Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І ИНФЛЯЦИЯ ПРОЦЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

1.1 Инфляция және оның экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.2 Инфляция түрлері мен экономикалық және әлеуметтік салдары ... ... ... ... ... .8


ІІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСС ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУ САЯСАТТАРЫ

2.1 Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ақша.несие саясатының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

2.2 Инфляцияға орта мерзімді кезеңге болжам және 2007.2009 жылдарға арналған негізгі бағдарлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

ІІІ Қазақстан Республикасы экономикасындағы инфляциялық процестердің салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29

ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Инфляция ақша жүйесінің дағдарыстық кезеңі болып табылады, яғни ол қоғамның дамуының тепе-теңдігінің бұзылуына себепші болады. Инфляция сондай-ақ көптеген макроэкономикалық көрсеткіштермен тікелей байланыста болады, сондықтан осы инфляцияны тиімді реттеу саясатын жүргізу арқылы барлық шаруашылықтың дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік болады. Ол үшін экономиканың құбылысы ретінде инфляцияның пайда көздерін, оның пайда болуындағы сан алуан себептерді, шаруашылыққа тигізер салдарларын және инфляцияға қарсы саясаттың негізгі түрлері мен олардың қолданылуын анықтауды қажет етеді.
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде Қазақстан Республикасының дамуында басты мәселелердің бірі болып келеді. Сондықтан инфляцияға қарсы саясатты тиімді жүргізу елдің тұрақты дамуының негізі болып табылады. Инфляцияға қарсы саясат өз кезегінде ақша-несие саясатының аясында іске асады. Ал ақша-несие саясатын елімізде жүргізетін Ұлттық банк болып табылады.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын «Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі ақша-несие саясаты ұлттық экономиканың дамуының тиімділігін реттейтін басты саясаттардың бірі болып табылады. Бұл саясаттың экономиканың дамуындағы маңыздылығын Қазақстан Республикасы Қаржы саласының бүгінгі таңда ТМД елдері бойынша ең дұрыс қалыптасқан және әлемдік талаптарға сай дамып отырған бірегей жүйе болуымен және елдің ақша-несие саясатында 2002 жылдардан бастап негізгі басты мақсат ұлттық валютаның тұрақты деңгейін, оның нығаюын қамтамасыз ету болып отырғандығын көре аламыз.
Курстық жұмысты орындаудағы негізгі мақсатым экономикалық құбылыс ретінде жалпы инфляция теориясын талдап, соның негізінде Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процестерді талдау болып табылады.
Осы курстық жұмысты орындау барысында, еліміздегі инфляцияның қазіргі жағдайы, туындап отырған мәселелерге және болашақтағы экономикалық даму жоспарымызға орай келесідей міндеттер орындалады:
• Инфляцияның жаратылысын, оның түрлерін, оған әсер етуші факторларды қарастыру және оның ұлттық экономикамыздағы ерекшеліктерін ашып көрсету;
• Инфляцияның елдің әлеуметтік-экономикалық салаларға тигізер әсерлерін, ода болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың алдын алу шараларын;
• 2009-2011 жылғы инфляцияның жоспарланған шегінен асып кету қаупінің себептері мен экономикаға және әлеуметтік қоғамға тигізер салдарларын қарастыру мен талдау;
• Бүгінде еліміз экономикасының қаржы саласы және мемлекеттік деңгейде инфляцияға қарсы саясатын және оның негізгі бағыттарын, олардың ішінде ұлттық экономика ерекшілігіне байланысты тиімділерін ұсыну;
1. 1. Р.О. Смағұлова, Қ.Ә. Мәдіханова, Ә.Қ. Тұсаева, Ж.Ш. Сатыбалдиева «Қаржы, ақша айналысы және несие». Алматы, 2008.
2. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000 – 328 бет.
3. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ., Сейітқасымова А.Ғ. және т.б. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 480 бет.
4. С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
5. С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
6. www.national bank.kz
7. Инфляциямен күрес // Айқын. – 2008 – 9 қаңтар.
8. Сатиева // Айқын. – 2007 – 8 маусым.
9. Қазақстан Республикасы мен оның өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық дамуының статистикалық көрсеткіштері, 2008 жыл.
10. www. google. kz.
11. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы. – Астана, 2006жыл.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
І ИНФЛЯЦИЯ ПРОЦЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Инфляция және оның ... ... ... мен ... және ... ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСС ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУ САЯСАТТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ... ... ... ... орта мерзімді кезеңге болжам және 2007-2009 ... ... ... ... экономикасындағы инфляциялық процестердің
салдары.....................................................................
..................................................24
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................29
ҚОЛДАНЫЛАТЫН ... ақша ... ... кезеңі болып табылады, яғни ол
қоғамның дамуының тепе-теңдігінің бұзылуына себепші ... ... ... ... ... көрсеткіштермен тікелей байланыста болады,
сондықтан осы ... ... ... саясатын жүргізу арқылы барлық
шаруашылықтың дамуын қамтамасыз етуге ... ... Ол ... ... ... ... ... көздерін, оның пайда
болуындағы сан алуан себептерді, шаруашылыққа ... ... ... ... саясаттың негізгі түрлері мен олардың қолданылуын
анықтауды қажет ... ... ... ретінде Қазақстан Республикасының
дамуында басты мәселелердің бірі ... ... ... инфляцияға қарсы
саясатты тиімді жүргізу ... ... ... ... болып табылады.
Инфляцияға қарсы саясат өз кезегінде ақша-несие саясатының аясында іске
асады. Ал ... ... ... ... ... банк болып
табылады.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын «Қазақстан ... ... деп ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың
дамуының тиімділігін реттейтін басты ... бірі ... ... ... ... дамуындағы маңыздылығын Қазақстан Республикасы Қаржы
саласының бүгінгі таңда ТМД елдері бойынша ең дұрыс ... ... ... сай ... ... бірегей жүйе болуымен және елдің ақша-
несие ... 2002 ... ... ... басты мақсат ұлттық
валютаның тұрақты ... оның ... ... ету ... ... ... ... орындаудағы негізгі мақсатым ... ... ... ... ... талдап, соның негізінде Қазақстан
Республикасындағы инфляциялық процестерді талдау болып табылады.
Осы курстық жұмысты орындау ... ... ... ... ... ... мәселелерге және болашақтағы экономикалық
даму жоспарымызға орай келесідей міндеттер орындалады:
• Инфляцияның жаратылысын, оның түрлерін, оған әсер ... ... және оның ... ... ... ашып
көрсету;
• Инфляцияның елдің әлеуметтік-экономикалық салаларға тигізер әсерлерін,
ода ... ... және ... ... зардаптардың алдын алу
шараларын;
• 2009-2011 жылғы инфляцияның жоспарланған ... асып кету ... мен ... және әлеуметтік қоғамға тигізер салдарларын
қарастыру мен талдау;
... ... ... ... саласы және мемлекеттік деңгейде
инфляцияға қарсы саясатын және оның ... ... ... ... ... ерекшілігіне байланысты тиімділерін ұсыну;
Курстық жұмыс екі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде ... ... ... ашу, оның түрлеріне тоқталу және инфляцияның
әлеуметтік-экономикалық салдарларына ... ... ал ... бөлімде
еліміздегі инфляциялық процестерді талдау және инфляцияға қарсы саясаттың
экономика үшін маңыздылығын ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы қарқынның пайда болу ... ... ... ... ... ПРОЦЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1Инфляция және оның экономикалық мәні
Инфляция – бұл айналым ... ... ақша ... аса
толып кетуінің нәтижесінде тауар мен көрсетілетін қызметтердің ... ... ... халықтың нақты табысының төмендетілуі, ақшаның
құнсыздануы. Инфляция деген сөз – ... ... ... ... ... ... ... циклдік толқуынан болатын бағаның өсуін, инфляцияға
жатқызуға болмайды. ... ... ... өту ... (әсіресе ХІХ-ХХ
ғасырдың бас кезіне «классикалық түрі») бағалардың динамикасы өзгеріп
отырады. Аласапыранның бас ... оның өсуі ... пен ... төмендеп, жандану кезінде баға тағы да көтеріледі. ... да ... ... ... көп әсер ... ... су ... аймақтардағы құрылыс материалдарының бағалары өседі. Бұл құрылыс
материалдарын шығаратын өндірісті ... ал олар ... ... баға ... ... баға ... инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз?
Инфляция көп сәйкессіздіктермен байланысты ... еске ... оның ... ... ... мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы, баланстың болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің ... ... ... Орталық эмиссия банкісінен заем арқылы қаржыландырылса,
басқаша айтқанда ақша станогы белсенді ... онда ... ... ... осындай жолмен, әдіспен ... ... ... да ... инфляциялық өсуі болады. Әсіресе
экономиканы милитариландырумен байланысты инвестиция ... ... ... әскери мақсатқа пайдалану, өндірістік емес шығындар – олар
қоғамдық байлықты текке рәсуа етеді. Әскери ассигнациялар бір ... ... ... ... бар сұраныс туғызып, тауармен қамтамасыз етілмеген
ақша массасының ... ... ... ... өсуі ... ... ... жағдайына және мемлекеттік қарыздың ұдайы өсуіне
ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі ... ... ... Бұл ... ... ... кезіндегі рынокта
көптеген өндірушілер болып, өнімдердің түрі аз, капитал ауысуы оңай ... ... ... ... ... ... ... рынок. Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір дәрежеде ... ... ... өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар оны ... ... ... ... ... деңгейін ұстап тұру үшін
өндіріс пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дефицит ... ... ... ... ... ... ... болдырмау үшін олигополия мен
монополия икемді тауар ұсынысына ... ... ... жаңа ... ... үшін ... ... сұраныс пен ұсыныстың сәйкес
келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден, елдің экономикасының ашық болуы оның бірте-бірте ... ... ... ... ... инфляцияның қаупі
туады. Жоғарыда аталған 1979 жылғы ... ... ... дағдарыс) сырттан әкелетін мұнайға бағаны ... ... ... ... ... бағасының қымбаттауына әкеледі.
Импорттық инфляциямен күресу мүмкінлігі шектеулі. ... өз ... ... валютаның құнын жоғарылату арқылы ... ... ... ... ревальвация отандық тауарлардың экспорттық
бағасын да қымбаттатады, ал бұл ... ... ... қабілетін
төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алады, ол инфляцияны
күту нәтижесінде орын алады. Батыс ... ... ... ... ... де осы ... ... көрсетуде. Халық пен өндірушілердің
инфляцияны күту себептерін жою – ... ... ... ең ... мәні – ол ... мен көрсетілген қызметтердің
бағасының өсуі және тауар тапшылығы мен ... ... ... ... ... оның сатып алу мүмкіндігінің құлдырауы.
Инфляция – қоғамдық ұдайы өндірістегі ... ... ... ... мен ... ... салдарынан кездесетін кез
келген экономикалық формацияға тән құбылыс. Инфляция ... ... ... ... коммерциялық құрылымдар, халықтың топтары
мемлекеттің және шаруашылық субъектілері арасында қайта ... ... - ... ... ісу ... ... ... латын
сөзі. Шындығында да қауырт жағдайларда экономиканы дамыту үшін мемлекеттік
шығындарды қағаз ақша шығарумен ... ақша ... ... ... ... әкеп соғады. Оны әр елдегі соғыс жылдарындағы
ақша айналысынан байқауға болады. Мысалы, АҚШ-тың бостандық үшін 1775-1783
жылдардағы ... және ... ... ... ... екі ... ... алу мүмкіндігі 60%-ға дейін төмендеген), ХХ ғасырдың бас
кезіндегі Англияның Наполеонға қарсы ... ... ... француз
революциясы. Әсіресе, Бірінші Дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда
инфляция жоғары деңгейге ... 1923 жылы ... ... ақша ... ... ... жетіп, ақша көлемі триллион есе құнсызданды.
Осы келтірілген ... ... ... ... келе жатқан феномен
екенін дәлелдейді./2;67б./
Алайда, инфляция ... өзі ... ақша ... ... Рим мен ... ... болып тұрған. Алтын мен күміс ақша
айналымында инфляция болмайды, өйткені олар артық болған ... ... ал ... ... ... ... айналымға келіп түседі.
Осылайша ақша ... ... ... ... ... ... ақша айналымында,
яғни толымсыз ақша көрсеткіштері, нақты ақша өкілдері айналымында міндетті
түрде инфляция болады. Инфляция ... ... ... ... және ... мен қоғамға шындап қауіп-қатер төндіреді. Сонымен, инфляция – тек
қана қағаз ақшаның ... тән, ... ... ... ... ... қағаз ақшамен артық шамада толып ... ... ... және ... мен ... ... ақшаның сатып алатын қабілетінің түсуіне мән беретін ... ... ... табиғи апаттар мен қоғам сілкіністерінің жиі
серігі, саяси және әлеуметтік ... ... ... ... ... көрінісі – тауар бағаларының күрт ... ... ... ... және ... Дж. ... ... тауарды
қууы» деп сипаттады. Инфляцияның алғашқы себебі – ... ақша ... ... тиіс ... массасы теңдігінің бұзылуы. Мұндай диспропорция,
біріншіден, өндірістің кенет қысқаруынан, екіншіден, ... ... ... қарамастан, мемлекет өз ... өтеу ... ... ... тыс көп ... болады.
Ал қазіргі инфляцияға тән бірнеше ерекшеліктер бар. ... Егер ... ... бір ... шеңберінен шықпаса, қазіргі инфляция
елдің бүкіл жерін қамтиды;
- Егер бұрын ... бір ... ғана ... ... ... ... созылған құбылыс;
- Егер бұрын инфляция тек ақшаның көмегімен туындаған болса, қазіргі
инфляция көптеген ақшасыз және басқа да ... ... ... ... ... ... ... көрінетін ерекшеліктерге де
ие және бұл ... тек ... өсу ... ... ... арзандау
көрінісі ғана емес, сонымен қатар ол бүкіл ел экономикасының мүшкіл халіне
байланысты болып ... ... ... ...... шаруашылығының
әр түрлі салаларындағы: қор жинау мен тұтынудың, сұраныс пен ұсыныстың,
мемлекеттік табыстар мен ... ... ... ... ... ... ақша массасының мөлшері мен шаруашылықтағы ақша
сұранысының тепе-теңдігі бұзылғаны ... ... Ақша ... ... кетуі артық ақша эмиссиясын, тауарлық масса мен жасалған
қызметтердің, ақша белгілерінің айналым ... ... ... ... ... себептері тауар айналымы және тауар өндірісі
аясында болғанымен оған елдегі саяси жағдайлар да әсер ... ... ... атап ... болады, инфляция ақшаның молшылығынан ғана
емес, негізінен алғанда күнделікті сұраныс ... ... ... ... ... ... ... екі-үш жыл ішінде отынға, ТКШ
қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде, біздің талдауымызша, инфляцияның ... ... 1) ... ... немесе жалпы тауарлар тапшылығы,
әсіресе күнделікті сұраныстағылары; 2) монополистер мен делдалдардың бағаға
келісуі; 3) қызмет ... ... ... ... мен тарифтердің
өсіп кетуі; 4) ақша массасының молшылығы; 5) субъектілердің өнімділікті
арттыруға ... ... ... ... ... 6) ... ... биліктің инфляцияны тежеу және негізгі тұтыну тауарлары мен қызмет
көрсетулеріне бағалар мониторингін жүзеге ... ... ... ... 7) ... ... ... 8) инфрақұрылымға ... ... үлес ... және ... ... ... ... 9) әлсіз бәсеке; 10) өндіріс ... ... ... ақша ... тұрақты болған кей жағдайларда да инфляция
болуы мүмкін. Мысалы, ... ... ... ақша ... бір ... да, айналымдағы тауарлар мен көрсетілген қызметтің көлемі қысқарып,
инфляциялық процестер туындады. Бұл ақша айналымының шапшаңдығын арттырудың
нәтижесінен ... ... еді. Ақша ... шапшаңдығын арттыру
өзінің экономикалық тиімділігі жөнінен басқа жағдайлар ... ... ақша ... ... кезінде капитал өндіріс аясынан айналысқа құйылады,
себебі айналым ... ... ... ... түсіреді. Бірақ ол
инфляция әсерін күшейтеді, несиені, өндіріске салынатын инвестицияны ... ... ... ... Инфляция түрлері мен экономикалық және әлеуметтік салдары
Батыс экономистері жасаған қайнар көздері ретінде сұраныс инфляциясы
мен шығындар инфляциясын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... себептерін атайды.
Дүниежүзілік тәжірибеде инфляцияны мынандай белгілері бойынша ... ... ... ... ... ... және әлемдік
инфляция болып бөлінеді;
• Инфляциялық процеске байланысты:
- ашық ... – (тек ... ... бағаға кедергі болмайды,
еркін өседі;
- жабық инфляция – (тек ... ... ... ... ... ... бағаға қатаң бақылау жасап
отырады;
- инфляциялық шок – бір мезетте баға бірден өсіп кетеді.
... өсу ... ... баяу инфляция – бағалар өсуінің орташа жылдық қарқыны 10%- ... ... ... ... ұзақ ... сипатталады.
Мұндай жағдайда ақшаның құны ... ... ... номиналды
бағалармен өзара шарттарға қол қою тәуекелі болмайды. Сондықтан оны
экономиканың жөнді даму элементі ретінде қарастыруға болады.
- орташа ... – баға ... ... ... ... баға ... ... түріндегі инфляция. Оның кезінде
өзара шарттар бағаның өсуіне «байланады», ақша тез материалданады.
Инфляцияның бұл түрі ... ... ... ... ... талап
етеді.
- қарқынды инфляция (гиперинфляция) – бағалар өсуінің өте жоғары
қарқынды ... ... өсуі ... ... асады. Ол
шаруашылық механизмді ақсатады, ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда бизнесті жүргізу мүмкін
емес.
• Пайда болу сипатына қарай:
- әкімшілік инфляция – ... ... ... ... ... ... ... инфляция;
- шығын инфляциясы – ресурстар мен ... ... ... ... инфляция, соның әсерінен өндірістік шығындар және
тауарлардың бағалары өседі. Ресурстарға бағаның өсу ... ... әлем ... ... мен ұлттық валюта курсының
төмендеуі, жұмыстың өнімділік деңгейі төмендеп, өндірістің құлдырауы,
энергетикалық ... және ... ... ...... ... ... көп болуымен,
яғни тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... тез артуынан туындайтын инфляция;
- ұсыным инфляциясы - өндірістік ... ... ... ... ... ... ... бағалардың
өсуінен туындайтын инфляция;
- импортталған инфляция – ... ... ... туындаған
инфляция;
- кредиттік инфляция – шамадан тыс кредиттік экспансиядан туындаған
инфляция./3; 92-93 б./
Сұраныс инфляциясы. Сұраныс инфляциясы – ... ... ... ... ... ... айналымдағы артық ақша тауар мен
көрсететін қызметтерге сұранысты көбейтеді, ал бұл өз ... ... алып ... пен ... арақатынасының бұзылуы сұраныстан көрінеді.
Мұндағы негізгі себептер: ... ... ... (әскеи,
әлеуметтік шығындар), толық ... ... ... өндіріс құрал-
жабдықтарына сұраныстың өсуі, өндірістік қуаттардың толық ... ... ... ... еңбекшілердің сатып алу қабілетінің
жоғарылауы (жалақының өсуі) т.б. ... ... ... тауар
көлемінен артық ақша түсіп, бағалар өседі. ... ... ... ... толық болғанымен өндірушілер ... ... ... ... бере ... қалады. Басқаша айтқанда айналымдағы төлем
қаржыларының көбеюі ... ... ... тап ... ... ... деңгейі өседі.
Шығын инфляциясы. Шығын инфляциясы бағалардың өсуін, өндіріс
шығындарының ұлғаюымен ... ... ... баға ... ... ... ... және финанстық
саясатынан, шикізат ... ... ... ... ... және т.б. болады. Тәжірибеде инфляцияның бір түрін екіншісінен
айыру оңай емес, олар ... ... ... сондықтан жалақының
өсуі, мысалы, сұраныс ... ... ... ... ... ... ... өсу қарқынына қарай инфляцияның келесі түрлері бар:
Жылжымалы инфляция. Инфляция қарқынының жай, орташа ... ... өсуі ... ... ... ... мысалы, кейнсшілер,
мұндай инфляцияны экономикалық даму үшін оңды жағдай деп, ал мемлекетті
тиімді ... ... ... ... деп ... Мұндай
инфляция өндіріс пен сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп
отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды (галопирующая) ... ... ... өсуі ... ... ... ... көптеген контракт, келісімдер бағаның ... ... ... ... ... Аса зор, ... инфляция (гиперинфляция) айналымдағы
ақша мөлшері мен тауар бағасы деңгейінің тым шарықтап, шектеген тыс ... ... ... ... ... ... бағаның жылдық
өсуі 3300%-ға дейін жетті. Мұндай жағдайда халық үлкен зиян шегеді, тіпті
қоғамның ауқатты ... да қиын ... ... шаруашылық бүлінеді.
Гиперинфляцияны басынан өткізген бірқатар елдерде ... өсу ... ... ... ... ... инфляция орташа, бірқалыпты қарқынмен
жүрді. Ал 70-жылдары ол бақылаудан шыға бастады, ұдайы өндіретін қалыпты
жүрісін ... ... ... ... ... айналды. Инфляциялық
процестің ең қызған шағы ... ... ... ... бөлшек сауда
бағасының жылдық өсуі АҚШ-та 1956-1965 жылдары - 1,7%, 1966-1974 жылдары –
5,1%, 1975-1980 жылдары – 9,3% ... ... осы ... ол 3,1; 6,0 ... ... 5,0; 5,9 және 10,9%, ... ... қарай бағаның өсу
қарқыны төмендеп, жылына 4%-ке тең болды, 1987 жылы – ... ... ... ... ... ... Мұны көптеген себептермен
түсіндіруге болады, олардың ішіндегі ... ... ... ... баға ... артуы, жалақы өсуін тежеу шаралары.
Егер инфляция өндірістің құлдырауымен ұштасса, оны - ... ... ... ... ... ... бағаларының
индексі көмегімен анықталады. Тұтыну бағаларының ...... ... ... ... ... ... негізінде анықталады.
Тұтыну қоржыны – адамның физиологиялық және ... ... үшін ... ... ... ... жиынтығы және
тұрғын үй коммуналдық, тұрмыстық, дәрігерлік айықтыру және ... ... ... ... 1) баға ... = 100% ... онда бағаның өзгерімін
білдіреді, яғни инфляция жоқ;
2) егер баға индексі 100% жоғары, мысалы, = 150% болса, онда баға ... ... яғни ақша ... ... егер баға ... 100% ... ... онда баға 30% төмендеді, яғни
инфляцияны дәлелдейді./1;67-71 б./
Инфляцияның қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық салдарлары әр
алуан. Олар өзара қайшылықта болып, мынадай жағдайларға әкеп ... ... ... ... пен байлықты қоғамның әр түрлі
топтарымен, экономикалық және әлеуметтік ... ... ... болса
солай болжамсыз қайта бөлінуіне мәжбүр етеді.
Қаражаттар жеке ... ... ... ... бөлінеді.
Инфляция факторының бірі болып табылатын ... ... ... ... ... Бұл ... нақты ақша қалдықтарының барлық
ұстаушылары ... Ол ... ... ... ... ... кезінде ақша капиталы құнсызданады. Инфляциялық салық ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлудің келесі ақша басып
шығаруға монополиялық құқықтың болуынан пайда ... ... ... ... ... сомасы мен оларды басып шығаруға жұмсалған
шығындардың айырмасы сеньораж деп аталады. Ол мемлекеттің басып шығарған
ақша үшін ... ... ... ... тең ... ... бар ... (зейнеткерлер, мемлекеттік қызметкерлер, жәрдемақы
алушылар) инфляция нәтижесінде ... ... ... ... ... ... алушы топтар табыстарды индексациялау
жүйесі оларға нақты жалақыны сақтап қалуға ... ... ... алады. Ал нарықта жұмыс берушілер және монополисттер инфляция
жағдайында белгілі бір ұтысқа ... ... ... ... ... мүліктің,
антиквариаттың, асыл заттардың, өнер туындыларының) инфляциядан қорғанысы
мықтырақ болады, өйткені осы ... ... өсуі ... ... ... артық болып отырады.
Пайыз қойылымы өзгермеген тұрақты болса, күтпеген инфляцияның
нәтижесінде несиелеуші тұлғалар ұтылысқа ... Ал бұл өз ... мен ... ... ... ... ... әкеп соғады. Сондай-ақ инфляция кезінде қарыз алушылар ... ... ... ... ... пайыз қойылымын жоғарылатады.
Ал пайыздық қойылымның өсуі ... ... ішкі және ... ... төмендеуіне алып келеді. Бұл жағдай өз кезегінде
мемлекеттің ЖҰӨ-нің көлемін азайтады және оның үстіне инфляцияны одан әрі
жандандыра ... ... ... ... және баға ... ... ... мен үй шаруашылықтарының жоспарлауын қиындата түседі.
Нәтижесінде ... ... ... пен ... өсе түседі.
Осының төлемі ретінде ... ... мен ... өсе ... ... ... мерзімдік сипат ала бастап, инвестицияның жалпы
көлемінде күрделі құрылыстың, маңызды ... ... үлес ... және ... ... үлес салмағы өсе бастайды.
Болашақта бұл ... ... ... және ... ... ... ... тұрақтылығы төмендейді, әлеуметтік шиеленіс
өседі. Яғни, елде ұрлық, тонаушылық, адамдарға сенімсіздік және ... ... ... орын ... экономиканың «ашық» секторындағы бағаның өсуінің
шамамен жоғары қарқындылығы ұлттық тауарлардың ... ... ... ... ... ... экспорт төмендейді,
жұмыссыздық көбейеді және тауар өндірушілер банкротқа ұшырай бастайды.
Бесіншіден, тұрақтылығы жоғары шетел валютасына ... ... ... ... капиталдың шетелге кетуі өседі, ... ... үдей ... ... ... ... одан әрі ... ақша формасында жасалған жинақтың нақты құны
төмендейді, нақты активтерге сұраныс ... ... ... осы
тауарлардың бағасы, бағаның жалпы дәрежесінің өзгеруінен ... ... ... ... ... ... ... өсуіне дем
береді, ақшадан «қашуға» себеп болады. Фирмалар мен үй ... ... беру ... ... ... ... алу үшін ... ұшырайды.
Жетіншіден, мемлекеттік бюджеттің құрылымы өзгереді және оның
нақты табыстары төмендейді. Мемлекеттің ... ... ... ... ... мүмкіндігі шектеледі. Бюджеттік тапшылық және
мемлекеттің қарыздары өседі.
Сегізіншіден, жұмыспен толық қамтамасыз ... ... ... ... ... ... халықтың нақты табысын шамалы
төмендетіп, халықтың көбірек және бұрынғыдан да жақсы еңбек ... ... ... ... ... бір ... ... өсудің
төлемі және оның стимулы болып та ... ... ... ... және ... ... ... төмендетеді.
Тоғызыншыдан, стагфляция жағдайында инфляцияның жоғары дәрежесі
үлкен ... ... ... ... ... қамтуды өсіруге
мүмкіндік бермейді. Бірақ, инфляциямен бір ... ... ... ... ... ... ... тікелей өзара байланыс болмайды.
Оныншыдан, әр түрлі тауарлардың салыстырмалы бағалары және
олардың ... ... ... емес бағытта жылжып отырады./2;72-73б./
Ұзақ мерзімді уақыт интервалында «инфляцияның шапшаңдауы» теориясы
бойынша, жылдан-жылға инфляцияның қарқынының өсуі, ... ... оның ... табиғи дәрежесінен жоғары ұстап отыруға көмек береді.
Инфляцияның ... ... ... ... ... ... тежелуіне, шаруашылық байланыстардың шырқын бұзуға
әкеліп соғатын инфляция экономикадағы үйлесімсіздікті ... ... ... ... жояды; тұтыну сұранысының құрылымын
бұрмалайды, ақшаларды нақты байлыққа айналдыру ұмтылысын оятады; ішкі ... ... және ... ... жалақыны төмендетеді және
халықтың барлық топтарын кедейлендіреді, төлем қабілеті бар ... ... ... ... ... бұзады, оның қорларын
азайтады, ... ... және салу ... ... ... елден
капиталдың кетуін ... ... ... ... жағымсыз әсер етеді экспорт азайып, импорт өседі, елдің төлем
балансы нашарлайды; қаржыландыру процесіне, мемлекеттік бюджетке жағымсыз
әсер етеді, ... ... ... ... ... ... басқа халықтың өмір сүру деңгейі төмендеу себебінен инфляция
қоғамда әлеуметтік шиеленісті күшейтеді, шағын және орта ... ... ... ... /3;95б./
ІІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСС ЖӘНЕ ОНЫ РЕТТЕУ САЯСАТТАРЫ
2.1 Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... саясатының негізгі бағыттары – Ұлттық банктің негізгі
тұжырымдамалық құжаттарының бірі, ол жыл ... үш ... ... ... ... ... ... көрсетіле отырып жасалады. Онда
негізгі макроэкономикалық өлшемдердің болжамдары бар. Мәселен, инфляцияға
болжамды Ұлттық банк ... ... даму ... ... ... және ақша-несие саясатын сипаттайтын ... ... ... әзірлейді.
Ақша-несие саясатының міндеті – қаржы нарығының тұрақтылығын
қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін нақтылы ... ... ... тұру қажет. Қазіргі кезде ақша-несие саясатын ... ... ... ... бөлу ... бірнеше мәселелер туындап отыр.
Олар: экономикалық қызу қаупі, шетел ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің шығынының өсуі,
Қаржы министрлігінің өзара қарыз беруінің қысқаруы, ... ... ... салдарынан. Осы себептерден инфляция қазіргі кезде ... ... ... ... ғана ... ол ... ... кең
көлемді ішкі және ... ... ... ... ... мен ... ... өзара байланысты
жеткілікті түсіну үшін Ұлттық ... ... ... ... ... ... яғни ... әсер ететін экономикалық
процестердің өзара әсерінің ... ... ... Банктің 2006 жылы инфляциялық қысымды төмендетуге бағытталған
ақша-кредит саясаты инфляция динамикасындағы үрдістердің ... ... ... ... ... ... ... төмендеді: егер 2005
жылғы желтоқсаннан бастап 2006 жылдың мамыры аралығында ... ... ... ... 2006 жылдың желтоқсанында ол 8,4%-ға дейін
төмендеді.
Инфляциялық үдерістер ... ... ... ... саясаттың, оның ішінде ақша-кредит, салық-бюджеттік және
монополияға қарсы саясат шараларының инфляцияға ықпалын көрсететін негізгі
инфляция ... ... 2006 ... ... жартыжылдығында маусымдағы
8,6%-дан желтоқсанда 7,3%-ға дейін төмендеді.
Алайда, баға тұрақтылығына қол жеткізу ... ... ... 2006 жылы жоғары баға сценарийі бойынша мақсатты ... ... ... ... ... алғанда 8,6%-ды құрады.
2007 жылы инфляция үрдістері әр түрлі ... ... ... ... ... өсу ... ... бәсеңдегені байқалды: Статистика
агенттігінің деректері бойынша жылдық инфляция 2006 жылғы желтоқсанның
қорытындысы бойынша 8,4%-дан 2007 ... ... ... ... ... ... ... жылдың екінші жартыжылдығында Қазақстан экономикасында
инфляциялық үрдістер ... 2007 ... ...... ... өсуі 11,7% ... Бұл ретте осы кезеңде инфляцияның өсуі бірінші
кезекте азық-түлік тауарларының 17,7% қымбаттауынан ... ... 2007 ... ... ... инфляцияның жылдық
деңгейі 18,8% болды. Орташа ... ... 10,8% ... 1. 2007 ... ... ... ... (өткен жылдың тиісті айына %)
2007 жылы 2006 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда ... ... өсуі ТБИ ... ... ... ... ... тауарлары 26,6%
(2006 жылы –7,3%), халықаралық қызмет көрсету – 15,4% (11,6%), ... ... –10,5% (7,1%) ... ... ... өсуі ... 96,8%, ... 48,5%, макарон өнімдеріне 40,2%, жұмыртқаға 36,9%,
денсаулық сақтау мекемелері қызметіне 22,0%, ТКШ ... 18,4% ... ... соңғы 7 жыл ішінде жылдық инфляцияның соншалықты айтарлықтай өсуі
байқалған жоқ.(сурет 2).
Сурет 2. Инфляция деңгейі 2001-2007 ж.ж. ... жылы ... ... ақша ... бірқалыпты өсуі
аясында жүрді. Ақша массасының өсуі 2007 жылы 25,5% ... (2006 жылы ... Ақша ... 2007 жылы 2,5% ... (2006 жылы 126,5% өсті).
2007 жылы инфляция динамикасын ... ... ... ... ... сыртқы факторды, жиынтық сұраныстың ... ... ... ... экономикадағы бағаның өсуін атап көрсетуге
болады. 2007 жылғы екінші жартыжылдықта инфляциянық ... ... ... ... тауарлары бағасының күрт секіруі негізгі себеп
болды (бидай, өсімдік майы).
Мәселен, Дүниежүзілік банктің деректері бойынша 2007 жылы ... ... ... 2 есе өсті, 2007 ... АҚШ Ауыл ... ... ... күнбағыс майының бағасы сондай-ақ 2 есеге
өсті.
Сонымен қатар ... ... ... да ... ... өсуде.
2007 жылы Brent сортты мұнайдың әлемдік бағасы 46,8% өсті және ... бір ... үшін 72,7 АҚШ ... болды (Дүниежүзілік банктің
деректері бойынша).
2007 жылы ... ... ... номиналдық көрсеткіште 29,8% және
нақты көрсеткіште 17,1% өсті. Нәтижесінде бөлшек сауда айналымының ... жылы 10,0% ... жылы ... ... ... 36,6% ... ал ... 22,8%
ғана өсті. Нәтижесінде бюджет тапшылығы 215,3 ... ... ... ... 81,6 млрд. теңге профицит байқалды).
Бұл ретте жиынтық ұсыныс көрсеткіші ретінде нақты ЖІӨ өсуі 2007 ... ... яғни ... ... мен ... ... ұсынысы оларға
сұранысты толық мөлшерде қамтамасыз етпейді.
2007 жылы орташа айлық жалақының өсу қарқынының еңбек өнімділігінің
өсу ... озып кету ... ... 2007 жылы ... өсуі ... ... бұл ... еңбек өнімділігі бағалау бойынша 5,2% ғана өсті.
2007 жылы өнеркәсіп өнімін өндіруші кәсіпорындардың бағасы 2006 ... ... 14,6% ... ... 31,9% ... ... ... өнімдері 35,8%
(15,9%), өндірілген өнім 33,6% (15,0%), ал өндіріс құрал-жабдықтары ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 45,8% өсті (2006 жылы – 10,0%). Бұл ретте 2007 жылы ... және ... 52,3% (11,0%), газ ... 47,0% өсті (0,9%
төмендеу).
Қазақстан экономикасындағы бағаны реттеу ... ... ... 2007 жылы ... ... ... тұрақтандыру
жөнінде қажетті шаралар қабылдағанын атап айту қажет.
Негізгі күш халыққа арналған тауарлар мен қызмет көрсетудің ... ... баға ... адал ... емес бәсекелестік, нарық
субъектілерінің өзінің басым жағдайын асыра пайдалану ... ... жол ... бағытталды. Көтерме және бөлшек нарық желілерін құру,
сауда ... ... ... ... ... ... ... шаралар қабылданды.
Ақша-кредит саясатынң құралдары. Ұлттық Банк 2007 жылы ақша-кредит
саясатын ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырды. Ұлттық Банк инфляция бойынша осы мақсатқа
қол жеткізу үшін 2007 жылы ақша-кредит саясатын қатайту ... ... Бұл ... деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға және өз
операциялары бойынша ... ... ... ... 2007 жылдың екінші жартысында өтімділіктің әлемдік дағдарысы
жағдайында Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... ... артуына негізгі себеп болды. Бұл
жағдай тек Қазақстанға ғана емес, басқа да ... ... ... ірі ... де тән болды.
Бұл жағдайларда Ұлттық Банк жағдайдың өзгеруін ескере ... ... ... ... ... өтімділік беру арқылы қаржы
жүйесіндегі тұрақтылықты ... ету ... ... жылы 2006 ... салыстырғанда шығарылған қысқа мерзімді ноталар
көлемі 11,1% өсті және 4,3 ... ... ... ... ... ... 2007 жылы 57,1%-ға 228,9 млрд. теңгеге дейін азайды.
2006-2008 жылдарға ... ... ... ... кезінде
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі екі сценарийлік нұсқаны қарастырды.
Сценарийлік нұсқаларға бөлудің өлшемі мұнайға әлемдік ... ... ... ... ... ... және жоғары бағалар сценарийі).
Мұнайға төмен әлемдік бағалардың сценарийін ... ... күрт ... ... ... ... ... төмен болғандықтан, Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі қарастырмайды.
Қарастырылып отырған сценарийлік нұсқаларда экономикалық өсудің жоғары
қарқыны, макроэкономикалық ... және ... ... экономикалық
конъюнктураның сақталуы болжанады.
Соңғы жылдардың тәжірибесі сыртқы қарыз алу ... ... ... ... ... ... Бұл ... ақша кредит
саясатын жүргізген кезде маңызды факторлардың бірі болып қала береді. ... ... мен ... ... ... алу көлемдерінің ішкі және
сыртқы нарықтардағы пайыздық ставкаларына қарамастан айтарлықтай болатынына
байланысты.
Есептеу кезінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... есепке алынбады, олар 2006 ... ... орын ... дайындау кезінде Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қалыпты бағалар сценарийі 2006-2008 жылдары «Брент» ... ... ... ... бір ... үшін 45-60 доллар шегінде
қалғанда, әлемдік пайыздық ставкалар шамамен ... ... ... ... ... болжамдар кезінде 2006-2008 жылдары экономиканың
орташа жылдық өсуі 8-9%, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық
резервтері – 12-38%, ақша ... – 24-35%, ақша ... – 20-42% ... ... ... ... 2006 жылғы 32%-дан 2008 жылы
38%-ға дейін өседі.
Мұнайға жоғары ... ... ... үш ... ... ... ... одан әрі өсуін болжайды. Осы сценарий бойынша «Брент»
сортты мұнайдың орташа ... ... бір ... үшін 65 ... асып
түседі деп күтіледі. Мұнайға қалыпты бағалар сценарийімен салыстырғанда
әлемдік пайыздық ставкалардың неғұрлым ... ... жету ... ... ... ... жылдары мұнайға қалыпты ... ... ... ... жоғары орташа жылдық өсуі
күтілуде. Халықаралық резервтердің, ақша агрегаттарының өсу болжамы мұнайға
қалыпты бағалар сценарийіне қарағанда орташа алғанда 7-12 ... ... ... ... ... Банкінің ақша-кредит саясатының негізгі
мақсаты мұнайға қалыпты бағалар сценарийін іске ... ... ... ... және ... жоғары бағалардың сценарийін іске асыру
кезінде – 6,9-8,5% шегінде ұстау болады.
Екі сценарийдің ішінде Қазақстан ... ... ... ... ... сценарийін барынша шынайы деп есептейді.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... оның ... ... ... ... ... ... асыруды жоспарлап отыр. Бұл сценарийге қарамастан шетелдік капиталдың
айтарлықтай келуі, ішкі қаржы нарығында ... ... ... ... ... өсуі жағдайларында инфляциялық ... ... ... ... ... ... іске ... жағдайда ақша-кредит
саясатының шаралары көп дәрежеде қатаңдатылуы мүмкін.
Ақша-кредит саясаты саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
2006-2008 ... ... ... ... тиімділігін
арттыру және ақша нарығының жағдайына қабылданатын ... ... ... ... ... ... жалғастырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ақша нарығындағы ... ... ... ... өз ... бойынша ставкаларды, ресми
қайта қаржыландыру ставкасын қоса алғанда, реттеп отырады. Неғұрлым маңызды
мәселелер Қазақстан ... ... ... ақша-кредит саясаты
жөніндегі кеңесінің мәжілісінде қарастырылатын болады, оның ... ... ... ... ... органдардың,
академиялық топтардың, сондай-ақ қаржы секторының өкілдері қатысады.
Қаржы нарығындағы сыйақы ... ... ... ... ... ... негізгі құралдары екінші деңгейдегі банктердің
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіндегі депозиттері және қысқа мерзімді
ноталарды шығару ... ... ... ... ... ... тарту көлемін шектемейді, алайда олар бойынша ставкаларды
айқындайды. Қысқа мерзімді ноталарды шығару қысқа мерзімді ... ... ... ... және қаржы нарығының басқа құралдарын
дамыту мақсатында жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... (төменгі ставка – депозиттерді тарту жөніндегі
ставка, жоғарғы ставка – заемдар беру жөніндегі ставка) ... ... ... жалғастырылады.
Тәуекелдерді басқару жүйесін жетілдіру шеңберінде қайтарылуына
Қазақстанның жеке тұлғалардың салымдарына кепілдік беру ... ... ... жеке ... ... ... салымдары
(депозиттері) бойынша сыйақының шекті ставкаларын ресми қайта ... ... ... қарастырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... үлгісі жетілдіріледі, ол ақша-кредит саясаты
құралдарының негізгі макроэкономикалық ... атап ... ... ... ... ... ... проблемасының өткірлігін төмендету үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптарды есептеу
тетігін одан әрі жетілдіруді жүзеге асыруды ниет етіп ... ... орта ... ... болжам және 2007-2009 жылдарға
арналған негізгі бағдарлар
Инфляцияға болжам Филипс қисығы негізінде жасалды, ол ... ... ... ... және ... ... арасындағы
теориялық өзара байланысты көрсетеді. Соңғы көрсеткіштер, өз ... ... ... ... ... ақша ... және ... да
көрсеткіштер арқылы айқындалады. Сыртқы борыш ... ... ... жылдарға арналған әлуетті инфляцияға P-star үлгісі бойынша
жасалған болжам біршама шетел капиталының әкелініп, ішкі ... ... асып ... ... ... шығыстарының өсуі жағдайларында
орта мерзімді кезеңде инфляция динамикасының төмендеу ... ... ... инфляциялық аясының сақталатындығын көрсетеді.
Ел экономикасы ахуалының энергоресурстар, әсіресе мұнай бағасына және
елге әкелінетін капиталға ... ... ... отырып, инфляцияның
2007-2009 жылдарға арналған болжамын әзірлеу кезінде экономика ... ... ... ... ... ... жағдайындағы мұнайға қалыпты баға»
сценарийі (мұнай бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ ... ... елге ... 2 ... ... орташа жылдық капиталдан төмен);
- «капиталдың көп ... ... ... ... баға»
сценарийі (мұнай бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ ... ... елге ... 2 жылда әкелінген орташа жылдық капиталдан жоғары);
- «мұнайға жоғары баға» сценарийі (мұнай бағасы бір ... үшін ... ... ... үш ... да ... сектордың негізгі көрсеткіштерінің
болашақтағы динамикасы Орта мерзімді жоспардың көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ІЖӨ орташа жылдық өсуі
9,6%-ды, негізгі капиталға инвестициялар - 18%-20%-ды, жалақы жылына - ... ... жеке ... ... ... ... - 8%-ды құрайды
деген болжам бар. Сонымен бірге бекітілген республикалық ... ... ... 2007 ... ... ... 2006 ... бюджеттің
шығыстарымен салыстырғанда 28,1%-ға артады деген болжам бар.
Сондай-ақ екінші деңгейдегі банктер тартатын шетелдік ... ... ... ... ... Ұлттық Банк пен ҚҚА қолданып
отырған шаралар да ескерілді.
Ақша-кредит саясаты құралдарының динамикасы жеке ... ... ... ... ... ... қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға»
сценарийі ... ұзақ ... ... ... ... ... төмендеуін
бағалау және халықаралық капитал нарықтарындағы қарыз алу құнының көтерілуі
мұнай өндіру ... ... ... ... және екінші
деңгейдегі банктердің таза ... ... ... ... ... болады.
Бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан аспайтын мұнайға деген әлемдік баға
деңгейінде тауарларды және көрсетілетін қызметтерді ... ... 2007 жылы ... 7%-ды, ал 2008-2009 жылдары ... ... ... мен халықаралық қызметтер балансының профициті сыртқы
борыштық ... ... ... және ... ... ... төлемдердің өсуін өтейтін болады. ... ... ... 2007 жылы ... ... (шамамен ІЖӨ-ге
шаққанда 0,4%), 2009 жылы ІЖӨ-ге шаққанда 1%-ға дейін ұлғаяды деп күтілуде.
Мұнай және газ кен ... ... ... ... ... ... ... өтуіне байланысты 2007 жылдан кейін тікелей
шетелдік инвестициялар түріндегі ... ... де ... ... ... көлемі республика банктері ... ... заем ... ... ... етіледі.
Шетел капиталының және экспорттық валюта түсімінің әкелінуі теңгенің
ықтимал нығаюының негізгі факторларының сақталуына, сондай-ақ Ұлттық ... ... және ... одан әрі жинақталуына себепші
болады.
Бұл сценарий бойынша банктердің активтері алдағы үш ... ... ... ... 27%-ға ... ... ... резидент еместер
алдындағы міндеттемелері шамамен жылына 9,5-10 млрд. АҚШ долларына өсетін
болады.
Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен ... ... ... ... ... ... ... 10% және 23%-ды құрайтын
болады.
Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының рұқсат етілген ... ... ... ... ... негізгі құралдарының 2007-2009
жылдарға арналған орташа жылдық ... ... ... таңдалған:
банктердің Ұлттық Банктегі аударылатын депозиттері – 790 ... ... ... басқа депозиттері – 320 млрд. теңге, айналыстағы
ноталар көлемі – 270 млрд.теңге.
Капиталдың қалыпты әкелінуі ... ... ... ... үшін ... сектор және ақша-кредит саясаты құралдары
көрсеткіштерінің болашақтағы ... ... ... болжамдарды
орындау кезінде 2007-2009 жылдарға мынадай болжамдар алынды. ... ақша ... ... жылдық өсуі 18%, ақша массасының, ... ... ... берілетін кредиттердің өсуі 27%-28%
құрайды. 2007 жылы орташа жылдық инфляция 6,2%-7,2%, 2008 жылы – ... жылы – ... ... ... ... көп ... ... мұнайға қалыпты баға» сценарийі
қарыз алу құнының төмен деңгейде ... ... және ... ... ... ... ... сырттан қарыз алуының одан
әрі кеңеюіне және мұнай өндіру жобаларын қаржыландырудың ұлғаюына себепші
болатынын көздейді.
Тауарлар мен ... ... ... өсу қарқыны капиталдың
әкелінуіне байланысты болмағандықтан олар алдыңғы ... ... ... ... үш ... ... жылына орташа алғанда
32%-ға өсетін болады.Банктердің ... ... ... өсуі ... ... 10-12 ... АҚШ долларын құрайтын
болады.
Ұлттық қордың халықаралық ... мен ... ... жылдық
өсу қарқыны қаралатын кезеңде тиісінше 19% және 23% болады.
Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының рұқсат етілген мәнін ... ... ... ... ... ... 2007-2009
жылдарға арналған орташа жылдық мәндері ... ... ... ... аударылатын депозиттері – 860
млрд.теңге, банктердің Ұлттық Банктегі басқа ... –640 ... ... ... ... – 317 ... көп ... жағдайындағы мұнайға қалыпты баға сценарийі
үшін нақты ... және ... ... ... көрсеткіштерінің
болашақтағы динамикасына қатысты жасалған болжамдарды орындау кезінде 2007-
2009 жылдарға ... ... ... ... ... ақша базасының
орташа жылдық өсуі 30%, ақша массасының, экономикаға берілетін кредиттердің
және банк жүйесіндегі депозиттердің өсуі 33%-34%-ды ... ... ... ... 2008 жылы – 6,9%-7,9%, 2009 жылы – ... ... ... жоғары баға» сценарийі барысында тауарлар және көрсетілетін
қызметтер экспортының өсу қарқыны жылына 15% артық ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы өсуі ... мен ... ... таза ... ... асып
түсетін болады. Ағымдағы шот профициті 2007 жылы ... ... ... ал 2009 жылы ІЖӨ-ге шаққанда 3% жетуі мүмкін.
Мұнай бағасының жоғары деңгейі және шетелдік инвесторлар сенімінің
тұрақты түрде ... ... ... жобаларын қосымша қаржыландыруды және
республика банктері мен кәсіпорындарының сырттан қарыз алу ... ... ... резидент еместер алдындағы
міндеттемелері 2007-2008 ... ... ... 2009 жылы өсім ... ... деп ... ... халықаралық резервтері мен активтерінің орташа жылдық
өсу қарқыны 25-26% болады. Бұл ... баға ... ... ... ... оның ... ... қарай үлкен қысым жасайтын
болады. Осы сценарий барысында Ұлттық қордың ... ... ... өсу ... ... баға ... салыстырғанда 3-6
пайыздық тармаққа жоғары болады.
Сонымен қатар мұнайға жоғары баға жағдайында банк активтерінің ... өсуі 2007 жылы одан ... ... жыл сайынғы өсу қарқыны 30-40%-ға
дейін біртіндеп баяулай отырып шамамен 50%-ды құрайды.
Осы сценарий үшін инфляция ... ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі құралдарының 2007-2009
жылдарға ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктегі аударылатын депозиттері – 990 ... ... ... ... ... – 860 ... ... айналыстағы
ноталардың көлемі – 530 млрд.теңге.
Мұнайға жоғары баға сценарийі үшін ... ... және ... ... көрсеткіштерінің болашақтағы динамикасына ... ... ... кезінде 2007-2009 жылдарға мынадай болжамдар
алынды. Көрсетілген кезеңде ақша ... ақша ... ... ... және банк ... ... ... жылдық
өсуі 40% – 41%-ды құрайды.Инфляция 2007 жылы 8,2%-9,2%, 2008 жылы – 8,0%-
9,0%, 2009 жылы – 8,0%-9,0% ... ... ... ... ... жылдарға арналған ақша-кредит ... ... ... жылдық инфляцияны мынадай деңгейде ұстап тұру
болады:
«капиталдың қалыпты ... ... ... ... ... іске асыру кезінде 2007 жылы 6,2%-7,2%, 2008 жылы – 6,0%-7,0%,
2009 жылы – 6,0%-7,0% шегінде;
«капиталдың көп ... ... ... ... ... ... ... кезінде 2007 жылы 7,3%-8,3%, 2008 жылы – 6,9%-7,9%, 2009 жылы –
6,9%-7,9% ... ... ... ... іске ... ... 2007 жылы 8,2%-
9,2%, 2008 жылы – ... 2009 жылы – ... ... ... ... және Орта ... ... көзделген басқа
да көрсеткіштер ұлғайту жағына қарай қайта қаралатын ... ... да ... айта кету қажет. Сонымен қатар валюта жоғары
баға сценарийі көрсеткіштерінен қарқынды асып ... және ... Орта ... ... ... көрсеткіштерден жоғары өскен
жағдайда ақша ұсынысы ... ... ... қол ... ... шығып кетуі мүмкін.
Бұл құжатта мұнайға қалапты баға сценарийі үшін, негізінен 2007 жылға
арналған ақша-кредит саясаты, оның ішінде ақша-кредит ... ... атап ... Одан ... ... ... ... 2007
жылдың нәтижелері бойынша нақтыланады. Мұнайға жоғары баға сценарийі іске
асырылған ... ... ... ... одан да ... ... ... Республикасы экономикасындағы инфляциялық процестердің
салдары
Қазақстан экономикасының дамуы оның ... ... ... яғни 1991 ... ... ... ... экономикадан
нарықтық экономикаға өту барысында 1991-1995 жылдар аралығында экономиканың
құлдырауы, қаржы ... ... ... ... ... ... процестің қарқынды орын алуына жол ашты.
Әлемдік тәжірибеде инфляциялық дағдарыс деп екі жыл ... ... ... ... ... Ал ... 1992-1994 жылдары
гиперинфляция болды. 1992 жылдан бастап ... ... ... баға ... ... ... бағаның кенет көтерілуіне,
сонымен бірге ... ... ... әсер ... 1993 жылы ... ... 6,3 есе, ал баға 21,7 есе ... 1994 жылы ақша массасы мен
инфляция қарқыны әрқайсысы 845 және 125%-ке ... осы ... ... 216 және 160% ... Ал 1996 жылы ақша ... өсу ... одан әрі
баяулап, инфляцияның біртіндеп төмендеуін байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция ... ... ... ... ... Ол үй ... ... қоржынының» үлес салмағын
есептеу негізінде бірсыпыра тауарлар мен көрсетілген қызмет бағасының өсу
индексінің қорытындысымен ... ... ТБИ ... ... ... біздің елде 275 тауарлар мен қызмет ... ... және ... ... ... өзгеруі ескеріліп ТБИ-нің
құрылымы да әлсін-әлсін қайта қаралады. 1995 жылғы әр ... ... ... ... 1996 жылы ... ... ... қоржынының»
төмендегідей құрамы бекітілді: азық-түлік – 62,6% (бұрынғысы 58,2), азық-
түлік емес тауарлар – 23,2% ... 30), ... ... ... ... ... инфляциялық дағдарыстың орны ерекше десек те болады.
Себебі 1990 ... ... ... құлдырауы, бұрынғы орталықтанған
экономиканың ақшаны құнсыздануға жібермей ұстап тұрған саясаты жойылып,
экономика ... ... бет ... ... ... ... ... Осының салдарынан Қазақстанда 1992-1994 жылдары тұтынушылар
тауарына инфляция деңгейі 2000%-дан асып ... ... пен ... ... ... ... күрт ... алып келді. Халықтың
ақшалай кірістері кеми бастады, еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... құйылуы кеміді, жалпы елде
кедейліктің деңгейі өсе бастады.
Тек қана елімізде 1995 жылдан бастап экономикада ... ... және ... ... ... түрі арқасында
инфляция қарқынының төмендеуі байқалды, ал оның төмендеуі өзімен бірге
елдің ... ... ... ... ... жағдайлардың
жақсаруына, экономикалық активті халықтың санының өсуіне, ... ... ... ... ... ... ... қаржы секторының
тұрақты дамуына және экономикалық өсудің белең алуына әкелді.
Қазақстанда реформаның алғашқы ... ... ... факторлармен айқындалды, олардың басымдары мыналар болды: азық-
түлік тауарларына және ... ... ... ... ... ... біртіндеп алып тастау, энергия ресурстарына ... ... және ... ... құнсыздануы. Одан кейінгі ... және ... ... ... ... сондай-ақ баға
белгілеу саласында жүргізілген саясат тұтыну тауарларына арналған ... – 1998 жылы ... ... ... ... ... Тұтыну
нарығындағы бағаның 1999 жылы өсіп кетуі, негізінен, теңгенің ... ... ... ... ал ... тауарларына және қызмет
көрсетулерге арналған баға өсімі 2000 жылы 9,8%-дан 2004 жылы ... ... ... ... алғанда 1995-2008 жылдары инфляция мынадай
болды: 1995 жылы – 60,3%; 1996 жылы - 28,7%; 1997 жылы – 11,2%; 1998 ... 1,9%; 1999 жылы – 17,8%; 2000 жылы – 9,8%; 2001 жылы – 6,4%; 2002 жылы ... 2003 жылы – 6,8%; 2004 жылы – 6,7%; 2005 жылы – 7,5%; ... ... 2007 жылы – 18,8%; 2008 жылы ... ... жөнінде шаралар
қолданылып жатыр./7/
2007 жылы желтоқсан айында тұтыну баға ... 2006 ... ... санағанда 118,8%-ды көрсетті. 2007 ... ... (18,8%) күрт өсуі ... Республикасының он жылдық тарихында
болмаған жайт еді. Тек 1999 жылы ғана ... ... ... ... ... жақындай түсті, яғни 17,8%-ды құрады./8/
Инфляцияның 1998-2007 жж. деңгейі
Соңғы жылдары елімізде инфляция деңгейі төмендеп келе ... ... ... ... не әсер етті ... сұраққа
жауап іздер болсақ, онда сөз жоқ, айналымдағы артық ақшаның азаюы Ұлттық
банктің нақты тежегіш құралы болғандығын ... ... ... 1-2 жыл ... банк ... алтын валюта сақтық қорын толықтыру үшін ішкі рыноктан
көп мөлшерде валюта сатып алған еді. Бір ... 136 ... және 127 ... ... кезде қомақты сомаға валюта сатып алынды. Қазір бір доллар 120
теңгені құрайды. Міне, осы ... ... ... ... ... ... 2007 ... инфляция 18 пайызды құраса, оған ең басты
кінәлі айналымдағы ... ... Бұл ... 400-500 ... ... ... Өткен жылдың тамызынан бері екінші ... ... ... ... ... Қарыз валюта есебінде қайтарылуы керек.
Ұлттық банк сақтық қорындағы валюта қайтадан теңгеге айырбасталады. Сөйтіп,
айналымда жүрген артық ... ... ... банк ... түсті./5/
Ағымдағы жылы мамырда инфляция өткен айдың ... ... асып ... ... Бағалардың ең жоғарғы ... ...... ... ал ... ... ... 0,6%-ды құрады.
Халыққа ақылы қызмет көрсетулер бағасы 0,9%, азық түлік емес ... ... ... бұл ... жалпы өсіміне 0,2%-дан қосты.
Азық түлік тауарлары рыногында баға өсімінің өсу қарқыны ... ... ... 0,7%, ... ... дейін байқалды.
Нан мен жарма өнімдері бағасы 2,7% ... Бұл ... ... 1,8% және ... ... қымбаттауынан болды. Ет және ет
өнімдері бағасының өсімі 2% құрады. Азық түлік емес ... ... ең ... ... ... ресурстары: дизель отыны – 8,2%, бензин – 1,8%-ға
қымбаттады. Жуғыш және ... ... ... ... 2,2%, жеке ... ... 1,3%, ... өнімдеріне 1%, дәрі дәрмектерге және
үйге қажетті заттарға 0,7%-дан, киім және аяқ ... 0,4% ... ... ... ... тұрғын үй коммуналдық қызмет көрсетулердің
бағалары тарифтері 0,5%-ға өсті. ... жол ... жол жүру үшін ... ... көлігімен 1,3%, әуе көлігімен жүру төлемі ... ... мен ... үйлердің қызметтеріне баға деңгейі –
1,7%, медициналық мекемелердің қызметтеріне – 1,1%, ... пен ... – 1% , ... беруге – 0,2%-ға өсті.
2008 жылғы қыркүйекте жаңа үйдің бір шаршы метрін сату ... ... орта ... 157,1 мың теңгені құрап, өткен аймен
салыстырғанда 0,5%, ... ... үйді ... сату ... ... ... мың теңге болып, 3,9%-ға азайды.
Негізгі тамақ ... ... ең ... ... ... ... жан ... шаққандағы күнкөрістің ең ... ... 11,5%, ... айға ... 0,6%-ға өсіп, 12004 теңге
құрады. 2008 ... ... оның ... ет пен ... сатып алуға
жұмсалған шығыстардың үлесі 18,8%, сүт, май-тоң май өнімдері мен жұмыртқаны
16,4%, жемістер мен көкөністерді 13,6%, нан ... 9,2%, ... шай ... ... ... ... ... үлесі 2% құрады./9; 30-
31б./
2005-2008 жылдардағы инфляция
Пайызбен өсуі,төмендеуі
2005 2006 2007 2008
2008 жылы ... ... ... ... деңгейі 0,6%
болды. Азықтүлік тауарлары бағасы 0,6%-ға, азықтүлік емес ... ... ... көрсетулерге баға 0,9% өсті. Азықтүлік тауарларының ішінде
жұмыртқаға ... өсуі ... ... яғни 5%, ... емес тауарлардың
ішінде отын 5%-ға өсті. Ал тегін емес қызмет көрсетулердің ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы инфляция
Пайызбен өсуі, төмендеуі
| |2008ж. |2007ж. |2007ж. |2008ж. |
| ... ... ... ... |
| | | | |2007ж. |
| | | | ... |1,0 |4,5 |19,5 |19,0 ... ... |1,0 |3,9 |19,0 |18,5 ... ... ең ... |5,4 |24,6 |23,4 ... ... | | | | ... ... мен | | | | ... ... | | | | ... табысы ең |0,8 |4,4 |17,5 |17,2 ... ... | | | | ... ... | | | | ... мен ... | | | ... | | | | ... ... ... тұрақтанып, экономиканың тұрақты өсуіне
байланысты және елдегі қаржы рыногының рынок талаптарына сай ... етуі ... ... етіп ... заңды тұлғалар мен халықтың,
инвесторлардың сеніміне ие ... ... ... ... несие
берушілер, инвесторлар, ... ... қор ... ... ... Қазақстанның ұлттық валютасы теңге соңғы жылдары тұрақты
төлем құралы ғана болып қалмай, еркін ... ... ... және бүгінгі таңда теңгеміздің тұрақтылығы, сондай-ақ АҚШ
долларына қарағанда нығаюда көрініп отыр. әрине бұл ... ... және ақша ... ... ... ТМД ... ... қаржы секторының ең қолайлы реформаланғанын көрсетіп отыр./9;
31б./
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, инфляция қоғамның экономикалық және ... ... кері ... ... өз кезегінде көптеген
экономикалық факторлармен байланысты болып келетін және экономикада ... алып ... ... ... болып табылады.
Бүгіндегі Қазақстан экономикасындағы және оның ... ... өсуі ... ақшаның сатып алу қабілетінің
құлдырауымен ғана емес, сонымен ... ... ... ... жалпы
қолайсыз ахуалымен де байланысты. Инфляцияға өндіріс пен ... әр ... ... ... ... ... қарама-
қайшылықтары себепші болып отыр./11/ Инфляцияның әуел бастағы ... ... ... ... ... ... мен ... сұраныс пен
ұсыныс, мемлекеттің кірістері мен шығыстары, айналыстағы ақша массасы мен
шаруашылықтың ақшаға ... ... ... ... ... ... инфляциялық процестер шаруашылықтың
жалпы құлдырауымен, экономикалық ... ... тым өсіп ... ... ... өндірістің шикізат бағыттылығымен,
ұлттық валютаның шетел валютасымен салыстырғандағы бағамының төмендеуімен
байланысты болып отыр. ... ... ... ... ... ... ... жою инфляцияға қарсы саясат жүргізудің ... ... ... ... ... экономикасындағы инфляция қарқынының
өсуі негізінен ұлттық экономиканың әлі де болса шикізаттық ... ... ... ... ... ... ... қарқында өсуі,
соның нәтижесінде тұтынушылар табысының өсіп, олардың ... ... ал осы ... ... ... ... шетелдік
өнімдердің болуы, отандық өңдеу өнеркәсібі салаларының ... ... ... ... ұсынысым: еліміздегі қазіргі таңда орын алып
отырған инфляцияның қарқынын азайтып ... үшін ... ... құралдарын одан әрі жетілдіру, мемлекеттің ақша-несие саясатының
экономикадағы рөлін арттыру, бағалардың өсуін ... ... ... ... ... өз ... алу, ұлттық экономиканың әлемдік экономикаға
тәуелділік деңгейін ... ... ... ... мен ... әрі ... ... экономикадағы Қазақстандық экономиканың,
теңгеміз бен экспортқа ... ... ... ... керек. Сонда ғана еліміз алдағы жылдары әлемнің барынша дамыған
50 елінің қатарына ... ... 1. Р.О. ... Қ.Ә. ... Ә.Қ. ... Ж.Ш. ... ақша ... және несие». Алматы, 2008.
2. Көшенова Б.А. ... ... ... ... ... Оқу ... /
- ... Экономика, 2000 – 328 бет.
3. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., ... ... А.Ғ. және т.б. ... – Алматы: Экономика, 2006. –
480 бет.
4. С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші ... ... және ...... ... 2004. – 248 бет.
5. С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші ... ... және ...... ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
6. www.national bank.kz
7. Инфляциямен күрес // Айқын. – 2008 – 9 қаңтар.
8. Сатиева // ... – 2007 – 8 ... ... ... мен оның өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық
дамуының статистикалық ... 2008 ... www. google. ... Н.Ә. ... «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
қатарына кіру ... ...... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы туралы34 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляция саясаты30 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляцияға қарсы жүргізілетін саясат27 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Инфляция жайлы46 бет
Инфляция; мәні, себептері және әлеуметтік жағдайы18 бет
Макроэкономика үлгілердің экономикалық мәні10 бет
Макроэкономикалық өлшемдер4 бет
Макроэкономикаға кіріспе.Макроэкономиканың пәні және әдістемесі200 бет
Экономикалық өсудің мәні7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь