Кәсіпорынның өндіріске, өнімді сатуға жұмсалған және басқа да шығындары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I КӘСІПОРЫН ШЫҒЫНДАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАСҚАРУДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТІҢ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Шығындардың экономикалық мазмұны және оның жіктелуі ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Кәсіпорынның басқару есебі және ондағы қаржылық менеджменттің рөлі 9
II КӘСІПОРЫН ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ЖӘНЕ ӨНДІРІСТІК ЕМЕС ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ ЖІКТЕЛУІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1 Кәсіпорынның өнім өндіруге, өнімділікке, сатуға кеткен және басқа да шығындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2 Кәсіпорынның бизнес шешімін бағалаудағы өндірілген өнімнің өзіндік құнының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
“Қазақстан өз азаматтары үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң қатарына қосылуға тиiспiз. Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болған жағдайда ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық, әлеуметтiк және саяси жедел жаңару жолында” атты Қазақстан халқына Жолдауында ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында басты мәселенiң бiрi ол негiзгi өнеркәсіптік капиталдарының басым бөлiгiнiң моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Егер өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде. Яғни, бiр сөзбен айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы үшiн ұдайы өндiрiстiң негiзi болып табылатын капиталдардың толық және қарқынды қызмет етуi қажет болып табылады.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар емес, нарықта құн формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Олар: әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар қоғамдық және кәсіпорын шығындары болып бөлінеді. Қоғам бағынатын шығындарға дайын өнімнің құнына көшкен жанды еңбек және зат түрін алған еңбек шығындары жатады. Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді және өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің белгілі мөлшерін өндіруге нақты жұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда факторлар сатып алынған бағамен бағаланады. Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік және статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
1. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
2. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
3. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
4. В.В.Бочкаров Корпоративные финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
6. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
7. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
8. Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.
9. Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi, 1998.
10. Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. Финансовый менеджмент. – А, 1996.
11. Ковалев А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния предприятия. – М, 1997.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
...........................................3
I КӘСІПОРЫН ШЫҒЫНДАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАСҚАРУДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТІҢ РӨЛІ
...............................................................5
1. ... ... ... және оның ... Кәсіпорынның басқару есебі және ондағы қаржылық менеджменттің рөлі 9
II КӘСІПОРЫН ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ЖӘНЕ ... ЕМЕС ... ... ... өнім өндіруге, өнімділікке, сатуға кеткен және басқа да
шығындары
............................................................................
...................................15
2.2 ... ... ... ... өндірілген өнімнің өзіндік
құнының ... ... өз ... үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай
отырып, әлемнiң ... ... келе ... ... ... қосылуға
тиiспiз. Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге ... ... ғана ... аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық,
әлеуметтiк және ... ... ... ... атты ... ... ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында
басты мәселенiң бiрi ол ... ... ... ... моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған ... ... ... ... ... яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Егер өндіріс
көлемінің өсуі шығындардың одан да ... ... ... ... етеді.
Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң
бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, ... ... ... керi әсер ... ... бiр сөзбен айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы
үшiн ұдайы өндiрiстiң негiзi ... ... ... толық және
қарқынды қызмет етуi қажет болып табылады.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар ... ... құн ... ... шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім ... ... ... ... ... көрінісі. Өндіріс
шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Олар: әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар ... ... ... болып бөлінеді. Қоғам бағынатын шығындарға дайын
өнімнің құнына көшкен жанды еңбек және зат ... ... ... ... ... шығындары ұдайы өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады.
Бұл кәсіпорынның ... ... ... мен жалақы
төлемдерінің шығындарын көрсетеді және ... ... ... ... ... ... ... шығынға - өнімнің белгілі
мөлшерін өндіруге нақты жұмсалған өндіріс факторларының шығындары ... ... ... ... ... бағамен бағаланады. Кәсіпорын
шығындары бухгалтерлік және ... есеп ... ... ... құны
түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ... ... ... балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру үшін
алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, оларды өте
тиімді ... ... ... тең ... ... ... ... айқын емес
шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Кәсіпорынның ... ... ... және басқа да шығындары» деп алдым. Бұл тақырыптың
өзектiлiгi ел ... ... ... ... ... ... ... жағдайда бәсекеге қабiлеттiлiгi ең бiрiншi ... ... ... ... болып келедi. Ал ... ... ... ... ... экономикалық
шығындарды толық зерттеп, максималды ... ... қол ... ... ... ... ... калкуляциялық есебін жүргізу
арқылы кәсіпорындардың тиімді экономикалық қызмет етуін қалыптастыру
негізінде ... ... ... ... ... атап өту және ... ... басқарудағы қаржылық
менеджменттің рөлін анықтау осы тақырыпты ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... БАСҚАРУДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТТІҢ РӨЛІ
1.1 Шығындардың экономикалық мазмұны және оның жіктелуі
Шығындарды зерттеумен саяси экономия классиктері де айналысқан. А.Смит
абсалюттік ... ... ... енгізген, ал Д.Рикардо салыстырмалы
шығындар теориясының ... ... ... терминді олар бірлікке
жұмсалған орташа қоғамдық шығындар деп ... ... ... ... ... ... үшін не тұрады, немесе, саладағы кәсіпорындардың
барлығына бірдей орташа шығындар көлемі ... ... ... ... ... төлемдермен есептегендегі өндіріс бағасы деп те
дәлелдейді.
Маркцистік ... ... ... ... капиталиске тауардың
қанша тұратынын көрсетеді: өндіріс құралдары мен жұмысшы күшіне жұмсалған
шығындардың сомасы болады. К.Маркс ерекше ... ... ... ... ... ...... өндіріс шығындарын ажыратып
зерттейді. Өндіріс шығындарын осылай бөлу – еңбек ... және ... – бұл ... ... ... ... ... талдау
жүргізудің бастапқы принциптерінің біреуі болып табылады.
XIX ғ. соңында бірнеше жаңа ... ... ... ... ... ... ... негізделген психологиялық құбылыс болып
табылады. Олардың шекті пайдалығымен белгіленетін өндіріс факторлары үшін
фирмалар төлейтін соманың ... ... ... экономикалық
теорияда шығындар түсінігі тек жеке кәсіпорынға тән ... ... Осы ... ... мен ... ... ... деп түсініледі.
Австриялық теоретик Ф.Визер балама мүмкіндіктер шығындарының
субъективтік теориясының авторы. Осы ... ... ... ... ... ... ... өнімдерден қоғамға түсетін
барынша жоғары пайдалылыққа тең болады. Австриялық мектептің өкілдерінің
маржиналистік ... ... ... ... ... ... төмендету теориялары пайда болды.
Шығындардың институционалистік теориясының көрнекті өкілдері ... және Джон А. ... ... шығындар мәселелерімен айналысқан және
шығындардың әр қилы типтерін индивидуалдық, қоғамдық, абсалюттік, үстеме,
қаржылы, өндірістік, ұзақ ... және ... ... ... ... ... жасалатын шығындар деген ұғымдар енгізді. Бұған еңбек
амаланың сапасы мен ... оның ... және ... еңбек
бөлінісінің тиімділігі жатады.
Өндіріс шығындарының ... ... оны ... жұмсалатын шығындар тұрақты және өзгермелі сомасы дейді.
Соңғы жылдары неоинституционалистік трансакциондық ... ... ... Бұған көбінесе айналыс шығындары жатады – ... ... ... ... ... ... тұру ... Трансакциондық
шығындар деген түсінікті американдық экономист Р.Коуз енгізді. К.Эрроу
бойынша экономикадағы трансакциондық шығындар ... ... ... деп тек ... ... ... ... күн формасын алған
ресурстар шығындары аталады. ... ... ... өнім ... ... ... пайдаланудың ақшалай көрінісі. Өндіріс
шығындарын ... ... ... ... ... әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар
қоғамдық және кәсіпорын шығындары болып ... ... ... ... ... ... көшкен жанды еңбек және зат түрін алған
еңбек ... ... ... ... ... өндіріс процесінің нәтижесі
болып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған құрал-жабдықтары мен
жалақы ... ... ... ... ... ... және ... болып
бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - өнімнің белгілі мөлшерін өндіруге нақты
жұмсалған ... ... ... ... Бұл ... ... алынған бағамен бағаланады. Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік және
статисткалық есеп ... ... ... құны ... ... ... экономикалық түсінігі ресурстардың сиректігіне
және оларды балама пайдалану мүмкіндігіне негізделеді. Тауар өндіру үшін
алынған ресурстардың ... ... ... ... ... ... пайдаланып өндірген құнға тең болады. Бұлар айқын немесе айқын емес
шығындарға бөленеді.
Осы аталған өндіріс шығындарын түр-түрге бөлудің көп ... мен ... ... Оны ... 1-ші кестеден көре аламыз:
Айқын шығындар деп өндіріс факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша
формасындағы төлем түрін алатын ... ... ... ... болуы
ресурстарды тыстан алумен байланысты. Мысалы, ... ... ... ... ... өтеу және ... емес ... – дегеніміз өндірісте пайдаланылған фирманың өз
иелігіндегі ... ... ... ... ... ... ... пайда. Бухгалтерлік статикада айқын емес ... ... ... ... ... ... белгілері |Шығындардың бөлімшелері ... ... ... ... ... ... ... құнның баптары|
|Өзіндік құнның баптары | |
| ... және ... ... ... ... |Бір элементтік, кешендік, жанама ... ... | ... ... ... жатқызу |Тікелей және жанама ... ... ... , ... тыс |
|Өндіріс процесіндегі ролі | ... ... ... сай ... және ... емес |
|келетіндігі ... ... ... ... ... ... және ... |
|Өндіріс көлеміне қатысты ... және ... ... ... кезектілігі |Аяқталмаған өндіріс шығындары, дайын|
|Дайын өнімге ... ... ... ... ... ... есебі және ондағы қаржылық менеджменттің рөлі
Басқару есебі өз кезегінде басқаруды ақпаратпен қолдауды қамтамасыз
етіп отырады.
Басқару ... ... ... менеджерлерінің қаржылық және қаржылық
емес ақпараттарды дер кезінде анықтап отыруына өз үлесін ... ... ... іске асырылады:
• Жоспарлау немесе болжау;
• Бақылау;
• Шешім қабылдау.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... тұлғаларға: менеджерлер, ... ... ... ... ... берушілер және мемлекеттік ұйымдар
жатады.
Бухгалтерлік ақпаратты қолданатындар екі топқа бөлінеді:
• Ішкі қолданушылар, кәсіпорынның ішіндегі қолданыстар мен ... ... ... ... ... ... тұлғалардың
қолданылуы.
Калькуляция немесе басқару есебінің ... ... ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз ету.
Қаржылық есеп жүйесінде ... ... ... ... менеджмент немесе қаржылық ресурстарды және қатынастарды
басқару шаруашылық ... ... ... ... ... ... нарықтық механизмді реттеудің нысандары мен
тәсілдерін, қағидаларын, әдістерін ... есеп ... ... ... ... ... үшін
өндірістік шығындарды анықтайды. Осы өндірістік шығындар негізінде
кәсіпорынды ... ... ... қабылдау және бақылау, жоспарлау,
көрсеткіштерді бағалау іске ... Ал бұл ... ... ... ... табылады.
Кесте 2
Басқару есебі мен қаржылық есепті салыстыру
|Салыстыру ауданы ... ... ... есеп ... Есеп жүргізу |Басқарма шешімі бойынша |Заң ... ... ... | ... ... Есепеу мақсаты |Жоспарлау, басқару және |Ұйымнан тыс |
| ... ... ... арнап |
| ... ... ... ... ... ... ішілік әр түрлі |Шаруашылықтан тыс ... ... ... мен ұйымдар |
|4. Базистік құрылым |Ақпараттарды пайдалану |Негізгі тендік: Активы =|
| ... ... ... + ... |
| ... | ... ... жағдай |Басқаруға жарамдының ... есеп |
| ... ... ... Уақытпен қатыстылығы |Ақпараттарды «тарихи» |«Тарихи» сипаттама |
| ... ... ... |
| ... және ... | |
| ... | ... Ақпараттын көрсетілу |Ақшалай немесе ақшалай |Ақшалай берілуі ... ... түрі ... ақпараттар |негізінде ... ... ... |Көптеген мөлшерлеме |Нақтылықтын болуы |
|деңгейі ... ... | ... Есеп беру ... |Қашан сұраныс болады |Кезеңдік, реттеушілік |
| | ... орын ... ... Есеп ... |Әр ... ... |Ұйым толығымен алынады |
| ... | ... ... және ... басқару үрдісіндегі ролі
Басқару үрдісі келесі элементтерден тұрады:
• Жоспарлау
Жоспарлау үрдісінде бухгалтерлер жоспар құруға, шешім қабылдау үшін
ақпаратпен ... ... баға ... ... ... анықтауда
оның жоспарланған мөлшерлемесін ұсына алады;
• Бақылау
Бақылау үрдісінде бухгалтерлер ... ... ... ... ... салыстыра отырып, әрбір орталықтың
қызметін бақылауды іске асырады.
... ... есеп беру ... ... ... дамуына
үлес қосады. Мысалы, смета негізінде менеджерлерге жоспардың құрамы
жеткізіледі, ... ... ... менеджерлер қызметіндегі
координацияға пайдалы.
• Мотивация
Сметалар және ... ... ... туралы ақпараттары
ұйымның персоналдарының мотивациясына басты әсер ... ... ... ... жетуге ынталандырады. Өз кезегінде
сметаның орындалуы туралы есеп-қисап белгіленген мақсаттың жоспары мен
нақты ... ... ... ... ... береді.
Қаржылық менеджердің аясында әдістер мен тәсілдер көп түрлі. Оларды үш
топқа бөлуге болады: жалпы ... ...... ... ... ... саудалық – қарыздық операциялар, кассалық және
есептесу операцияларының жүйесі, сақтандыру жүйесі, есептесу ... ... ... трансферттік опреациялар, амортизациялық
аударымдар өндірісінің жүйесі, салық салу жүйесі жатады. Мұндай тәсілдердің
жалпы ... ... ... ... ... мүмкіндігі немесе
міндеттілігі экономиканы мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... вариабельдігі жеткілікті
дәрежеде шектеулі болғанымен, жекелеген тәсілдерді пайдаланудың варианттары
нақты кәсіпорынның деңгейінде жиі ... ... ... ... ... ... болжау әдістері,
үлгілеу әдістері жатады. Бұлардың ... ... ... ... екі топ арасындағы аралық жағдай орталықтандырылған реттеудің
дәрежесі бойынша жеке ... ... ... ... ... ... ... Олардың көбісі өзінің таралуын енді бастап жатыр,
бұл дивиденттік саясат, қаржылық ... ... ... ... Осы ... ... туынды қаржылық
құралдар жатыр.
Қаржыларды басқарудың ... ... ету ... негізі болып
қаржылық сипатты кез келген мәліметтер, соның ішінде ... ... ... ... ... жүйенің мекемелерінің
ақпаратын, тауарлық, қорлық және волюталық биржалардың ... ... ... ... ... ... техникалық қамтамасыз ету жүйесі дербес болып
табылады және оның негізгі ... ... ... ... қазіргі
таңдағы қағассыз технологияға негізделген (банкаралық есептесулер өзара
есептесулер несие карточкалар арқылы ... ... ... ЭВМ желісін, персоналды компьютерлерді, қолданбалы бағдарламалардың
қызмет ету ... ... ... емес. Ағымдағы сарапатамалық
есептерді ... үшін ... ... стандартты бағдарламалық
қамтамасыз етумен, соның ішінде Excel, Lotus ... ... ... ... кез ... ... қызмет етуі құқықтық және
нормативтік ... ... ... ... ... ... заңдары, бұйрықтары, үкіметтің қаулылары министрлер мен
ведомстволардың бұйрықтары мен нұсқаулары, лицензиялар, жарғылық ... ... ... ... жатады.
Кәсіпорындағы қаржылық менеджмент тиімділігі көп ... ... ... және ... Өз ... қаржылық менеджменттің ақпараттық ... ... ... ... және ... ... ... тиімді
басқаруға бағытталған сәйкесті ақпараттық көрсеткіштерді мақсатты бағытты
таңдау процесін білдіреді.
Нақты кәсіпорын ... ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктерімен,
ұйымдастырушылық-құқықтық нысанымен, шаруашылық қызметінің көлемімен және
диверсификациялану деңгейімен, басқада жағдайлармен байланысты. Сондықтанда
қаржылық менеджменттің ... ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша топтастырылуы мүмкін және нақты
кәсіпорынның ... ... ... топ ... ... ... талап етеді.
Қазақстан Республикасындағы «Бухгалтерлік есеп туралы» заңға сәйкес
қаржылық есеп берушілік үш есеп ... ... ... ... ... ... ... туралы есеп беру;
3. ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру.
Баланстың екі бөлігі болады: ... ... ... ... ...... және жеке ... капитал. Активтер категориясына
объект жатқызылуы мүмкін, егер де ол үш шартқа жауап ... ... бар, ... ... құн бойынша сатып алынған, ... ... ... оның меншігінде болады. Активтер статьялары
екі топқа жинақталған: ағымдық активтер, олар ... ... ... ... толығымен бір жылдан аз уақытта пайдаланылуы мүмкін және ұзақ
мерзімді активтер. ... ... ... ... ... ... ¤тімділік – активтердің қолма-қол ақша қаражаттарына
қаншалықты айнала ... ... ... ... ... ... сәйкесті активтерді қолма-қол ақшаға айналдыру соншама ... ... ... ... ... ... ... кестенің төменгі бөлігінде суреттеледі. Бұл ... ... екі ... бөлінеді: міндеттемелер және өзіндік капитал.
Міндеттемелер кәсіпорынның ресурстарының ішкі ... ... ... ... ... екі ... ... ағымдық
міндеттемелр, олар бір жылдан кем емес уақытта жабылуы тиіс болады және
ұзақ мерзімді міндеттемелер. Кәсіпорын ... ... ... ... ... деп ... ... ресурстарды капитал формасында
берген инвесторлар, акцияларды алады. Инвесторларымен берілген капиталдың
жалпы сомасы акционерлік капитал деп ... ... ... көзі ... ... ... ... қатысты міндеттемелерді
жабуға жіберілмейтін пайданың бөлігі кәсіпорын иелігінде қалады ... ... деп ... және шығындар туралы есеп беру ... ... ... және ол бір жыл ... ... ... батқандығына куә
болады. Пайда және шығындар туралы есеп ... ... ... ... алдын ала айтатын барометр ретінде болып табылады. Бір жыл
ішіндегі цифрлар сізге ... ... ... ... ... сәл ғана ... ... Бірнеше жыл қатарынан көрсеткіштерді
салыстыру - одан да барынша маңызды. ... ... және ... ... екі ... ... кертіріледі, ал он жылда бір рет ... есеп ... ... және ... туралы есеп беру, компанияның өндірістік қызметінің
нәтижелері бойынша қаржылық түйінді қамтиды. Баланстық есеп беруге ... ... және ... ... есеп ... белгілі бір уақыт ... ... ... жылда жүргізілген қызметті қамтиды. Пайда ... ... есеп ... ... есеп ... ... ... өз
активтерін қаншалықты табысты пайдаланғандығын көрсетеді; басқаша айтқанда
компанияны басқару бойынша ... ... ... бір жыл ... ... ... пайда және шығындар мөлшерінде бейнеленеді.
II КӘСІПОРЫН ШЫҒЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ЖӘНЕ ӨНДІРІСТІК ЕМЕС ... ... өнім ... өнімділікке, сатуға кеткен және басқа да
шығындары
Өнімді өндіруге жұмсалған шығындар мен ... ... Ал ... өз ... ... ... ... шығындары болып табылған. Сондықтан экономикалық теорияда өнімнің
қандайына ... ... және зат ... ... ... ... ... еңбек білім, информация түрінде жинақталады.
Фирма өндіретін өнім ... бір ... – зат ... құн ... -
өндіріс нәтижесін, яғни оның тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... өндіріс тиімділігі
айқындалады.
Өнімділік – осы жүйенің ... ... ... ... сол ... ... ... өндірілген өнімдер үшін тұтынылған
ресурстардың санына арақатынасы. Егер ресурстардың ... бір ... ... ... ... материалдар) өнімділігін есептеу қажет
болса, онда бұл есеп ... жеке ... ... ... ... = Өнім ... / Тірі еңбек шығындары
Басқа да көп түсініктер сияқты, өнімділік ... ... ... ... ... сан ... ... тар және кең мағынасы болады. Оның тар ... ... ... ... ... ... процестің тиімділігін
сипататйтын, бір ... ... ... мақсат осы өндірістік
процестен тыс өткізілуге тағайындалған өнімдермен және бір немесе ... ... ... ... ... Бұндай көрсеткіште өндіріс
шарттары көрсетілмейді.
Кәсіпорындардың мәселелері өнімділік өскен сайын бір көрсеткіш арқылы
оның ... ... баға беру ... ... ... ... ... көшкен ыңғайлы болады, яғни өнімділікті кеең
мағынада түсінуге.
Өнімділікті өлшеудің негізгі екі тобы бар:
Біріншіге, ... ... ... ... Бұл ... ... ... уақыт мерзімінде жасалған шығындардың өлшеміне
бөлінген өнімнің өлшемі.
Екіншіге, өнімділіктің динамикалық индексі ... Бұл ... ... ... ... бөлінген, белгілі
мерзімдегі өнімділіктің статикалық коэффиценті. көрсеткіштері
Топтардың әрқайсысының ішінде өнімділіктің ... үш ... ... ... көпфакторлық және жиынтық факторлық немесе
өнімділіктің жалпы көрсеткіштері. ... ... ... ... сипаттайды, бірақ олар бөлгіште есепке ... ... саны ... ... түрлері жағынан бір-
біріне ұқсамайды. Оны келесі суреттен көре аламыз:
Осы уақыт ... ... ... ... ... ... - Өнімділікке байланысты шығындар
Экономикада өнімділікті жоғарлату басқару процесіне және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Төменде аталған жағдайлардың жеке біреуі орын алса, онда өнімділік өседі.
1. Өнім көбейеді, шығындар азаяды;
2. Өнім көбейеді, шығындар өзгермейді;
3. Өнім ... ... ... ... ... өсу ... ... қарқынынан төмен болады.
4. Өнім көлемі өзгермейді, шыығндар төмендейді;
5. Өнім азаяды, шығындар төмендейді, бірақ шығындардың ... ... ... салаларда өндіріс шығындарының ... ... ... ... болады. Бұған мысал болатын – біздің елде
осыдан бұрын «маусымдық» немесе аймақтық бағалардың болғаны.
Басқа салаларда шығындардың айырмашылығы дүниеге ... ... ... ... ... енгізу, ұйымдық формаларды құру, өндіруге,
дамытуға және ... ... ... ... ... ... ... мен мамандану дәрежесі. Өндіріс шығындарының
құрылымында ресурстардың қандай түрінің басым ... ... ... түрлерге бөлінеді: еңбек сіңіргіш, материал сіңіргіш, қуат сіңіргіш.
Бүгінгі заманда салалар ... ... ... ... тенденциялардың сайысы белгілейді.
Біріншісі, өндіріс шығындарын өсіреді. Осы ... ... ... өсуі осы себепті өндірістің жекеленуін көздеу;
• Шығарылымдардың ассортиментінің жиі-жиі өзгертіліп ... ... ... ... ... ... білім дәрежесін жоғарылату,
жарнама шығындары.
Екіншісі, жаңа технологиялардың ... ... ... ... ... ілгері дамыған елдерде көп өнімдер бойынша ... ... ... ... оны одан әрі өсіру тиімді емес болып
табылады. Бұл жағдайларда өндірісті сапа жағынан ... ... ... ... ... кәсіпорындардың шығындарының өзгерістері,
автоматтанған өндірістер санының өсуімен де ... ... ... және ... ... және ... шығындардың
төмендеуіне әкеліп соғады. ... ... ... ... ... ... толық пайдалануға ынталандырады.
Әрбір рыноктағы кәсіпорын келесідей шешім қабылдауға ынталы болады,
яғни ... ... ... ету. Осы ... ... ... бірі ... азайту болып табылады.
Шығындар – белгілі бір мақсатта пайдаланылған ресурстар көлемінің
ақшалай көрінісі. Шығындар деп тек ... ... ... ... ... ... ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде
өнім өндіріп өткізілген өндірістік ... ... ... ... ... жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар.
Шығынның мақсаты – шығындардың жеке-жеке өлшенуіне байланысты кез-
келген ... түрі ... ... ... үшін шығындарды жіктеу
Өнім шығындары дайын өнім өндірумен байланысты. Бұл шығындарға негізгі
материалдар, негізгі еңбек ... және ... ... ... шығындары сол кезеңде ғана пайда болып, қалдық құнға
қосылмайтын ... ... Бұл ... сату және ... ... ... ... ... - ... және ... емес ... өндірістік өзіндік құнына қосылуына байланысты шығындар
келесі екі топқа тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына тікелей апарылады. Бұл шығындарды өнім ... ... және оның ... ... ... анықтауға мүмкіндік
болады. Тікелей шығындарға жататындар: шикізат шығындары, өндірістік
жұмысшылардың ... мен ... яғни ... ... ... ... ... жалпы өнеркәсіптегі бірнеше өнім ... ... Бұл ... ... ... ... ... жатады,
яғни ол шығындарды бір өнім түріне тікелей апаруға келмейтін, сондықтан ... ... ... ... бір ... ... арқылы
шығарылған өнімнің өзіндік құнына қосады.
2. Кәсіпорында бизнес шешімін бағалаудағы ... ... ... ... ... ... ... негізгі материалдар және
өндірістік үстеме шығындар) өндірістік өнімнің есебі және сатылған өнімнің
өзіндік құнының ... ... ... ... Бұл ... ... ... және сатылған өнімнің өзіндік құны есебі болуы мүмкін.
Өндірілген өнімнің өзіндік құны өндірістік мерзімдегі дайын ... ... ... ... ... ... ... шығындардың
өндірілген өнімнің өзіндік құнына енуі мерзім аралығында аяқталмаған
өндіріске байланысты ұлғаюы ... ... ... ... ... құны ... ... көрініс табатын.
Өндірілген өнімнің ... ... ... байланысты сатылған өнімнің
өзіндік құны дайын өнімнің қалдығының нақты өзгеруіне қатысты ұлғаюы ... ... ... ... ... өзіндік құны
Қараша айы, жыл Х
Аяқталмаған өндіріс, бастапқы қалдығы ... ... ... 30000 ... еңбек 50000 ... ... ... 40000 ... ... ... 120000 ... шығындардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... құны ... ... ... өзіндік құны
Қараша айы, жыл Х
Дайын өнімнің бастапқы қалдығы ... ... ... ... құны ... ... ... өзіндік құны ... ... ... ... қалдық ... ... ... құны ... ... ... + Негізгі еңбек + ПНР = ... ... + 50000 + 40000 ... ... ... + ... өндіріс, - Аяқталмаған , =
Өндірілген өнімнің
шығындар ... ... ... қалдық
өзіндік құны
120000 + 40000 ... = ... ... ... + ... өнім, - ... ... ... ... құны алғашқы қалдық ... ... ... + 20000 - ... ... ... шығындардың қозғалысы
Өнімнің өзіндік құны
Бухгалтерлік баланстағы ... өнім ... ... ... ... өнімнің
түскен табыс
өзіндік құны)
Алынған
Сатылған
өнім
Тең
Жалпы пайда
Алынған
Мерзім шығындары
Тең
Операциялық табыс
Шешім қабылдауда шығындардың жіктелуі
Шығынның сипаты қызмет түрінің өзгеруіне ... ... ... ... ... және ... шығындар
Айнымалы шығындар дегеніміз шығарылатын өнім ... ... ... ... ... ... ... шығындарға:
шикізатқа кеткен шығындар, жұмысшылардың жалақысы, салықтар, энергия ... ... ... ... ... кететін шығындар және
т.б. жатқызамыз. Өнім ... ... де ... шығыдар өтелуі қажет.
Ал өзгермелі ... ... ... ... өзгерте отырып болжап,
басқара алады.
Мысал ... ... ... аяқ ... ... әрбір өнім бірдей
шикізатты қажет етеді. Яғни әрбір шығарылған өнімге пропорционалды ... ... ... 60 90 120 150 180 ... = ... ... құны)
Әрбір өнім көлемінің өсуіне байланысты шикізатқа шығында сол көлемге
артып отырады.
Тұрақты шығындарға – қысқа мерзім кезеңінде өнім ... ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
амортизациялық төлемдер, аренда төлемі, тұрақты салынатын салықтар,
сақтандыру ... ... ... ... ... ... және т.б. ... шығындарды бастапқы және қалдық ... ... ... ... ... шығындарға өндіріс пен өткізу белгілі бір
уақытқа толық тоқтатылғанына қарамастан жұмсалатын ... ... бір ... ... Старттық шығындарға өндіріс пен өткізудің
қайта ... ... ... ... ... бір ... 3
Компания өзінің аяқ киім өнеркәсібін жүргізу үшін ... ... алып ... Бұл аренданың төлемі 15000 у.е. құрайды. Бұл шығындар
яғни өнім көлеміне қатысы жоқ ... ... ... 60 90 120 150 180 ... = 15000 у.е.
Яғни бұл шығын өнім көлемі 30 немесе 180 болға нкезде де ... ... ... ... |Бір бірлікке шығын ... ... ... ... ... ... бір |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... сомасы не азаяды | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... ... ... ... өнімнің|
| ... ... |бір ... егер өнім |
| ... ... ... өссе онда ... ... ... ... |ал өнім ... |
| | ... кемісе, шығындар |
| | ... ... ... шыығндар өндіріс көлеміне байланысты болады, ... ... ... ... Олар сатылы түрде өседі, белгілі бір деңгейге дейін тұрақты
болып келіп, одан кейін айнымалы ... ... ... ... қарай не тұрақты, не айнымалы шығындарға
жатқызады.
Мысал 4
Компания өнімдерді ... ... жүк ... ... жүк көлігі бір жылға 5000 у.е. жалға ... және ол ай ... 50 ... аяқ киім тасымалдай алады. Өндіріс көлемі мерзім кезінде егер тағы ... мың пар аяқ киім ... ... болса тағы да бір жүк көлігін алуға
тура келеді. Бұл шығындар графикте келесідей бейнеленеді:
Тасымалдау ... ... 30 40 50 60 70 80 90 ... пар ... 50 мың пар өнім ... ... сайын жүк көлігі шығыны 5000у.е. өсіп
отырады.
(б) Аралас шығындар және ең ... ең аз ... ... ... тұрақты және айнымалы шығындардан құралады. Оларды
кейде жартылай айнымалы шығандар деп те атайды.
Шығындар
50
40
30
20
10
10 20 30 40 ...... ... ... ... жасаған кезде ең жоғары және ең ... ... ... Бұл ... ... өткен мерзімнің, ең жоғары
және ең төменгі шығындарын және өндіріс көлемін талдау, ... ... ... осы екі ... ... және ... кезіндегі шығындар
1) Нормативті шығындар бұл өнім бірлігіне жоспарланған шығындар болып
табылады. Оларды смета құру және ... ... ... ... ... мерзім аяқталған кезде нақты шығындар
нормативті шығындармен ... ... ... ... ... және ... ... шығындар өндіріс барысында менеджер жағынан реттеуге,
бақылауға алынатын шығындар тобы. Менеджер ... ... ... ... ... ... ... Менеджер мақсаты шығындарды
барынша минималдау және нақты шығындарды талдау жасап, оларды бағалау
болып табылады.
Смета орындалуының ... Факт ... ... материалдар 50000 55000 5000 ... ... 46000 42000 4000 ... ... 6000 7000 1000 ... шығын
Құралдарға амортизация 25000 23000 2000 ... көзі 4000 4500 500 ... ... ... және оның ... ... үшін ... оған жұмсалатын шығындардың негізін, олардың құрылымын, шығындарды
барынша азайту шараларын қадағалап, экономикалық ... ... ... ... ... шаруашылықтың жаһандануына байланысты Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк Сауда ... ... ... Ол ... экономикасының қаржы секторының мығым ... ... ... ... ... саналатын өнеркәсiптi қайта және жанама
индустрияландыру уақыт талабы болып отыр. Себебi, ... ... ... түп ... ... десек, оны жоғары деңгейге
көтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге ... ... ... ... ... ... ... маңызды мәселелердiң
бiрi капитал нарығындағы өндiрiстiк капиталдардың негiзгi бөлiгiнiң ... ... ... ... iшкi ... ... және ... ұтымды пайдалану арқылы тозған өндiрiстiк капиталдарды әлемдiк
бәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы құрал-жабдықтармен ... ... ... саласын қамтамасыз ету болып табылады.
Экономиканың қызмет көрсету және ... ... ... екi үлкен
тармағы бар. Осының iшiнде әсiресе өндiрiс саласында шектеулi ... ... ... ... ... кездестiремiз. Ресурстарды тиiмдi
пайдалану өндiрiстегi технологияларды дамыту, шығынды азайту, инновациялық
жаңалықтар ... ... ... ... шығындары экономикада негізінен тұрақты және айнымалы
шығындар деп екіге бөледі.
Тұрақты шығындарға (FC) – ... ... ... өнім шығару көлемінің
өзгеруіне байланысты өзгермейтін шығындарды айтамыз. Тұрақты шығындарды
бастапқы және қалдық шығындар деп ... ... ... ... (VC) дегеніміз шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен
бірге өзгеретін өндірістік шығындарды айтамыз. ... ... ... шығындар, жұмысшылардың жалақысы, салықтар, энергия ... ... ... ... ... ... ... және
т.б. жатқызамыз.
Кәсіпорынның жалпы шығындары деп ТС – оның тұрақты және айнымалы
шығындарының ... ... ... ... ... ... орташа және
шекті шығындар болады, олар өндірістің тиімді көлемін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... материалдар және
өндірістік үстеме шығындар) өндірістік өнімнің есебі және сатылған өнімнің
өзіндік құнының есебі ретінде көрініс ... Бұл ... ... ... және ... ... ... құны есебі болуы мүмкін. Осы
аталған кәсіпорын шығындарын реттеп ... ... ... ... ... ... зор болып табылады.
Өндірілген өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... шығындарды есепке алады. Өндірістік шығындардың
өндірілген өнімнің өзіндік құнына енуі мерзім аралығында ... ... ... ... ... ... экономикада бүгінде тұрақты шығындардың, яғни өндірістік құрал-
жабдықтардың дерліктей тозуымен ... олар көп ... ... ... отыр. Ал айнымалы шығындардың, яғни көптеген өндіріс
материалдарының шетелдерден импортталуына байланысты олардың да ... ... ... Осы ... ... шешу үшін ... бүгінде экономикалық дамуды шикізаттық бағыттан ... ... ... ... ... бағыт ретінде
қолға алды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Мейiрбеков А.Қ., ... Қ.Ә. ... ... Оқу құралы.
– Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
2. Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и ...... ... ... К.Ш. ... ... положения предприятия. Учебное
пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 ... ... ... ... – СПб: ... 2002. – 544 ... ... Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика /
Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс ... Учебник. – Алматы:
Институт развития ... 2001. – ... ... П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 ... ... Н.П. ... ... ... ... пособие для вузов. – Москва, 2000г.
9. Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак
университетi, 1998.
10. Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. ... ... – А, ... ... А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния
предприятия. – М, ... ... жеке ... бір ... ... ... ... көпфакторлы көрсеткіштері
Ресурстардың барлық түрі
Еңбек өнімділігінің жалпы көрсеткіштері
НЕГІЗГІ МАТЕРИАЛДАР
Шикізат және материалдар, яғни дайын өнім ... ... ... стол ... үшін ағаш шикізаты қажетті)
Өнім шығындары
(Өндірістік шығындар)
НЕГІЗГІ ЕҢБЕК
Өндірістік ... ... ... яғни өндірілген өнімге тікелей
байланысты (мысалы, цехтағы жұмысшылар)
ӨНДІРІСТІК ЖАНАМА ШЫҒЫНДАР
Өнімді өндіруге кеткен ... ... яғни ... ... ... еңбек шығындарынан басқа шығындар (мысалы, жөндеу, көмекші
материал, ... ... ... ... емес ... ШЫҒЫНДАР
Кәсіпорынды жалпы басқаруға кеткен ... ... ... ... ... ... шығындар, административті
ғимараттың амортизациясы және офистік құрал-жабдықтар шығындары)
САТУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ШЫҒЫНДАР
Дайын өнімді және қызметтерді ... ... ... жеткізуді, сатуды
қамтамасыз етуге байланысты шығындар (мысалы, коммиссионды, жарнамалық,
сауда құрылғыларының амортизациясы, көлік ... ... және ... ... ... ... еңбек
Аяқталмаған өндіріс
Сатылған
өнімнің
өзіндік құны
Дайын өнім
Сату және администрациялық шығындар

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның өндіріске, жұмысқа, өнімді өткізуге, сатуға кеткен шығындары25 бет
Ауыл шаруашылығында бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері42 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Кәсіпорын шығындары және өнімнің өзіндік құны8 бет
Шығыс ас үйі мейрамханасын ашу24 бет
Өндірістік шығындар туралы концепциялар4 бет
Ақша қаражаты, құнды қағаздар, ақшалы құжаттар мен қатаң түрдегі есеп беру бланкілерді түгендеу118 бет
Бизнесті басқару.Студенттерге арналған қарапайым бизнес4 бет
Еттің химиялық құрамы. Жаркент базарына түскен қой етінің физико-химиялық көрсеткішін анықтау27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь