Ақша, банк, несие жүйелері

І тарау. АҚША ЖҮЙЕСІ
1.1. Ақшаның пайда болуы.
1.2. Ақша жүйесі
II тарау. БАНК ЖҮЙЕСІ
2.1. Банкілердің пайда болуы және олардың түрлері.
ІІІ тарау. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ
3.1. Несие мәні
1.1. Ақшаның пайда болуы.
Ақша адамдарға ертеден белгілі. Ақша құнкөрісінің формасы болып, тауар өндірісі мен айырбастың ұзақ дамуының процесінде пайда болды.
Айырбастың ең қарапайым түрі бартер болып табылады.
Мысалы, диқан 500 кг дәнін бақшаның бір малына айырбастайды. Дегенмен, бартерлік келісім айырбасқа шектеулі тауарлар ұсынылғанда ғана кедергісіз жүзеге асырылуы мүмкін. Сонымен қатар бартерлік айырбасқа қатысушылардың саны да шектеулі болады. Өйткені шаруашылық субьектілірінің кең шеңберін саудаға қатыстыру кезеңінде бартерлік айырбас үлкен қиындықтарға әкелетін болады. Мысалы, сіз өз астығыңызды мыс құмыраға айырбастағыңыз келеді, бірақ құмырап иесіне сіздің астығыңыздың қажеті болмайды, мұндай жағдайда айырбас іске асуы үшін бірнеше сауда келсімдерін жасауға тура келеді.
Тағыда да басқа мысал келтірейік. 1873 жылы Орталық Африканы зерттеуші Камерунның қайық сатып алуы қажет болды. Ол Танганика көлінің жағасындағы базардан өзіне қажет қайықты тапты, бірақ бұл қайықтың иесі Камеруның қолында жоқ пілдің сүйегін талап етті. Сондықтан да қайықты алу үшін зерттеушінің бірнеше келісім жасауына тура келеді. Камерунның қолында мыс сым болды, оны ең алдымен шұғаға, одан кейін шұғаны піл сүйегіне айырбастады.Сөйтіп барып қана ол өзіне қажет болған қайықты ала алады.
Айырбастың әрі қарай дамуы айырбас қатынасында ақша рөлін атқаратын жаңа тауврлардың пайда болуына алып келді. Алайда ақша рөлін атқаратын тауарлардың көп болуы айырбас келді. Алайда ақша рөлін атқаратын тауарлардың көп болуы айырбас қатынасын қиындатьа түсті. Осындай қиыншылықтар, басқа тауарлармен айырбасқа түсетін тауардың көпшілік тауардан біртіндеп бөлініп шығуына жапғдай жасады.
Мұндай айырбас кезеңі К. Маркс көрсеткен,жалпыға бірдей құн формасына сәйкес келеді:

2 қап дән
2 балта → 1 қой
10 г алтын

Ертеде осы тауарлардың кез келгені ақша (эквивалент) рөлін атқарған болса, енді еңбек өнімі өз құнын жалпыға бірдей эквивалент рөлін атқараты басқа бір тауар арқылы көрсете бастады. Жалпыға бірдей эквивалент рөлін әр халықта әр түрлі тауарлар атқарады: мал (ежелгі гректерде және түрік халықтарында), мыс (Ежелгі Римде), шай (Монғолияда), тұз (Қытайда, Батыс Суданда және т.б.
Жергілікті нарықта қызмет атқаратын жэалпыға бірдей эквиваленттің көп болуы халықаралық сауданың дамуына кері ықпал етті. Мұндай эквиваленттердің көбінің сапасы бірдей болмауы, сондай-ақ, оларды ұсақ бөліктерге еркін бөлуге және осы бөліктерді қайта құрастыруға болмауы сыртқы сауданың ғана емес, ішкі сауданың дамуын,а да кедергі келтірді.
        
        І тарау. АҚША ЖҮЙЕСІ
1.1. Ақшаның пайда болуы.
Ақша адамдарға ертеден ... Ақша ... ... ... ... мен ... ұзақ ... процесінде пайда болды.
Айырбастың ең қарапайым түрі бартер болып табылады.
Мысалы, диқан 500 кг ... ... бір ... ... ... келісім айырбасқа шектеулі тауарлар ұсынылғанда ғана кедергісіз
жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... да ... болады. Өйткені шаруашылық субьектілірінің кең шеңберін
саудаға қатыстыру кезеңінде бартерлік айырбас үлкен қиындықтарға әкелетін
болады. Мысалы, сіз өз астығыңызды мыс құмыраға айырбастағыңыз ... ... ... ... ... қажеті болмайды, мұндай жағдайда
айырбас іске асуы үшін бірнеше сауда келсімдерін жасауға тура ... да ... ... ... 1873 жылы ... ... зерттеуші
Камерунның қайық сатып алуы қажет болды. Ол Танганика көлінің жағасындағы
базардан өзіне қажет қайықты тапты, бірақ бұл қайықтың иесі Камеруның
қолында жоқ ... ... ... етті. Сондықтан да қайықты алу үшін
зерттеушінің бірнеше келісім жасауына тура келеді. Камерунның қолында мыс
сым болды, оны ең ... ... одан ... ... піл ... барып қана ол өзіне қажет болған қайықты ала алады.
Айырбастың әрі қарай дамуы айырбас ... ақша ... ... ... ... ... алып ... Алайда ақша рөлін атқаратын
тауарлардың көп болуы айырбас келді. Алайда ақша рөлін атқаратын
тауарлардың көп болуы айырбас ... ... ... Осындай
қиыншылықтар, басқа тауарлармен айырбасқа түсетін тауардың көпшілік
тауардан біртіндеп бөлініп шығуына жапғдай жасады.
Мұндай айырбас кезеңі К. Маркс көрсеткен,жалпыға ... құн ... ... қап ... балта → 1 қой
10 г алтын
Ертеде осы тауарлардың кез келгені ақша (эквивалент) рөлін атқарған
болса, енді ... ... өз ... жалпыға бірдей эквивалент рөлін атқараты
басқа бір тауар арқылы көрсете ... ... ... эквивалент
рөлін әр халықта әр түрлі тауарлар атқарады: мал (ежелгі гректерде және
түрік халықтарында), мыс (Ежелгі Римде), шай (Монғолияда), тұз (Қытайда,
Батыс Суданда және ... ... ... ... ... бірдей эквиваленттің көп
болуы халықаралық сауданың дамуына кері ықпал етті. ... ... ... ... болмауы, сондай-ақ, оларды ұсақ бөліктерге еркін
бөлуге және осы бөліктерді қайта құрастыруға болмауы сыртқы сауданың ғана
емес, ішкі сауданың ... да ... ... ... қызметін мыс, темір, одан кейін күміс, ал ең
соңында алтын атқара бастады. Өйткені басқа ... ... ... ... тән ... ... бағалылығы;
2) қолайлылығы;
3) экономикалық бөлінімділігі;
4) сиректігі;
5) сақталымдылығы.
Әйтседе де, тарихи оқиғалардың барысы көрсеткендей, ,, алтын ғасыр,,
ұзаққа созылған жоқ. Ол XIX ғасырдың ... ... мен XX ... ... жылдығын қамтыды. Содан кейін, бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен
бастап, алтынның демонетизация процесі ... ... ... Ал екінші
дүниежүзілік соғыстан кейін барлық елдерде алтын монеталар пайдалану
тоқтатылған. Ақша айналысы аясында қағаз және ... ... орын ... экономикасында ақша бірнеше маңызды қызмет атқаратынына қарамастан,
белгілі бір сұранысты көрсетеді. Халық ақшаны дәл осындай қызметі үшін
бағалайды.
Ақшаның ... ... құн ... ... ... қор ... ... төлем құралы,
- дүниежүзілік ақшалар.
Енді ақшаның осы қызметтеріне толығырақ тоқталайық.
Құн өлшемі қызметі. Ақшаның мәні оның ... ... ... ... ең ... және ... қызметі құн өлшемі болып табылады.
Ақша құн өлшемі қызметін атқара отырып, әр түрлі тауарлар мен қызметтердің
құнын ... әр ... ... қалай салыстыруға болады? Ол үшін баға
өлшемін бірдей қалыпқа келтіру өте қажет. Ерте ғасырларда баға мөлшерінің
қалпы ретінде ... ... ... пайдаланылған, ал қазір әрбір елде
барлық тауардың бағасын өлшеуге, заңды түрде бекітілген ұлттық ақша белгісі
(доллар, теңге, т.б.) ... әр ... ... мен ... ... ... ... ретінде ақша бірлігін қолдануды қолайлы деп санайды. Біз
арақашықтықты мил, километр арқылы өлшейміз және оларды салыстырамыз, сол
сияқты игіліктер мен ... ... ... ... жүйесінің арқасында әрбір өнімнің бағасын басқа өнім арқылы
өлшеуді қойып, енді ақша бірлігі арқылы өлшейді. Ақша бірлігін қолдану,
келісімге қатысушыларға әр түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... құралы. Ақшаның екінші қызметі – құн өлшемі сияқты, айналым
құралы қызметі. Бұл қызметі оның ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтерді (Т-А-Т) айырбастау
кезінде делдал рөлін атқарады. Яғни, ... ... бір ... иесінен екінші
бір тауар иесіне тек тауарды көшірудің құралы ғана болып табылады. Мұндай
операциялар орындалу үшін жалпыға ... ... ... ... ... ақша ... ... алтынның белгілі бір салмақ бөлшегіне қарсы
тұруы тиіс.
1286 жылы Пекинде болған ... ... және ... ... Поло ... ... ... Қытайда пайда болғандығы жайлы айтады.
Қор жинау қызметі. Ақша қор ... ... ... Ақша ... ... ... ... тиімді, қолайлы формасы болып табылады. Ақша
байлықты сақтау негізінде, мысалы, жылжымайтын ... ... және ... ... ... және т.б.) ... ... табыс алып келеді.
Ақша фирмада немесе үй шаруашылығында қаржылық ... ... ... ... Бұл ... ақша ... мен оның бағасының
қозғалысы арасында үзіліс пайда болған жағдайда ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... Қазіргі жағдайдаосы қызметті ертедегідей алтын
емес, қағаз ақшалар, яғни дамыған елдердің ұлттық ақша белгісі (мысалы,
доллар, фунт стерлинг, неміс ... және т.б.) ... Ақша ... ақша белгісі-теңге. Кеңес одағының ыдырауына байланысты
1991 жылы 16 ... ... ... өз ... ... ... рублі Қазақстанда қолданыла берді. Өтпелі экономиканың ауыр
кезеңінде 1992 жылы Ресейдің жаңа ақша белгісін шшығаруы Қазақстанның
экономикалық жағдайын қиындата түсті. Ақша айналымында ... ... ... тыс ... құнсызданады. Осы себептерге байланысты
Қазақстан 1993 жылы қараша айында өз ұлттық ақшасын енгізді.
Қазақстан тарихына көз салатын болсақ, бұдан көп ... ... ... бойында, ірі сауда орталықтары болғаны белгілі. Әрине, ақша
қызметін атқаратын құнды заттар мен мал-мүліктердің болғанына даусыз
дәлелдемелер жеткілікті. Сол ... ... ... ... алтын
теңге (алтыннан жасалған), күміс теңге (күмістен жасалған) ақша рөлін
атқарған.
Енді ақша жүйесі туралы әңгіме ... ... - ... елде ... қалыптасқан және мемлекет заңы бойынша
белгіленген ақша айналысын ұйымдастырудың формасы.
Ақша айналысы – ... ... мен ... ... ... ... үздіксіз қозғалысы.
Ақша жүйесінің элементтері:
- ақша бірлігі (елде қщабылданған ақша өлшемдері-теңге, рубль, доллар,
т.б.);
- баға масштабы, яғни ақша ... және оның ... ... ... ... ақшаның сандық, салмақтық мөлшері (мысалы, рубль өткен
ғасырдың 60-80-жылдары 0,987672 г алтынға ... ... ... яғни ақша және ... ... шығаратын мекеме
(мысалы, орталық банк және т.б.);
- ақша белгілерінің түрлері, яғни айналыста заңды төлем құралы болып
табылатын несиелі қағаз ақша және ұсақ ... ... ақша ... институттары, яғни ақша айналысын реттейтін
мемлекеттік емес мекемелерщ.
Тарихта ақшаның ... ... ... мен ... арқылы
өтті.
Биметаллизм – ақша ретінде екі металдың – алтын мен күмістің
қолданылуына негізделеді (XVI-XIX ғ.ғ).
Монометаллизм – ақша ... тек ... ... ал ... ... ... оған еркін айырбасталды.
Монометаллизмнің үш түрі бар:
- алтынның металдық стандарты (1821 жылдан бірінші дүниежүзілік
соғысқа дейін). Ол алтын ... ... ... ... және
несие ақшалардың алтынға еркін айырбасталуымен сипатталады.
- алтын құйма стандарт (Англия және Францияда бірінші дүниежүзлік
соғыс жылдары). Ол құн ... ... ... қарастырды, егер
олар алтынның стандарт құймасының бағасына сәйкес болса (мысалы, егер сурет
бағасы 1 кг алтынның ... ... ... ол оған ... ... девиздік стандарт (XX ғ. 20-30 ж.). Ол алтынға ұсақталатын
банкноттардың шетелдік валютаға (девиздік) айырбасталуын қарастырады.
1929-1933 жылдардағы дағдарыстан кейін банкноттардың алтынға еркін
айырбасы ... яғни ... ... ... ... ... бірыңғай несие ақша жүйесі бекітілді. Оның
белгілері: айналыстан алтынның кетуі (алтынның демонетизациялануы),
банкнотты алтынға айырбастаудан бас тарту және олардың алтындық ... ... ... ... күшгейту, қолма-қол емес ақша айналысын
кеңейту; ақша массасын көбейту мақсатымен мемлекеттің ақша эмиссиясын қолға
алу.
Ақшаның өзі мен ақша айналысының ...... ... объективті тарихи процесс. Ақша рөліндегі алтынды несие-қағаз
ақшамен алмастыру тауарды айырбастауда тауардың қандай құны бекітілгенін
анықтауға емес, айырбасқа ұсынылған тауарға қанша көп ... аз ... ... байланысты болады. Құндарды өлшеу үшін зат
фомасындағы нақты тауардың құны пайдаланылмайды. Маңыздысы – ... ... ... эквивалентті құны ретінде қызмет атқаруы
тиіс, ал олардың өз құны ... ... ... өзі ... жай қағаз белгілерімен ауыстыруға мүмкіндік
туғызады.
Алтынды несие ақшамен ығыстыру ақша қызметтерін (банкнот, вексель,
чектер) атқарушы тұлғалардан ... ... ... қарқынын
күшейте түсті.
Несиелік карточканың түрлері:
1. Жаңаратын карточкалар. Дүкендер, мейрамханаларда қолданылады.
Карточкалардың қарыздары жабылғаннан кейін қайтадан жаңартылады.
2. Бір айлық карточкалар. Туристік фирмалармен есеп ... ... ... ... ... ... ... Сыйлықтық немесе алтын несиелік карточкалар. Олар тек жоғары жылдық
табысы бар клиенттерге беріледі.
Несиелік карточкалар 1915 жылдан бастап пайдаланылады, олар ең ... ... ... жабу ... пайда болған.
Ақша эволлюциясының осы заманғы кезеңіне электронды ... ... ... ... ... ақша операциялары жүргізіледі: банк есебінен ақша
алу, салымдарды қабылдау, төлемдер, чектік кітапшалар беру және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда электронды ақшалар жүйесі қалыптасу сатысында. Алғашқы
«пластикалық ақшалар» шектелген көлемде 1989 ж. Сыртқы экономбанкіде
қолданылады. ... ... ... ... ірі ... ... ... тарау. БАНК ЖҮЙЕСІ
2.1. Банкілердің пайда болуы және ... ... ... ... ... ... ... өмірдің
негізгі буыны болып табылады. Банк жүйесі арқылы ақша қаражаттарының әр
түрлері ... ... ... ... ... Банк ... пайда болу
тарихы Ежелгі Вавилон, Египт мемлекеттерінен басталады.
Сол кезеңде ақша ... ... ... ... ... мәдени дамуында
алғашқы банкирлер болып есептелінеді.
Ежелгі Египетте (б.з.б. 3100-300 жж.) өсім алушылар сауда келісімдерін
жүргізе отырып қарыз бере бастады. Әрбір ... ... саз ... ... ... ... ... Алданып қалмау үшін
әрбір саз тақтайшаны тағы да бір қабат батпақпен жауып, жазуларды қайталап
отырды. Егер ... ... ... ... ... күмән
болған жағдайда тақтайшадағы жазбаның жоғары қабатын бұзып, ондағы жазудың
төменгі қабатындағы тақтайшамен салыстырып, қарыздарды 1,5-2 есе өсіретін
болды.
Тіпті, кей ... ... ... ... құлдарын жалға
беру арқылы қайтарды. Құлдың бір айға істеген жұмысы қарыз үшін төлемдерді
ақтай алмағандықтан, бұл ... көп ... ... банк ... Жаңа ... ... ... Ежелгі
Месопотамияда пайда болды. Вавилонда банк операциялары алғашқыда шіркеу
абыздары арқылы жүзеге асырылды. ... ... алу ... 20 ... ал ... ... алу екі есе ... болды, яғни жылына 40 пайыз
өсіммен берілді.
Ассирия үстемдігі уақытында банк қызметтерін атқаратын алғашқы «сауда
үйлері» пайда бола бастады, мұнда сауда және ... ... ... өз ... сақтауға ақша қабылдап, сақтауға берілген ақшаны өз
қалаулары бойынша ... тек өз ... ... ... ... ... ... айналымда алтын мен күміске дәлме-дәл,
болашақ қағаз ақшалардың түп тұлғасы – «гуду» -банк билеттерді ... ... ... банк ... ал ... ... оның бөлімшелері болды.
Солтүстік Египетті жаулап алғаннан кейін Мемфисте, Фивада және т.б.
қалаларда «патшалық ... грек ... ... ... ... ... ... трапезиттерінің кәсіптері кеңейді:
трапезиттер таза салым қабылдап, өз клиенттері есебінен төлем алып,
сақтауға ақша қабылдап, ... жер, үй, құл, ... ... ... ... берушілер; ал аргирамойстер әр түрлі бағалы тиындардың
құны мен жалғандылығын анықтаушылар болды; кей банкирлер ломбард, яғни
мүлікті кепілдікке ... ... ... орындар ашты.
Ал Жерорта теңізі қалаларында ақша уақтаумен айналысатын кәсіптер
болды. Сөйтіп, жұмыс аясы кеңейе келе, оларды банкирлер деп атай
бастады.Егер ... ... ... ... ... ... дейін
барды, бұл істері үшін олардың үстелдері мен дүкендері қиратылды. Осыдан
қарызын төлеуге ... ... ... немесе күйреу түсініктері пайда
бола бастады.
Сонымен, ақша-экономиканың айналым құралында іс - ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқарады. Әр күн сайын
адамдар мен фирмалар ... ... ... ... ... ... асырады. Төлемдер жүйесі банк жүйесі қызметіне тікелей
байланысты.
Нарықтық экономикада банк мекемелері мынадай төрт қызметте атқарады:
1. Мобилизациялау (жұмылдыру,жинау). Қоғамдағы жеке ... ... ... бос ақша қаражаттарын
коммерциялық қызметтерге салу, жинау.
2. Несиелеу-ұйымдарды, кәсіпорындарды, мемлекетті, халықты
несиелеу.
Банк несиесі арқылы өнеркәсіп,ауыл шаруашылығы, ... және ... ... ... ... ... пайдаланатын үй,пәтер және ұзақ
мерзімді пайдаланудағы тауарларды сатып ... ... ... ... те ... жабу үшін ... өз ... жетіспеген жағдайда банктерден
несие алады.
3. Келесі ретте мемлекетпен, азаматтармен, шаруашалақ ұйымдар мен
экономикалық агенттер арасындағы есептесулердің көп бөлігі қолма-қол емес
ақша арқылы ... ... яғни ақша ... тек бір ... есебіне
аударылады.
4.Төлемдерді тездету үшін жаңа ақша формалары- вексельдер мен ... ... ... ... ... қаржы институттарынан
айырмашылығын көрсететін тағы бір банк қызметі-эмиссиялық несие немесе
несиелік ... ... ... ... ақшалардың үлеғсі жалпы ақша көлемінің 10
пайызына жуығын құрайды. Банкноттық эмиссияларды, яғни қолма-қол ақшаларды
шығарумен ... ... ... Бізге бұл қызметті Орталық банк
іске асырады.
Коммерциялық банкілер депозиттік және несиелік операцияларда
клиенттеріне қарыз бере отырып, және соның ... жаңа ... ... ... ... қағаздарда шығару мен орналастыру;
- оларды сату-сатып алу:
- кәсіпорындарды тіркеу, есеп және басқа да экономикалық ... ... ... де ... ... ... ... ерекше бөліп қарастыратынымыз-
эмиссиялық банк, яғни, Орталық банк. Орталық банк жеке тұлғалар мен
кәсіпорындарға қызмет көрсетумен ... тек ... ... ... іс ... Ал ... қызмет етеді және түріне қарай жеке, сондай-ақ,
акционердің бірі мемлекет болған жағдайда ... банк ... әр ... ... ... жіктеуге болады. Мысалы, банк
операцияларының түрлеріне байланысты әмбебап және мамандаралған болып
бөлінеді.
Әмбебап банкілер кең ... ... ... Ал ... тек белгілі бір бағытта ғана қызмет атқарады жәнеәр ... ... ... Мысалы, реконструкциялай және даму банкісі,инвентициялық
банк, жинақтаушы, экспорттық-импорттық банкілер және т.б.
2.2. Банк операциялары. Несиелеу принциптері.
Несиелеу ... білу ... ең ... ... ... беруі үшін
қаражатты қалай топтайтынын және жинайтынын түсіну керек. Банк
операциялараын активтік және пассивтік деп екі ... ... ... Осы
операция мен банкінің екі басты қызметі байланысты – салымдары қабылдау
және несие ... ... ... ... алуы үшін ақша ... ... ... Бұған: несие беру, вескельдерді есепке
алу, мемлекет пен коммерциялық кәсіпорындардың құнды қағаздарын сатып алу
және т.б. жатады.
Пассивтік операциялар ақша ресурстарын жұмылдыру ... ... ... ... банк ... құрылады. Оған жататындар: ақша
қаражаттарын депозиттер түрінде жұмылдыру, акциаларды шығару мен
орналастыру; пайдадан жеке капиталды қалыптастыру. Осылайша банкілер
активтік операциялар жүргізуге ресурстар жинайды.
Банк ... ... жіне ... ... ... екі топқа
бөлінеді Мысал үшін, акционерлік банкіні алайық. Оның меншкті ... ... ... (жарғылық қоры). Ол акционерлік қосқан ақшаларынан және
материалдық үлестері арқылы шығарылған ... ... ... ... ... ... реттеліп отырады. Жарғылық
капиталдың көлемі акционерлер жиналысының шешімімен, қосымша акциялар
шығару мен пайда ... ... ... ... ... ... қор,
яғни пайда есебінен зиян мен басқа да әр түрлі шығындарды жабу үшін
құрылған қор да ... ... ... ... ... бөлінбеген пайдадан,
акция иелеріне дивидиден төлеу мен салықтар ... ... ... Бұл қаржы көздері банкіні дамытуға, дивиденттерді арттыруға және
т.б. мақсаттарға жұмсалады. Орталық банк банкінің меншікті капиталының ең
төменгі мүмкін болатын мөлшерін реттеп ... ... – банк ... ... ... ... ... және банкіден алынған несиелер.
Салым қабылдау –негізгі банк қызметткерлерінің бірі – пассивті
операцияның негізгі түрі ... ... ... ... бар.
Салым иесіне жке шот ашылып, ол өзінің қалаған уақытында, өз шотынан
нақты ақша қаражаттарын чек ... ... ... ... алуына болады.
Көп жағдайда мерзімсіз депозиттер, чектер нарық жақсы дамыған ... ... ... ... депозиттер деп атайды. Бұлар,
негізінен, пайыссыз болады, соңғы ... ... ... бұл ... ... басталады.
Олар арқылы пайыз төленеді, бұл салымдар чектер ... ... ... өз ... ... ... ... алатын болса, онда олар
пайыз табысының белгілі бір бөлінген айырылады.
Жедел ... әр ... ... және әр ... ... ... қазақстандық банкілердің мерзімді депозиттері бойынша
орташа мөлшері төменднгі кестеде көрсетілген.
Мерзімді депозитердің орташа мөлшері (теңге ... ... ... ... ... | |
| |1 мың ... |1 ... |5 мыңнан |20 мың |
| ... |5 ... ... |20 ... ... |
| | | | ... |
|1 |19,75 |24,47 |30,50 |31,00 |
|2 |23,33 |- |- |- |
|3 |27,00 |32,00 |32,50 |32,70 |
|4 |28,00 |- |- |- ... басты активті операциаларының бірі – несие беру.
Борышкер дегеніміз жеке тұлғалар, кәсіпорындар, мемлекет болуы мүмкін.
Несие кәсіпорындарға өндірісті дамыту мен табыстарын өсіруіне ... және ... ... ... салу ... ... отын
т.б. өнімдерді сатып алу жұмыстарын жүргізуге көмектесді. Мұның бәрі
кәсіпорындар ... ... ... ... ... деген
сұраныс пен жергілікті халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру болып
табылады.
Банк борышкерлерге несие беруден бұрын оның қарызды қайтару қабілетін
анықтайды. Бұл ... ... ... ... және шикізат көздері туралы
мәліметтер жинақтау арқылы жүзеге асырылады. Егер несие қабілетін тексеру
оң нәтиже ... банк пен ... ... ... ... ... Шартта
несие мақсаты мен объектісі, несие көлемі, мерзімі мен қарыз қайтару
шарттары, несие үшін белгіленген пайыз мөлшері қаралады. Клиенттің ... мен ... ... ... ... банк ... ... бойынша бақылау жүргізіп отырады.
Отандық және шетелдік тәжербие нсиелердің төмендегі принциптері
негізінде жүзеге асады.
1. Несиеннің мақсаттылығы –белгілі бір қызмет түрлеріне, ... ... ... ... және ... төлеуіне өндірісті
ұлғайту мен өнімнің жаңа түрлерін шығаруға жұмсалатын ақша көздеріне
байланысты.
2. Қайтарылымдағы және мерзімдегі қарыз ... ... ... келісімде көрсетілгендей, тек белгілі бір уақытқа дейін ғана
пайдаланылып, несие берушігеқатарылуы керек. Несиенің қайтарымдылығы мен
мерзімділігі несие алушының алынған ақшасын тиімді пайдалануына, одан ... ... ... ...... берген несиелері үшін пайыз түрінде төлемдер
алуы. Пайыз несие «бағасы» түрінде, яғни ... ... ... ... төленеді. Пайыздың мөлшері берілген ақшаның мерзіміне,
борышкердің төлем қабілетінің ... ... ... ... ... өтей алмаушылықтан болатын шығындарды
азайтуға көмектеседі. Несие кепілдігі түрлері мен ... ... ... ... мен оның банк ... қатынасына және қарыз шартына
байланысты.
Несие кепілділігі тәсілдерінің бірі мүлік кепілдігі болып табылады.
Кепілдік ретінде несие алушының әр түрлі ... ... ... ... т.б. ... мүмкін. Банк кепілдікке берілген
мүліктің сақталуын қадағалап отырады. Егер несие алушы өз қарызын белгілі
бір мерзімде қайтара ... сот ... ... ... ... меншігіне өтеді немесе сатылады да, ал одан түскен ақша банкіге
қайтарылады.
Несие кепілділігі тәсілдерінің бірі – кепілдік шарты. Мұнда ... ... ... банк ... ... ... өзі ала ... банкіге кепілдік міндеттемесін береді. Егер
несие алушы мерзімінде қарызын өтей алмаса, баннк бұл ... ... ... ... ... ... банк несие алушыға сенімді
болғандықтан, ешқандай кепілдемесіз несие бере алады.
ІІІ тарау. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ
3.1. Несие мәні
Несие уақытша бос ақша ... ... ... пайда болатын
экономикалық қатынастар жиынтығын көрсетеді. Несие ұғымы латын сөзінен
пайда болған, ,,credere - ... және ...... ... ... ... мәмілеге қатысушының біреуі қарыз беруші, ал екіншісі
қарыз алушы болып табылады.
24.01.06. Қарыз беруші –ақшаны ... бір ... ... ... ... несиені және оның пайызының қайтарылуына жауапты өз мойнына
алады, ол үшін қарыз алушымен несие келісіміне ... ... ... ... бір заңға сәйкес несиенің берілуін,
пайдаланылуын және қайтарылу жағдайын қамтамасыз етуі ... ...... ... ... қарызға алу мақсатында мәмілеге
қатысушы. Қарыз алушы алынған несиені төлей алу мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... пайдалануы тиіс. Несие қайтарылуы үшін
ақша қаражаттары айналымынан ... және ... ... ... және
пайызды төлеуге бағытталуы қажет. Несие беруші қарыздың уақытында
қайтарылуын қамтамасыз ету үшін оның пайдалану процесі ... ... ... үш міндетті жағдайды ескеріп беріледі:
-Төлей алу мүмкіндігі (несиені ... үшін ... ... ... (алынған ақшаның дәл белгіленген мерзімде қайтарылуы).
Мерзімділігі бойынша несие қысқа мерзімді (бір жылға дейін), орта мерзімді
(бір жылдан бес жылға дейін), ұзақ ... (бес ... ... ... ... ... қарыз жиынтығын пайызымен міндетті
түрде қайтару);
Несиенің атқаратын қызметтері. Несие ең бастысы, қайта бөлу қызметін
атқарады. Оның ... ... ... бос ... мен табыстарын жинайды және уақытша пайдаланғаны үшін төлеуге
берілетін қарыз капиталына айналдырады.
-----------------------
Бартер - бір тауардың тікелей басқа тауарға айырбасталуы.
Тауардың құнының ... ... сол ... ... ... табылады.
Негізгі ұғымдар:
- Бартер;
- ақша;
- демонетизация;
- күн;
- қозғалмайтын мүлік;
- бағалы қағаз;
Ақша жүйесі дегеніміз-тауар айналысын қамтамасыз ететін ... мен ... ... ақша ... ... карточка ақшаның төлем құралы қызметін атқарады.
Негізгі ұғымдар:
- монета;
- банкнота;
- чек;
- қолма-қол ақшалар;
- қолма-қол емес ақшалар;
- биметаллизм;
- мономиталлизм;
- несиелік карточка;
- ... ... ... мен ақша ... жұмылдыру пайызы арасындағы
айырмашылық маржа деп аталады.
Банк-халықтың,ұйымдардың, кәсіпорындардың уақытша бос қаражаттарын
жинайтын,реттейтін және өз клиенттеріне несие беруді жүзеге асыратын қаржы
мекемесі.
Негізгі ұғымдар:
- банк;
- банк ... ... ... ... эмиссиялық банк;
- коммерциялық банк;
- инвестициялық банк.
- экспорт.
Мерзімсіз депозиттер, ағымдағы есептер – жедел ... ... ... тиіс ... салымдар.
Мерзімді депозиттер – белгілі мерзімдегі салымдар.
Банк несиелері – ақша ... ... ... ... ... негізінде қайтаруы.
Негізгі ұғымдар:
- несие;
- депозиттер;
- мерзімді және мерзімсіз салымдар;
- ... ... ... - ... мен ... көрсетулерді қарызға беру.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Ақша-несие саясатының теориялық аспектіде толық ашу, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын және ҚР екінші денгейдегі банктің қазіргі жағдайын талдау, мемлекеттің экономикасын реттеудегі ақша-несие саясатының перспективті бағыттарын көрсету40 бет
Ақша. Несие. Банктер.22 бет
Экономиканы ақша – несиелік реттудегі орталық банктің ролі26 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатын талдау 24 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының ерекшеліктері және оның нарық кезеңіңде тауарлар мен ақша нарығындағы тепе-теңдікке әсері28 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық банкіндегі ақша-несие саясатының даму жолдары84 бет
Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша-несиелік реттеу саясаты, қазіргі жағдайы5 бет
Қазақстанның Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының даму ерекшелігі, және оны талдау41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь