Қазақстан Республикасының ҚХР-мен қарым-қатынастарының даму барысы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.7
I ТАРАУ ҚХР ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ НЕГІЗІ
1.1 Қазақстан дамуының негіздері және Қытай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.27
1.2 Қытай Қазақстан қатынастарының құқықтық негізі ... ... ... ... ... ... 28.33
ІІ ТАРАУ. ҚЫТАЙ МЕН ҚАЗАҚСТАННЫҢ САУДА БАЙЛАНЫСТАРЫ
2.1 Шекара маңындағы екі ел арасындағы сауда саттық ... ... ... ... ... .34. 41
2.2 Энергетика саласындағы қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42.50
2.3 Инфрақұрылымдық байланыстардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... 51.60
ІІІ ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН МЕН ҚЫТАЙ СЕРІКТЕСТІГІ ЖӘНЕ РЕСЕЙ
3.1.Шанхай ынтымақтастығы және аумақтағы қауіпсідік мәселесі ... ... 61.65
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66.67
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... .68.70
Қазақстанның сыртқы саясатының негізінде өзінің қауіпсіздігін, егемендігі мен территориялық тұтастығын қамтамасыз ететін, мемлекетіміздің дүниежүзілік қауымдастықка енуіне, республика ішіндегі реформаларды жузеге асыруға, оның тиімді және өсімді экономика, тұрақты демократиялық институттар жасауға, барлық республика халқының құқығы мен бостандықтарын қорғауға қолайлы жағдайлар жасау мүдделері жатыр. Ол өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде әскери құралдарды емес, парасатты, салмақты дипломатияға сүйене отырып, саяси құралдарды пайдалануды мақсат етіп отыр. Ол халықаралық байланыстарының негізінде таяу және алыс шетелдердің бәрімен өзара тиімді саяси-әлеуметтік, мәдени қатынастарды орнатуға ұмтылуда. Елімізді қазір дүние жүзінің 117 мемлекеті таниды, олардың 105-мен дипломатиялық қатынастар орнатылды. Шетелдерде 26 елшілік ашылып, біздің елімізде 40 елшілік пен миссия, халықаральқ және ұлттық ұйымдардың 16 өкілдігі жұмыс істейді.
Біздің елімізбен дәйекті байланыстарды дамытуға бірталай мемлекеттер ықылас білдіруде. Оған себеп болатын ең алдымен, Қазақстандағы мол қазба байлықтар қоры. Жылына елімізде 1,5 млрд. тоннадан астам пайдалы қазбалар игеріледі. Қытай Халық Республикасы мен Қазақстан арасындағы қатынастар достық, тату көршілік негізінде құрылғанымен де, екі тарапқа тиімді өзара пайда мүдделері де маңызды болып табылады деп айтсақ қателеспейміз.
Бітіру жұмысының тақырыбы қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының ҚХР-мен қарым-қатынастарының даму барысын қамтиды. Территориялардың шекаралас болуы, сондай-ақ, күшті шығыс көршінің үлкен экономикалық потенциалы мен оның халықаралық аренадағы, соның ішінде Орталық Азия кеңістігіндегі салмағы, бұл аймақтағы егеменді республикалардың Қытаймен тұрақты достық қатынастарда болу мүдделілігін анықтайды.
1. Токаев К. Внешняя политика Казахтана в условиях глобализации.-Алматы, 2000.-584 с.
2. Тимофеева С.А. О внешней торговле Казахстана // Саясат.-1998.- март.54-57с.
3. Энергетические проблемы Восточной Азии // Компас.-1998, № 13.33-36с.
4. Казахстан- реалии и перспективы независимого развития.-М., 1995.-с. 333-342с.
5. Карин Е.Т., Тулегулов А.К. Обострение борьбы за Каспийскую нефть и китайский прорыв в регион // Саясат.-1999, № 1 (44).21-24с.
6. Мукимеджанова Р.М. Государства Центральной Азии и их южные соседи // Восток.-1996, № 5.14-17с.
7. На международном форуме по нефти и газу в республиках бывшего СССР // Компас.-1997, № 11.19-22с.
8. Маклина О. Центральная Азия. Интеграционные процессы набирают силу // Азия и Африка сегодня.-1996, № 2.42-46с.
9. Хлюпин В. Геополитический треугольник: Казахстан-Китай-Россия. Прошлое и настоящее пограничной проблемы.-М., 1999.125-141с.
10. Бессарабов Г. Об экономическом присутствии России в регионе Центральной Азии // База данных Синологической библиотеки ИДВ РАН.
11. Абдуллаева К.Ш. Развитие интеграционных связей Казахстана и СУАР КНР // Вестник АН Каз СССР.-Алма Ата, 1989.-№ 9.7-10с.
12. К вопросу о подходах к деятельности «Шанхайского форума» // База данных 3ДСНГ МИД Росии// Сообщение ИТАР-ТАСС.-2000.-25 декабря.
13. Белокреницкий В.Р. Центральная Азия в Евразийской перспективе // Восток.-1995, № 5.35-38с.
14. Бессарабов Г.Д. Двусторонние экономические связи Китая со странами СНГ и проблема обеспечения интересов Росии // Экономика, предпринимательство, окружающая среда.-М., 1996, № 2.9-11с.
15. Акбари Р. Казахстан уменьшает военные силы на китайской границе // http://www. caarp.kz
16. Экспресс опрос руководителей государств-участниц «Шанхайской пятерки» // Слово Кыргызстана // http://www. caarp.kz
17. Сейфуллина Т.А. Проблемы развития экспортных нефтепроводов Россия-Казахстан // Евразийское сообщество: общество, политика, культура.-1998, № 3.12-15с.
18. Лукьянов А. Наш партнер-СУАР // Экономика и жизнь.-1990, № 8.18-19с.
19. Казахстан и Китай создают транспортный коридор в Беларусь // http://www. caarp.kz
20. Бондарец Л.М. Климат доверия в Азии: КНР-Центральная Азия// Саясат.-1999, № 11.32-34с.
21. Казахстан-Китай-нефтепровод // База данных 3ДСНГ МИД России // Сообщение ИНТЕРФАКС.-2001.-16 февраля.
22. Китай-Казахстан-оборона // База данных 1 ДА МИД России // Сообщение ИТАР-ТАСС.
23. Шанхайская пятерка может стать региональной организацией // База данных 3ДСНГ МИД России // Сообщение ИНФО-ТАСС.
24. Соглашение об организации проектов сотрудничества в оласти нефти и газа между КНР и Росиией // Проблемы дальнего востока.-1997, № 4.42-43с.
25. Соглашение об укреплении доверия в военной области, 1996 // База данных 1 ДСНГ МИД России.
26. Экономика Китая в предверии ХХІ века.-М.,1999.- Инфор. Бюлл., № 2.
27. Торгово-экономическое соглашение между правительствами КНР и РК, 22 декабря 1992 // Министерство иностранных дел Казахстана // http://www.mail.ru
28. О Казахстанско-китайских отношениях // Отчет Посольства России в Казахатане // 3ДСНГ МИД Росии.
29. Партнерство на Каспии // Вестник Каспия.-2001, № 23.21-23с.
30. Краткий статистический ежегодник Казахатана.-Алматы, 1992.78-82с.
31. Программа развития КННК // официальный сайт КННК // http://www.google.kz
32. Андев М. Куда идет Шанхайская пятерка? // http://www.analytik.ru
33. Картов А.Н. Внешнеэкономические связи молодого суверенного государства: основные направления и воздействия на формирование рыночных отношений.-Автореферат диссертации.-М., 1993.95-124с.
34. Маршрут через «Дружба-Алашанькоу назван преоритетным в развитии транспортного корридора Восток-Запад // http://www.pubs.karnegie.ru
35. Присяжнюк С.О. О перспективах обеспечения КНР углеводородным сырьем // Проблемы Дальнего востока.-1998, № 8.12-16с.
36. Хафизова К.О. Казахстанско-китайская граница в прошлом и сегодня // Проблемы Дальнего Востока.-1998, № 4.35-37с.
37. Черкизов В. Казахстан-Синьцзян // Советский Казахстан сегодня.-Алматы, 1989.21-25с.
38. Что касается соглашения о гранце с Китаем // Казахстанская правда.-1998, 15 июля. 34-35с.
39. Лидеры «Шанхайской пятерки» намерены взаимодействовать в освоении западных районов Китая // База данных 1ДСНГ МИД России // Сообщение ИТАР-ТАСС.-2001.
40. Совместная декларация о дальнейшем развитии и углублении дружественных взаимоотношений между РК и КНР, Пекин, 11 сентября 1995 // МИД Казахстана // http://www.mfa.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................................3-7
I ТАРАУ ҚХР ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ НЕГІЗІ
1. ... ... ... ... Қытай Қазақстан қатынастарының құқықтық негізі …………….........28-33
ІІ ТАРАУ. ҚЫТАЙ МЕН ҚАЗАҚСТАННЫҢ САУДА БАЙЛАНЫСТАРЫ
2.1 Шекара маңындағы екі ел арасындағы сауда саттық…………………34- ... ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН МЕН ҚЫТАЙ СЕРІКТЕСТІГІ ЖӘНЕ РЕСЕЙ
3.1.Шанхай ынтымақтастығы және аумақтағы қауіпсідік мәселесі……..61-65
Қорытынды………………………………………………………………….66-67
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ……………………………68-70
Кіріспе
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... тұтастығын қамтамасыз ететін, мемлекетіміздің
дүниежүзілік қауымдастықка енуіне, ... ... ... ... оның ... және ... экономика, тұрақты ... ... ... ... халқының құқығы мен бостандықтарын
қорғауға қолайлы жағдайлар жасау мүдделері ... Ол ... ... ... ... ... ... парасатты, салмақты дипломатияға
сүйене отырып, саяси құралдарды пайдалануды ... етіп ... ... ... ... таяу және алыс шетелдердің бәрімен
өзара ... ... ... ... ... ұмтылуда.
Елімізді қазір дүние жүзінің 117 ... ... ... ... қатынастар орнатылды. Шетелдерде 26 елшілік ... ... 40 ... пен миссия, халықаральқ және ұлттық ұйымдардың 16
өкілдігі ... ... ... ... ... дамытуға бірталай мемлекеттер
ықылас білдіруде. Оған себеп болатын ең алдымен, Қазақстандағы мол ... ... ... ... 1,5 млрд. тоннадан астам пайдалы қазбалар
игеріледі. Қытай ... ... мен ... ... ... тату көршілік негізінде құрылғанымен де, екі тарапқа ... ... ... де ... ... ... деп айтсақ қателеспейміз.
Бітіру жұмысының тақырыбы қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының ҚХР-
мен қарым-қатынастарының даму барысын қамтиды. ... ... ... ... ... ... үлкен экономикалық потенциалы мен
оның халықаралық аренадағы, ... ... ... Азия ... бұл ... егеменді республикалардың Қытаймен тұрақты достық
қатынастарда болу ... ... Және де бұл ... ... мүдделілік пен мемлекеттердің ішкі істері мен жағдайларына
қол сұқпаушылық принциптеріне негізделіп орнатылуы керек.
Орталық Азияның жас мемлекеттері ҚХР-мен көп ... ... ... ең ... ... ... пен ... экономикалық даму
мен ішкі саяси тұрақтылығы үшін қолайлы сыртқы жағдайларды құру сияқты
мәселелерді шешу ... ... ... ... Азия ... ... және ... шеңберіне кіреді. Бұл аймақтағы республикалармен байланыстарды
нығайту – ҚХР ... ... ... міндеттерінің бірі. Қазіргі кезеңде,
ҚХР шекараларына ... ... АҚШ ... ... ... Пекин сыртқы саяси мүдделері мен ... ... Азия ... ... күрт ... ... жазылу барысында қолданылған әдебиеттерге тоқталып
өтер болсақ, Қ.Тоқаевтың «Внешняя ... ... в ... ... ... и ... ... развития»
атты еңбектерінде көрсетілген Қытайдың Қазақстанға қатысты ... ... ... ... ... ... дипломат әрі саясаткер К. К.
Токаревтың монграфиясы ХХІ ... ... ... ... ... ... ... Отандық саясаттануда алғаш рет
үшінші мыңжылдық шебіндегі әлемнің геосаясаттық ... ... ... жаһандану проблемалары, сондай-ақ, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... географиялық жағдайын және тағы ... ... жаңа ...... ... ағымдағы
проблемалары мен болашақтағы мүмкіндіктеріне баса назар ... ... жазу ... ... ... материалдарға сүйеніп қана
қоймай, аталған тақырып бойфынша қытайлық және батыстық ағылшын тіліндегі
дерек көздерін пайдалануға тырысқан.
Ал ... В. ... ... ... ... атты ... де көп ... алдым. Осы кітапта аймақтық
интеграцияның теоретикалық және ... ... ... ... сыртқы саяси стратегиясының ерекшеліктері мен транскаспилік
аймақтың геосаясаты, ортазиялық аймақтағы күштердің жаңа ... ... ... ... ... және ... іс ... ашылады. Аймақтағы интеграциядағы болжамалық
сценарилерге, жаһандану жағдайында кеңестік ... ... мен ... ... ... ... ... аударылады.
Абдуллаева К.Ш. жазған «Развитие интеграционных связей Казахстана и
СУАР» атты әдебиетінен мен Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... Осы әдебиет ҚХР ... 1996 ... ... ... бойынша дербес аудандағы округтік деңгейге дейінгі
партиялық, әкімшілік, әскери және саяси элита ... ... ... ... Шыңжан және оның Қазақстан – Қытай қатынастарындағы орны мен
рөлі ҚХР-дағы Шыңжан-Ұйғыр дербес ауданының мәдени ұлттық , ... ... ... мәселелер кешенін қарастыратын тараулардан тұрады.
Негізгі мәтінінде оның Қазақстан – Қытай қатынастарындағы орны мен ... ... ... ... жүргізіліп отырған сыртқы
саясатындағы Орталық Азияға қатысты позициялары арқылы бұл мемлекеттің
бүкіл аймақ ... әсер ... ... және ... ... қарым-
қатынастардың болашақ даму перспективасын ашып көрсету ... ... ... ... ... ... отыр:
– Қытайдың қазіргі сыртқы саясатындағы Орталық Азия республикаларының орны
мен ролін анықтау;
– Қазақстан мен Орталық Азия аймағындағы елдердің ... ... ... және ... даму ... ... және оның ... көрсету;
– Аймақтағы қауіпсіздік мәселесі төңірегіндегі сұрақтарды, соның ... ... мен ... ... ... ынтымақтастықтың
дамуына шолу жасау, сол сияқты Қытайдың аймақ қауіпсіздігіне ықпалын
қарастыру;
... ... ... ... және ... ... ... жағдайына әсерін ашу.
Бітіру жұмысының бірінші тарауында Қазақстанның ... ... ... туралы жазылған. Бұл тарауда Қазақстан тәуелсіздік
алған ... ... ... ... ... ... ... сол
жылдары бері даму жолына да шолу жасалған. Қазақстанның өзге ... ... ... жайлы, экономикаалық тұрғыдағы даму кезеңдері мен
Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың ұстанған саясаты жайлы да ... ... ... соңында осы барлық аталып өткен ... ... ... ... ... де Қытай-Қазақстан қатынастарының
құқықтың ... де ... ... ... ... тарауы Қытай мен ... ... ... Бұл ... қазіргі таңда, Қазақстан үшін Қытай ең
басты сауда ... бірі ... ... ... келе, маңызды
шекарааралық сауда мәселелері қарастырылады. ... ... ... екі ... ... ... ... дамуы жағдайына да шолулар беріледі. Осы ... ... ... ... ... осы ... маңызды рөл атқаратыны
жайлы деректерге тоқталамыз.
Бітіру ... ... ... ... «Қазақстан мен Қытай
серіктестігі және Ресей» деп аталады. Қазіргі таңда, Ресей елімен байланыс
орнату ... үшін де, ... үшін де ең ... ... ... ... бұл
ел екі елдің саясатында маңызды орын алады деп ... ... ... ... ... Ұйымы қызметі және аумақтағы қауіпсіздік
мәселесі жайлы айтылады. ... ... осы ... ... ... ... арасындағы белді ойыншылардың бірі- Ресей ... ... ... ... жасалынады.
ТАРАУ.ҚХР ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ НЕГІЗІ
1.1 Қазақстан дамуының негіздері және Қытай
1991 жылы ... ... ... ... ... ... ... қолданылды. Мемлекеттік экономикалық саясаттың
базалық бағыттары мыналар ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтандыру, дүниежүзүлік
экономикалық дағдарысты ... ... ... қамтамасыз ету.
Бiрiншi кезең (1991-1992 ж.ж.) Қазақстанда әлеуметтік экономикадан кейiнгi
экономикалық жағдайдың шиеленiсiп, ... ... Бұл ... ... КСРО ... ... секторының жаппай үдере қожырауы
салдарынан туған едi, оның үстiне өзгерiске ... ... және ... ... бағытта жүргiзiлген экономикалық
саясат өрiстеп кете алмады [1].
1990-жылдардың басында Қазақстан Республикасының экономикалық саясаты
әлеуметтік-экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... бағыттар мыналар болды: экономиканы ырықтандыру:
сыртқы реттеуiштердi енгiзу, ... аяға ... ... ... азайту, сыртқы экономикалық қызмет нысандарын
кеңейту, сырттан инвестициялар тарту, валюталық тәртiптi тұрақтандыру; ... ... ... ... экономикада жекеше сектордың
жұмыс iстеуi үшiн жағдай жасау, шаруашылық жүргiзушi субъектiлерге ... ... ... ... ... және ... бизнестi
дамыту, толымды нарықтық бәсекенi өрiстету үшiн жағдай жасау.
1992 ж. экономиканың барлық саласы бойынша өндiрiс көлемi күрт ... ... ... ... ... ... саудада 17,4%-ды,
көлiкте 19,4%-ды құрады. Өндiрiстiң өсуi тек ауыл-шаруашылығында ... ... алу ... тепе-теңдiгi бойынша орта есеппен жан
басына шаққандағы жалпы iшкi өнiм 1991 ж. 5756 АҚШ ... 1992 ж. 5561 ... ... [1, 5-6]. 1992 ж. ... ... дамуының алғашқы
бағдарламасы- “Қазақстанның егемендi және ... ... ... қалыптасу стратегиясы” қабылданды, мұнда мемлекет дамуының ... ... және ... ... ... ... ... бәсекеге негiзделген, экономикалық және әлеуметтік өзара
байланыстардың жалпы жүйесiнде әрқайсысы өз ... ... ... ... ... және өзара байланыста болатын әлеуметтік
нарықтық экономика құру; адамның экономикалық өзiн-өзi ... ... ... үшiн ... және басқа жағдай жасау.
Екiншi кезең (1993-1994 ж.ж.) экономикалық дағдарыстың түйiндi ... бұл ... ... ... Ресей Федерациясымен шаруашылық
байланыстардың үзiлуi және ... ... ... ... ... ... өзара борыштары 1993-1994 жылдары және 1995
жылдың басында 634913 млн. ... ... ... ... өрши
түстi: 1993 жылы тұтыну бағасының индексi 2265% деңгейiне жеттi (Ресей
Федерациясының жаңа ... ... ... ... ... өндiрiлген ұлттық табыс 1991-1993 жылдары 1976 ... ... ... ... ... 38,2% ... 90 жылдардың басындағы жалпы
экономикалық дағдарыс халық ... күрт ... ... ... ... жылдан 1994 жылға дейiн тұтыну қабiлетiнiң тепе-теңдiгi бойынша жан
басына шаққанда орта есеппен жалпы iшкi өнiм 20%-ға ... 4711 АҚШ ... Бұл ... ... ... ... ... ол 1994 ж. терiс
сальдоға жеттi (410387 адам). Жалғастырылған реформалардың ... ... ... меншiк қатынастарын қайта құру жеке меншiктi ... ... ... ... шығу және ұлттық валюта-теңгенi енгiзу
(1993 ж. ... ... және банк ... ... ... ... тапшылығын кемiтуге қатысты қатаң шектеу шараларын жүзеге асыру;
алтын-валюта сақтық қорларын еселей ... Бұл ... ... ... ... ... қабылдады, ол инфляция деңгейiн азайтуға және
өндiрiстiң құлдырауын шектеуге ... ... ... ... ... шектеуге қосымша несиенiң “бағасын ұтымды ету” талабы,
яғни жоғары пайыздық мөлшерлеме белгiлеу қарастырылды. Бұл шара ... ... ... септiгiн тигiзетiн, қарыз қорларына жұмсалатын
шығынның өсуi ... банк ... ... жалпы сұранымды
қысқартуға жәрдемдесетiн барынша тиiмдi ... бiрi ... ... ... ... ... басшылық нұсқамасымен
“директивалық” несиелер беру есебiнен кәсiпорындарға талғамалы қолдау
көрсетуге ... 1994 ж. оның ... 14063,7 млн. ... ... ... ... қолданылып жатқан шараларға қарамастан
мемлекеттiң нысаналы несиелерi көбiнесе қайтарылмайтын несиелерге айналды.
1994 жылдың аяғына қарай шамамен 2300 млн. ... ... ... ... бiр бөлiгi) қайтарылды [2]. Бұл кезеңде жалпы iшкi өнiмнiң серпiнi
өндiрiстiң шапшаң құлдырауымен сипатталды, ал 1995 ... ... ... iшкi ... көлемi 1990 жылғымен салыстырғанда 61,4% ... ... ... нәтижесiнде таза жинақ қаражат — өндiрiстi
тұрақтандыратын әлеуметтi инвестициялар өсуге тиiс едi. ... ... ... өсе қоймады: халықтың салымы небәрi 606,9 млн.
теңгеден 1673,5 млн. ... ... ғана ... ал ... ... ... және ... шоттардың қалдықтары тиiсiнше 4154,1 млн.
теңгеден 12472,0 млн. теңгеге көбейдi [3]. ... ... ... ... тұрақсыздану өндiрiстiң құлдырауын ушықтыра түстi. Тек
1994 ж. ғана ... өз ... ... астамынан айрылды.
Дағдарысты шектеу қатаң экономикалық саясат жүргiзудi талап еттi, ... ... ... одан әрi ... ... саясатына түзету ... ... ... ... макроэкономика тұрақтану үшiн жағдай жасауға
мүмкiндiк ... Бұл ... ... ... валюта қорына кiрдi, ол
елге дағдарысты еңсеру үшiн нысаналы несие бөлдi.
Үшiншi кезеңде ... ж.ж.) ... ... ... ол қатаң шектеу арқылы ... ... ... ... ... мақсаттарды алға қойды: нарықтық
экономикалық институттары мен ... ... ... ... екi ... банк ... жаңғырту, инвестициялық және
сақтандыру компанияларын, биржалар мен аудиторлық фирмалар ... ... ... және нысапты бюджет-салық саясатын жүргiзу; ұлттық валюта бағамының
тұрақтылығына қол жеткiзу; атаулы жалақыны шектеу; ... ... және ақша ... ... көлемiн (11722 млн. теңгеден аспайтын)
белгiлеу [3]. Бұл кезеңде шет ел капиталы кеңiнен ... ... ... құрылымдарды дамыту үшiн жағдай жасалды. Қолданылған шаралардың
нәтижесiнде 1996 ... ... ... ... ... ... ж.-1 ... үшiн 35,76 теңге, 1995 ж. -60,93 теңге, 1996 ж.-67,29
теңге), бюджет ... ... ... ... ... ... ... өндiрiс жанданды. Әлеуметтік аядағы қаржы-экономикалық
қайта құрулар қаржы жүгiн республикалық бюджеттен жергiлiктi бюджетке беру,
көрсетiлетiн әлеуметтік ... ... ... [3], ... ... ... жаңа экономикалық бәсекелестiк ... ... ... ... тыс ... мен ... ... жүзеге асырылды. Қаржы қорларын шектеу жағдайында негiзгi
қаржы-экономикалық өзгертулер аралас қаржыландырудың жаңа үлгiсiне көшу
негiзiнде ... ... ... ... жүргiзiлдi, мұнда
бюджеттен қаржыландыру, сақтандыру жарналары мен жекеше инвестициялар
негiзгi көздерге ... Жан ... ... ... iшкi өнiм 1994 жылмен
салыстырғанда 1997 ж. 14,1 млрд. теңге деңгейiне дейiн көбейдi [4]. 1997
жылдың бас ... ... ... ... факторлармен сипаттауға
болады: iс жүзiнде барлық тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... өзгертiлдi, олар реформаларды
жүргiзуге ... ... ... ... ... ырықтандырылды,
нарық талаптарына сай келетiн жаңа салық ... ... ... ... ... банк жүйесi жаңғыртылды, оның инфрақұрылымы дамытылды;
мемлекеттік бағалы ... ... ... мемлекеттік меншiктi
жекешелендiру қарымды қарқынмен жүргiзiлдi. Алайда, қатаң ақша-несие,
бюджет-салық ... ... ... ... ... бұл ... халықтың әлеуметтік-демографиялық ахуалы ... ... ... ... ... өмiрдiң ұзақтығы қысқарды;
бiлiм деңгейi ... ... ... ... ... 31%-ға жуығы [4], тұтыну қоржынының ең төмен деңгейiнде
өздерiнiң күн-көрiс қажеттерiн қанағаттандыра алмады, ... ... ... жуық ... Бұл ... бұрынғы әлеуметтік саясат қағидаларын
өзгерту қажеттiгi туды: халықты әлеуметтік қорғаудан әлеуметтік көмек пен
қолдауға ... ... ... ... ... ... қажет болды. Бұл нарықтық реформалар кезеңiнiң басты жетiстiктерi:
елде тұрақты әлеуметтік-экономикалық жағдай сақталды; ұлттық ақша ... және ... ... ақша ... ... ... ... рыногi тұтыну тауарларымен молая түстi; респбликаның ... ... ... ... және ол ... қаржы ин-
ттарына кiрдi. Әлеуметтік-экономикалық шаралардың iске ... ... ... сақтандыру және медицина қорларын құруға жол ашты [4].
Төртiншi кезеңде (1998-1999 ж.ж.) ... 2030 ... ... ... ... “Қазақстан-2030”: Барлық қазақстандықтардың өсiп-
өркендеуi, қауiпсiздiгi және әл-ауқатының ... ел ... ... ... бағдарламасы - ҚР-ның ұзақ мерзiмдiк стратегия
дамуының тұжырымдамалық негiзi-даму бағыттары және ... ... ... шығу жолдары айқындалды. Стратегияның мiндеттерiне сәйкес Қазақстан
2030 жылға қарай дамыған мемлекеттердiң деңгейiне жетiп, әлемнiң ең ... ... ... ... тиiс [4]. 1997 ... ... ... қаржы дағдарысы Қазақстанның экспорттық салаларына ... ... Ұзақ ... ... ... ... кезеңiн iске
асыру мақсатында Президенттiң 1998 жылы 28 ... ... ... ... ... арналған стратегияның жоспары бекiтiлдi, ол
дүниежүзі қаржы дағдарысының ... ... ... нақты
секторын сауықтыру жолымен экономикалық өрлеудi қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жүргiзу жағдайында ел
экономикасына жұмсалатын инвестицияларды көбейтуге бағытталды [5]. ... ... ... ... ... (1 АҚШ ... 1998 ж.-78,29
теңгеге, 1999 ж.-119,64 теңгеге тең ... ... өзi 1996 ... 12%-ға ... (1998) өнiм экспортын ынталандыруға мүмкiндiк
бердi. 1999 ж. ... ... 5592,2 млн. АҚШ ... ... ... ... ... тепе-теңдiгi бойынша жалпы iшкi өнiм 74891,6
млн. АҚШ долларынан (1998) 77976,8 млн. АҚШ ... (1999) ... ... iшкi ... ... көлемі 2,7%-ға артты. Бұл кезеңде зейнетақы
реформасы ... ... ... ... зейнетақы жүйесiне
көшу) жүргiзiлдi, ол iшкi қорлануды одан әрi ... iшкi ... ... ... 1998 ... ... ... қоры 23542
млн. теңгеге жеттi, бiр ... ... ол 2,7 есе ... (64504 млн. ... кезеңде (2000 жылдан қазiрге дейiн) Қазақстан экономикалық ... ... ҚР ... ... ... арналған стратегияның жоспарын
iске асырудың оң тәжiрибесi бюджеттiк-қаржылық өзара iс-қимыл мен реттеудiң
жаңа ... ... ... оның ... мына мақсаттармен айқындалды:
2000-2002 ж. орт. және жергiлiктi атқарушы ... ... ... ... ... 2001 жылдан бастап елдiң экономикалық
дамуын жоспарлауға көшу. Бұл кезеңде жалпы iшкi өнiм жыл ... өсiп ... ... ... ... 2000 ... млн. АҚШ ... ж.-101674,1 млн. АҚШ доллары 2002 ж. жалпы iшкi өнiм көлемi бұрынғыдан
9,5%-ға көбейдi. ... ж. ... ... ... шетелдiк
инвестициялардан құралса (тиiсiнше 57% және 51%), 2001 ж. ... ... рет ... 60%-ынан астамын құрады. Инвестициялардың
жалпы сомасы 1158,1 млрд. теңгеге жеттi. 2000-2002 ж. елдiң ... үшiн ... ... ... бас назар аударылды. ... ... ... ... ... асырушы инвесторлармен 119
келiсiмшарт жасалды, негiзгi капиталға 165 млрд. теңгеден астам сомада (1,2
млрд. АҚШ доллары) инвестициялық мiндеттеме ... 2001 ж. ... ... ... көлемі [5]. 775,7 млрд. ... бұл ... ... 21%-ға көп. 2001 ж. 4 желтоқсанда
Президенттiң Жарлығымен “Қазақстан Республикасы ... 2010 ... ... ... ... Қазiргi кезде 2010 стратегиясы (2001),
Үкiметтiң 2002-2004 ж.ж. арналған iс-қимылдар жоспары және соның ... ... ... арналған республиканың бюджеттiң болжамдық
көрсеткiштерi ... үшiн ... ... ... ... ... ... қабiлетi күштi экономика құру, жалпы iшкi өнiмдi 2002
жылмен салыстырғанда 2 есе ... ... ... ... ... энергетика мен аграрлық-өнеркәсiптiк секторды
оңтайлы реттеу жолымен қол жеткiзiледi [6]. ... ... ... ... ... азық-түлiк бағдарламасының қабылдануы осыны
қуаттайды. Бұл бағдарламада негiзгi басым бағыттар ... ... ... ... ... ету; ... ... белсендi
жүйесiн қалыптастыру; iшкi және сыртқы рыноктарда ауыл ... ... оның ... өнiмдерiн сату көлемiн ұлғайту; ауыл шаруашылық
өндiрiсiн ... ... ... ... ету. ... екi жылдағы
экономикалық өрлеу Қазақстандағы әлеуметтік ахуалға дұрыс ықпалын тигiздi:
жұмыссыздық ... ... ... топтарының үлесi азая түстi.
Тәуелсiздiк алғаннан кейiнгi 12 ... ... ... ... ... ... үй-коммуналдық шаруашылық реформалары жүргiзiлдi,
қызмет көрсету аясы 100% жекешелендiрiлдi, жер ... ... ... ... ... iрi өнеркәсiп орталықтары, оның iшiнде отын-энергетика,
металлургия, химия, машина ... ... ... жұмыс iстейдi.
Республика кәсiпорындары шойын, ... ... ... мыс, мырыш, титан,
магний, қарашiрiк, синтетика, ... ... ... ... автомобиль шиналарын, минералдық тыңайтқыштар, цемент, металл
жонғыш станоктар, ... ... күш ... ... ауыл шаруашылық машиналарын, ... т.б. ... ... экономика ауқымында Қазақстан-тауар рыногiне мұнай, газ, ... ... ... металдар, уран өнiмiн шығарушы ел. Кен қазу
өнеркәсiбi Қазақстан экономикасының жетекшi ... ... ... . ... өнеркәсiп өндiрiсiнiң 44,3%-ы осы өнеркәсiптiң үлесiне тидi. Қазақстанда
көмiр-сутектi ... ... қоры бар. ... қор ... ... 13-орында. 250-ден астам мұнай-газ кенiштерi ашылды, олардың көбi
республиканың батыс бөлiгiнде, негiзiнен Атырау облысында. Олардың ... ... ... ... мұнай қоры бар Теңiз кенiшi; газ қоры 1,3 трлн. м3
және конденсат қоры 700 млн. ... жуық ... ... ... сондай-ақ, Кенбай, Жаңажол, Жетiбай, Қаламқас, Қаражанбас, Өзен,
Құмкөл кенiштерi бар [19]. 2000 ж. Қазақстанда Солтүстік ... ... ... ... (Қашаған) ашылды. Бағалаудың алғашқы кезеңiнде кенiштiң
жалпы геологиялық қоры 38,4 млрд. ... ал ... ... ... ... ... ... облысындағы аса iрi кенiштер: жалпы қоры 800
млн. тоннадан астам, Теңiз кенiшi (оның бастапқы өндiрiп ... қоры ... т), ... ... ... ... алынатын қоры 30,5 млн. т),
Кенбай ... (30,8 млн. т). ... ... аса iрi ... кенiштерi:
Өзен, Жетiбай, Қаламқас, Қаражанбас. ... ... мен ... ... пен ... ... мен газ ... зор. Республикада мұнай-газ саласын 2002 ж. “Қазақойл” ұлттық
мұнай компаниясы мен ... және газ ... ... компаниясының бiрiгуi
жолымен құрылған “ҚазМұнайГаз” ұлттық компаниясы басқарады. Қазақстанда
мұнай мен газ өндiру iсi шет ел ... ... ... ... бiрлескен кәсiпорны, “Қазақойл-Ембi” АҚ, “Атырау мұнай
компаниясы”, “Қазақстанкаспийшельф”, “Каспиймұнайгаз”, “Қазгермұнай” ЖАҚ-
дары, т.б.) ... ... өнiмi ... құрлығының ондаған елдерiне экспортқа
шығарылады (аса iрi импортшылар: Ресей ... ... ... ... ... ... мұнай мен газ конденсатының үлесi
2001 ж. 49,3% болды.
Қазақстанда өнеркәсiп өнiмiнiң жалпы көлемiнде түстi металлургияның ... ... ... ... ... ... тазартылған мысты iрi көлемде
өндiрушiлер мен экспортқа шығарушылар қатарына жатады. Республиканың әлем
бойынша мыс өндiрудегi үлесi 2,3%. Қазақстан ... ... ... (50 %) мен Германия (35 %). Экспорт ... мыс пен ... 7 % [7]. ... ... 90%-ын ... корпорациясы
өндiредi, ол Қазақстанның түрлi аймақтарында бiрнеше зауыттарды, кенiштердi
және энергия нысандарын бiрiктiрiп отыр. ... ... ... қоры
жөнiнен әлемде 8-орында. Оның әлемдiк қордағы үлесi 6%. Елде өндiрiлетiн
темiр кентасының 70%-дан астамы ... ... ... ... ... өнiмi ... 7 %-ға жуығын өндiредi. Мұндағы аса
iрi кәсiпорын-Қарағандыдағы “ИспатКармет” металлургия комбинаты, ол шойын
мен дайын қара металдар қақтамасының ... және ... 90 %-дан ... Бұл ... өнiмi ТМД ... мен алыс шет елдерге экспортқа
шығарылады. Сондай-ақ, “Жәйрем кен-байыту ... АҚ ... ... ... ... ... ... марганец концентраттарын
өндiредi. Қазақстанда хромды кентастардың мол қоры бар, ... ... ... [7]. 1994 ... ... кешенi
кәсiпорындарының көбi шетелдiк және ... ... ... 1996-1997 жылдары кен байыту және ... ... ... ... байланыстырған iрi бiрлестiктер құрылды,
олар: “Қазмырыш”, ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық акционерлік компаниясы.
Полиметалл кенiштерi негiзiнде Өскемен қорғасын-мырыш, ... ... ... ... ... ... ... полиметалл,
Жезкент кен-байыту комбинаттары жұмыс iстейдi. Кәсiпорындардың басқа бiр
тобы-Өскемен ... ... ... ... ... ... ... зауыттары сирек металдармен олардың
қосылыстарын, т.б. шығаруға мамандандырылуда. Республикада 3 мұнай ... сары ... ... фосфориттi кентастарды өңдейтiн iрi кешен
“Қазфосфат” ЖШС жұмыс iстейдi. Ол ... ... ... ... фосфор зауыты, Минералдық тыңайтқыштар зауыты ... аса ... ... отыр [7].
Республиканың машина жасау кешенiнiң өнiмi өнеркәсiп өнiмiнiң ... 3%-ға ... ... ... ... жасау зауыты, Алматыда Ауыр
машина жасау зауыты жұмыс iстейдi, олар ... ... ... ... ... ... двигательдер зауыты”, “Дизель”, “Ротор” ЖШС-терi,
“ЗИКСТО”, “Мұнаймаш”, “С.М. Киров атындағы зауыт”, ... ... ... ... АҚ-дары сияқты iрi машина жасау кәсiпорындары жұмыс iстейдi.
Олар ауыл шаруашылық машиналары үшiн ... ... ... ... ... ст-ларын, тамақ өнеркәсiбi үшiн жабдықтар, газ
бен ... ... ... ... ... шығарады.
Қазақстанда құрылыс индустриясының дамуына ел ордасының Астана ... жаңа ... ... Құрылыс материалдары өнеркәсiбi өнiмiнiң
көлемi ... ... ... ... ... 4 %-ға ... Еуроазия құрлығының ортасында орналасқандықтан транзиттiк
тасымал саласында айтарлықтай орын алды. Республиканың жер ... ... ... 106 мың км. Оның ... 13,5 мың км - ... ... мың ... жолы, 4 мың км-өзен жолдары. Қазақстан мен ... ... ... ... жол ... ... ... арасында Серакс-Мешхед темір жол өткелi салынған соң Ұлы жiбек жолы
бойында жаңа ... ... ... ... Тынық мұқиттағы
Ляньюнган, Циньдао, Тяньцзин порттарынан Қазақстан, Қырғызия, Өзбекстан,
Түрiкменстан, Иран, Түркия, ... ... мен ... ... ... мүмкiндiгi туды. Бұл жолмен жүк тасымалдануда. ... ... ... ... ... ... ... Қытайға, Түркияға, Иранға, Қара теңізбен Жерорта теңізінiң, ... ... ... мүмкiндiк бередi. Теңiз кеме қатынасы Каспий
теңізінде Ақтау порты арқылы өтедi, ол Ресей Федерациясының өзен ... ... ... ... ... “Эйр Қазақстан” ұлттық әуе
компаниясы, басқа да ... ... ... ... жүзеге
асыруда [8].
Биылғы жылы Қазақстан Республикасының мемлекеттік дәуіріндегі белесті
кезең Тәуелсіздікке 15 жыл ... ... ... ... ... жүздеген жылдармен есептейтін өзге елдермен салыстырғанда бұл
мерзім тым аз көрінуі де мүмкін. Алайда жаһандану үрдісімен ... ... ... ... ... арадағы 15 жылды Президент Нұрсұлтан
Назарбаев еліміз үшін маңызы мен мәні жағынан жүз ... ... ... ... жоқ ... ... дәл осы ... біздің егемен
еліміздің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... саясатта аса ауқымды, іргелі өзгерістер мен
алға басушылықтар іске асырылды [2].
Қазақстанның шет елдермен ынтымақтастығының заңдық ... 15 ... ... ... ... біздің еліміз Ресеймен одақтастық, Қытаймен
тату ... ... ... ... ... және ынтымақтастық
қатынастарын дамыту үстінде. Қазақстан АҚШ-тың стратегиялық әріптесі болып,
Еуропалық Одақпен жан-жақты ... ... ... ... ... батыл да сенімді енгенін аузы дуалы
халықаралық сарапшылардың ... жиі ... ... ... ... бір жүйеден мүлде кереғар екіншісіне өту кезеңін
бастан ... ... ... ... ... деп мойындалды.
Елдің экономикалық дамуына халықаралық қаржы институттары жоғары ... бұл өз ... ірі ... ... инвестицияларды тартуға
оңтайлы ықпал етті. Әрине, бұл мақсатқа жету үшін өткен жылдар ... ... ... ... ... ... халықаралық іскер
орталарға Қазақстанның мол мүмкіндіктерін түсіндіру ісіне батыл кірісті.
Тіпті, бастапқы кезде шетелдерге ... ... ... ... таяқ
алып, Қазақстанның қай жерде тұрғанын картадан өзі көрсеткен кездері де жиі
болатын.
Уақыт талабына сай сыртқы саясат пен экономикалық ... ... ... ... ... бағытталған мемлекетіміздің
қауіпсіздігін қамтамасыз етуден туындаған болатын. Алғашқы сәттерден бастап
мемлекет алдында тұрған міндеттердің мазмұны мен ... ... сай ... ... ... қажеттігі күн тәртібіне көтерілді.
Ең алдымен ішкі реформалардың табысты болуына қолайлы ... ... біз ... ... әлеуметі мен саяси мүмкіндіктерін
ескере ... ... әрі ... жан-жақты сыртқы саясат жүргізуін басты
бағыт ретінде таңдап алдық.
Геосаяси орналасуы және ... ... ... ірі ... ... ... халықаралық қатынастарының саяси және географиялық
мазмұнын барынша тереңдету қағидатын ұстанды. Бірінші кезекте ... ... - ... ... Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты
мүшелері Қытай мен Ресей, сондай-ақ Орталық ... ... ... ... достық және өзара түсіністікке сүйенетін қарым-қатынастар
орнатуға айрықша мән берілді. ... ... ... ... ... әдістер арқылы әлемнің басты саяси және экономикалық державаларының
Қазақстанда және осы аймақта бір-бірімен қайшылықсыз болуын қамтамасыз ... ... [8]. ... ... осының барлығы ішкі тұрақтылық пен
келісімді сақтай отырып, қолайлы инвестициялық жағдай қалыптастыру ... ... ... ... ... ... сосын саясат” қағидасы өтпелі кезеңде өзін толық ақтады.
Ықпалды әлемдік державалармен тұрақты, болжауға болатын және ... ... ... ... ... Президент Н.Назарбаевтың
зор беделі және тиянақты ... ... ... ... ... ... Бұл ... отандық дипломатия Қазақстанның экономикалық қуаты
мен саяси мүмкіндіктеріне жауап бере ... ... ... ... ... ... ішінде біз елдегі реформалар үшін қолайлы сыртқы жағдай жасау
міндетін жүзеге асыруға қол ... Осы ... ... ... ... құрлықтағы 13,5 мың км. шекарасы заңды түрде түбегейлі
рәсімделгенін айрықша атап өту ... Бұл аса ... ... ... көрші
елдермен жаңа сападағы байланыстар жүргізуімізге жол ашты.
Жалпы шекара мәселесі Кеңес одағы ыдыраған ... ... күн ... ... Бұған дейін жетпіс жылдан ... ... ... ... ... ... шектелмей, бір кеңістікте бірге өмір ... ... ... тағдырына бірден өзгеріс еніп, олардың
бойында ... пен ... ... ... ... ... ... біздің негізгі әріптесіміз және одақтасымыз
Ресей Федерациясымен қарым-қатынастарымыз екі ел арасында ғана емес, бүкіл
ТМД ... ... ... қозғаушы күші, әрі тұрақтылық
кепіліне айналды. Солтүстіктегі көршімізбен байланыстарымыз зор ... және ... ... ... ... ... ... тұрғыда, екі жақтың мүдделеріне сай ... шешу ... ... ... ... ... 20 ... долларға жеткізу сөз
болуда. Берік ынтымақтастықтың кепілі болған шарт-құқықтық негіз туралы
айтқанда, ең ... 1992 жылы қол ... ҚР мен РФ ... ... және ... ... туралы шартты” бөліп айту қажет. Екі елдің
байланыстары тарихында мұндай маңызды келісім бұрын-соңды ... ... бұл ... ... ... байланыстардың өзге салаларында
өзара тиімді ... ... игі ... етті. Солардың қатарында,
мәселен, Байқоңыр ғарыш айлағын игеруді атап өтуге ... ... ... 18 ... Ресей мен Қазақстан президенттерінің
қатысуымен қазақстандық алғашқы “КазСАТ” байланыс және хабар тарату ғарыш
серігі ұшырылды. ... ... ... ... жаңа зымыран-ғарыштық
“Бәйтерек” кешенін тұрғызу мақсатындағы жұмыстар жалғасуда. Бұл Қазақстанда
жаңа өнеркәсіптердің дамуына түрткі болып, екі елге де ... ... және ... ... ... ... асыруға мүмкіндік
бермек [9].
Ресей қазақстандық энергоресурстарды экспорттауда маңызды орын ... жылы ... ... ... ... ... 43,4 млн. тонна
қазақстандық мұнай тасымалданды.
Біздің елдеріміз Каспий теңізінің шельфін бөлу мәселесін өзара ... Жер ... ... ... РФ мен ҚР ... ... табанын бөлетін модификацияланған ортаңғы ... ... ... қатар, “Құрманғазы”, “Центральное” және “Хвалынское” кен
орындарын игеру бойынша ... ... ... бірқатар
мәселелері шешілді [10].
Сондай-ақ, Ресейдің мұнай құбырларының жүйесі арқылы Еуропа нарығына
Қазақстанның ... ... ... ... асыру үшін 2002 ... ... ... “КазРосГаз” ұжымы құрылды. Ол 2002 жылдың
күзінен бастап ... ... ... мен ТМД ... ... ... ... қорытындысы бойынша, 5 млрд., кубометрден астам ... ... ... ... газ ... 15 млрд., кубометрге
жеткізу жоспары бар.
Бүгін Қытаймен қатынастарымыз бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Біз
ауқымды ... ... ... ... ... ... бойынша мүдделерімізді сәтті үйлестіріп ... ... ... мыңдаған жылдық тарихы бар және өте бай ... ... ... қалыптасқан, сондай-ақ өркениет пен ... ... ... Қытай мемлекеті қарқынды дамып келеді. Бір
миллиард екі жүз ... ... ... бар ... қарқынды экономикалық
дамуы әлемдік күштер балансына түбегейлі өзгерістер енгізуде. Сондықтан бұл
алпауыт мемлекетпен достық әрі ... тең ... ...... ... жоқ бірден бір қажеттілік деп білу қажет.
Бүгінгі күні екі ... ... ... ... база ... құжаттан тұрады, оның ішінде 2002 жылғы Тату ... ... ... ... ерекше маңызға ие. Екі ел арасындағы сауда айналымы
жылдан-жылға артып келеді, екі ... ... ... ... ... ... ... іске асырылуда [9].
Қытай Төрағасы Ху Цзиньтаоның біздің ... ... ... жасаған
мемлекеттік сапары табысты өтті. Сапар барысында тату көршілікті сақтауды,
өзара тиімді экономикалық ынтымақтастықты дамытуды ... ... ... қол ... ... ... Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың Қытай Халық
Республикасына болатын мемлекеттік сапары екі ел ... ... ... ... ... негіз бар. Сапар барысында стратегиялық
ынтымақтастықты одан әрі ... ... ... ... қол қойылмақ
[3].
Әрине, трансшекаралық өзендердің су қорларын тиімді пайдалану, сондай-
ақ екі ел арасындағы көші-қон деңгейін ... ... ... күрделі
мәселелерді өзара шешіп алу қажеттігі күн тәртібінен түспейді.
Біз оңтүстік ... ... Азия ... ... саяси
тұрақтылық пен экономикалық-әлеуметтік ахуалдың көтерілуіне ... ... ... ... біртұтас алып қарағанда,
Қазақстан ұланғайыр нарықтың бел ортасында тұр. Өңірдегі көрші елдермен
сауда және ... ... беки ... ... ... ... ортақ қауіпсіздіктің кепіліне айналатыны белгілі. Еліміздің күн
санап өсіп келе ... ... және ... мүмкіндіктері бізге осы
аймақтағы ... ... ... ... де ... ... игі ықпал етеді [11].
Осы тұрғыдан қарағанда Ауғанстандағы жағдайдың ... ... ... орналасқан бізді ғана емес, жалпы дүниежүзілік қоғамдастықты
алаңдатып отыр. Тіпті Талибтер ... ... бұл ел орта ... ... күй ... ... АҚШ бастаған антитеррористік коалицияның
әрекеттері нәтижесінде Ауғанстан діни содырлар құлдығынан ... ... мен ... ... ... пен халқының сауатсыздығынан
арыла алмады. Мемлекеттің өміршеңдігін қалпына ... үшін ... ... ... көмегін қажет етеді. Олай болмаған жағдайда, бұл
ел аймақтық емес, ғаламдық деңгейде тұрақсыздыққа ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азияда тұрақты қауіпсіздікке қол
жеткізу оңай болмайды. Қазіргі ... біз ... ... ... жаңа ... ... ... орнаттық. Бірер ай
бұрын менің бұл елге ресми сапарым ... ... ... ... ... Елшілігі оларды жүзеге асыру жұмысына өз үлесін
қосатын болады.
2001 жылы 11 қыркүйекте АҚШ-та болған ... ... ... АҚШ ... ... коалицияны Қазақстанның қолдауы да өз еліміздің
ұлттық мүдделерімен сабақтас еді. Жалпы, Америка Құрама ... ... ... ... ... ... Вашингтон осы аймақта ең алдымен
Қазақстанды стратегиялық ... ... біз үшін ... маңызды. АҚШ
Қазақстанның аймақтық және дүниежүзілік қауіпсіздікті сақтаудағы ... мән ... ... ... ... қаруды таратпау мәселелерін
шешуге, терроризм және экстремизмге жол бермеу, энергетикалық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету ісіне қосып отырған үлесін жоғары ... ... ... Н.Назарбаевтың биылғы АҚШ-қа ... ... ... ... ... бола ... ... аймақ бойынша АҚШ-та
аса ... ... ... ... ... ... болды.
Президент Дж. Бушпен екеуара ұзақ келіссөздер ... ... ... ... ... орталардың өкілдерімен өткен маңызды да
мазмұнды ... ... ... ... ... арғы ... мән ... тағы бір айғақтады [8].
Желтоқсан айының басында Президент Н.Назарбаевтың ... ... ... Одақ (ЕО) ... ... ... ... һәм
геосаяси қызығушылықтың барынша күшейіп отырғанын ... ... ... ... ... ... ЕО-ның әріптес-
елдері қатарына кіру туралы ... ... ... ... біз ... ... ... диалог туралы емес, Еуропа Одағына мүше елдер пайдаланатын
экономикалық ... ... беру ... ... ... ... 15 жылдың ішінде Қазақстан жаһандық саясатта танымал бола түсті.
Біз тек қана ... ... бай ел ... экономикасы мен мәдениеті,
білім мен ғылымы дамып келе ... ... ... ... ... үлес қоса ... танымал ел бола түстік. Дүниежүзілік қауымдастық
Қазақстанды байыпты ішкі саясатынан айнымай, күрделі кезеңдерде ... ... ... ... ел ... ... алғашқы күндерінен бастап ... ... ... ... аймақтық және дүниежүзілік деңгейдегі көпжақты құрылымдарға
белсенді қатысу ұдайы назарда тұрды. Бұл орайда, біз ... ... ... келмейтін ұйымдар жайында айтып отырмыз.
Минскіде Қазақстанның төрағалығымен өткен ТМД Мемлекет басшыларының
саммитінде көп ... ... ... баса ... ... Ұйым
шеңберіндегі ЕурАЗЭҚ, ҰҚШҰ, тәрізді ұйымдардың жұмыс істеуі ... ... ... қайта Қазақстан бастамасымен ТМД-ны түбегейлі
реформалауға қол жеткізу мақсаттарымен үндес ... ... ... ТМД ... ... ... халықаралық лаңкестік және басқа да
гуманитарлық мәселелерді шешу ... ... ... ... қазір сыналып
жүргендей ТМД-ны жалаң пікірсайыс клубына ... ... ... ... ұйым ... ... маңызы талас тудырмайды. Бұл орайда
мүше мемлекеттердің алдағы уақытта бірлесіп атқарар жұмыстары аз емес. ТМД-
ның болашақ кескіні ... ... бір ... ... Осы идеяның
авторы Қазақстан басшысы: “Еуразияшылдық – ... ХХІ ... ... ... Еуразиялық идеясының Қазақстанның бастамасы бойынша іске асырылған
үш киті – бұлар ЕурАзЭҚ, АӨСШК және ШЫҰ. Бұл – бір ғана ... ... ... Еуразиялық идеяның үш түрлі іс жүзіндегі көрінісі” ... осы ... бұл ... іске ... ... ... ... [9].
Қазақстан мүшесі болып отырған аймақтағы ең іргелі ... ... ... ... ... ... ... Былтыр
Астанада өткен ШЫҰ саммитінде ынтымақтастықты нығайту туралы маңызды
шешімдер қабылданды. Ұйым ... ... атап ... ... ... заңсыз есірткі тасымалына қарсы тізе қосып әрекет етуді
қолға алып отыр. ШЫҰ өзінің өсу ... сай ... ... ... ... геосаяси жағдайға оң ықпал етуі қуантады [9].
2007 жылы ... Бас ... ... ... ... осы ... ... батысқа қарсы бағытталған деген алыпқашты әңгімелерді болдырмауға күш
салуымыз қажет.
Еліміз тәуелсіздігінің алғашқы жылында-ақ Н.Назарбаевтың ... ... ... өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі
кеңесті жүзеге ... ... көп ... ... еңбек өз жемісін
берді. Бірнеше жылдың ... ... ... ... ... ... барынша азайта отырып, ынтымақтастықты кеңейтуге жол ашатын
ортақ әрі әділ шешімдерге келу екенін ... қол ... ... ... ... ... ішінде Азия мемлекеттері АӨСШК шеңберінде
құрлықтағы ынтымақтастық пен ... ... ... ... ... ... ... алға жылжыды.
Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруінің мәні зор. Ұйымға ... ел ... үшін ... ... тиіс. Экономикалық бағытта еліміздің
шет елдердегі дипломатиялық өкілдіктері мақсатты түрде ... ... ... ... ... жобаларға қатысу, Қазақстан экономикасына
инновациялық бизнесті тарту ... ... ... ... ... ... қаруды таратпау ісіне айрықша
үлес қосып, бұл бағыттағы ... ... ... ... ... ... Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымына 2009
жылы төрағалық етуге ұсыныс білдіруі халықаралық ... ... ... ... ... ... ... айналғаны
қазір баршаға мәлім. Біздің еліміз демократиялық және азаматтық қоғам ... ... ... және ешбір жағдайда өзгертпей, көп ... ... ... ... ... отырып, бейбітшілік пен
тұрақтылықты қорғау, келісім мен ... ... ... ... ... ... ... күш-жігерін жұмсауда. Осы салаларда
белгілі ... қол ... біз бұл ... ... қатысушы
мемлекеттермен бөлісе алатынымызға сенімдіміз. Төрағалық арқылы Қазақстан
ЕҚЫҰ күш-жігерін ұйымның күн ... ... ең ... мәселелерді шешуге
тиімді бағыттауды көздейді. ... үлгі ... ... ... ... және ... қарым-қатынастарды қолдау
тәжірибесін таратуды да осы қатарда атауға болады. Біз ... ... ... және Ұйым қызметінің барлық өлшемдеріндегі
нақты теңдікке қол жеткізуге ынта ... ... ... ... ... жүйесін реформалауда алға басып, экономикасын
дамытуды орнықты жалғастырарына нық ... ... ... ... тәрізді ЕҚЫҰ-ның жұмысы да көп ретте біржақты сипат
алып, Ұйымның өз ... ... ... жиі ауытқитыны көп
айтылуда. Қазақстанның аталған ... ... ету ... ... ... және ... жұмысына оның өз атына сай жаңа леп
әкелуді көздейтін игі ниеттен ... ... ... ... ЕҚЫҰ-ға
қатысушы елдер Сыртқы істер министрлерінің кеңесінде Қазақстанның ұсынысын
келесі жылы қарастыру жөнінде шешім қабылданды. Бұл ... алға ... ... асыруға қосымша мүмкіндік береді.
1.2 Қытай Қазақстан қатынастарының құқықтық ... ... 1992 ... 3 ... ... орнағаннан бері оң сипатта және тегеуірінді түрде дамып келеді.
Бірлескен Декларациялар (1993-1999 жж.) негізінде ҚР мен ҚХР ... ... ... және ... туралы Келісімшартқа ҚР Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың 2002 жылғы 23 желтоқсанда ҚХР-ға мемлекеттік іс-сапары
барысында және ҚР мен ҚХР ... ... ... 2003 ... маусымда ҚХР Төрағасы Ху Цзиньтаоның ... ... ... қол қойылулар екіжақты ... 10 жыл бойы ... ... ... ... ... ... қол қойылу-Қазақстан мен Қытай
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... үшін мәні шабуыл жасамау пактімен салыстырарлық
деңгейде, мұнымен ... ... ... ... ШЫҰ ... ... ... асырылды, екі елдің қызметтестігінің стратегиялық бағыттары
бойынша принципті ... ... қол ... ж. 26-28 ... ҚХР ... істер Министрі Ли Чжаосиннің ресми іс-
сапары – оның ҚХР СІМ басшысы лауазымындағы тұңғыш шетелдік сапары ... ... осы ... 12 ... ҚХР ... істер Вице-министрі Лю Гучан
Қазақстанға іс-сапармен келген [13, 2-4].
2002 жылы екіжақты ... ... ҚР ... ... ... ... ... ресми іс-сапары (2002 ж. 9-11 мамыр) ықпалын
тигізді. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жеке жолдауын табыс ету және ... ... ... ҚХР ... АӨСШК саммитіне (2002 ж.
4 маусым) қатысуына ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шекара өтетін сызықты белгілеу туралы
Хаттамаға қол қойылды. Қытай ... тату ... ... және
қызметтестік туралы Келісімшартқа қол қою жайындағы, тауар ... ... ... атап ... қазақстандық болатты Қытайға экспорттау, мәдени-
гуманитарлық байланыстарды кеңейту және ... ... ... ... [13, ... Премьер-Министрінің Орынбасары К.К.Мәсімовтың жұмыс сапары ... ... ... ... ... одан әрі ілгерілетуге,
металлургия өнімдерін Қытайға экспорттау бойынша, көлік пен машина жасау,
шекара жанындағы ... ... ... ... ... ПК ... ... Ван Вэньюан бастаған ҚХР делегациясының
Бүкіләлемдік экономикалық ... ... ... ... ... ... өткен Еуразиялық экономикалық саммитке қатысуы салмақты мән берді.
Екі елдің халықтары арасындағы достықтың нығаюына ҚХР Мемкеңесінің Мүшесі
Исмаил Айметтің ҚР мен ҚХР ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы іс-шараларға қатысуы және оның ... ... ... ... 2-нші ... (18-24 қазан) тұңғыш рет ҚХР
ШҰАА (СУАР) Парткомы Хатшысының Орынбасары ... ... ... ... қатысты, бұл екі ел халықтарын байланыстыратын дәнекерлердің
бірі ретіндегі ... ... ролі ... ... ... нақты мысалы балып табылады [13].
Күмәр жоқ, ҚХР Төрағасы Цзян Цзэминьнің АӨСШК-нің бірінші саммитіне
қатысуы тәуелсіз Қазақстан тарихындағы аса ірі ... ... ... ... ... және орын ... ілгенілеуіне жәрдемдесті.
Екі ел үшін 2001 ж. 15 маусымда «Шанхай ... ... ... Азия ... ... ... және ... қамтамасыз ету мақсатымен құрылған Қызметтестіктің Шанхай ұйымы
ауқымында зор перспективалар бар ... ... ... 2002 ... ... оқиғасы – шекара
ауданындағы қауіпті әскери қызметті тоқтату туралы үкіметаралық Келісімге
қол қою болды. ҚР Қорғаныс ... ... ... ... ... ... үшін Қазақстанның қорғаныс кәсіпорындарының өнімдерін
сату жүзеге асырылып келеді.
Мемлекеттік шекараны демаркациялауды аяқтау, шекара ауданындағы әскери
күштерді қысқарту ... ... ... ... ... асыру, сондай-ақ қорғаныс министрлерінің бірқатар отырыстары ... қол ... ... ... діни ... ... сепаратизмге қарсы бірлесіп күресу ... ... ... ... ... байланыстары неғұрлым
сенімді сипат алды, оларды одан әрі ... және ... ... ... [14, 58-59].
2003 ж. тамызда Қазақстан-Қытай шекарасы ауданында ШЫҰ-ның мүше-елдері
қарулы күштерінің қатысуымен антитеррорлық жаттығулар өтті.
Трансшекаралық өзендерді пайдалану және қорғау бойынша ... ... ... ... үшін ... ... комиссиясы құрылды.
Қазақстан мен Қытай арасында мәдени-гуманитарлық қызметтестік белсенді
дамып келеді.
2002 ж. сәуірде ҚР мен ҚХР арасында ... ... ... ... ... ... ҚХР ... Министрінің
Орынбасары Чан Кэжэн бастаған делегацияның қатысуымен, тұңғыш рет Қытай
мәдениетінің Қазақстандағы Күндері өткізілді [14, ... ШҰАА АОАК ... ... ... оның ... Мизан
Қажыақпарұлының басшылығымен Қазақстанға келді (қазан айында). Қазақ ... ... ... Сямэнь қаласындағы Чайковский атындағы
конкурсқа қатысты. Құрманғазы атындағы консерваторияның солисі ... 2-нші ... ... ... ... қазанда Қазақстан Кәсіподақ федерациясының Төрағасы С.О.Мұқашев
басқарған делегация ҚХР-ға келді, ҚХР ... ... ... ... ... ... қол жеткізілді.
7-14 мамырда Бүкілқытайлық Жастар федерациясының шақыруымен ҚР ... ... ... ... ... ... ... қызметтестікті дамыту және қытайлық әріптестермен тәжірибе алмасу
үшін Пекин қаласына және Далянь қаласына барды.
ҚР мен ҚХР арасындағы ... ... ... ... ... 1994 ж.) ... жүзеге асырылуда. Сауда-экономикалық
қызметтестік жөніндегі комиссияның 5-інші отырысында аталды да, 2001 ж. ... ... ... ... комиссия құрылды. 2002 ж.
сәуірде Алматыда ҚР Білім беру және ғылым министрлігінің жәрдемімен ... мен ... ... көрмесі өткізілді. Оның ашылуына
қатысу және қызметтестіктің перспективалары жайында келіссөздер ... ... ҚХР ... және ... ... ... У Чжунцзэ
бастаған делегация келді [15].
ҚР БҒМ (МОН) ... ... мен ҚХР ... ... ... 2002 ж. 16 ... ҚР ... беру және ғылым министрлігінің
Бірінші Вице-Министрі ... ... ... ... ... ... ... Келісімді (қыркүйек 2001 ж.) жүзеге асыру
Бағдарламасына және Қазақстанда 4 ... ... ... оқыту үшін 240 мың АҚШ доллары сомасындағы қытайлық грантқа қол
қойылды.
Білім беру саласында Қызметтестік туралы Келісімге сәйкес ... ... 20 ... пен стажер Қазақстан мен Қытайда оқытылуда.
Қазақстандық тараптың мемлекеттікт алмасу бойынша ... ... ... ұсыныстары қытайлық тараптан қолдау таппай отыр, ол осы мақсатқа
бөлінетін мемлекеттік қаржы-қаражат лимитіне сілтеме жасайды. Сонымен ... ... ... оқу ... өз ... ... қызметтерін
ескере отырып, жоғары оқу орындарының қызметтестіктерін ... ... ... ... ... ... арасындағы алмасудың белсендірек
жүргізілуін ынталандыруды ұсынады.
ҚР Елшілігінің ... ... ... ... 2002 ... бастап
ҚХР СІМ Дипломатия академиясында жыл сайын ҚР ... 4 ... ... ... жетілдіру және мамандануын тереңдету үшін Қытай ... ... ... ... [15, ... сайын, «Ақтөбемұнайгаз» ААҚ қаржысы есебінен оқитын мамандарды
және білім ... өз ... ... ... ... студенттерінің жалпы саны 100 адам шамасына жетеді.
Екі елдің жоғары оқу орындары арасындағы байланыстарды дамыту мақсатында,
ҚР ... 2002 және 2003 жж. ... ... ... ... аграрлық университетіне, ... ... ... ... ... алмасуға жәрдемдесті.
ҚХР СІМ Дипломатиялық академиясы мен ҚР Еуразия ... ... ... ... ... ... мен ҚХР ... парламентаралық байланыстардың дамуына Сенат
депутаттары С.О.Есімханов, ... және ... ... ... ... мен ... қалаларындағы бейбітшілікті жақтайтын Азия
Парламенттері Ассоциациясының 3-інші Бас ... (16-19 ... және ... БХӨЖ (ВСНП) ТК Төрағасымен кездесуі жәрдемін тигізді.
Қытай жағы сенатор Тұтқышев Б.С. бастаған ... ... ... ... ... Азия қоры Бас ... 7 ... (16-22 қазан) қанағаттанғандықпен атап өтті [15].
ІІ ТАРАУ.ҚЫТАЙ МЕН ҚАЗАҚСТАННЫҢ САУДА БАЙЛАНЫСТАРЫ
2.1. Шекара маңындағы екі ел ... ... ... ... бұрыңғы Сыртқы істер министрі Қасымжомарт
Тоқаев 2006 жылғы 11-13 ... ... ... ... ... сапармен
болды. Қазақстан сыртқы саясат ведомствосы басшысының Қытайға бұл жолғы
сапары екі ел ... ... жаңа ... яғни ... пен ... ... кезеңіне сай келді [16].
12 сәуірде Қ.Тоқаев ҚХР Мемлекеттік Кеңесінің Премьері Вэнь ... ... ... Тан ... СІМ ... Ли Чжаосин, сондай-ақ,
Шанхай ынтымақтастық ұйымының Атқарушы хатшысы Чжан Дэгуанмен келіссөздер
жүргізді. Олардың ... ... ... ... кеңейтуге
байланысты ұстанымдардың ұқсастығын атап өтіп, саяси, сауда-экономикалық
және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық ... ... ... ... ету ... ... [16, ... Вэнь Цзябаомен аса мазмұнды өткен сұхбатта қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... Премьері екі елдің энергетика, көлік және шекара ... ... ... ... ... қазақстан-қытай
әріптестігі «нық базаға сүйеніп, жүйелі тетіктері ... және ... ... деп атап ... ... ... Халықаралық шекара маңындағы ынтымақтастық
орталығын салуды жедел аяқтау туралы уағдаластыққа қол жеткізілді, сондай-
ақ ... ... жылу ... ... ... және жоғары қуатты электр
желісін тарту ... ... зор ... алға жылжыту жайттары талқыланды
[16, 125].
Сауда-экономикалық ынтымақтастықты одан әрі тұрақты және ... ... ... ұзақ ... ... ... ҚР-ҚХР экономикалық
тұжырымдамасын жасап даярлау жөніндегі уағдаластыққа қол жетті.
Тараптар қазіргі бар проблемаларды жүйелі түрде реттеуге дайндықтарын паш
етті. Вэнь ... ... ... ... ... біз ... ... ұзақ мерзімді мүдделерімен санасып, екі ... ... үшін су ... ... ... ... сақтаудың маңызын ескеруіміз қажет» деп атап өтті.
ҚР Сыртқы ... ... ҚХР ... ... ... ... ... қайтуға шақыруды табыс етті.
Екі жақты ынтымақтастықты одан әрі тереңдету жайы Министр Қ.Тоқаевтың
Мемлекеттік Кеңес мүшесі Тан Цзясюанмен ... ... да ... халықаралық және аймақтық бірқатар мәселелер бойынша екі ... мен ... ... ... ... атап өтті ... Н.Назарбаевтың Қытайға биылғы күзде ресми сапарын ... ... қол ... Бұл ... ... ... ... кездесу екі ел арасындағы ... ... тың ... ... ... ... ҚР СІМ басшысы Қ.Тоқаев Қытаймен қарым- қатынасты
тұрақты дамыту ... ... ... басым бағыттарының ... ... және ... ... пен ... қол ... деңгейі
аймақтық қауіпсіздіктің негізгі факторының бірі болып табылады. ... ... ... және тату ... екі ... өзара байланыстары мемлекет
басшыларының күш жігері арқасында үздіксіз және бірқалыпты дамып отырғаны
аталып өтті.
Өз кезегінде Тан ... ... ... ... ... оның ... ... үлкен аймақтың басты мемлекеті ... ұзақ ... ... ... ... және ... да ... ұшырамайды деп атап өтті [18].
Тараптар трансшекаралық өзендерді тиімді пайдалану жайын талқылады және
Қазақстан мен Қытайдың ... ... ... ... ... ескере отырып, бұл ... ... ... ... ... күні ҚР Сыртқы істер министрі ... пен ҚХР СІМ ... ... ... өткізді. Келіссөздердің тақырыбы мемлекеттердің екі
жақты және көп жақты форматтағы қарым-қатынастарын кең көлемін ... ... ... қандай да бір қайшылықтың жоқтығын қанағатпен атап
өтті, қазіргі заманғы халықаралық қатынастардың түйінді мәселелері ... ... екі ел ... ... ... ... ... жасады [18, 2-8].
Қ.Тоқаев екі жақты Ынтымақтастық Комитеті қызметінің ... мен ... атап ... оның тұрақты отырыстары Қазақстан мен
Қытайдың мүдделері үшін ... ... ... ... ... ... қолайлы тетігі екендігіне тоқталды.
Сыртқы саясат ведомство басшылары заңсыз миграция және екі елдің кедендік
қызметтерінің ынтмақтастығы ... ... ... отыруға
уағдаласты.
Тараптар сондай-ақ, ұлттық экономикалардың орнықты ... ... ... бар ... жобаларды жүзеге асыруға жан-жақты
көмек көрсету жөнінде келісті.
Екі елдің халықаралық аренадағы басымдықтары туралы айта ... ... ... ... ... ... ... лаңкестікпен,
аймақтық экстремизммен, сепаратизммен және қазіргі заманның басқа да
сынақтарымен күреске ... ... ... жоғары бағалайтынын мәлімдеді.
Бұл орайда тараптар тұрақтылық пен қауіпсіздікке төнетін ... ... ... ... ... ... ішінде ШЫҰ тәрізді халықаралық беделді
ұйым шеңберіндегі ықпалдастыққа айрықша мән берілді [19].
Қытай ... ... ... қазақстандық АӨСШК бастамасына ... және ... ... жетекшілерінің Съезіне тұрақты қолдауын
білдіріп, қытай тарапының тиісті деңгейде қатысатындығына сендірді.
Қазақстанмен гуманитарлық ынтымақтастықты ... ... ... келе, Ли Чжаосин ҚХР Үкіметінің осы елдің жоғарғы оқу орындарында
оқуға ... ... үшін ... тағайындағанын мәлім етті.
Пекинге сапары барысында Қасымжомарт Тоқаев Шыңжан-Ұйғыр ... ... ... ... ... ШҰАА үкіметінің басшысы Исмаил
Тілепалдымен кездесуде Қазақстан мен Шыңжан арасындағы сауда-экономикалық,
мәдени-гуманитарлық ынтымақтастық ... ... [19, ... ... ... ... ... Кәрібжанов қатысты.
Алматыда теміржол көлік қатынасы бойынша қазақ-қытай ынтымақтастық
комитетінің екінші мәжілісі ашылды. 1 маусымға ... ... ...... ... бекеті арқылы жүк, контейнер және жолаушылар
тасымалдауды дамыту, ... ... ... ... мен ... тар табанды (1435) теміржол магистралі
құрылысының жобасын іске асыру және басқа да ... ... ... ... ... мәжілісі 2004 жылдың
желтоқсан айында өткізілген болатын. Сол уақыттан бері ... ... ... ... ені 1435 ... ... ... құрылысының жобасы бойынша ... ... ... ... ... – Алашанькоу шекара бекеті арқылы жүк пен
жолаушылар тасымалын дамыту мәселесі бойынша екі ... ... ... ... ... ... Сол ... ынтымақтастығының нәтижесінде
Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк тасымалы 2006 жылы 11 миллион тоннадан
астам жүкті (2004 ... ... 19 ... ... ... отыр ... ... да біршама арттырылған.
"Қазақстан теміржолы" Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... бойынша қазақ-қытай ынтымақтастығынан
туындап отырған бұл ... жоба ... ... 2004 ... ... ... ... мемлекеттік сапарының нәтижесінде туғанын
білесіздер.
2005 ... 4 ... ... мен Қытайдың көлік министрліктері
арасында аталған жоба құрылысын салудың мүмкіндігін бірлесіп ... ... қол ... Енді сол ... ... іске ... үшін ... теміржолшылары ғана емес, кеденшілері мен шекарашылары да ... ... ... Бүгінгі кездесу сол ауқымды жұмыстың басы. ... ... ... ... ... бұл ... тағы да тиянақтаймыз.
Сонымен биыл ... ... ... ... ... және ... – Ақтоғай тар табанды теміржол құрылысын бастауға ниет
етіп отырмыз. Бұйырса, аталған жобаны 2-3 ... ... ... ... бар. ... ... елімен бірге 2006 жылдың соңына дейін
теміржол вагондары паркін құруды жоспарлап ... ... мен ... жүк ... ... 11 ... тонна жүкті құрап отыр. «Қазақстан
темір жолы» Ұлттық компаниясының ең басты мақсаты – ... ... ... ... ... 35-40 ... тоннаға дейін жеткізу [19, 119]. ... ... әрі аса ... жоба екі ... ... іске ... кезең бойынша 320 шақырымды құрайтын еуропалық стандарттағы Достық
– Ақтоғай теміржол бөлімшелерінің құрылысы салынбақ. Жобаның ... ... ... ... ... ... ... жолтабан ені
1435 миллиметрлік теміржол салу көзделуде. Ақтоғай-Мойынты-Жезқазған-
Сексеуіл-Бейнеу-Ақтау ... ... бұл ... ... ... ... ... [20]. Ары қарай бұл магистраль Түркіменстан
арқылы Иран, Түркия арқылы Еуропаға ... ... ... келетін
транзиттік жүк Ақтау порты арқылы Еуропа мен Иранға және ол жақтан кері
қарай асырылады деп ... ... ... ... жоба орасан капиталды
қажет етеді. Бұған мемлекеттің қаржысы кетпейді. ... 90 ... ... жеке ... көтеретін болады. Қазақстан мен Қытай
және Оңтүстік Шығыс Азия елдерін жалғастыратын халықаралық аса маңызды ... іске ... ... ... ... ... ... нарықтағы
байланыстары, экономикалық жағдайы мен рөлі ерекше артатын болады.
Осылай дей келе, Ұлттық компанияның басшысы Ерлан ... ... ... ... жолының құрылысына дайын емес екенін
білдірді. Себебі қытайлықтар ... ... ... жолы аумағында
үлкен туннель бар, бұл өз ... жүк ... ... ... жол ... ... ... арқылы өтетіндіктен, жобаның жоспарлағаннан
гөрі ұзаққа созылып кететін түрі бар. Ал ол ... ... үшін ... ... құрбандыққа шалуға тура келеді ... Ал ... ... ... бара ... түсінікті.
Кеше Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанға
ресми сапармен келген Қытай ... ... ... орынбасары Цзэн
Цинхунды қабылдады. Қазақстан ... мен ҚХР ... ... ... ... ... екі елдің ынтымақтастығын дамыту
мәселелерін талқылады. Кездесу одан соң ... ... ... ... ... ресми сапарыңыз Президентті ұлықтау салтанатына
тұспа-тұс келіп отыр,-деді Нұрсұлтан Назарбаев өз сөзінде. ... ... екі ... ынтымақтастығы жоғары деңгейде дамып ... ... ... ҚХР ... ... саясаты елеулі мәнге ие
болды. Сіздің сапарыңыз Қытайдың ... ... ... табысты
дамуына деген шын ниетін білдіреді. Сіз біздің елге алғашқы ... ... ... ... ... ... ... жақында
өткен Президент сайлауында жүзеге асырылып жатқан ... ... ... ... ... жүргізіліп жатқанына қолдау білдірді.
Елбасы бұдан кейін көршілес Қазақстан мен ... ... оның даму ... оң баға ... Екі ... ... басшыларының қол қойған Бірлескен декларациясы, Стратегиялық
әріптестік туралы шарт, үкіметаралық ... да ... ... ... ... экономикалық қуатты дамып келе жатқанына куәміз, – ... ... Ол ... ... әрі ... ... да ... береді. Қытайдағы жетістіктер Қытай Халық Республикасының Төрағасы Ху
Цзиньтаоның басшылығымен жүзеге асырылып ... ... ... ... Цзиньтаомен екі ел арасындағы тауар айналымын 10 миллиард АҚШ долларына
жеткізуді мақсат етіп қойдық. Өткен жылы ол ... ... ... ... ... ... ... Мен жақында Қазақстан-Қытай арасындағы мұнай
құбырының ашылуына қатыстым. Енді Қытайға газ ... ... ... ... екі ел ... сауда жөніндегі
көрсеткіштерді артығымен орындаймыз.
Сөз арасында Елбасы Төраға ... ... ... ... ... үйінің құрылысы бітпегенін әзіл ретінде айтып: “Қонақ үй Ху
Цзиньтао мырзаның Қазақстанға келесі сапары кезінде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
Бүкіләлемдік сауда ұйымына мүшелікке енуге қолдау білдіргенін атап, екі
елдің ынтымақтастығы қазіргіден де ... ... ... ... ... жеткізді. Біздің елдердің стратегиялық
әріптестігі жалғасады, мызғымас достығы тереңдейді, – деді Президент ... ... өз ... ... ... ризашылық білдіруден бастады.
Сіздің президенттікке қайта сайлануыңызға ... ... ... ... Төраға орынбасары Қазақстан мен Қытайдың ынтымақтастығы
ойдағыдай дамып келеді. ... ... ... Ху ... ... ... ... кезіндегі кездесуде сіздер стратегиялық
әріптестікті одан әрі ... ... ... Сол ... ... бере ... ... арасындағы көршілес достық
қатынас қарқынды дамып отыр [22]. 2003-2008 жылдарға ... ... ... асырылуда. Елдер экономикалық ... ... ... ... да ... қатынас орната білді.
Цзэн Цинхун, сондай-ақ екі елдің байланыстары алдағы уақытта да ... дами ... ... ... ... ... қатынастар
Биыл әлемдегі жағдай бір-біріне ... ... өсуі және ... ... ... тенденциялары
аясында өрбитін болады. Антогонизмнің өсуі - жергілікті және ... ... ... ықпалы, қайсыбір елдердің ішкі саяси
тұрақсыздығы және ғаламдық әскери-саяси, ... және ... ... ... ... өсуі ... ... кейбір елдер
мен алпауыттар арасындағы күшті шиеленісті қамтиды. Соңғы жылдары лаңкестік
ұйымдар белсенділігінің артқаны ... ... ... оның ... ... ... ... түрдегі тұрақсыздық пен қым-қуыт ... отыр [22, ... ... АҚШ-тың артықшылыққа ұмтылған ұстанымы өзге де
әлемдік алпауыттар бағытымен киліккен жағдайға келіп тұр. ... өзі ... ... ... тудыруда. Бұған қоса әлемде қарулану
қарқын ала ... Оған ... ... ... ... ... елдер басшылары АҚШ-тың қазіргі басшылығына еліктеп, өздерінің де
біржақты ... ... күш ... ... бар ... еске ... Осы ... өткен сайын алдын-ала қимыл доктринасын жақтайтындар қарасы артуда
[23].
Дегенмен бәр ... басы ... ... ... ... ... ... шешуге деген талпыныс - әлемдік қауымдастық үшін ... ... ... ... ... қатынастар және олардың өзара іс-
қимылын реттейтін формальды ережелерін қамтитын негізгі құқықтық ... ету өріс алып ... ... маңызды саяси шешімдерді қабылдауда
халықаралық нормалар ... ... ... ... (Гуантанамо
базасындағы ахуал, бұрынғы ... ...... ... ... ... мен референдумдардың
өткізілуі, БҰҰ санкциясынсыз әскери амалдар жүргізу) қалыптасып, ... ... ... ... ... ... ... енгізуі де соның
бір мысалы бола алады. Осы әрекетке Ливанның үкіметтік әскері ... ... ... Хезболла қозғалысына қарсы өрістеді. Бұның өзі
халықаралық саясатта мемлекеттік емес ... ролі арта ... да осы ... жалғасатын болады. Қазірдің өзінде Таяу және
Орта ... Иран мен ... ... ядролық бағдарламасы, Африка
құрлығындағы жергілікті қақтығыстар, АҚШ-тың ... ... ... ... мен әскериленген топтардың әрекеті - халықаралық
қоғамдастық назарын өзіне аударып отыр [23, 78- ... қоса біз биыл әлем ... ... ... ... ... өрістейтін қақтығыстармен қатар, аймақ дәрежесіндегі
ынтымақтастық пен аймақтық саяси және экономикалық форумдар мен ұйымдардың
нығаюына да куә ... Бұл ... мен ... ... ... (Азия-Тынық
мұхит экономикалық ынтымақтастық ұйымы), ШЫҰ, ЕО, ... ... ... ішкі кооперациясы мен нақты халықаралық түйткілдерді реттеуге
бағытталып отыр. Экономикалық ... мен ... ... орай ... ... ... іс-қимылды талап ететін
үдерістер мәселенің осылай ойысуына түрткі болатын түрі бар [23].
Тұтастай алғанда, халықаралық қатынастың әлемдік жүйесіндегі ... ... көп ... әлемді жасау тенденциясының күшейе бастайтынын
айтуға болады. Сондайда біздің Ресей және Қытай тәрізді көршілеріміз ... ... және Иран ... ... ... ... роль ойнайтын
болады.
Мемлекетіміздің сыртқы саясат стратегиясында соншалықты бір ... ... ... ... басымдылық берген біздің ... ... ... ... Азия ... бен ... саясаттағы
серіктес (АҚШ, ЕО, мұсылман әлемі, Азия-Тынық ... ... ... бағытталған саясат өзгеріссіз қала береді. ... ... ... ... ... ... ... ықпалға
ие халықаралық және аймақтық ұйымдар, ... ... ... ісіне қаншалықты ат салысатындығымен өлшенеді. Сондықтан да
Қазақстан ТМД, ЕурАзЭҚ, ШЫҰ, ҰҚКШ (Ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... ... (Экономикалық ынтымақтастық ұйымы) қатынасты тереңдетіп,
тиімділікті арттыру орайындағы стратегиялық бағытты көздейді. Бұл айналым
жасауда ... ... және ... ... пен ... қатынастарда
ықпалдастық мүмкіндігін аша түседі. Осы бағыттағы іс ... ... ... одан ... күш алатын болады.
Сондай-ақ биылғы жылы Қазақстанның ДСҰ-ға енуі үшін ... одан ... ... ... біз ... мүддені барынша қорғауымыз керек [24].
Ал 2006-жылдың мамыр айынан бері ТМД ... ... ... Достастықты реформалауды одан әрі жалғастыратын болады. Сонымен
қатар биыл қаңтар айында ШЫҰ-ның бас хатшылығы Қазақстанның ... ... ... ... осы ұйымның қарқыны мен тиімділігін арттыру үшін оған мүше
елдердің күш-жігерін ... ... ... болады.
Сондай-ақ Қазақстан өз сыртқы саясатында әлемдік экономикадағы тепе-
теңдіктің қарқынды дамуға ден қойған Азия ... ... ... ... ... ... жетекші елдеріне ерекше назар аударатын болады.
Әлемдік саясатта энергетика, ... ... ... ... арта түскені
байқалып отырғанын ойға алсақ, еліміз бұл игілікті ұтымды да сауатты ... ... ... ... Экономика саласындағы мүмкіндіктердің
артуына байланысты, ... ... да ... серіктес елдермен
Орталық Азиядағы түйткілдерді шешу орайындағы ынтымақтастыққа бағытталуы
қажет.
Шынында биыл саяси тәуекелге бас тіккен жыл ... деп тұр. ... ... ... ... ... кезеңге көтерілетін болады.
Онда «ізбасарды» айқындауға биліктегі барлық саяси және ... ... ... ... ... ... ішкі саяси үдерісіне
қосымша шиеленіс үстейтіні анық. Ал Түрікменстанда елде өтпелі ... ... ... ... ... ... ... жаңа билік
толықтай анықталып болмай жатыр [24, 116-117].
Сондай-ақ Қырғызстанда жаңа ... ... ... пен ... ... билік үшін күрес тынши қойған жоқ.
Бастамашылардың пікірінше, ... ... ... ... ... ... бойынша парламент те тарап, жаңа заң ... ... ... ... Бұл ... – билік үшін күресті жаңа кезеңіне бастаған болар еді.
Осылайша биыл Қазақстанның біршама жақын ... ... ... ... отыр. Дегенмен де өріс алған жағдайлар аймақтағы тұрақтылыққа кері
әсер етпейді деуге де келмейді [25].
Тұтастай ... ... Азия ... ... ... ... Шамасы, Түрікменстандағы биліктің алмасуы басқармалы негізде жүзеге
асатын сыңайлы. Ал Өзбекстан болса, ... ... ... ... жылдың қарашасында Тәжікстанда президент ... ... ... ... ... ... ... саяси үдерістер бірнеше
айлар бойғы ... ... ... ... Қырғыз
саясаткерлері мен мемлекет қайраткерлерінің демократияда тәжірибесі жоқ
екендігін ескере келгенде, жағдайдың ... өріс алуы бір ... ... ... ... – оппозиция мен билік арасында мемлекеттік міндеттер мен ұлттық
мүддеге ... ... ... ... ... ... ... түсіністік бар.
Сонымен қабат, тұтас аймақтың саяси бейнесі мен ... ... ... ... ... оқыс оқиғалар мен саяси дағдарыстарды да жоққа
шығаруға болмайды.
Қазақстан ... ... ... Азия ... ... орынға ие
болып табылады. Уақыт өткен ... оның мәні ... күн ... ... ... стратегия қалыптастыру мәселесі ұсынылып отыр. Оның
мақсаты мен міндеттері қандай дегенге тоқталатын болсақ, бірінші ... ... ... түйткілдерді шешуге жұмылған абзал
деп ойлаймын. Сол ретте әр ел өзінің саяси ... ... ... ... ие екендігін ескере келіп, көлік-тасымал, су ресурстарын
игеру, энергетика және банк ... ... ... үйлестіріп, байланысты
арттыру мәселесіне ден қойғаны жөн болар еді. Айталық, ... ... ... ... Азия елдерінің үлесі ... ауыз ... ... ... ... екіжақты сауда қатынасын арттыру,
біріккен кәсіпорындар ашуға жағдай жасау, ... ... ... ... енумен қатар, мәдени-гуманитарлық саладағы ... ... ... ... қажет болады. Өкінішке орай, бұған ... ... ... ... ... толыққанды қызмет ... ... әлі ... ... ... отыр ... Азия стратегиясы өте ауқымды мәселені қамтиды және бұл
турасында әртүрлі пікірлер айтылуда. Дегенмен мына ... бас ... ... елдері қалай болғанда да, ынтымақтаса жасасып, бір-біріне сүйеніш
болуы керек. Біз бір-бірімізге ... ... біз ... қимылдап,
жұдырықтай жұмылғанда ғана оң нәтижелерге қол жеткізе аламыз. Ал ол үшін
белгілі бір уақыт ... ... Азия ... ... ... субъектісіне айнала алатын
ауқымды әлеует және зияткерлік, ... ... ... ... ... ... айтпай кетпеске болмайтын бір жайт –
бертінге дейін ... Азия ... ... ... ... түрде
өрістеді. Бұндайда аймақ деңгейіндегі өзара байланысқа қарағанда, екі жақты
қатынас ... ... ... ... ... басымдылық беріліп келді. Оған қатысты түйткіл төркінін
аймақтағы қайсыбір елдер арасындағы келіспеушілік, ... ... ... ... ... ... байыптай алмау және жалпыаймақтық ортақ
құндылықтарды ... ... ... ... тәрізді жайлардан
іздестірген жөн болар.
Сондайда ҚР Президенті Н. Ә. ... ... Азия ... құру идеясын дер кезінде көтеріп отыр. 2006-жылдың қыркүйек айында
Астанада өткен ... ... ... ... бейресми саммиті,
Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... алмасуынан соң аймақ ... ... ... және экономикалық консультациялар тетігі іске қосылады
деп үміттенуге болатын сияқты. ... ... ... ... ... және ... ... бастауға қаныққан ықпалдастықты жақтаушылар
қатары да кеңейе түседі. ... да ... Азия ... ... ... ғана өзінің тәуелсіздігі мен қорғаныс қабілетін сақтай
алатын болады [27].
Қытайдың бүгінгі әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... бет ... мүмкіндігі мен белсенділігі әлем
деңгейіндегі мәселелерді реттеудегі осы елдің ғаламдық және ... ... ... Оны ... ... ... ... да ескермеуге
болмайды. Қытай экономикасы жыл сайын 8-10 пайыз арасында өсіп отырады. ... кете ... ... ... 20 ... ... екінші экономикалық
алпауытына айналуы мүмкін. Тағы бір ... ... ... ... ... ұлы ... екенін айту керек. Біз үшін белгілі бір халықаралық
және ... ... ... ... қатынастарды дамытып, екі жақты
келіссөздерді ұстану маңызды екенін айтпасқа болмайды. ҚР Президенті Н. Ә.
Назарбаевтың ҚХР-ына жасаған мемлекеттік сапары – ... ... ... ... ... болашағы үшін бұл сапардың нәтижесі
мынадай фактілермен сипатталады: екі ел мемлекет басшылары ХХІ ғасырдағы
елдер ... ... ... мен ... ... Концепциясына қол қойды. Сондай-ақ тараптар 2015-жылға ... ... екі ... ... арттыруға уағдаласты. Бұл сауда айналымын шамамен
15 млрд долларға дейін жеткізу ... ... ... бірге ҚХР үкіметі
Қытайда оқитын қазақстандық студенттер квотасын арттыратын ... ... ... Шаңқай, Үрімші және Гуанчжоу қалаларындағы ЖОО-да 1200
қазақстандық оқып ... ... ... ... ... яғни шикізаттық емес секторды өркендетуге Қытай жағының
қатысуы жөнінде уағдаластыққа қол жеткізілді. ... ... ... 5 ... доллардан кемге соқпайды деп күтілуде. Ал 2005-жылдың
соңында Атасу-Алашаңқай мұнай тасымалдайтын ... ... іске ... Осы жолғы Президент сапары барысында сол желінің екінші ... ... қол ... ... кезінде Қазақстан және Қытай
басшылары ... ... ... ... ... ... үшін ғылыми-зерттеу ынтымақтастығын дамыту уағдаластығын да
баянды етті.
Сонымен қатар, Елбасы Қазақстанның Сянган ... ... ... ... ... ынтымақтастығының басым бағытын талқылап, айқындау
үшін да ... ат ... ... ... ... ... сауда
халықаралық орталығы құрылысы, Алматы аймақтық қаржы орталығын құру және
инфрақұрылымды ... ... ... ірі ... инвестицияға
мүдделі болып отыр. Бұл ретте Гонконгте Алматы қаржы орталығы қызметін
реттеу ... мен ... қор ... ... өзара түсіністік
меморандумы және Қазақстан мен ... ... әуе ... ашу
келісіміне қол қойылды [27, 5].
Осылайша, ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қытайға жасаған желтоқсан
сапары мемлекетіміздің ... ... үшін ... тиімді ынтымақтастықтың
басым бағыттары мен жобасын ... ... өзі ... ... нәтижесі бойынша өткізілген баспасөз ... ... ... ... ... ... басымдылыққа ие болып келген еді және
бола береді де», - деп мәлімдеді.
Экономика саласында екіжақты ... ... ... - ... үшін ... ішінде неғұрлым тиімді экономикалық саясат жүргізіп,
Қытай қаражаты мен өнімінің белсенді ... енуі ... ... ... ... отандық компаниялардың бәсекеге қабілетін
арттыру мәселесін қойып отыр [27, 6].
ТОО "Транс Азия Констракшн" ... ... мен газ ... ... ... ... жетекші компаниялардың бірі. «Транс Азия Констракшн»
ЖШС елдің ... ... ... жұмыс істейтін жетекші
компаниялардың бірі ... ... ... Азия ... ААҚ) ... ... 1987 жылдан бері Құмкөл кен орнын
игеруден және оны Қазақстанның ... ... ... жүйесіне қосудан
басталды. Компания 14 жыл бойы өзінің алғаш іске ... кен ... ... атанып келді. Алғашқы қадамдарын КСРО кезінде
жасаған компания қазіргі уақытта нарықтық қарым-қатынастарға біте ... ... ... даму ... жұмыстарды орындау географиясы
айтарлықтай кеңейді, жаңа стратегиялық мақсаттар қойылды. 2005 ... ... ... компанияның жаңа - «Транс Азия Констракшн» атауына ... ... ... ... Азия ... ... ... облысының Құмкөл, Қоныс, Арысқұм, Майбұлақ ... ... ... ... Қызылқия, Арыс кен орындарын,
Ақтөбе облысының Лақтыбай кен орынын тәжірибелік-өнеркәсіптік ... ... Өзен кен ... ... және ... салу
сияқты жұмыстарды атқарды. Компания -40°С ... аяз бен +50°С ... ... әбден төселген [27, 18].
1998 жылы "Құмкөлқұрылыс" АҚ ... ... ... өндіруші 10 фирманың қатарына ... 2000 жылы ... ... ... ... кәсіпорындардың алғашқы отандық каталогына
енгізілді. 2003 ... ... ... ... сапа
қауымдастығы «Құрылыс» номинациясы бойынша компанияның сапа менеджментінің
жүйесін үздік деп мойындады.
2002 ... ... ... Азия ... ... Сапа Менеджментінің жүйесі республикада алғашқылардың бірі болып
ISO 9001:2000 Халықаралық стандартына сәйкес сертификатталды.
Компанияның жұмысын үнемі ... ... ... тері ... World Quality ... International Star Award-Gold (Париж,
2001), ... ... ... ... ... ... 2001), International Arch of Europe Award-Platinum, (Франкфурт,
2002), International Star Award-Diamond, ... 2002), ... ... 2003), Quality Summit ... ... ... 2004) сынды халықаралық жүлделер мен дипломдарға ие болды.
Біз өз ... ... және ... Біз ... ... ынтымақтастыққа, сенімділік пен жоғары сапаны қамтамасыз ете
отырып, компанияны, ... ... ... ... ... олардың
талаптарын барынша қанағаттандыруға ұмтыламыз.
Қазіргі уақытта компания Құмкөл, Арысқұм, Теңіз, ... ... ... ҰМК, ... Қазақстан Құмкөл Ресорсиз" ... АҚ, ... ЖШС, ... ... ... ... ... жұмыстарын одан әрі жалғастырып,
Қазақстан-Қытай аралық Атасу-Алашанькоу мұнайқұбырының құрылысына ... ... ... ... мүдделерімен бір арнада
тоғысады. Біз бұл саладағы ірі жобаларды іске асыруға қатыспақпыз және ... ... ... ... ... бар. Біз ұлттық, сондай-ақ шетелдік
инвесторлармен өзара пайдалы ынтымақтастыққа дайынбыз.
2.3.Инфрақұрылымдық ... ... ... ... ... ... қазақтар ұлтшылдау келетiн
сияқты. Қанша оралманмен кездессек, ... ... ... ... ... ... бай. Жүрегiнде «мен қазақпын» деген мақтаныш.
Бойларында ұлтшылдық. Қандарында патриотизм. Таяуда ... ... ... ... атты ... ... елiмiздi дүрлiктiрген Шелектегi
оқиғаға қатысты пiкiрлерiн бiлдiргiсi ... ... жерi үшiн ... ... қандасымыз елдегi ұйғыр мәселесiне де сақтықпен қарау
қажеттiгiн ... ... ... ... ... жүз, ... Сондықтан
атымды Серiк Найман деп берiңiз»-дедi қандасымыз.
Қытайдағы қазақтың саны бейресми деректерде-2 миллион, ал Қытайдың 1984
жылғы жалпыхалықтық санағы бойынша ... саны 1 ... 384 мың деп ... [28, 19].
Дерек көздерi әрқалай. Шынын айтсақ, Қытайдағы қазақтардың Қазақстанға
келгiсi бар, бiрақ ұшарға қанаты жоқ. ... екi ... аса ... ... ... ... құжат жасаудың қиындығы. Оралмандар тек
қана құжаттық ... ... ... үшiн ... ... Қытайда виза жасауға, Қазақстанның Қытайдағы елшiлiгi алдында жарты
жыл кезекте тұруға, бергi жаққа көшiп келетiн ... ... ... ... ... ... ... ары сандалтып, берi сандалтып
көп есiктiң табалдырығын тоздыртуына кетедi.
Өз басым бiр жеке азаматтың ... ... Мен өз ... алып келiп,
оны үйiме тiркеуге отырғыздым. Оның құжаттарын жасауға менiмен үш адам
болып жүгiргенде, бiр ... ... әрең ... ... ... Бiр жарым
жыл күтiп, оның азаматтығы қолына тидi. Сонда менiң екi жарым жыл бiр тиын
ақша таппаған ... өзiм ... өзiм ... ... ... ... шықса, полиция қызметкерлерi ұстап алып, қалтасындағы соңғы тиынына
дейiн сыпырып алатынға ... Осы ... ... ... ... ... ... сауаттылығы бәсең, ел арасындағы әңгiмелерге сенгiш қазақтарға
сен қалайша «елге кел» дейсiң. Менiң есебiм бойынша, кем дегенде ... ... ... көшiп келдi. Бұл он бес жылдың барысында.
Өз бетiмен келген қазақтарға сен бiр тиын ақша бөлмей-ақ қой, ... ... ары ... ... де ... ... оралманның бiр ғана тiлегi
бар – екi қолға бiр күрек. Шетелден ... ... ... анау
Әзiрбайжан мен Тәжiкстаннан ауып келген қаңғыбастарға тиген жұмыс оралманға
тимей жатады. Оларды құжаттық ... ... ... өзiм ... ... айрылғаныма бiр ай болды. Ал, осындай олқылықтарды
тыю үшiн Қазақстан ... ... ... ... ... мәртебе берсе, бiрсәрi?! Өмiрбойы жинағанын жиып, осында келедi
оралман... Қытайда 5000 юань – шамамен 600 доллар. Бұл ... ... ... отбасында мұндай қаражат бола да бермейдi. ... ... ... ... 500 ... ... бай отбасының бiрнеше жылдық қоры. Сол 500
жүз ... ... ... әрең ... ... [28, 13-18].
Қытайдағы малшы, диқан, шаруаларда үш баладан да болады. Орташа есеппен
қазақ отбасыларындағы бала саны екiден. Мысалы, ... бала ... ... үшiн 1985 ... бастап қолға алынды... 1985 жылдары парамен,
байланыс арқылы дүниеге келгендердi айтсақ, ол тұста ... ... ... не ... ... болатын. Ал, 90-шы жылдары туған
балаларға, ... ... ... ... ... үш ... ... етiлдi. Ал, мемлекеттiк бюджеттен қаржыландырылатын мамандарда – екi
баладан. Қытайда «Қазақтарға – бiр бала» деген саясат жоқ.
Былай қарасаңыз, бұл дегенiңiз ... ... ... ... ... тұра алмайсың. Дербестiгiн алған мемлекетте ... ... бола тұра ... қазақ тiлiнде хабар тарататын бiрде-бiр
телеарна, не радио жоқ. Тiптi, ... ... өзi ... кездерi
ұйғырша, корейше, немiсше хабар таратып шұбарланып ... Ал, ... ... төрт ... ... ... ... он сегiз сағат қызмет
етедi. Жиырма төрт сағат жұмыс iстейтiн Шыңжаң радиосының ... ... Ал, ... ... ... ... оның ... беретiн
қазақша аударма бөлiмi бар. Сонымен бiрге, бiздiң он ... ... ... екi ... бар. ... ... дизайнерлерi, тiптi
жүргiзушiлерiне дейiн өзiмiздiң қаракөз қазақтарымыз.
Киноиндустрия дамып келе жатыр. Мысалы, қазақтар ... ... ... қыздың махаббаты», т.б. фильмдер көрерменнiң ... ... ... ... үлкен режиссерiмiз бар. Ол Қытай тарихында
бiрiншi рет Қытай мамандарын пайдаланып, шетелге барып, фильм түсiрген. ... ... ... шынықты?» романын киноға айналдырған бiрiншi қытай маманы.
Жанардың ... ... ... ... ... ... ... Цзэмин мырза оны бүкiл елдiң компартия мүшелерiнiң тұрақты түрде
көруiне тапсырма бердi. ... ... ... ... ... мамандардың бәрi «Құрыш қалай шынықты?» фильмiн көрдi. Бұл 1995
жылдары болған оқиға.
Қазiрше ... бәрi өз ... ... 10-15 ... ... ... бәрi жоқ
болады. Бiз бiр үлкен құлатасқынның ... ... ... ... ... үлкен тасқын алып кетуi ықтимал. Себебi бұл өмiрдiң заңдылығы. Егер
Қазақстан Қытайдағы қазақты бүгiн ... ... олар 100 ... таза ... ... 5 ... ... көшiрiп алса, олар дүбәрә шала қазақты
көшiрiп алады. 10 жылдан кейiн көшiрiп алса, онда олар таза ... ... 2004 ... ... ... ... мектептерi қытайлық мектептерге
қосыла бастады. Оның үстiне қытай тiлiн аптасына алты сағаттан өткiзу 1987
жылдан басталды. ... ... өзiм ... алты сағат қытай тiлiн
үйрендiм. Бiрақ бiз қазақ тiлiн, әдебиетiн ... ... ... ... ... ... Ал, қазiргi қазақ отбасылары тұрмыстың қыспағы мен
шынайы өмiрдiң ащы шындығына бой ... ... ... қазақ мектебiн бiтiрсе,
одан кейiн қытай қоғамына бейiмделуi мен ... ... қиын ... ... мектептерiне берiп жатыр.
Мектептен де маңызды бiр мәселе, ... ... ... қатты дамып кеттi. Сондықтан ... ... ... ... материал қытай тiлiндегi ақпараттың жанында теңiз бен бiр ... ... ... ... ... ... ... телегей ақпаратты ана
тiлiмiзге аударып тұру мүмкiн болмай қалды. Сондықтан дәрiгер ... жаңа ... ... келетiндер қытай тiлiне ойысып
жатыр.
Қытайдағы мешiттер саны Қазақстаннан артып түспесе, кем емес. Қытайдағы
ең үлкен мұсылман ... ... ... ... өте көп.
Олардың аударып жатқан кiтаптары да жетiп жатыр. Коммунистiк ... ... дiни ... ... ... жоқ. Дiни еркiндiгi бар. Ал, қазақ пен
ұйғырларда ... ... ... ... бой ... Бiр ... ... де мешiттер кездеседi. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дер едiк [28, 10-11].
Қытайдағы ұйғыр мәселесi – елдi дүрлiктiрiп келе жатқан мәселелердiң
бiрi. Мәселен, ... QQ.com ... ... ... ... анық ... Тiптi, олардың Қазақстанға қатысты
тұстары да бар. Аталған интернет-басылымы «Бейжiң» ... ... ... 2003 жылы ... ... үлкен жарылыс болған деп
хабарланған. 1991 жылы 21 ақпан күнi ... ... ... ... провинциясының Ақсу ауданына қарасты Ұшар ... ... ... ... ... Оның ... бiр
адам қаза тапқан.
1992 жылы ақпанның 2-сi күнi Қытай халқы Көктем ... ... ... ... ... ... провинциясының орталығы Үрiмжi қаласында
№52, №30-шы автобустарында екi рет ... ... ... ... адам қаза ... 23 адам әр деңгейде жарақат ... 1997 ... ... ... түркiстаншылардың лаңкестiк ұйымдары» террористiк
әрекет жасап, Үрiмшi ... №10, №2, №44 ... ... ... үш ... ... ... шығарған. 9 адам қаза
тапқан, 68 адам өлiмшi халде жараланып, бiлек-қолдарынан айрылған. Олардың
iшiнде қырғыздар, ұйғырлар, ... мен ... да бар ... ... ... жасырын кiсi өлтiру әрекеттерiмен де айналысқаны
белгiлi. ... ... ... хабарлауынша, 1993 жылы жаз ... ... ... ... Қашқар аймағының Ечинг ауданының саяси
мәслихатының және партия үкiметiнiң өкiлдерi, сол ... ... ... ... ... молданы пышақтап өлтiрiп кеткен. 1996 жылы
«Шығыс түркiстаншылардың террористiк ұйымы» бүкiл Қытай ... ... ... ... Шыңжаң өлкесiнiң саяси мәслихатының
орынбасар бастығы, Қашқар-ислам мұсылмандар одағының төрағасы ... ... ... ... Ал, сол күнi таңертең Аронхан Ажыменен оның
баласы Қашқардағы ең атақты мұсылмандар мешiтi – ... ... ... оқып ... ... «Шығыс түркiстаншы» ... ... ... өлтiрiп кеткен [29, 32-34].
Әу бастан олар өздерiнiң уағыздарына көнбеген, бiрақ өздерiмен бiр тiлде
сөйлеп, бiр дiндi ... ... ... ... ... ең ... ... өлтiрген. Қаза тапқан кiсiлердiң қандай болғанын
бiлмеймiз. Десек те, террористiк ұйымдардың өз мақсатына ... үшiн ... ... ... ... ... Қашқар мұсылмандарының
төрағасын өлтiруде саяси мақсат та бар ... ... ең ... ... ... қарапайым азаматтарға, қоғамдық көлiктерге
бағытталған. №52 ... мен де ... Бұл ...... ... ... пойыз станциясынан басталып, ... ... ... күре ... ... ... ... ештеңе жоқ. Мұндай көлiктерде қарапайым
азаматтар жүредi.
1997 жылы қараша айында ... ... ... террористiк ұйымдар
шетелдегi «Шығыс түркiстаншы лаңкестiк ұйымдардың» ... ... ... ... ... Ақсу аймақтық мұсылмандар одағының
төрағасы, Бейжiң аудандық ... ... бас ... ... ... ... оқып тұрған жерiнде атып ... ... 1998 жылы ... осы ... ... тағы да ... ... аудандық
мұсылмандар мешiтiнiң имамы Әблез қажыны да атып ... 1999 жылы ... Ясын ... ... он террористiк элементтер Қашқар ауданының
Босқан ауылдық денсаулық сақтау мекемесiнiң ... ... ... ... ... ... мен оның ... қастандықпен өлтiредi. Үйiн
де өртеп кетедi. Әйелi өрттен ауыр дәрежеде күйiк алады. Бұл – ... ... ... жасырын түрде кiсi өлтiру ... ... ... ... ... мен ... ... де
шабуылдар жасаған фактiлерiн ел бiледi.
Кейбiр деректерге сенсек, ... ... Бен ... ... ... Мұны ... мен ... қолға түскен террористiк
ұйымдардың мүшелерi мойындаған сыңайлы. Бұл туралы мәлiметтер ... анық ... ... ... ... Түркияда, Ауғанстанда, Пәкiстанда өз адамдарын қаржыландырып отырған.
Қытайландыру саясатына мен де ... ... ... ... қазiр мен мұны
түсiнем. Мәселен, Қазақстанда әлiпби латыншаға өтедi десек, оған тек қана
қазақ тiлi емес, ... ұлт ... ... де ... керек қой.
Қазақстанда бiр әлiпби болуы керек деп зиялы қауым өкiлдерi де ... ... Кеше ғана ... ... ... жаңа ғана ... келе ... бiздiң өзiмiз де басқаларды мемлекеттiк тiлдi бiлiп, бiр
әлiпбиге көшудi мiндеттегелi жатырмыз. Себебi бұл – ... ... Ол ... ... емес. Ұлттық мүддеден де жоғары мемлекеттiк
мүдде тұрады.
Бiр тiлде ... бiр ... ... ол ... ... тұра
алмайды. Ол әлемнiң әрбiр мемлекетiнiң негiзi. Мысалы, Америкада сен
мiндеттi түрде ағылшын тiлiн ... ... Олар мың ... ... ... ... ... тiлiн бiлудi мiндеттейдi. Бұл барлық
елдерде бар. Мәселен, Ресейде азаматтықты алу үшiн ... ... ... бiлу ... Ал, ... ... ... шетелден келген
қандастары немiс тiлiн бiлмесе, оларға азаматтық бермейдi.
Еврейлерде, тiптен, қатаң. Егерде, азаматтық алғысы келетiн еврейдiң ... ... аз да ... ... келсе, оған Израиль азаматтығын
бермейдi. Сонда сiз Қытай өз iшiнде ... ... ... ... сөге ... Олар ... халқы үшiн жасап жатыр мұны. Қытай
халқы да қиын-қыстау ... ... ... Олар 300 ... ... елдерден қорлық көрген халық. Патшалары 1911 жылы ғана
аударылды. Сол ... да таза ... ... Ол ... ... Қазақтар
«шүршiт» дейдi, қытайлар «манджу» дейдi. Оның өзi Қытайды 267 жыл биледi.
1911 жылы ғана Сун Ятсен ... ... ... төңкерiсшi
жастар патшаны аударып, Қытайда бiрiншi рет республикалық мемлекет құрды.
Ал, одан ... ... ... қол ... ... Көп ... көрдi. Ендi
келiп, коммунистер оларды азаттыққа шығарып, аш ... ... ... ... ... ... кезде, кiм қытайландыруға қарсы болады.
Олардың қаншама азаматы тәуелсiздiк үшiн құрбандыққа шалынып, бостандыққа
ендi жеткен кезде аяқ астынан көлденең көк атты ... «мен ... ... ... ... ... оған қалайша қарсы болмас?! Мәселен, ... ... ... ... бер ... сiз мүддеңiздi жiберер ме едiңiз?! Кiм
өзiнiң мүддесiн жiбергiсi келедi. Себебi дүние ащы, өмiр ащы. ... ... ... ... Бар ... ... ... осындай қиын
жағдайда үлкен билiктi ұстап, миллиардтаған халықты билеуге шамаң бар ... па ... ... емес пе?! ... ... ... ... Қытайда ұйғыр мәселесiнен де бұрын қозғалды. ... Лама ... ... ... болғанын бiлемiз. Ал, осы мәселе тұрғысынан
қарағанда, ұйғырлар тибеттiктерден кем соғып жүр. ... ... ... қарай Далай Лама өзiнiң үкiмет құрамындағыларын бастап, Үндiстанға
қашып кеттi. Үндiстан үкiметi оны ... ... ... оның ... Үндiстан, Америкада тұрды. Оның ... ... ... ... ... Далай Ламаны рухани көсемi ретiнде таныды. Олар БҰҰ-
ның басшыларымен кездеседi, АҚШ-тың ... де ... ... ... ... ... ... бөлiнiп шығу туралы
дауыстары ұйғырларға қарағанда әлдеқайда жарқын. Екiншi жағынан қарағанда,
Интернеттi ақтарып ... ... ... ... ... ... ... қасы. Менiң бiр байқағаным, олар будда дiнiнiң
iшiндегi лама ... ... Ал, ... ... бiр қасиетi – олар
жандыны өлтiрмеу, ет жемеу, барлық жандарға қайырымдылықпен ... ... ету, ... ... азап ... о ... ... рахымына бөленесiң»
деген сияқты дүниетанымдары бар. Сол тұрғыдан ба, әлде ... ... ... ... оның дiни-рухани басшылық сипатынан ба
екен, Тибетте жарылыстар аз, терроршылдық жоққа тән.
Терроризм дiнге, ұлтқа бөлiнбейдi. Бұл жеке адамдарда ... ... ... ... ... өздерiнiң әрекеттерiн жасырғысы келедi.
Мұсылман дiнiне сенетiндер кiсi өлтiргендерiн ... ... «Бiз ... үшiн ... ... үшiн жасадық» деген сияқты. Егерде терроризмдi
дiнге ығыстырып жатса, онда христиан ... де ... бар ... ... ... ... ... аңсайтын Солтүстiк
Ирландияның лаңкестiк ұйымдары ... ... ... ... қаншама
террористiк әрекеттерге барды. Күнi кешеге дейiн Солтүстiк Ирландия халқы
Ұлыбританиядан бөлiнiп, Ирландияға ... деп ... ... Ал, ... ... ... ше? Ал, ... ше?! Олар да азаттығын алу үшiн ... ... ... ... жоқ па?! Қарап отырсақ, террористiк әрекеттер христиан
елдерiнде де, будда елдерiнде де бар. ... ... ... ... ... ... саясатының жемiсi.
Өткенде елiмiзде Қазақстан мен Қытайдың жерiн ойып ... ... ... табылып, бiрқатар БАҚ-дан жарияланды. Кейбiр жергiлiктi
ұйғырлар «бұл ... ... ... ... сыңайда қауесет сөз таратты.
Мәселен, Қытай ... ... ... ... ... ... ... аумағы Қытай территориясы ретiнде көрсетiледi емес
пе?
Жоқ, олар мұны бiздiң жерiмiз деп ... ... ... жерлер
ертеде Қытай территориясы едi» деп Қытай ұлтшылдары көтередi. Себебi олар
Юань династиясы ... ... ... ... ... Қытай жерi деп
таниды. Дегенмен, бұл-бейресми ақпарат. ... ... ... ресми ақпарат көздерi мұндай ақпаратты бермейдi. Оқулықтардағы
осы тектес сөздер де ... ... ... ... тасталанды. Бұл
қауесет еркiн баспасөз бен еркiн интернет сайттарында айтылады. ... ... ... немесе Шыңғыс ханның табаны тиген жердiң
бәрi – Қытай территориясы. Бiрақ бұған қарсы басқа да ... ... ... ... Иран да ... ... ... керек пе, тiптi
«Еуропа мен Мәскеудегi орыс князьдарына дейiн Шыңғысханның аяғына бас ұрып,
оның әмiрiне иланған жоқ па» ... ... ... ... ... ... айтуға тыйым салынады.
Коммунистiк режимде олар баспасөзге өте қатал түрде қарайды. ... ... ... мұның бәрi дипломатиялық тұрғыда айтылады. Баспасөзде
бiр әрiп, бiр иероглиф артық кетпейдi. Осы сияқты ... ... ... ... ... ашық ... алға ... бәрiн ашып айта бередi. ... ... ... сызып бердi» деген өте күлкiлi нәрсе.
Олар Қытайдың ... ... ... ... Қытай оларға
«мынау сендердiң жерлерiң» деп карта сызып бередi деп ойлайсыз ба? ... ... ... ... ... ... ... да, дәрменi жоқ,
iстейiн десе шамасы келмей отырған ... ... ... ... жалаң сылтауы. Себебi олар бүкiл жауапкершiлiктi
Қытайға арта салғысы келедi. Қытай мен ... ... ... ... ... бәрi анық ... Қазақстан
территориясы Ресеймен, Қытаймен, Өзбекстанмен анық ... ... мұны өте ... ... ... Ал, Қазақстанның дербестiгi мен
шекарасын анықтау мәселесi Қытайда үлкен мақтанышпен ... ... ... МЕН ... ... ЖӘНЕ ... ... және аумақтағы қауіпсідік мәселесі
Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) құрылғалы бергі даму ... ... ету, ... ... ... аймақтағы гуманитарлық байланыстарды арттырудағы рөлі аса маңызды.
Алғашында “Шанхай ... ... ... мен қауіпсіздік
мәселелерін тиімді шешу үшін құрылған болатын. ... ... ... ... мен ... деген құрмет, мәліме ... ... жету және қол ... келісімдерді атқарудағы еріктік
келісімдері негіз болған “Шанхай рухының” арқасында 2001 ... ... ... ... ... ... ... жылдары ШЫҰ әлемдік қоғамдастықта өзін нақты мандаты бар және алдына
қойған ... ... ... ... және перспективалы ұйым
ретінде таныта білді. Тағы бір айта кететін жәйт, ШЫҰ – біреулерге қарсы
бағытталған ... блок ... ... ... ... ол кең ауқымды
халықаралық ынтымақтастыққа бағытталған ашық ұйым. Бүгінде қатарына әлемнің
айтулы елдері кірген ШЫҰ ... тең ... ... ... ШЫҰ даму
үдерісінің сөзсіз жетістіктерінің қатарына мыналарды жатқызуға болады:
Біріншіден, шекара ... ... пен ... кең ... бұл өңір ... ... дамуы мен гүлденуі, Ұйымның дамуы үшін
аса маңызды мәселе болып табылады.
Екіншіден, Ұйым мақсаттарына қол ... ... ... ... мен ... ... ... берік құқықтық негіздер жасалды.
Үшіншіден, Ұйым органдары-Аймақтық лаңкестікке ... ... мен ... ... ... ... ынтымақтастық
органдарын құру аяқталып келеді.
Қазіргі кезеңде лаңкестікке, сепаратизмге, ... ... ... мен ... ... қарсы күрес-ШЫҰ үшін басымдықты
маңызға ие. Оған қоса, Қазақстан ... ... да ... ... ... Ұйым ... ... әлеуеті шексіз
екені баршаға аян.
Қазақстан көпжақты сауда-экономикалық ынтымақтастық бағдарламасын, оны
жүзеге асыру жөніндегі алты ... ... ... ... ... ең ... салаларындағы мәселелері мен
бағыттар ... ... ... ... ... ... ... жоспарын
қабылдады. Қазақстан, арадағы өзара іс-қимылды сыртқы саясаттың басымдықты
бағыттарының бірі ретінде қарастыра ... ... ... ... мән ... ... өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі
кеңес сияқты ... ... ... көрсетіп отырған ҚХР
мен ШЫҰ мүшелерінің қолдауын ... ... ... ... ... ... саммиті Шанхай саммитінен бір күннен кейін, маусымның
17-сінде Алматыда өтті және оған ҚХР ... Ху ... ... ... ... ... ынтымақтастық тұрғысында Қазақстан сауда-
экономикалық, инвестициялық, энергетикалық, көлік, мәдени ынтымақтастық
салаларындағы ... және ... ... ... ... ... отыр. Қазақстан ШЫҰ-ның экономикалық жобаларына белсенді қатысуға,
оларды өзара ... ... ... ... ... ... ... дәлел болы алады [34].
ШЫҰ-субаймақтық ынтымақтастықтың түбегейлі жаңа жүйесі ретінде
қауіпсіздіктің жаһандық жүйесінің ... ... болу ... ... ... елдердің күннен-күнге өсіп отырған сауда-экономикалық
ынтымақтастық әлеуетін ескере ... ... ... ... ... кіндігі атану мүмкіндігі тағы бар.
Саммитте Қазақстан Ұйымның 5 жылдағы ... даму ... ... ... белгіледі, қауіпсіздік пен тұрақтылық саласындағы
өзекті жаһандық және ... ... Ұйым ... ... ... бойынша, бірінші кезекте сауда-
экономикалық саладағы өзара іс-қимылдарды нығайту мәселелерін ... қоса ... жаңа бас ... ... ... ... және
бірқатар құжаттарға қол қойылады. Саммит аясында ШЫҰ ... ... ... ШЫҰ ... ... мен ... және ШЫҰ Банкаралық бірлестігі құрылтайшы мәжілісінің өткізілуіне
Н.Назарбаев ерекше мән беріп отыр. Себебі, дәл осы ... ... ... сауда-экономикалық, қаржылық, инвестициялық ынтымақтастықтарды
алға қарай ілгерілетіп ... ... ... ... мен ... дамудың “қазақстандық
жолы” туралы бірауыздан айтып отыр. Оған негіз де бар: ... жыл ... ... ... ел ... 40 миллиард доллардан астам шетелдік
инвестициялар тартылған; Дүниежүзілік банктің ... ... ... орта ... ... ... ... кіріп отыр. Қазақстан бизнесі
бүгінде шетелдік рыноктарды да игеруге кірісті.
Қазіргі таңда Қазақстан индустриялық-инновациялық даму ... ... ... ... да ... ... ... Барлық
көрсеткіштер бойынша қазақстандықтардың ... ... ... ... (130-дан астам ұлт өкілдері) және көпконфессиялы (40-
тан астам конфессия) халқымыз бейбіт жағдайда және ... ... ... Қазақстан алдына он жылдың ішінде әлемнің бәсекеге ... 50 ... ... ... ... ... ... бір жайт, тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Қытаймен
қарым-қатынасты “нөлден” бастады деуге болады. Ал бүгінде екіжақты ... ... ... көтеріліп отыр. Екіжақты қатынастарды
дамытудың бірнеше маңызды нәтижесін ... атап ... жөн. ... ... ... ... ... мен Қытайдың арасындағы Тату көршілік,
достық және ... ... ... қол қойылды, бұл екіжақты
қатынастарды әрі қарай ... ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, экономикалық ынтымақтастық нығайтылды.
Қазақстанның Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруі туралы ... ... ... елі – ... ... ... та өсіп ... Жалпы
алғанда, екі елдің арасындағы тауар ... 6 ... ... ... 2006 жылы ... Ху ... тауар айналымы көрсеткішін 10 миллиард
долларға жеткізу туралы міндет қойды. ... ... ... ... ... тиімді байланыстарға балама жоқ деп санаймыз.
Төртіншіден, ... ... ... ... барлық басымдықтарды
қамтыған өзара іс-қимылдар. Бесіншіден, екі елдің арасындағы мәдени және
білім ынтымақтастығының ... ... ... ... екіжақты қатынастары барлық сала үшін
негізгі “локомотив” ... ... айта кету ... Қазірде ірі бірлескен
жобаларды жүзеге асырумен байланысты жаңа кезең ... Мың ... ... мұнай құбыры салынды, өткен жылы желтоқсанның 15-
інде құбырға ... ... ... ... кезекте-Қазақстан-Қытай газ
құбырын салу, Қазақстанда мұнай-газ ... ... ... ... ісін ... ... тұр. Ұлы Жібек жолы бойынша темір жол тарту
мәселесі де қарастырылуда [37].
Қазақстанда 50-ден астам ірі ... ... ... көптеген бірлескен кәсіпорындар жұмыс істеуде. Көлік саласындағы
ынтымақтастық да даму үстінде. Қазақстан бизнесі мен банктерінің ... ... ... ... ... ... ... да
сенімдімін. Қытай мен Қазақстан лаңкестікпен, экстремизммен, сепаратизммен
күресте табысты ... ... ... ... ... оның ... ... мен Қазақстан да бар,
Еуразиялық құрлықтағы қауіпсіздік ... ... ... ... ... назар аударып отыр. Лаңкестік, сепаратизм,
діни экстремизм сияқты құбылыстар ШЫҰ елдерінің халықтарына қауіп төндіруде
және ... “үш ... ... ... Ұйым қызметінің негізгі
тұғырлы бағыты болып табылады [38].
2006 жылы Астанада өткен саммитте ... ... ... ... аймақтық проблемалары бойынша Шанхай ынтымақтастық ұйымының бағыт-
бағдарын белгілеген. Астана Декларациясына қол қойған ... Сол ... ... ... құжат-ШЫҰ елдерінің лаңкестікпен, сепаратизммен
және экстремизммен ... ... ... ... ... ... өз аумақтарында лаңкестік әрекеттердің, ... ... ... ... ... жолын кесу жөніндегі шаралар
қабылдауда. ШЫҰ аясында ... ... ... ... ... ... ақпарат алмасылады [39].
2004 жылы Ташкентте Ұйым органы – Лаңкестікке қарсы аймақтық ... Бұл ... ... ... негізгі бағыттарының бірі-
лаңкестікпен, сепаратизммен, экстремизммен күрестегі ШЫҰ ... ... ... тұрақсыздықтың негізгі факторы және лаңкестік ошағы-
Ауғанстан екені жасырын емес. ШЫҰ ... осы ... ... ... ... келгеннің бәрін жасауда. Атап айтқанда, 2005 жылы ... ... ... ШЫҰ ... Есірткі заттарының, еліткіш заттар мен
олардың прекурсорларының заңсыз айналымымен күрестегі ынтымақтастық туралы
келісім жұмыс ... ... ... мен ... ... ... ... екі ел арасындағы байланыстарың одан әрі нығайтуда
[40].
ҚОРЫТЫНДЫ
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ҚХР Орталық Азия ... ... ... таныған алғашқы мемлекеттердің бірі болды. ... 3 ... ... ... ... ... соң, ... күннен
бастап 7 ақпанға дейінгі уақыт аралығы ішінде Өзбекстан, ... және ... ... ... ... туралы
мәлімдеді.
Бұл байланыстарды нығайту процесінде шекаралық ... ... ... ... ... Өз ... Қытайдың ҚСРО-ға, оның үш
Орталық Азиялық республикиларына тікелей қатысы бар, шекаралық ... ... Бұл ... ... Ресей мен егемендік алған шекаралас ... ... ... ... ... ... Қытай арасында болған пікірсөздер барысында өз шешімін тапқан (1990-шы
жылдардың бірінші жартысы – ортасы).
Екі жақтың да ... ... ... принциптермен
сәйкес қызмет етуі, оның ішінде ішкі ... қол ... бұл ... ... ... бұл принциптер 2002 жылы желтоқсанда қол
қойылған Қазақстан Республикасы мен ҚХР ... ... ... ... ... ... болды. Қазақстанның жоғарғы деңгейлі
мемлекет қайраткерлері Тайваньды Қытайдың бөлінбес ... ... ... ... ал ... ... ... қолдау көрсетеді. Соның ішінде Н. Назарбаев ұсынған ... пен ... ... ... кеңес (СВМДА) шақыру
бастамасын атап ... ... ҚХР ... қолдау көрсету мысалы ретінде
ҚХР басшысы Цзян Цзэминьнің СВМДА мүше елдерінің ... ... 2002 ... қатысуын айтуға болады. Жалпы, ... ... ... ... негізін 105 әр түрлі документ пен
екі жақты келісім-шарттар құрайды.
Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан мен Түркіменстанның Қытаймен қарым-
қатынастардың ... де ... пен ... ... ... ... Бұл мемлекеттердің әр қайсысы ҚХР-мен басты салалардағы
қатынастарды реттейтің көптеген келісім-шарттары мен басқа да ... ... ... ... ... ... Орталық Азия мен Қазақстанда ... ... де ... екі жақ ... ... ... кезеңдерінде-ақ, бұл елдердің рыноктарында Қытайдың
орнын табу қытай дипломатиясының түсінігінше басты міндеттердің бірі болды.
Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... бұрын да ашылған болатын.
Орталық Азия елдерінде өндіріс көлемдерінің азаюы, Ресейден келетін
тауарлардың азаюы, ... алу ... ... ... ... ... ... тауарларымен толтырылуына жақсы
мүмкіндіктер жасаған болатын. Қазіргі кезде, ... ... ... ... отырған Қытай өз назарларын аймақтың шикізат, оның ішінде,
әсіресе, энергетикалық ресурстарына бағыттауда.
Қорыта келгенде, ... ... ... ... ... ... жағынан Орталық Азия республикилары арасында ... орын ... Екі ... ... ... ... ... мен
басшыларының арасында кездесулер жиілігі өте жоғары. Н. Назарбаевтың Қытай
Халық респуликасына ресми сапарлары нәтижесінде ... ... мен ҚХР ... ... ... ... ... Алматы мен Пекиннің бейбітшілік мен қауіпсіздікті қамтамасыз
етуге бағытталған ынтымақтастықты нығайту ниеттерін ... ... ... Токаев К. Внешняя политика Казахтана в условиях глобализации.-Алматы,
2000.-584 с.
2. Тимофеева С.А. О ... ... ... // ... март.54-
57с.
3. Энергетические проблемы Восточной Азии // Компас.-1998, № 13.33-36с.
4. Казахстан- реалии и перспективы независимого развития.-М., 1995.-с. ... ... Е.Т., ... А.К. ... ... за ... нефть и
китайский прорыв в регион // Саясат.-1999, № 1 (44).21-24с.
6. Мукимеджанова Р.М. Государства Центральной Азии и их ... ... ...... На ... ... по ... и газу в республиках бывшего СССР //
Компас.-1997, № 11.19-22с.
8. Маклина О. Центральная Азия. Интеграционные ... ... силу ... и Африка сегодня.-1996, № 2.42-46с.
9. Хлюпин В. Геополитический треугольник: Казахстан-Китай-Россия. Прошлое и
настоящее пограничной ... ... ... Г. Об ... ... ... в ... Центральной
Азии // База данных Синологической библиотеки ИДВ РАН.
11. Абдуллаева К.Ш. Развитие интеграционных связей Казахстана и СУАР КНР ... АН Каз ... Ата, ... ... К ... о ... к ... «Шанхайского форума» // База данных
3ДСНГ МИД Росии// Сообщение ИТАР-ТАСС.-2000.-25 декабря.
13. Белокреницкий В.Р. Центральная Азия в ... ... ...... ... Г.Д. ... ... связи Китая со странами СНГ
и проблема обеспечения интересов Росии // Экономика, предпринимательство,
окружающая среда.-М., 1996, № ... ... Р. ... ... ... силы на ... ... //
http://www. caarp.kz
16. Экспресс опрос руководителей государств-участниц «Шанхайской пятерки»
// Слово Кыргызстана // http://www. caarp.kz
17. Сейфуллина Т.А. ... ... ... ... ... // ... ... общество, политика, культура.-1998, №
3.12-15с.
18. Лукьянов А. Наш партнер-СУАР // Экономика и ...... ... и ... создают транспортный коридор в Беларусь //
http://www. caarp.kz
20. Бондарец Л.М. Климат ... в ... ... ... Саясат.-
1999, № 11.32-34с.
21. Казахстан-Китай-нефтепровод // База ... ... МИД ... ... ... ... Китай-Казахстан-оборона // База данных 1 ДА МИД ... // ... ... ... ... ... ... организацией // База данных
3ДСНГ МИД России // Сообщение ИНФО-ТАСС.
24. Соглашение об организации проектов сотрудничества в ... ... и ... КНР и Росиией // Проблемы дальнего востока.-1997, № ... ... об ... ... в ... ... 1996 // База ... ДСНГ МИД России.
26. Экономика Китая в предверии ХХІ века.-М.,1999.- Инфор. Бюлл., № 2.
27. Торгово-экономическое соглашение между правительствами КНР и РК, ... 1992 // ... ... дел Казахстана //
http://www.mail.ru
28. О ... ... // ... ... России в
Казахатане // 3ДСНГ МИД Росии.
29. Партнерство на Каспии // ... ...... ... ... ... Казахатана.-Алматы, 1992.78-82с.
31. Программа развития КННК // ... сайт КННК ... ... М. Куда идет ... ... // http://www.analytik.ru
33. Картов А.Н. Внешнеэкономические связи молодого суверенного государства:
основные направления и воздействия на формирование ... ... ... ... Маршрут через «Дружба-Алашанькоу назван преоритетным в ... ... ... // ... ... С.О. О перспективах обеспечения КНР углеводородным сырьем //
Проблемы Дальнего востока.-1998, № 8.12-16с.
36. Хафизова К.О. ... ... в ... и ... //
Проблемы Дальнего Востока.-1998, № 4.35-37с.
37. Черкизов В. Казахстан-Синьцзян // Советский Казахстан сегодня.-Алматы,
1989.21-25с.
38. Что касается соглашения о ... с ... // ... ... 15 ... ... ... «Шанхайской пятерки» намерены взаимодействовать в освоении
западных районов Китая // База данных 1ДСНГ МИД ... // ... ... ... декларация о дальнейшем развитии и углублении дружественных
взаимоотношений между РК и КНР, Пекин, 11 ... 1995 // МИД ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жапонияның ҚХР-мен қарым-қатынастары46 бет
ХХ ғасырдың 40-90 жылдарындағы АҚШ-Қытай қарым – қатынастары57 бет
Қазақстан-қытай қарым-қатынастарының бұқаралық ақпарат құралдарындағы көрініс90 бет
Қазақстан Азия-тынық мұхиты аймағындағы мемлекеттермен қарым-қатынастары50 бет
"Қытай Халық Республикасы."11 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
Дамушы мемлекеттердің сыртқы сауда саясаты9 бет
Ежелгі Қытай ғылымы10 бет
Орталық азия аймағындағы қытайдың экономикалық ұстанымдары114 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь