртті алкоголь өнімін өндіруден басқа мақсатқа пайдаланған кезде,
осы спирт ... ... ... ... өнімін өндірушісі болып
табылмайтын тұлғаға сатылатын спирттің барлық түрлері үшін ... ... ... бойынша қайта есептеліп бюджетке төленуі
тиіс./13,145-151бет/.
Қайта есептеу мен ... ... ... алушы жүргізеді. Бұл
жағдайда емдік және формацевтік дәрі – ... ... және ... көрсету үшін алынған спирт мақсатқа сай пайдаланылмаған жайдайда
қолданылады.
Төтенше оқиғалардың салдарынан ... ... ... ... ... ... ... жағдайда акциз толық
мөлшерде төленеді. Егер акциз алу маркаларын төтенше ... ... ... ... ... ... маркаларын салық органдары
жоюға жасалған есептен шығару актісі ... ... ... өнімдерді маркалауға арналған маркалар жоғалса ... ... ... ... ... ... Са * Км * Vmax.
Мұндағы
А- бюджетке төленетін акциз сомасы,
Са- акциздің ... ... ... ... ... ... ... саны,
Vmax- ыдыстың максималды көлемі (декаметрмен), яғни бір ай ... ... ... ... ... істен шығарған кезде.
Тұрлаулы акциз ставкасы белгіленген акцизделетін ... ... ... ... өткізілген заттай нысандағы акцизделетін
тауарлар көлемі ... ... ... ставкалары белгіленген акцизделетін тауарлар
бойынша салық базасы ... осы ... ... мен ... ... ... ... бағалар бойынша анықталатын ... ... ... құны ... ... ... және ... жөніндегі қызметті жүзеге асыру
кезіндегі салық базасы лотореяны ... ... ... ... ... ... тіркеген кезде жүлде қорына жатқызылатын сома
алынып тасталған, оған акциз ... ... ... түсім сомасы
ретінде анықталады және шығарылым тіркелгеннен кейін ол өзгертілмеуге
тиіс. Лоторея билеттерін сатуға ... ... ... және оның ... ... лоторея билеттерін өткізу басталғанға дейін он
күнтізбелік ... ... ... ... ... ... ... Лоторея билеттерін сатуға шығаруды ... ... ... орган белгілейді.
Тұрлаулы акциз ставкасы белгіленген ... ... ... кеден аумағына импорттау кезінде салық базасы
импорттлатын акцизделетін тауарлардың ... ... ... ... акциз ставкалары белгіленген акцизделетін ... ... ... ... база импортталатын акцизделетін
тауарлардың Қазақстан Республикасының кеден заңдарына сәйкес айқындалатын
кедендік құны ретінде анықталады.
Импортталатын ... ... ... ... кеден
заңдарында кедендік төлемдерді төлеу үшін белгіленген күні төленеді.
Ойын ... ... ... ... ставкаларының ең жоғарғы
және ең төменгі шектерін Қазақстан Республикасының Үкіметі бар жылға
есептеп белгілейді.
Ойын бизнесі ... ... ... асыру кезінде ойын
столы, ақша ұтысы бар ойын ... ... ... салық салу
обьектісі болып табылады. Ойын бизнесі бойынша акциз сомасы есептеу
салық ... ... ... ... ... салынатын обьектілердің
санына қолдану арқылы анықталады.
Акциз сомасы салық салу обьектісінің тұрған жері бойынша бюджетке ай
сайын төленуге міндетті, яғни ... ... ... айдың 20 – ... ал ... ... кезеңінен кейінгі айдың 15 – нен
кешіктірілмей салық органдарына табыс етілуі керек.
Мұнай ... ... ... ... ... заңды тұлғаға
және жеке тұлғаға таратылуы акциздік салық салу арқылы жүргізіледі, яғни
бензинге ставка 500 теңге 1 ... және ... ... 60 ... 1
тоннасы үшін.
Бөлшек саудада тарату (соңғы тұтынушыларға) ... ол ... тек қана ... құю ... ... ғана емес және ... ... тұтынушыларға дизель отыны және ... ... ... ... болып табылады. Дизель отыны және бинзинді
көтерме саудада өткізумен айналысатын жеке және ... ... оны ... ... да ... төлеушілер болып табылады./26,71-76бет/.
Заңды және жеке тұлғалар ... ... ... айдың 15-інен
кешіктірілмей салық органдарына декларация тапсыруы керек.
2000 ... 28 ... №137 ... ... ... ... « Акцизделетін тауарларға акциз ставкалары
туралы, Қазақстан Республикасында өндірілетін және ... ... ... ... ... ... таратылатын және ойын бизнесі » және нұсқаулар
Қазақстан Республикасының ... ... ... 2000 ... ... ... дизель отыны және бинзиннің бөлшек саудасында
таратылуы литрлерде ... ... ... аудару онда өлшеу
жүргізілетін температурадан болатын қысымдылығы көрсеткішіне байланысты.
Бензиннің барлық түрлеріне ... ... 0,730 ... ... ... ... 0,769 кг/ литр. Осыдан
шығады:
1 тонна бензин = 1000кг / 0,730кг/литр = 1370 литр.
1 тонна дизель отыны = 1000 / ... = 1300 ... ... ... үшін және дизель отынын және бензинді ... ... ... ... қосу үшін 1 литр үшін ... есептік
ставкасын анықтау қажет, ол қойылған акциз ставкасының мұнай ... ... және бір ... үшін ... ... анықталады.
Акциздің есептік ставкалары:
Бензин үшін 500тг / 1370л = ... ... үшін 60 / 1300л = 0,05 ... ... ... ставкасы бөлшек саудада өткізілген 1литр
дизель отыны мен бензинді өткізу бағасына қосылады.
Бөлшек саудада өткізілген ... ... мен ... ... тоннамен
көрсетіледі. Бұл үшін бөлшек саудада өткізілген бензин мен ... ... ... тоннаға ауыстырылады, яғни орталықтандырылған қысым
көрсеткішін қолдану арқылы келесі формуламен анықталады:
Бензин ... М ... = V литр * ... / ... отыны бойынша: М тонна = V литр * ... / ... ... - ... ... ... мен ... көлемі,
V литр - дизель отыны мен бензин көлемі литрде.
Спирт алкоголь өнімдерін өндіруге тауар өндірушіде лицензия болғанда 1
литріне 30 ... Осы ... ... ... ... ... ... келтіре
кетейік./30,15-23бет/.
Алкоголь өнімін өндірумен айналысатын “Арай” акционерлік ... ... ... ... үшін 1250 литр спирт өнімін шығарды және бұл
кәсіпорынның арақ, спирт және ... ... ... да ... ... бар ... ... Республикасының Үкіметімен мұндай өнім
түріне 30 теңге ставка ... ... ... ... үшін акциз
ставкасын акциз базасына көбейтеміз, ал ол ... 1250 литр ... ... 1250л. х 30 тг. = 37500 ... осы ... өнім ... төленетін акциз ставкасы 37500
теңгені құрады.
Белгілі бір мезгілден кейін “Арай” Акционерлік қоғамы, яғни 15 ... ... арақ ... ... Ол ... ... ставкасы 1 литріне 60
теңгені құрайды. Ал өнідірілген өнім ... осы арақ түрі ... ғана ... ... 1562 ... арақты құрады. Акциз ... ... бір ... ... ол ... 187500 теңгені құрады,
(3125 литр х 60 тг.). Сонымен ... 16-ы күні 1200 литр (600 ... ... ... ... және ол бойынша 60 теңге акциз ставкасы қолданылып, ... ... ... литр х 60 тг. = 72000 ... ... арақ ... түрлері бойынша “Арай” Акционерлік
қоғамы өндірілген өнімдерді 19 қараша күні ... ... ... ... ... 259500 теңге ол “Асыл” (487500 тг) және ... ... ... бойынша төленетін салық сомасының қосындысы.
Сонымен қатар алкоголь өнімдерінің келесідей түрлеріне қолданылатын
салық ставкаларын ... ... ... – 20 ... ... ... және ... өнімдері – 30 теңге/1 литр;
- шампан шараптары – 20 теңге / 1 литр
- сыра – 7 теңге/литр
Осы ... ... ... ... салу ... ... механизмін
келесідей негізде жүргізіледі.
Мысалы “Арай” Ашық Акционерлік Қоғамы бірінші жинаған күні 1720 литр
коньяк, 3450 литр – “Алма” ... 867 литр ... ... ... 2850 литр – ... өнімін өндірді делік. Осы өнім түрлері
бойынша қолданылатын акциз ставкалары әр түрлі ... олар ... ... ... сомасының мөлшері бюджетке 10-ы қараша айына
дейін төленуге тиіс.
Өнідірілген коньяк көлемі 1720 ... ал оған 1 ... 20 ... ставка
қолданылатындықтан келесі соманы құрайды.
1720 литр х 20 тг = 34400 тг.
“Алма” шарабы бойынша және ... ... да ... өнім ... ... ... есептеу үшін оған қолданылатын акциз ставкасын ... ... ол ... 1 литр бойынша 30 теңгені құрайды. Сонда “Алма” шарабы
бойынша 103500 теңге (3450 х 30 тг) және ... ... да ... ... (867л. х 30 тг) ... ... Ал жалпы шарап өнімдері бойынша
төленетін салық сомасы 129510 (103500+26010) теңгені құрайды./45,51бет/.
Сонымен қатар өндірілген шампан ... ... ... сомасы келесіні
құрайды (Шампан шараптарына салық ставкасы 1 литріне 20 теңге) ... ... 2850 ... ... ... ... сомасы:
2850 литр х 20 тг. = 57000 тг.
2.3 Астана қаласының Сарыарқа ... ... ... ... талдау
Астана қаласының Салық Комитеті 1990 жылдың 16 наурыз бұйрығымен Қазақ
ССР Қаржы Министрлігімен пайда болды. ... ... сол ... ... , ... саны 25 адам ... Салық есебінде үш мыңға жуық ... ... ... ... мен ... ... 370,0 млн сом
құраған.
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Заңды
бекіткен кезде ... ... ... Р.А ... 10 жылы ішінде Комитет көптеген күрделі өзгерістерге
ұшыраған. 1998 жылдың тамызында Салық Комитеті 2-ге ... ... ... ... ... бөлінген. Қызметкерлер штат ... 380 ... ... ... ... ... материалдық база жақсарылды
және салық төлеушілер саны 16639 адамға дейін, ал салықтарды жинаушылық 117
ретке өсті.
Астана қаласының Сарыарқа ... ... ... ... салықтық орган
болып табылады. Ол салықтық бюджет алдындағы ... ... ... жүргізеді.
Комитет қызметін қаржыландыруды Астана қаласының Салық Комитеттерін
қаржыландыру жоспары бойынша республикалық ... іске ... ... фискалдық саясатты құру және жүргізу;
салықтық заңдылықтардың орындалуын бақылау; ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету; бюджетке түсетін салықтар мен
төлемдердің толығын және ... ... ... ... және ... ... ету ... негізгі жұмысы болып табылады./43,52-
60бет/.
Қазіргі таңда Салық Комитетінің құрылымында 9 негізгі бөлім бар. Бөлім
мамандары салық төлеушілердің ... ... ... ... шешумен
байланысты ұсыныстары мен кеңестерін табыс етеді. Тұрақты талдау ... ... ... ... ... іске асуын қамтамасыз етеді.
Егер жоспарланған мөлшерде салықтар түспесе , онда оның ... ... ... ... ... толық түспеуінің қысқартуын
ұйымдастырумен байланысты жұмыстармен, жылдық жиынтық ... ... ... құн ... бойынша декларациясын, жеке
кәсіпкерлерден есеп ... мен есеп ... ... ... Өз
уақытында жоғары айтылғаны бойынша реестрді құрап есеп бөліміне бөлуге
беріледі.
Салықтардың түсуін, ... салу ... даму ... және оны
құрайтын элементерін, осы негізде бюджетке түсетін түсімдердің ... ... ... ... әр ... ... ... мақсаты.
Қазақстан Республикасының салық жүйесін салудың екі ... ... әрі ... әрі ... жұмыс істеуде. Бұл екі жүйе , ... және ... ... салу жүйелері. Біздің елде бірін-бірі толықтырып,
салық жүйесіндегі мағынасы ... тең ... ... ... қолданылып жүрген жанама салық салу жүйесі қосылған құн
салығын, акциздерді қамтиды. Бірақ мен осы ... ... ... ... да енгіздіріп қарастырдым, себебі олардың бюджеттің кіріс көзін
қалыптастыруда рөлі үлкен. ... ... ... ... ... олар ... сипатына келеді. Олардың қызметі 1995 ... ... ... ... басқа да міндетті ... ... ... заңымен реттеледі. Қазіргі кезде қосылған құн ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы» Қазақстан Республикасының Кодексімен реттеледі.
«Салық және бюджетке ... ... да ... ... ... ... ... бойынша қосылған құн салығы тауарларды
(жұмыстарды, қызметтерді) өндіру және олардың айналысы процесінде қосылған,
оларды өткізу бойынша ... ... ... ... бір ... ... ... Қазақстан Рсеупбликасының аумағындағы тауарлар импорты
кезіндегі аударымды білдіреді. Салық салынатын айналым ... ... ... ... құн салығының сомасы арасындағы айырма ... құн ...... ... ... ... енетін
жанама салықтардың бір түрі./14,4-19бет/.
Қосылған құн салығы ... ... ... ... ... ... Оған ... 6-ші кестеден көре аласыздар:
Кесте 6
Қосылған құн салығының жалпы салықтық түсімдердегі үлесі
|Көрсеткіштер |2002ж. |2003ж. |2004ж. |
| |млн. ... |млн. ... |млн. ... ... ... |724 321 |100 ... |100 |1 070 866 |100 ... | | | | | | ... құн |159 929 |22 |176 108 |22 |231 338 |22 ... | | | | | | ... да |564 392 |78 |616 458 |78 |839 528 |78 ... | | | | | | ... ... отырғандай, жоғарыда айтылған тұжырым дәлелденді.
Мысалы, 2002 жылы мемлекеттік бюджеттің ... ... 724 321 ... құраса, соның ішіндегі 22%-зы немесе 159 929 млн теңгені ... ... ... Ал 2003 ... 2002 ... ... ... 68 245 млн теңгеге өскеннің өзінде, қосылған құн ... ... ... өзгермей 22% -ды құраған. Ал 2004 жылы салықтық түсімдер
1 070 866 млн ... ... Бұл ... 2002 және 2003 ... сәйкесінше, 346 545 млн теңгеге және 278 300 млн ... Яғни осы 3 ... ... құн ... ... өзгермей 22%-ды
құраған. Оның себебі: 2002, 2003, 2004 жылдары жалпы салықтық ... ... және ... қосылған құн салығының да абсолюттік шамасы
өскен. 2003 жылмен 2002 ... ... ... құн ... 16 179 ... ал 2004 ... 2003 жылды салыстырғанда 55 230 млн. теңгеге ... – 2001 ... ... ... мен ... Федерациясы
арасында екі жақты салық салуды болдырмау үшін ... шарт ... ... ... ... ... Ресей Федерациясында ... ал ... ... ... ... босатылды. Ал Ресей болса
Қазақстанның импорт қатынастары бойынша ең негізгі ... ... Ал енді ... мен Ресей арасындағы айналымды көрсетіп өтейік.
Ол 7-ші кестеде бейнеленген.
Кесте 7
Қазақстанның сыртқы сауда айналысы
|Елдер ... млн. АҚШ ... ... млн. АҚШ ... |
| |2002 |2003 |2004 |2002 |2003 |2004 ... елдері |1980,1 |2744,3 |2672,1 |1131,1 |1258,5 |1839,8 ... ... |836,0 |1210,6 |1448,0 |447,4 |612,8 |715,7 ... ... |27,7 |19,4 |12,0 |15,9 |26,1 |25,7 ... ... |1516,0 |2499,0 |1861,7 |451,4 |403,5 |539,6 ... мен |1,3 |2,2 |0,6 |5,5 |7,4 |15,4 ... | | | | | | ... ... |1510,5 |2336,7 |2637,2 |1603,8 |2731,7 |3309,5 ... ... |1146,5 |1751,4 |1752,6 |1351,8 |2439,2 |2891,9 ... | | | | | | ... |5871,6 |8812,2 |8631,5 |3655,1 |5040,0 |6445,6 ... ... айтқандай Ресей Федерациясы Қазақстан Республикасының ең
негізгі сауда серіктесі деген тұжырым дәлелденді. Мысалға, біз барлық жылды
жеке-жеке ... ... тек үш ... ... ... алып көрейік. Сонда
үш жыл ішінде сауда қатынастарының нәтижесі экспорт бойынша 4 650,5 млн.
АҚШ ... ... ... 20%- ін, импорт бойынша 6 682,9 млн. АҚШ
долларын немесе 44%-ды құраған.
Қазақстанның мемлекеттік ... ... ... ішкі ... қатысты
көлемін келесі, яғни 8-ші кестеден көре аласыздар.
Кесте 8
Жалпы ішкі өнімге қатысты қосылған құн салығының үлесі, %-пен
|Көрсеткіштер |2002ж. |2003ж. |2004ж. ... ... |29,1 |28,3 |32,7 ... Қосылған құн салығы |6,4 |6,3 |7,1 ... емес ... |2,9 |1,6 |1,4 ... ... ЖІӨ, млрд. тенге |2 485,4 ... ... ... көріп отырғандай қосылған құн салығының үлесі ... ... ... әлдеқайда үлкен. Дегенмен, салықтық түсімдердің үлесін
2003 жылдың ... 2002 ... ... ... ... ол деген макроэкономикалық деңгейде мәз емес жағдай. Абсолюттік
шамамен көрсеткенде жуық шамамен 26 162 млн. ... ... Ал ... ... ... бұл ... тек қуантатын жағдай: 2003 жылды 2002 жылмен
салыстырғанда 312,5 ... ... ... ... ... ... ... осылай қарқынды өсуі жалпы экономиканың
тұрақтанғанын көрсетеді. 1-ші ... ... ... ... ... ... үш жыл ... Қазақстан Республикасының ішкі
өндіріс тауарларына қосылған құн салығының динамикасын көре аласыздар. Оның
қарқындылығы әр түрлі ... ... ... ... ... ішінде қосылған
құн салығының ең көп түсімі 2004 жылдың қаңтарында болған. Ол 14 093 ... ... Осы ... ... ... яғни 2003 және ... салыстырғанда, 2004 жылдың көрсеткіші 9 366 млн теңге ... ... және 2 737 млн ... немесе 1,2 есе көп. Тағы айтып кететін жағдай,
2002 жылдың ... ... да ... қосылған құн салығы түскен. Ол 11 356
млн теңгені құраған. 2003 жылмен 2002 жылды салыстырғанда 6 629 млн теңгеге
немесе 2,4 есе көп. Үш ... ... айы ... ... қарасақ, онда
тағы да 2002 жылдың және 2004 жылдың көрсеткіштері алға шығады. ... 7 664 млн ... және 7 478 млн ... ... бірақ бұл
жылдардың көрсеткіштерін сәйкес жылдардың қаңтарымен салыстырғанда 3 692
млн теңгеге немесе 32,5% - ға және 6 615 млн ... ... 46,9 ... ... Республикасының ішкі өндіріс тауарларына қосылған құн
салығының динамикасы
Ал 2003 жылдың ақпан айының көрсеткіші бұл жылдардағы ... 2002 ... ... 3 194 млн теңгеге немесе 41,6%-ға; 2004
жылдың көрсеткішінен 3 008 млн теңге немесе ... ... ... ... қосылған құн салығының түсімі тағы да 2002 жылы байқалған: ... – 5 808 млн. ... 2003 жылы – 4 920 млн. ... 2004 жылы – 363
млн.теңге. Ал сәуір айынан бастап беталыс ... яғни 2002 ... ... екі жылдың көрсеткіштерінен әлдеқайда азайған: 2002 жылы – 4 165 млн
теңге; 2003 жылы – 8 134 млн теңге; ал 2004 жылы – 6 500 млн ... ... ... бұл ауытқуды былай көрсетуге болады: ... ... 2003 және 2004 ... ... 20,1 –ға және ... ... ... көрсеткіштер арасында 2004 жылдың көрсеткіші ... яғни 2 570 млн ... ... 2002 жылы – 4 165 млн ... жылы – 6 308 млн теңге болған. Бұл екі жылмен 2004 жылды салыстырғанда
1 595 млн теңгеге немесе 38,3%-ға және 3 738 млн ... ... ... ... айы ... ең көп ... тағы да 2003 жылы ... жылы – 5 468 млн теңге; 2003 жылы – 7 409 млн теңге; 2004 жылы – ... ... ... Яғни 2003 ... 2002 және 2004 ... 1 941 млн ... ... 26,2%-ға өскен және 3 395 млн
теңгеге ... ... ... ... ... 2004 ... көрсеткіші тағы да
төмен, ол 2002 және 2003 жылдармен салыстырғанда 2 177 млн теңгеге немесе
25,4%-ға ... ... ... да 2004 ... ... ... ... 4 129 млн теңгені құрады. Ол 2002 мен 2003 жылдармен ... млн ... ... 40,6%-ға және 4 039 млн теңгеге немесе 49,4%-ға
төмендеген./38,21-35бет/.
Ал қыркүйек айында қарқынды өсу үлгісін көруге ... 2002 жылы ... млн ... 2003 жылы – 7 250 млн; 2004 жылы – 8 603 млн ... ... бойынша 2004 жылдың көрсеткіштері барынша көп, оның абсолюттік шамасы
10 576 млн теңгені құрады. Бұл ... 2002 және 2003 ... 1 870 млн ... немесе 17,7%-ға және 3 053 млн теңгеге
немесе 28,9%-ға өскен. Ал ... ... ... ... 2003 ... күрт ... не бары 81 млн теңгені құраған. Оны 2002 ... ... ... ... 7 124 млн ... ... ... және 7 834 млн теңгеге немесе 100%-ға ... Ал ... ... 2003 ... ... одан әрі ... ... -4 304 млн теңгеге
шығынға айналған екен.
Қосылған құн ... тек ішкі ... ... ғана ... ... импортталатын тауарларға да салынатыны ... ... ... кірісін қалыптастыруда импортталатын ... ... құн ... ... декларациялануға тиісті, Қазақстан бойынша
түсімдер елеулі орынға ие. ... құн ... ... салық салынатын
импортты анықтау: Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... салық
салынатын импорт болып табылады.
Жоғарыда айтылғандай, 2002 ... 2003 ... 2004 жылы ... ... саду ... ... млн АҚШ ... құраған.
Соның ішіндегі импорттың үлесі 39,4% немесе 15 140,3 млн АҚШ долларына
жетеді. Ал сол ... ... ... құн ... ... ... қосымша – А дан көре аласыздар.
Суреттен көріп отырғандай, жалпы бес жыл ішінде мемлекеттік ... ... ... 403 532 млн ... ... ... Оны жылдар бойынша
жіктеп қарасақ, онда 2002 жылы – 25 630 млн теңге, 2003 жылы – 39 531 ... 2004 жылы – 74 450 млн ... және 2002 жылы – 113 099 млн ... жылы – 150 822 млн ... ... түсім түскен екен. Осы сомалардың
тиісті ... ... ... бюджет кірісін қалыптастыруда рөлін
анықтап көрейік: 2002 жылы ... ... ... ... 330 267 ... жетсе, соның 7,8%-ын импорт бойынша қосылған құн салығы алған. 2003
жылы бюджеттегі салықтық түсімдер сомасы 524 058 млн теңгені ... ... ... ... 7,5% болған еді. 2004 жылы жалпы сома 724 321 млн теңге
болып, соның 10,3%-ы импорттан алынатын қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... млн теңгені құрап, оның 14,31%-ы
импорттан алынатын қосылған құн ... ... ... ... оны 6-шы
кестеден де көруге болады. Бұл кесте жоғарыда келтірілген 3-ші суреттің
сандық көрінісі болып ... ... ... ... ... құн ... бойынша
түсімдер әр кезең сайын өсіп отырған. Оған себеп болған импорттың өсуі. Бұл
көрсеткіш ішкі өндіріс тауарларына салынған ... құн ... ... де асып ... ... үш ... ішкі өндіріс тауарларынан 229 004
млн теңге болса, импорт бойынша қосылған құн ... ... ... теңге болған. Бұл құбылыс жалпы экономикадағы жағдайды зерделеуді талап
етеді.
Қосылған құн салығының ... ... ... ... мемлекет тұрғысынан бұл салық баға өзгерісіне өте икемді, яғни
бюджеттік қаржыларды инфляциялық процестерден ... ... ... құн ... ... ... ... елдерінде
қолданылады. Бұл салықтың мәні мен төлеу тәртібі көптеген ... ... ... ... құн ... ... ... тәсілдері мен
салық ставкаларында болады. Мысалы, ... ... (0 - ... тауарлар экспорты мен тамақ, медициналық және тағы да басқа
әлеуметтік сипаттағы тауарларға ... ... ... ... ... 12-25% ... қолданылады.
Кесте 10
2000-2004 жылдар аралығындағы импортқа қосылған құн салығы бойынша
түсімдер
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... |1195 |2206 |3336 |8522 |9548 ... |1102 |2653 |3974 |8001 |9938 ... |1950 |2704 |4039 |7461 |10173 ... |1746 |2966 |5020 |9153 |12582 ... |1747 |3298 |5720 |9238 |12249 ... |2258 |3425 |6151 |9053 |12369 ... |2222 |3156 |6322 |9359 |13664 ... |2130 |3466 |7478 |9847 |13044 ... |2330 |3864 |7839 |10132 |13516 ... |2770 |4174 |8650 |10135 |14892 ... |2985 |4018 |8662 |10436 |13563 ... |3195 |3601 |7258 |11762 |15284 ... ... ... ... 25% - дан астам ставка сән – салтанат
бұйымдарына ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқаларға) арналған.
Бірақ Еуропалық Одаққа мүше елдер қазіргі ... ... 15%-ға ... белгілеуді қарастырып жатыр. Өйткені қосылған құн ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің тиімділігі,
кәсіпорындардың қаржылық жағдацларының сауығуы, олардың ... ... ... яғни жеке ... ... мен ... ... салығы
түсімдерінің оған баламалық жоғарылакын күте алады.
Жоғарыда айтып кеткендей қосылған құн ... ... ... ... салықтардың бір түрі болып табылады.
Сондықтан бұл салықты мемлекет көбінесе экономиканы «тежегіш» ретінде
қолданылады. Бірақ бұл ... ... ... тән ... ... бар. ... кейбіреулерін сіздер төмендегі 10-ші кестеден
көре аласыздар./16,56-60бет/.
Кесте 11
Қосылған құн салығының артықшылықтары мен кемшіліктері
|№қ.қ. |Артықшылықтары ... |
|1 |А |Б ... ... ... баға ... құн салығының тым жоғары|
| |өзгерісімен тікелей ... ... ... ... ... ... |қабілетін төмендетеді және өнім |
| ... ... ... үшін ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... өнім |
| |табылады. ... өз ... тез |
| | ... мүмкіндік бермейді. |
|2. |Дефференцияланған ... ... ... ... ... |
| ... құн салығы мемлекетке |аударылғандықтан, оны регрессивті|
| |тұтынушылық сұранысқа қатысты ... деп те ... ... |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... функцияны атқарады және |Сатып алған тауарла бойынша |
| ... ... ... ... құн салығын төлеу |
| ... мен ... ... ... ... ... |
| |либерализациясын тиімді ... құн ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... әдісін |
| |реттеуінің ең ... ... ... ... ... үшін |
| ... және ... шығу үшін|айналыс қаржыны пайдалануға |
| ... ... бірі ... |
| ... ... | ... |Әлемдік тәжірибеде қосылған құн |Қосылған құн салығының жоғары |
| ... ... тек ... ... ... ... |
| ... ғана ... ... ... өзін өзі ... |
| |саны бойынша да ерекшеленеді. ... ... ... ... ... бұл ... салықтың реттеушілік |
| ... ... ... ... |мүмкіншіліктерін теріс қолдану |
| |алу ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... Салық Кодексінің 244 бабына сәйкес
салық салынатын айналым бойынша ... ... тиіс ... ... ... ... ... айналым бойынша есептелген қосылған құн
салығының соммасымен шегеріске жатқызылатын ... ... ... ... ... құн ... ... 15% ке тең және ... ... ... қолданылады. Нольдік ставка бойынша Қазақстан
Республикасының Салық ... 222-224 ... ... ... ... ... салынады. Импорт айналымы бойынша қосылған құн ... ... ... ... ... 15%-ке тең.
Қосылған құн салығын төлеу мерзімі болып күнтізбелік жыл ... ... ... тиісті орташа айлық қосылған құн ... ... ... ... 1000 ... есептік көрсеткіш аз болса салық кезеңі
болып тоқсан табылады. Ауыл шаруашылық өнімдерді өндіру заңды тұлғалар үшін
арнайы ... ... ... ... құн ... ... үшін ... болып салықтық жыл табылады.
Қосылған құн салығын төлеуші қосылған құн ... ... ... ... кейінгі айдың 15 күнінен кешіктірмей ұсынуы міндетті.
Ауыл шаруашылық өнімін өндіретін заңды тұлға үшін ... ... ... ... құн ... ... ... құн салығына
декларацияны әр тоқсанға ... ... ... ... 15 ... ... жылдан шот-фактура реестрін ұсыну туралы жағдай енгізілді,
бірақ бұл жағдай қызмет атқарған жоқ. 2003 ... ... ... ... ... ... көлемі 150000 тенгеден асатын салықтық кезең
ішінде алынған тауарлар бойынша өкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құн салығы төлеуші әр салық кезеңіне қосылған құн ... ... ... бойынша орнатылған мерзімнің бір күн ерте немесе
сол күні қосылған құн салығы төлеуі ... ... ... ... құн ... ... төлемдерді
төлеу үшін Қазақстан Республикасының кедендік заңдылығымен анықталатын
күнде төленеді.
Импортталатын тауарға қосылған құн салығын ... ... ... ... ... ... ... егер импортталатын
тауарлар өнеркәсіптік өңдеу үшін арналған ... ... ... ... газ, ... ... табылады.
Өндірістік өңдеу үшін импорт бойынша тұрақты тауар алатын қосылған
құн салығын төлеушіге мемлекеттік ... ... жыл ... ... ... ... ... қосылған құн салығын ... ... ... ... ... ... ... төлеу мерзімі өзгертілген салық сомасын өтеуді үш
айлық ... ... ... ... ... ... ... Өтелмеген
міндеттеме соммасына үш айлық кезең өткеннен ... бір ... ... пеня
есептеледі.
Қосылған құн салығының төлеу мерзімінің ... үш ... ... ... үшін ... материалдармен импорттайтын салық
төлеушілерге ... ... ... құн ... ... ... ... тізімі қысқарды. Алдында тізімге ауыл шаруашылық
өндірісте қолданылатын құрылғы, ... ... ... бөлшектер
медикаменттер қосылды. Қазіргі СК импортына ғана көрсетілген.
Егер осы ... ... ... ... ... ретіндегі
салық сомасын анықтағанда тауар алушы алынған тауарларға төлеу жататын
қосылған құн салығын шегеруге құқығы бар, егер ол ... ... ... ... ... және ... талаптар орындалса:
- тауар алушы қосылған құн салығын төлеуші болып табылса;
- жабдықтаушымен өткізілген тауарға шот-фактура ұсынылған;
- тауар ... ... құн ... ... ... ... құн ... соммасы болып табылады:
- қосылған құн салығы жабдықтаушымен шот-фактура бойынша төлеуге
жататын салық соммасы;
- жүк кедендік ... ... ... ... ... ... ... растайтын төлем құжатында көрсетілген салықтық
сомма;
- қолма-қол есеп айырысуға алынған тауар болғанда, ... ... ... құн ... ... ... ... салық кезеңіне
жатқызылады. Қосылған құн салығы ... ... егер ... ... ... ... қосылған құн салығын төлеушінің кәсіпкерлік іскерлігіне жатпайтын
шараларды жүргізумен ... ... ... ... басқа тұрғын-үй қорының ғимараты;
- негізгі құралдар ретінде қолданылатын жеңіл көліктер;
- ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер, аренда келісімі бойынша
аренда берушімен жөндеуге ... ... ... ... ... ... берілген мүлік Қазақстан Республикасынан тыс
әкелінгеннен басқа.
Шегеріске алдында жатқызылған ... құн ... ... келесі
жағдайларда жатқызылмайды:
- салық салынатын айналым мақсатын емес қолданылған тауар бойынша;
- тауарлар мен негізгі құралдардың бүлінуі, жоғалтуы жағдайында.
Салық ... ... ... және ... ... ... келген
жағдайда келісім талаптары, баға өзгергенде, тенгемен төлеуде өткізілген
тауар құнының айырмасын алғанда щегерісті түзетуге жатқызады.
Шегеріске жатқызылатын ... құн ... ... ... ... ... кезеңінде жүргізіледі. Алдында шегеріске жатқызылатын табысқа
тауар бойынша күмәнді міндеттемелердің соммасын ... ... ... ... ... оны ... ... сәтінен үш жыл
мерзімінде шығарылуы тиіс./20,51-58бет/.
Егер қосылған құн ... ... ... құн ... ... төлеу жүргізілсе, салық соммасы төлеу жүргізілген салық кезеңінде
шегеріске ... ... Егер ... құн салығына жабдықтаушы –
төлеушіні банкрот деп санағанда шегерістен қосылған құн салығын алу ... ... ... ... туралы Әділет Министрлігінің шешімі
шығарылған салық кезеңінде жүргізіледі. Алдыңғы салық кезеңі бойынша
күмәнді ... ... ... құн ... ... ... оны ... жатқызу сәтімен екі жыл ішінде жүргізілді, ... жыл ... ... туралы жағдай күмәнді міндеттемелер бойынша жаңа
қосымша.
Салық салынбайтын айналым мақсатында қолданылатын ... ... ... ... төлеуге жатқызылатын қосылған құн салығы
шегеріске жатқызылмайды. Салық ... және ... ... ... ... ... немесе бөлуші әдіс бойынша тауармен
анықталған қосылған құн салық соммасы шегеріске жатқызады.
Қосылған құн салық соммасын ... ... ... салық жыл
ішінде өзгертілуі мүмкін емес. Осы бапқа сәйкес шегеріске ... құн ... ... ... ... ... ... табысты анықтауда шегеріске жатқызылады. Пропорционалды әдіс
бойынша шегерімге жататын ... құн ... ... ... жалпы
соммасында салық салынатын ... үлес ... ... ... әдіс бойынша шегеріске жатқызылатын қосылған құн
салығының соммасын ... ... ... және ... ... ... тауарлар бойынша қосылған құн салығын ... ... ... құн ... ... жатқызғанда оның қандай
айналым түріне жатқызылатынын ... ... және ... ... әр
түрлі субшоттарында жеке-жеке ескерту қажет. Салық салынатын және салық
салынбайтын айналымға жататын қосылған құн салығын ... ... ... ... салық соммасы айналымының жалпы соммасына салық салынатын
айналымның үлес ... ... ... Бұл жағдай қосылған құн салығы
декларацияны ұсынғаннан кейінгі есептелген ... ... ... ... субшотында ескеріледі.
Ал енді біз жанама салықтардың (акциз және қосылған құн салығы) соңғы
үш жылдарда ... және ... ... ... жеке-жеке
қарастырайық. Бірінші республикалық бюджеттің орындалуын қарастырамыз. Әр
жыл сайын жанама ... ... ... Оны ... келесі, яғни 3-ші
суреттен көре аласыздар.
Сурет 13. Қазақстан Республикасының республикалық ... ... ... орындалуының динамикасы
Бұл суреттің сандық көрінісі 8-ші кестеден бейнеленген. Ал егер бұл
мәліметтер бойынша талдау жасасақ, ... ... ... ... ... ... ... көзін қалыптастыруда үлкен орын алады.
Мысалы, 2002 жылы жоспар 37 691 млн теңгеге немесе 22,4%-ға ... ал ... 1 011 млн ... ... ... ... ... Жанама салықтардыі ішінде қосылған құн салығы 89,7%-ды
құрайды, ал акциздер 10,3%-ды құрайды. Яғни ... ... ... ... ... ... көп келеді де, ал акциздер бойынша түсім аз келеді
екен. 2003 жылы жоспар 32 368 млн теңгеге немесе 20%-ға ... ... ... ... құн ... 166 414 млн ... құрап, ол 29 881 ... ... ... ... артық орындалған. Көріп
тұрсаңыздар акциздер 2003 жылы аз жоспарланғанның ... де 2,6 ... ... ... жанама салықтар бойынша орындалуы
|Көрсеткіштер |2002 жыл |2003 жыл |2004 жыл |
| ... ... ... ... ... ... ... жанама | | | | | | ... |130705 |168396 |138135 |170503 |213315 |228179 ... ... | | | | | | ... құн |114144 |150824 |136533 |166414 |208599 |222160 ... | | | | | | ... |16561 |17572 |1602 |4089 |4717 |6019 ... жылы ... құн ... ... ... 13 561 млн ... немесе
6,1%-ға дейін өскен, яғни қосылған құн ... ... 2004 ... ... ... 2003 жылмен салыстырсақ, 55 746 млн ... ... ... ... 2004 жылдағы акциздер бойынша жоспар 1 302 млн теңгеге
немесе 21,6%-ға артық орындалған. Ал барлық жанама салықтар ... ... ... ... ... ... Яғни жалпы айтатын болсақ, жанама
салықтар жылдан жылға өсіп отыр./40,120-125бет/.
Жоғарыда біз республикалық бюджет бойынша ... ... ... ... ... ... ... емес. Енді біз жергілікті бюджет
деңгейіндегі жанама салықтар бойынша түсімдерді қарастырайық.
Жанама салықтардың жергілікті бюджеттегі ... ... ... әлде ... аз. Егер ... бюджетте қосылған құн салығы
бойынша түсімдер көп болса, жергілікті ... ... екі жыл ... ... ... көп екен. Жергілікті ... ... ... ... ... 15-ші кестеден көруге болады.
Кесте15
Жанама салықтардың жергілікті бюджетте алатын орны
|Көрсеткіштер |2002 |2003 |2004 |
| |млн. ... |млн. ... |млн. ... |
| ... ... |теңге |салмағы |теңге |салмағы |
| | |% | |% | |% ... ... |322 360 |100 |294 558 |100 |343 855 |100 ... ... | |2,8 |9 522 |3,2 |9 177 |2,7 ... құн ... |9 089 | | | | | ... |4 258 |1,3 |21 354 |7,2 |20 967 |6,1 ... да ... |309 013 |95,9 |263 682 |89,6 |313 711 |91,2 ... ... ... 2002 жылы ... құн салығы 2,8%-ды, ал
акциз 1,3%-ды құраған. 2003 жылы қосылған құн салығы – ... ал ... ... 2004 жылы ... құн ...... ал ... 6,1%-ды
құрады. 2002 жылы аз мөлшер құрап, жанама салықтар 2003 жылы барынша ... 2004 жылы олар тағы да ... Яғни 2003 ... 2002 ... ... ... ... 27 802 млн теңгеге немесе 9%-ға
төмендеген, ал жанама ... ... ... ... ... құн ... млн ... немесе 4,5%-ға көтерілген, ал акциздер 17 096 млн теңгеге,
яғни 5 есеге көтерілген. 2004 жылды 2003 ... ... ... ... ... түсімдер 49 297 млн теңгеге немесе 14,3%-ға өссе, ... ... ... ... ... ... төмендеген.
Сонымен, қосылған құн салығы 345 млн теңгеге немесе 3,7%-ға төмендеген, ал
акциздер 2002 жылы 21 354 млн ... ... 2003 жылы 20 967 млн ... 387 млн ... немесе 1,8%-ға төмендеген екен. Осылай біз
жергілікті ... ... ... ... ... ... көрдік,
олардың үлесі онша үлкен емес екен, тіпті аз да. Оған бір ... ... ... ... ... құн салығы мен акциздерден түсім
жоқ. Ал республикалық бюджетте керісінше импортталатын тауарларға ... ... мен ... ... ... ... ... бюджетте
жалпы салықтық түсімдердің ішінде ең көп түсім әкелетін ... ... ... және оның ... ... ... ... Ал жанама салықтардың
болса, азғантай.
Қосылған құн салығы бойынша бюджетпен өзара қарым-қатынас. Шегеріске
жатқызылатын ... құн ... ... ... ... ... соммасынан асып түсуі қосылған құн салығы ... ... ... ... ставкамен салық салынатын айналымы бойынша “артылу”
қосылған құн салығын төлеушіге келесідей талаптарда қайтарылады:
- ... ... ... ... салық салынатын тауардың тұрақты
өткізілуін жүргізеді;
- “нольдік” ставкамен салық салық салынатын тауарды өткізу бойынша
айналым тоқсан ішінде жалпы салық салынатын ... 70% ... ... ... құн ... қайтарылады: грант құралының есебімен
алатын тауар жабдықтаушылармен төленген; дипломатиялық өкілдіктермен,
олардың отбасылық жеке қолданысы үшін ... ... ... ... жаңа ... болып грант
есебімен алынған тауар бойынша төленген қосылған құнға салықтың қайтарылуы
табылады.
Алдында болған ... ... ... ... есеп айырысу шотына
жүргізіледі, ал осы с к салық қайтарылуы келесі тәртіппен жүргізіледі:
- басқа салықтар бойынша ... ... өтеу ... ... ... қосылған құн салық шотына есеп айырысу;
- есеп айырысу ... ... ... ... ... ... САЛЫҚТАРДЫҢ САЛЫНУ ЖОЛДАРЫН ЖЕТІЛДІРУ
Бұл тарауда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... және даму ... ... жанама салық
салудың кемшіліктерін, мәселелерін қарастыру және оны одан әрі дамыту. Қ.Р
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2006-2008 жылдарға қойған талаптары, ... ... ... ... ... ... міндеттері және бағдарламаны іске асырудан күтілетін нәтижелер,
жанама салықтарды алу жолдарын жетілдіру қарастырылады.
3.1 Жанама салықтарының төлеу ... ... ... кең ... бір түрі – ... құн ... ... төмендеді. Бұл біздің еліміздің ... ... ... ... ... ... процесіне тағы бір прогрессивті
қадам./34,6бет/.
Қосылған құн салығының тез ... ... өте ... болды және
бәлкім, ХХ ғасырдың соңғы он ... ... салу ... өте ... ... басты деп те айтуға болады және бұл процесс қазіргі күнде де жалғасып
отыр. Бүгінгі таңда бұл ... ... жүз ... ... ... ең маңызды бөлігі болып табылады және оның үлесі әлемнің барлық
салықтық түсімдері ішінде шамамен төрттен бір бөлігін алады.
Бұл - өндірістің ... ... ... ... сатулардан ұсталатын
салық. Қосылған құн салығы ... ... ... үшін төлейтін
бағаға әсер етпейді, ол өндірістік шешімдерге тежегіш әсер тигізбейді және
каскадтық әсер – «салықтан салықты өндіріп алу ... ... ... да бір ... ... ... салық алынса және осы
процестің нәтижесінде пайда болған өнімнен де ... ... онда ... әсер болып табылады. Осының арқасында қосылған құн салығының
әсері онша байқала қоймайды. ... тек қана ... ... ... кәсіпорындар ғана емес, сонымен қатар жылдық айналымы ... ... ... ... ... ... құн ... енгізердің алдында, ішкі жанама салықтар алкоголь
ішімдіктері мен темекі бұйымдары және ... ... пен ... ... ... ... өнімдердің тізімдемесі бар салықтармен шектелген
болатын. Мемлекеттік басқару органдарының өздерінің табыстарын ... ... ... ... ... байланысты тежегіштер –
оның ішінде, көп ... ... ... ... ... ... тарифтерден алынатын табыстарды ұлғайту
қажеттігі салдарынан, аз тежегіш әсер тигізетін салық салу ... ... ... ... ... ... ... да елдерде қосылған құн салығын
енгізу туралы ... 1920 ... ... де, ... құн ... ... ... салық, Францияда тек 19448 жылы ... ... бұл ... ... ... ... де ... бастады.
Жанама салықтар немесе тұтынуға салықтар дамыған елдердің салық
салуында салмақты үлесін құрайды. ... ... ... ... ... құн ... алады. Сондықтан бұл ... ... ... ерекше қызығушылық жайдан жай емес./31,34-38бет/.
Қазақстан Республикасының Үкіметі негізгі өндіріс құралы жер болып
табылатын ... ... ... ... ... ... құн салығын
қайтадан бекіту қажет. Қазіргі ... ... ... қосылған құн
салығының екі ставкасы қолданылады: 15% және нөлдік ставкалар. Ал ... және ... ... ... құн ... ... ... жоғарға ставкалары қолданылады. Егер Қазақстан Республикасында осы
тәжірибені қолданса, ол ... ... ... еді. ... ынта ... ... еді. ... ойымша Қазақстанда қосылған құн
салығының келесідей ... болу ... ... ... – олардың мөлшері 0-ден 10%-ға дейін.
Стратегиялық маңызды ресурстарға жатпайтын ... ... ... ... алдымыздағы үш жыл Президент ... ... ... ... ... ... өндіріс құралы жер болып
табылатын салық төлеушілерге қатысты қолдану керек;
- Жоғарғы ставка – оның ... 19%-ды ... ... Және бұл ... ... ресурстардың экспортына және сән-салтанат бұйымдарын
қолдаылуы керек.
1999 жылдың желтоқсанында Қазақстан ... ... ... ... Кіріс министрлігі бірігіп екі жақты салық салуды болдырмау
мақсатында Халықаралық конвенцияны қолдану тәртібі ... ... өту ... ... ... ... мақсаты
әртүрлі деңгейлі бюджеттердің ресурстарын ұлғайту мәселесін шешу, жалпы
экономикалық дамуы және жеке шаруашылық ... ... ... ... ететін тиімді салық механизмін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... барынша ұғымды, әрі
үнемді салық жүйесін құру ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің алдында тұрған негізгі
мақсаттарынның бірі ... ... ... ... ... ... ... мәселесі. Мұндағы кіріс бөлікті ұлғайтудағы
негізгі көздерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... Өйткені акцизделетін тауарлар ... ... ... оған сәйкес табысы да жоғары салалардың қатарына
жатады. Сондықтан бұл саланың әрқашан да мемлекет тарапынан ... ... ... қажет.
Акцизделетін тауарлар тізімі белгілі бір мақсаттарға ... ... ... түрлері өндірісі мен сатылуынан түсетін өте жоғары
табыстарды қайта бөлу қажеттілігі (мысалы: алкоголь ... ... адам ... мен ... ... зиян ... ... тауарлардың өндірісі мен тұтынылуын шектеу
қажеттілігі. Осыған ... ... ... ... тауарларға
алкоголь ішімдіктері мен темекі өнімдері ... Кей ... ... ... ... ... фрион типіндегі
химикаттарға салынатын акциз);
- сән – салтанат заттарына ... ... ... ... жоғарғы табысы
бар халық бөлігінің ... ... бөлу ... ... бұл ... ... ... мотоциклдер, жеңіл
автомобильдер, сондай – ақ әшекей бұйымдары жатады.
Акциз мемлекет кірістерін оперативті ... ... ... ... ... ... елдегі қатерлі жағдай кездерінде (соғыс, табиғи
апаттар), мемлекет шығындары ... ... ... ... және жеке ... шекара білінбей кетеді. Яғни мемлекет өз кірістерін ұлғайту
мақсатымен күнделікті тұтынатын ... ... ... де ... ... мүмкін.
Қазіргі кезде Қазақстанда бұл салық көбінесе өзінің фискалдық
функциясымен тартымды болып келеді. ... ... ... дәлелдегендей,
акцизді реттеуші функциясы оның кең қолданылуына тартымды болады.
Кез – келген салық реформасының тартымдылығы мен тиімділігін бағалау
критерийлерінің негізгі ... ... ... ... ... ... деңгейі болып табылады. Акциздердің ... ... ... ... ... Акциз өзінің мазмұны
бойынша тауардың бағасына қосылып, соңғы тұтынушымен төленуі керек, бірақ
оның ... ... ... де ... ... ... оны тауарлардың, қызметтердің бағасына
қосып, тұтынушыға аударады. Бірақ кәсіпорын тауардың бағасын белгілі бір
деңгейде ғана ... яғни ... ... ... ... көтере
алады. Егер акциз енгізілген тауар бағасы өте жоғары болып ... ... ... азаяды, төмендейді. Сондықтан тұтынушыларды ұстап қалу үшін
кәсіпорын баға деңгейін сақтай отырып, өз ... ... ... ... ... Яғни ... ... жоғары ставкасын қолдану халықтың сатып
алу қабілеттігін төмендетіп, өндірушілер үшін өткізу нарығын тарылтады.
Пайданың минималды ... ... да ... құрамындағы жоғары
акциз ставкалары өндерушілерге өз өнімдерін тез уақытта өткізуге мүмкіндік
бермейді, оған сатып алушылардың ... ... ... болады.
Осылайша, акцизделетін тауарды өндіретін кәсіпорынның табысының ... ала ... ... ... ... қаржының нәтижесіне кері әсер
етеді. Өндірушілердің бұл ... ... ... ... Ал өндірістің қысқарылуы баға өсуіне ықпал етіп ... ... ... ... әкеледі.
Бірақ бұл шектеу механизмінің жүзеге асырылу ... ... ... ... ... ... ... және заңсыз
айналым көлеміне тікелей байланысты.
Акциздің реттеуші функциясының келесі бағыты - ... ... ету, ... өнім сапасының жоғарылауына, өнімнің ... ... ... іс ... ... ... ... және тұрлаулы
акциз ставкілерін белгілеу арқылы жүзеге асырылады. Төменгі сортты ... ... салу ... мемлекет тауар өндірушіні сапалы өнім өндіруге
ынталандырады.
Бұдан ... ... өнім ... ... акциздің тұрлаулы
ставкаларын белгілеу арқылы да жүзеге асырылады. Өндірушілер үшін ... ... ... ... ... ... қасиеттері, дизайні жоғары,
сапалы әрі бағалы өнім өндіруге ынталандырады. Ал тұтынушы үшін ... ... ... бағалы өнімдерге бағаның қолайлылығын, яғни осы
тауарларды сатып алу мүмкіндігінің өсуін ... ... бұл ... ... ... ... бағасына, оған кеткен шығындар мөлшеріне
байланыссыз болады. Тауар бағасы төмендеген жағдайда ... ... ... ... ... ... азаймайды, салықтан жалтару жағдайларына жол
берілмеген. Бірақ, егер баға жоғарыласа акциз салығының түсімі сол қалпында
қалады, яғни инфляция ... ... ... ... ... өндіріс рентабельділігіне әсер ету – акциздің
реттеуші функциясының тағы бір бағыты болып табылады. ... ... ... ... ... ... аз шығындар мен жоғары нарық
бағаларының әсерінен рентабельдігі жоғары әрі табысты ... ... ... бұл ... ... ... ... болуы керек.
Осыған байланысты акциз арқылы бір жағынан жоғарғы нормативті ... ... ... алынса, екінші жағынан осы өндіріс салаларын экономикадағы
«қызуына» кедергі жасалады.
Бүгінде белгіленген акциз салығы арақ ... ... ... төмендетіп, алкоголь бизнесімен бюджетке елеулі түсімдерді
қамтамасыз етіп ... Ал ... ... ... ... тұтынуға әсер
ету бағытындағы реттеу негізінен акциз салығының ставкалары арқылы жүзеге
асырылуда.
Қазақстанда акциз салығы алғаш ... ... ... ... ... құнына пайызбен белгіленген, яғни адвалорлық ставкалар
қолданылған болатын. ... ... ... ... тауар
түрлерінен негізінен тұрлаулы ставкалар белгіленді (акцизделетін ... ... және ... ... ... ... бұйымдардан
басқа).
Бірақ Қазақстанда өндіріс құрылымына және тауар сапасына әсер ... ... ... ... әлі толық қолданылмауда.
Мысалы, алкоголь өнімдеріне келсек, дифференциялданған ... ... ... (коньяк, шарап, шампан, т.б.) байланысты белгіленген.
Акциз ставкалары бұл жағдайда ... ... ... ... ... сәйкес келмейді.
Мысалы, коньяк пен шампан шараптарына бірдей ставка, яғни 20 ... ... ... ... ... алкоголь өнімдерінің
күштілігіне байланысты дифференциялдануы жөн болар еді. ... ... ... жоғары акциз ставкасын белгілеу өндірушіні күштілігі
төмен ... ... ... көшуіне ынталандырады. Осыған сәйкес
тұтынушыны да зияны ... ... ... ... итермелейді./41,45-
56бет/.
Осы сияқты дифференциялданған ставкаларды темекі өнімдеріне, мұнайды
қайта өңдеу өнімдеріне (бензин, дизель отыны), олардың ... ... ... ... қарай қолдануға болады (мысалы, Германия
тәжірибесі бойынша).
Акцизге тән реттеудің негізгі ... ... ... ... ... өндірісі мен тұтынуын қысқарту бағыты ... ... Бұл ... ... шектеу үшін оған акциз
салығын жоғарылату шарасы ... деп ... ... ... ... заңды өндірушілерді қысқартып, өндіріс пен ... ... ... ... ... ... етеді. Бұның нәтижесінде
ел экономикалық және әлеуметтік шығындарға батады: бюджетке түсімдер толық
түспейді, халық тұтынатын тауарлар ... ... ... ... ... адам өлу саны ... ... және темекі өнімдерінің контрабандалық жолмен
әкелінуі ішкі нарықтағы отандық ... ... ... ... кері ... ... отыр. Соңғы уақыттағы Қазақстанның ... ... ... көлемнің 10%-ын заңсыз айналым құрайтынын
көрсетті. Ал республика нарығындағы бензинның заңсыз айналымы 50%-ға ... жыл ... ... ... 3,5 ... ... түспей қалады екен. Заң
бұзушылықтарды шектеу және акцизделетін ... ... ... мен
айналымына қарсы күресі мақсатымен Қазақстан ... ... өнім ... ... ... жүргізуде.
Жүргізілген экспертизалардың нәтижесі жасанды акциз маркаларының
жоғары сапалылығын дәлелдеп, ... ... ... ... ... көрсетті. 1998 жылдан бастап осы күнге дейін республика бойынша
заңсыз айналымнан 6 миллион артық жасанды акциз ... ... Ал ... ... ... маркаларының өндірісіне байланысты 925 іс қаралған, ... ... ... ... істер саны 1,3 есеге артқан. Яғни мұндай
заң бұзушылықтар ... өсіп бара ... ... Бұл ... ... ... Сондықтан акциз маркаларының заңсыз айналымымен күресті
күшейту мақсатымен ең біріншіден акциз маркаларының қорғау дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... заңдастыру негізінен келесі мәселелерді
шешуді талап етеді:
Бірінші мәселе алкоголь өнімінің көбінесе шарап пен сыра өнімдерінің
контрабандасы. Бұл жағдай ... ... ... ... ... ... дәрежеде дамымауына байланысты. Ал ол өз
кезегінде республикадағы жүзімдіктер аумағының қысқаруымен, ...... 2 ... ... ... ... түсіндіріледі. Отандық сыра
импорттық өніммен салыстырғанда бағасы, сапасы бойынша бәсекеге қабілетсіз
болғандықтан, оның өндірісі де ... ... Сыра ... Қазақстан
Республикасының «Алкоголь өнімі өндірісі мен айналымын мемлекеттік реттеу
туралы» Заңымен реттелмейді. Бүгінгі таңда сыраның тек ... ғана ... ... ... Ал сыраның айналымы мемлекетке үлкен сомаларды
түсірмей отыр. Мысалы, жылына 29 млн. дол. сыра тұтына ... біз тек ... сыра ... ал ... ... импорты 0,3 млн. долларға ғана
тең. Ендеше қалған 20,4 млн.дол. сыра ... ... ... ... сыра айналымын мемлекет тарапынан реттеу шараларын күшейту
керектігі туындайды. Сондай – ақ республикамыздағы сыра ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдар тарапынан алкоголь өнімінің
бөлшек саудасын бақылаудың жеткіліксіздігі. Осы күнге ... ... ... ... ... беру механизмдері реттелмеген.
Соның салдарынан алкоголь өнімін заңды сауда көлемінің ... ... ... ... ... лицензия алуға өтініш берген 22665 бөлшек
сауда объектілерінің ішінде тек 8097-сі ғана, яғни 36%-ы ... ... ... ... ... көбі тіпті әлі өтініш бермегенін ескеру
керек. Алкоголь өнімдерін базарларда көтерме сауда орындарында, киосктарда,
палаткаларда, лоректарда, қолдан, машиналардан және т.б. ... ... әлі де ... ... Бұл ... ... ... заңсыз өндірісі мен
айналымын күшейтеді. Сондықтан алкоголь өнімін сатуды бір ... ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасының нарығында мұнай өнімдері бойынша заңсыз
айналымның үлесі 50%-ға бағаланып отыр. Ал ... ... бұл ... тең екен. Осының нәтижесінде бюджетке жыл сайын 3470 млн.теңге
қаражат түспей қалуда. Республикадағы мұнай ... ... ... ... жоғары болуы, отандық мұнай өңдеу кәсіпорындарының
бәсекелестік қабілетінің төмендігі ... ... ... өнімдерінің айналымын мемлекеттік реттеуді күшейту ... ... ... болды.
3.2 Жанама салықтарын салуда кездесетін мәселелерді шешу және оларды
жетілдіру жолдары
Қазір Қазақстанда әр ... баж ... ... үш ... салықтар
мен алымдар бар,бірақ салық салудың қазіргі жүйесі Батыста ... ... ... ... ... ... бюджетпен қарым-қатынасы
біршама өзгерістерге ұшырады.Бірақта бұл ... өз ... ... әр ... болғанымен,олар нақты ішкі логикасымен
ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... кезде біздің шаруашылық тәжірибеде кәсіпорынға ... ... ... ... ... құру рұқсат етілді: өндірісті
дамыту ... ... ... ... ... ... үй
құрылысының қоры,материалдық марапаттау ... ... ... бұл ... ... ... ... бюджетке пайдадан аударымдар бекітілген нормативтермен
шектелген жоқ,оған “пайданың бос қалдығы “ ... ... ... және ... ... ... қорына
аударғаннан кейін қалған ... ... ... ... ... ... ... қарай жылжыды.
Кәсіпорынның мемлекеттік бюджетпен ... ... ... ... ... ... шаруашылық есеп айырысуға және
өзіндік қаржыландыруға көшу табылды.Оның негізгі артықшылығы – пайданы ... ... ... болуы: бір бөлігі ғана, барлық пайда
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... “бос” қалдығы жойылды. Сонымен қоса пайданы ... мен ... ... ... мойындалды, өйткені
нормативтер қарапайым мен кеңейтілген ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... нормативтер жүйесі мәнді жетіктермен қажетті
болды.Біріншіден біркелкі болатын, яғни ... ... ... қоятын нормативтер тек қана дифференцирленген ғана болмай, сонымен
қатар жеке болды. ... ... бір ... орнына керісінше
болды:осы талаптардың өзі әр кәсіпорынның ... ... ... ... бірлігі субьективизм
болып табылады, нормативтер көлемі ... ... мен ... ... ... тәуелді болды.Сондықтан пайданы бөлудің
экономикалық нормативтерін ... ... ... ... экономикалық қарым-қатынасының жүйесінен субьективизм
элементтерін жоюға курсттық логикалық жалғасуы болып ... ... ... экономикалық нормативтер,бірақ біркелкі және тұрақты, жеке тұлғалар
еркіне ... ... және ... ... ... ... (аймақ) бойынша
дифференциялауға болады.Салықтар экономикалық норматив класына жатады,олар
нормативтерге тән принциптер ... ... ... пайдадан аударымдар нормативті ретінде қарастыруға болады,бірақ
жалпы мемлекеттік ... ... ... ... ... салу ... ауыстыру елдегі нарықтық қатынастарға
өтуге тәуелсіз қажет болды,бірақ ... оның ... ... және
оны бөлуге мәжбүр ... ... ... жүйесімен экономикалық қарым-қатынастың
белгісіздік жағдайында тиімді дамуы мүмкін емес.
Салықтың дұрыс функциялайтын жүйесі ... ... ... бірі ... ... бір ... салықтың төленуі оның заңды
екенін тану болып табылады. ... елде ... ... жоғарылауы,
мемлекеттік бюджетке және жергілікті бюджетке жеке және ... ... ... алудың негізгі әдісіне айналуы – қоғамның қаржылық
мәдениетінің өсімінің куәсі. ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік тапсырмаларды шешуде өз құралдарының
қатысу ... ... ... ... -
әлеуметтік,сәйкесінше егер салық ставкасы ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде мемлекеттік бюджетке
азаматтардың және кәсіпорынның табыстарының бөлігін алудың басқа ... ... ... артықшылығы туралы дәлелдейді. Бұл артықшылықтардың
бірі – салықтың ... ... ... ... ставкалары және санкциялары
,министрліктермен емес, ведомостволарымен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға пайда
салығының ставкасын 40% көтеруді ұсынды, бірақ ... 32% ... ... ... ... салыққа өту ... ... ... Бұл ... ... ... ... ставкасы төлеуші жататын категорияға тәуелді болуы
мүмкін,бірақ ол ... ... ... болуы мүмкін емес. Ставканың
тіркелген көлемі мен оның қатысты тұрақтылығы ... ... ... оның ... жобалануын жеңілдетеді.
Салықтар органикалық түрде біздің елде қалыптасып жатқан экономикалық
қатынас жүйесіне енгізіледі.Салықтың дұрыс ... ... ... ... қызығушылығының
сәйкестену құралы болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... жеңілдетуге тенденция
байқалады. Салық жүйесі неғұрлым ... ... ... ... ... ... және есеп ... құрастыруда неғұрлым аз жұмыс
болса,соғұрлым кәсіпкерлерде өнімнің өзіндік құнын ... ... ... көп. Салық органына салықтың төленуінің дұрыстығын
қадағалау жеңілірек,ол ... ... ... ... ... береді. Бұндай тенденция,кейбір елдердегі бір ғана қосылған құн
салығы бар болуымен дәлелденеді.Ал ... елде ... ... ... ие. Онда ... салықтар,аударымдар,акциздер мен алымдар бар,ол
мәні бойынша бір-бірінен ештеңемен ерекшеленбейді. Бірақта төлемдердің
бұндай ... ... ... ... ... кәсіпорын салықтың ауқытында төленбегені үшін пенялар
төлейді.
Одан басқа салық ставкалары белгіленген және ... ... ... ... ... элементтерінің барлығын көрсетпейді. Сондықтан
Заңның шыққанынан кейін екі-үш айдан ... ... ... ... ... ... нұсқаулары пайда бола бастайды.
Республикамыздағы спирт және алкоголь ... ... ... шешу ... ... ... реформалаудың негізгі
мақсаттарын анықтайды:
- халық денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- бюджетті ... ... ... ету, ... бизнесті жүзеге асыруға
қолайлы жағдайлар жасау;
- отандық өндірушілердің мүддесін қорғау;
- ... ...... қамтамасыз ету жүйесін құру.
Мұндай мақсаттарға жету үшін перспективада және қазіргі ... ... ... ... алкоголь өнімдерін тұтыну мәдениетін пропагандалау;
- алкоголь өнімін өндіру мен оның сапасын бақылаудың бірыңғай техникалық
және технологиялық стандарттарын ... ... ... ... қолданылуына бақылау жасауды күшейту
мақсатымен этил спирті мен ... ... ... ... ... ... Бұл арқылы өнім өндіруге жұмсалған
шикізат шығындарының, өндірілген өнім ... ... ... этил ... мен ... ... өндірісі мен айналымын ... және оған ... ... заң ... ... бойынша заңды актілерге толықтырулар мен өзгерістер
енгізу, оларды жетілдіру;
- этил ... мен ... ... ... мен ... квоталау және
лицензиялау;
- конфискацияланған этил спирті мен алкоголь өнімін сақтау, есепке алу
және өткізу тәртібін жетілдіру;
- бөлшек сауда ... ... және ... ... ... ... ... рұқсат бермеу жөніндегі заң нормаларын орындау;
- салықтарды дер кезінде және ... ... ... ... ... жеңілдік шараларын қолдану жүйесін құру;
- алдағы жылдардағы алкоголь саласын ... ... ... өндірісінің заңсыз айналымына тосқауыл қою мәселесіне келсек
бүгінгі күнде Қазақстанның темекі нарығындағы жағдайына назар ... ... ... ... ... көлемінің 10%-қ ... ... тиіп ... ... ... өнім айналымын конфискациялау
және өндіріп алу ... ... ... қажет.
Мұнай өңдеу саласы кез – ... ... ... ... ... және ... ... үлкен спектрін анықтайтын,
экономиканың ерекше секторы болып табылады.
Мұнай өнімдері нарығының ... ... ... ... байланысты бұл сала бір нормативті құқықтық актімен реттелінетін,
мұнай өнімдерінің айналым сферасын реттейтін бір құжат ... ... ... ... салығының бюджетке түсуін жоғарылату үшін
республикадағы акцизделетін тауарлардың ... ... мен ... қою, оған ... күресті күшейту шараларын қолдану үлкен маңызға ие
болып отыр. Яғни ... ... ... ... ... пен ... ... керек.
Бұл мәселелерді шешу жолдарын іздестіру және оларды жүзеге асыру тек
қаржы және ... ... ғана ... ... ол құқық қорғау
органдарына, кеден органдарына да тікелей қатысты болып табылады. ... ... ... ... ... қаржы, салық, кеден және
құқық қорғау ... ... ... ... ... керек.
Сонымен Қазақстанның акцизделетін тауарлар нарығында туындап отырған
негізгі мәселелер мыналар:
- алкоголь өнімдерінің заңсыз ... мен ... ... ... сыра және ... ... жеткілікті дамымауына байланысты осы
өнімдердің контрабандасының кең етек жаюы;
- акциз маркаларының ... ... ... ... ... ... ұлғаюы;
- алкоголь өнімдерін тұтынуды реттеудің жеткіліксіздігі;
- мұнай өнімдері нарығындағы көлеңкелі айналым ... ... ... ... ... ... ... отандық мұнай өңдеу зауыттарының
толық іске қосылмауы;
- республиканың мұнай өнімдері ... ... ... ... ... болмауы;
- жергілікті атқарушы органдар тарапынан алкоголь өнімнің ... ... ... және т.б. ... ... ... шешу үшін ... шаралар ұсынылып отыр:
- акцизделетін тауарлар өндірісі мен ... ... алу ... акциз маркаларын қорғау дәрежесін жоғарылату, дизайнын күрделендіріп,
толықтыру;
- алкоголь өнімдеріне, ... этил ... ... ... өнімдеріне, құрамындағы зиянды заттардың (никотиннің) мөлшеріне
байланысты дифференциалданған акциз ставкаларын белгілеу;
- республикадағы сыра және шарап өндірісінің шикізат базасын, ... ... ... ... ету;
- акцизделетін тауарлардың заңсыз өндірісі мен заңсыз саудасын жүзеге
асырушыларға қолданылатын санкцияларды күшейту және айыппұлдар сомасын
жоғарылату (Қазақстан ... ... ... бұзушылықтар
туралы кодексіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу арқылы);
- республикадағы мұнай экспортына шектеу квоталарын белгілеу;
- Қазақстан Республикасының «Мұнай ... ... ... реттеу
туралы» Заңының жобасын құру;
- акциз түсімдерінің жергілікті бюджетте ... әрі ... ... салық қызметі органдарының, кеден қызметі ... және ... ... ... жұмыс істеуін, өзара ақпарат алмасу
жүйесінің жетілдіруін ұйымдастыру және олардың тарапынан акциз салығын
төлеушілерге жүргізілетін бақылау мен ... ... ... қызметі органдарының өз қызметін дұрыс, әрі толық атқаруына
әртүрлі шаралар ... ... ... ... істеу жағдайларын
жақсарту).
Біздің ойымызша Қазақстан Республикасында ... ... ... бір
тауарларға дұрыс тағайындалмаған. Сараптап қарайтын болсақ, акциз
ставкалары ... ... ... ... ... Ал қоғамның
неғұрлым ауқатты адамдары тұтынатын тауарларға, соның ішінде вино өнімдері,
коньяк және шампан ... ... ... ... ... Өз
кезегінде бұл тауарлар бойынша түсімдер барлық акциздік тауарлар бойынша
түсімдердің 10-12%-ын алады.
Біздің нақты ... осы ... ... ... ... 20%-ға
жоғарылату, яғни коньяктың 1 литріне 20 теңгенің орнына 24 ... ... 1 ... 10 ... ... 12 ... шампан шарабына 20
теңгенің орнына 24 ... ... ... ... ... ... аргументтермен негіздеймін:
Біріншіден, бұл тауарларды көбінесе біздің қалталы азаматтарымыз
тұтынатындықтан және ... ... ... төлейтіндіктен, бұл
тұтынушыларға айырмашылық айтарлықтай байқалмайды.
Екіншіден, бұл тауарлар бойынша ... ... ... ... ... бюджетке 2004 жылы аталған тауарлар бойынша түсімдер
сомасы 163884 теңге, соның ішінде вино бойынша 114978 теңге, коньяк бойынша
45342 теңге, ал ... ... 3564 ... ... ... кезекте ставканы
20%-ға ұлғайтсақ, сұраныс мөлшері айталық 50%-ға кемігеннің өзінде тауарлар
бойынша түсімдер кем ... 10%-ға ... 163884 ... 10%-ы 16388,4
теңгені құрап, акциздік түсімдердің сомасы нәтижесінде 180272,4 ... ... ... 2003 ... 29 ... ... ... Республикасының салық және басқа да міндетті ... ... ... ... ... 6 тармақшасы, яғни алтын,
платина, күмістен жасалатын зергерлік бұйымдар акцизделетін ... ... ... Өз ... бұл тауарлар бойынша акциздік
түсімдер, жалпы акциздік ... 1%-ға жуық ... ... ... түсімдер 2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда кем дегенде
1%-ға кемігені анық. Сондықтан да ... ... ... өнімдеріне арналған
ставкаларды жоғарылату арқылы бюджетте туындайтын жетіспеушілікті жабуға
болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Салықтық жүйе – нарықтық экономиканың ең ... ... ... шаруашылық дамыуына, әлеуметтік ететін және экономикалық
дамуды анықтау қасиеттеріне әсер ететін маңызды ... ... ... ... ... жүйесі жаңа қоғамдық қатынастарға
бейімделуі, әлемдік тәжірибеге ... ... ... ... тыс, жаңа ... жүйеде Қазақстанда
алдыңғы жылдарға қарағанда мәселесіндегі ... ... ... мен ... анық ... Заңдылықпен қарастырылған
қызмет ететін республикалық салықтар мен ... ... ... ... ... табыстар түрлерін толық білуге мүмкіндік
берді.
Сонда да жаңа салықтық заң жаңа шарттарға толық сәйкес келмейді ... ... ... ... ... ... әр ... категорияларына арналған үлкен көлемі, тиімді
өндіріс тиімділігін ынталандыру, ғылыми – техникалық прогрестің тездетілуі,
перспективті технологияларды енгізу немесе халық ... ... ... Іске асырылушы заңдылық әлемдік қатынас бойынша әр
фактілік ... ... ... ... ... инвестицияларын тартуды
ынталандырмайды. Әлемдік тәжірибе салықтық заң – сөніп ... ... оның ... ... ... процестерге, нарыққа
бейімделуін куәландырады.
Біздің салықтарымыздың ... ... ... ... ... және т.б ... ... рөлді ойнайды,
сонымен қатар ұлттық экономиеаның нарықтық қатынастарға өту кезеңінде,
сонымен бірге ... және ... ... ... ... Салық
жүйсінің бүгінгі күндегі тұрасыздығы – салық сал ... ... ... ... таза ... ... жасалған күшінің
жағдайы жоқтығын көрсетті. Салық төлеушіден ала отырып, салықтар сонымен
бірге ... ... ... және ... массаны азайта отырып оны
қосады. Қозғалушы реформаторлық ұсыныстар көп жағдайларда салықтық жүйенің
жеке элементтеріне ... Өту ... ... ... ... жүйе ... ... жоқ және бұл кездейсоқ
емес, өйткені оңтайлы салық жүйесін әлі де Қазақстанда жоқ нақты ... ... ... ... ... ... ... бұл
түсініксіздік біздің экономикамызға тұрақсыз жағдайға
әкеледі және ... ... ... ... Ол үшін
дағдарыстың жағдайдан шығу үшін ең ... ... ... жүйесін шешу
керек.
Атқарылған жұмысты қорытындылай келе келесідей тұжырым жасауға болады.
Қазақстан Республикасының салық жүйесінде салық салудың екі ... ... ... және ... ... негізгі айырмашылығы көп ғалымдар
айтқандай салық төлеушіде емес, салық салу объектісінде ... ... көз ... ... құлдырап Қазақстан Республикасы жеке, тәуелсіз
мемлекет болғаннан бері оның ... ... ... те, ... ... ... ... Қазақстанның жанама салық салу жүйесінде
жанама салықтың екі түрі бар: қосылған құн салығы және акциздер.
Қосылған құн ... ... ... қызметтерді) өндіру және
олардың айналысы процесінде қосылған, оларды өткізу бойынша салық салынатын
айналым құнының бір ... ... ... сондай-ақ ҚР-ның аумағындағы
тауарлар импорты кезіндегі аударымды білдіреді. Қосылған құн салығы 2003
жылға дейін қолданылып жүрген ... ... ... ... ... ставка
енгізілді. Сонымен қатар, қосылған құн салығының нөлдік проценті осы ... ... ... құн салығының бюджет кірісіндегі ... ... ... соңғы үш жыл: 2002, 2003, 2004 жылдарда ... ... 22%-ын ... ... салық салу жүйесінде екінші орныға акциздер ие. Акциздер бюджет
кірісін қалыптастыруда ... зор. ... ... ... ... тауарларға (нан, тұз, ұн, отын және т.б.) және ... деп ... ... ... темекі бұйымдары, сыра, жеңіл
автокөлік және т.б.) ... ... ... ... ... ... арасындағы үлесі 2001 жылы – 3,7%; 2002 жылы - 3%; ... – 2,8%; 2004 жылы – ... ... ... елеулі орынды алатын түсімдердің бірі – ол кеден бажы.
Ол тауарлардың экспорты мен импортына салынатын салықтар. Шаруашылықтың әр
ұлттануына, ... ... ... ... ... кеден
баждарының мемлекеттік бюджеттің кіріс көзі ретіндегі екінші дүниежүзілік
соғыстан кейін рөлі күшейді. 1999 жылы ... ... ... бойынша
38 188 млн теңге түскен, ол бюджет кірісіндегі жалпы салықтық түсімдердің
11,5%; 2001 жылы – 11,2%; 2002 жылы – 14,2%; 2003 жылы – 19,6%; 2004 жылы ... ... ... де тауарлар мен қызметтердің шектеулі тізіміне салынады
және екі негізгі рөлді атқарады.
─ Біріншіден, мемлекеттік бюджет кірісінің маңызды көзі;
... ... бір ... ... пен ... ... ... құралдарының бірі.
Сонымен қатар, қазіргі кезде салық жүйесіндегі жанама салықтарға ... ... Олар ... ... ... қамтамасыз ету үшін қолданылады
және табысқа прогрессивті салық салуды түзету үшін, ... ... ... үшін, сонымен қатар, кейбір тауарлар мен ... ... ... үшін ... ... соңғы жалдардағы бюджет кірісіндегі салықтық түсімдерге
назар аударсаңыздар, одан мынаны ... ... ... салықтардың үлесі
жылдан-жылға өсуде.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауы Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... ... 50 ... кіру ... ... ... - ... - 2 наурыз.
2. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті ... ... ... ... 2005 ж.,268 ... ... А. В. ... и налоговое право. - Москва, 1998.
4. Буглай В.В., Ливенцев Н.Н. Международные экономические отношения.-
Москва, ... ... А.С. ...... 2000.
6. Годованов В.И. и др. Теория и практика налогов.- Москва, 1930.-225 с
7. Дадашева А. ...... ... ... С. Налогооблажение юридических лиц в Казахстане. – Алматы,
1997 г.
9. Князева В.Т. Налоговая система зарубежных стран.- ... 2000 ... ... С.М. Налоги.- Алматы, 2000 г.
11. Сейдахметова Ф.С. Налоги в Казахстане. – Алматы, 2002 г.
12. Худяков А.И., Бродский Г.М. Теория налогообложения.- ... ... ... Л.Н. ... ... ... Казахстан.-Алматы, 2001г.
14. Абибулаев Б. Об основных тенденциях ... ... ... Казахстанском регионе // Вестник Министерства государственных
доходов РК. – 2001.- №4 ... ... Б. О ... на ... подакцизной продукции Южно
Казахстанской области // Вестник Министерства государственных доходов
РК. – 2001.- №9 (24)
16. ... К.К. ... за ... ... // ... – 2003. – ... ... Д. Практика применения акцизов в зарубежных стран // Вестник
налоговой службы РК. – 2003. – №4 – с24-28.
18. Алейбек Н. ... ... ... ... // ... ... – 2000. – №1.
19. Архипин И. Акцизы в годы НЭПА: истоки современной системы косвенного
облажения // ... ... –2001. – ... ... М. Акцизное налогооблажение в современной России // Финансы.
– 2002. – №8.
21. Бексеитов А. ... в ... ... // ... ... РК. – 2004. – №11 (63).
22. Брызгалин А.В. ... как ... ... налогооблажения. //
Финансы. – 1997. - №8.
23. Иваненко В. Особенности налоговой системы Канады // ...... ... ... Э. ... ... : опыт развитых стран // Мировая
экономика и международные отношения. – 1998. – №2 – 15-23 ... ... Э. Как ... ... ... в США // ... ... международные отношения. – 1998. – №7 – 79-81 ... ... Қ. ... ... ... және оларды жетілдірудегі
түйінді мәселелер // Қаржы қаражат.–2004.– №4 – 71-76 б.
27. Нуралиева Н., ... Л. ... ... и современность // Деловой
мир Казахстана. – 1999. – №3 (12).
28. Нуралиев Л.П. ... ... ... в ... Қаржы. – 2001. – №3.
29. Нурахаев М.Е. ... на ... и на ... ... // ... – 2003. – №3 – 18-19 ... ... К.Р. Отраслевые и иные особенности налогооблажения и учета.//
- Бухгалтерский бюллетень. – 2004. ... ... В.Г. ... и проблемы государственного регулирования рынка
алкогольной продукции // Финансы. – 2002. – №2 – 34-38 ... ... Т. ... ... ... // ... –1999. – №5.
33. Ставки акцизов (по состоянию на май 2004 года) // Вестник ВЭД. ... ... ... А. Т. Улучшать работу налоговых инспекций. // Қаржы. – 2003. -
№6.
35. «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... 2004 ... 29 ... № 1127 ҚР-сы Үкіметінің Қаулысы.
36. Вестник налоговой службы Республики ... № 2, ... № 3, ... № 12, 11-13 ... ... Республикасы Қаржы Министрлігінің Салық комитеті, салық
аудиті бөлімінің 2003, 2004, 2005, 2006 ж-ғы ... ... ... ... М.Д. Фискальная политика. /Қаржы және қаражат, ғылыми-
техникалық журналы, № 6, 21-24б., ... ... З. ... ... тың ... еліміздің
экономикасына оң әсер ететін болады. //Астана ақшамы, 24 қаңтар 2002.
40. Досболов А.Д. ... ... по ... ... ... ... полиции с административными правонарушениями.
Алматы, 1999.
41. Порохов Е.В. Теория налоговых обязательств. Алматы, 2001.
42. Рrograms/strateg-prog. Htm//интернет ресурс http: www. nalog. ... Р.Л. ... ... М., ... ... ... ... Э.Б., Межибовская И.В., Садвокасова И.К. Казахстан ... ... ... ... Тедеев А.А. Электронные банковские ... и ...... ... и ... М., 2002.
45. Нечипорчук Н.А., Давыдова И.А. Акцизы на товары народного потребления.
М., 2001.
46. Байсулдинов А.Е. Еліміздегі ... ... көз ... //Егемен
Қазақстан, 2 наурыз 2006 жыл.
47. Нечипорчук Н.А., Давыдова И.А. ... ... ... М., ... Сабикенова З.С. Субъекты налоговых правоотношений. / Учебник, Алматы,
2004.
49.. Ашыкбаев Ж.С. Налоги и налогообложение. Алматы, 15-19стр., 2001.
Қосымша А
Сурет 9. ... ... ... ... тауарларға
қосылған құн салығының түсу динамикасы
Қосымша Ә
Кесте 10.
Акцизді төлеу мен ставкалары
|№ |Акциз ... ... ... уақыты |
| ... | | |
|1 ... ... ... ... |Салық кезеңінің алғашқы 10 |
| |тауарлар ... ... ... ... операциялар |
| | ... ... ... ... ... 13 ... |
| | ... абсалютті |екінші 10 күнінде болса айдың |
| | ... ... ... салық кезеңінің қалған |
| | | ... ... ... 3 |
| | | ... |
|2 ... ... ... ... пайызбен |Тапсырушыға өнімді тапсырған |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... бірлігіне | |
| ... ... ... | |
|3 ... ... ... жылдағы акциздік |Ай сайын, есепті кезеңнен |
| ... ... ... ... ... 20-нан |
| | ... және ... |
| | ... ... | |
|4 ... ... ... |Лоторея билеттерін сатуға |
| ... ... ... ... ... ... | | ... күні. |
|5 |Шикі ... | | |
| ... ... ... |Берілген күні. |
| ... ... | |
| ... | | |
|6 ... |ҚР ... ... |ҚР ... заңымен анықталған |
| |акциз. |көлемде. ... ... ... күні.|
-----------------------

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы салықтардың теориялық негізі54 бет
Жеке тұлғаларға салық салу66 бет
Салық және оның мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы рөлі76 бет
Салықтар елдің орнықты экономикалық дамуын қамтамасыз ету факторы ретінде66 бет
Қазақстан Республикасындағы салық жүйесінің экономикалық мәні және маңыздылығы86 бет
Балқаш ауданы салық бюджетінің кірісін бақылаудың ақпараттық жүйесін52 бет
“Қазынашылық бюджетінің кірісін бақылаудың” ақпараттық жүйесін талдау69 бет
Нарықтағы тұтынушылардың қаржы қызметтерінің қалауын зерттеу10 бет
«Қазақстан Республикасының Судьялар одағы» Республикалық қоғамдық бірлестігінің жарғысы7 бет
Ірі қара малдың еті мемлекеттік жаңа стандарт жобасын халықаралық стандарт талаптарымен сәйкестендіру37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь