Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы

Қандай бір өнер саласы болмасын, дәстүр мен жаңашылдық ешқашан маңызын жоймайтын мәселе. Уақыт пен кеңістік өзгергенімен өмірде қалап алынған фәлсапалық танымы терең ғасырларға жететін құбылыстар өзінің ізінен қалыптасқан бір жолды қалдырып отырады. Ол уақыт өте келе дәстүрлі, нағыз бастау бұлаққа айналады. Өзгелер осы дәстүрді үйреніп, соның нәтижесінде өзге де бір жаңа құбылыстырды дүниеге алып келеді. Дәуірдің талабына қарай ол – ең озық, жаңашыл танымды қалыптасырады. Алайда, шығармашылық даралықтың қалыптасуында белгілі бір логика, заңдылық бар. Кәсіби суретші өзінен алдыңғылардың тәжірбиесіне «тұтынушылық» сипатта келуі тиіс, яғни оны қазіргі заманғы құндылықтар деңгейінде қарастыруы қажет. Ол үшін өнер тарихын зерттеу кезінде әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктерін абстрактылып, жалпы білім деңгейінде меңгеру маңызды емес. Суретші оларды өз санасында ойлау және сезім арқылы қайта өңдеуден өткізуі тиіс. Өткен дәуір тәжірбиелерін меңгеру жолында суреткерді өзіндік ерекшеліктер күтіп тұр: ол өз дарынына үйлеспейтін әсерлер мен дәстүрлердің қаншалықты ғажайып құбылыс болса да ол тасада қалып қоюы мүмкін. Майдың судың араласпайтыны сияқты, суреткердің шығармашылық «мені» мен оның кейбір алдыңғы суреткерлердің тәжірбиесі де кейде бір-бірімен байланыспай жатады. Соңғысы көбіне ұлттық әдебиет пен өнер бұрмаланатын немесе жете бағаланбайтын сияқты орын алады. Әлемдік классика – ұлттық мәдениеттің терең негіздерінен бөлек қабылданады. Таланттың туған топырақтан тамыр үзуі осылай жүріп отырады. Көп ғасырлық өнер тарихында ұлттық негізден абстракциялана отырып, өзіндік болмысқа ие болған ірі ақынды, прозаикті, кескіндемешіні, композиторды табу мүмкін емес. Талант өзге тілді мәдениетті қабылдап алады. Айталық, шыққан тегі поляк Францияның ұлттық ақынына айналады, француз өзін Ресейдің шебері ретінде таниды. Басқаша айтқанда, бір ұлттық ортадан келесісіне өтуі мүмкін. Бірақ қиын, әрі сирек жағдайда ұшырасады. Суреткердің ұлттан тыс дамуы – проблемалық мәселе болып табылады. Әлемдік классикалық әдебиетте орыстың ұлы ақыны Пушкиннің образы озық үлгі болып табылады.Пушкиннің ғаламат туындылары қай тілге аударсаңыз, сол тілде жүрекке жылы тиіп, төл туындысындай әсер береді.
Сонымен, дәстүр мәселесінде мәдениетте қазірше ұлттық факторлар аксиологиялық роль ойнап тұрған шақта, ұлттық бастаулар туралы ұмытпау қажет. Кеңес дәуірінде «Вопросы литературы» журналының кезекті бір санында жазушының дәстүр мен жаңашылдықтың үйлесімі туралы сауал қойылғанда төмендегіше жауаптар алынды.
Бір жаңашылдыққа – көркемдік ойлаудың өзіндік стилі, келесісіне – жаңа тақырып, үшінші біреуіне ерекше формальді және техникалық тәсілдер, төртіншісіне – дүниені эмоциялық қабылдау тәсілі тән болып келеді.
«Вопросы литературы» журналының сауалнамасына берілген жазушылардың жауаптары мұның көп мағыналыған білдіреді. Соның ішінен кейбір жауаптарды келтірейік.
1. 1. Л.Толстой. Собрание сочинений, т. Х, стр. 717.
2. Қабдолов З. Сөз өнері. А., 1997, 164 б.
3. Әуезов М. Жыл келгендей жаңалық сезінеміз // ХХ томдық шығармалар
4. Қирабаев С. Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті. А., 1998 ж., 3 б.
5. Қирабаев С. Көп томдық шығармалар жинағы . А.,2007 ж., 14 б.
        
        Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы
М.Көпбаева, Ф.ғ.к., М.Әуезов ат. ОҚМУ
Шымкент қ.
Резюме
В статье рассмотрены пути развития и своевременные ... ... ... қазақ әдебиетіндегі дәстүр мен мен жаңашылдық мәселесі
қарасытырылған.
Қандай бір өнер саласы болмасын, дәстүр мен жаңашылдық ешқашан маңызын
жоймайтын мәселе. Уақыт пен ... ... ... ... ... ... ... ғасырларға жететін құбылыстар өзінің ізінен
қалыптасқан бір жолды қалдырып отырады. Ол ... өте келе ... ... ... ... Өзгелер осы дәстүрді үйреніп, соның нәтижесінде
өзге де бір жаңа құбылыстырды дүниеге алып келеді. ... ... ... – ең ... жаңашыл танымды қалыптасырады. ... ... ... ... бір ... ... бар. Кәсіби суретші
өзінен алдыңғылардың тәжірбиесіне «тұтынушылық» сипатта келуі ... ... ... ... ... ... ... қажет. Ол үшін өнер
тарихын зерттеу кезінде әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктерін
абстрактылып, ... ... ... ... маңызды емес. Суретші оларды
өз санасында ... және ... ... ... өңдеуден өткізуі тиіс. Өткен
дәуір тәжірбиелерін меңгеру ... ... ... ... тұр: ол өз ... ... әсерлер мен дәстүрлердің қаншалықты
ғажайып құбылыс ... да ол ... ... қоюы ... Майдың судың
араласпайтыны сияқты, суреткердің шығармашылық «мені» мен оның ... ... ... де ... бір-бірімен байланыспай жатады.
Соңғысы көбіне ұлттық ... пен өнер ... ... жете
бағаланбайтын сияқты орын алады. Әлемдік классика – ұлттық мәдениеттің
терең негіздерінен ... ... ... ... ... ... үзуі
осылай жүріп отырады. Көп ... өнер ... ... ... отырып, өзіндік болмысқа ие болған ірі ақынды, прозаикті,
кескіндемешіні, ... табу ... ... ... өзге ... мәдениетті
қабылдап алады. Айталық, шыққан тегі ... ... ... ... ... өзін Ресейдің шебері ретінде таниды. Басқаша айтқанда,
бір ұлттық ортадан келесісіне өтуі мүмкін. Бірақ қиын, әрі ... ... ... ұлттан тыс дамуы – ... ... ... ... ... ... орыстың ұлы ақыны Пушкиннің образы
озық үлгі болып табылады.Пушкиннің ғаламат туындылары қай тілге аударсаңыз,
сол ... ... жылы ... төл туындысындай әсер береді.
Сонымен, дәстүр мәселесінде мәдениетте қазірше ұлттық ... роль ... ... ... ... ... туралы ұмытпау
қажет. Кеңес дәуірінде «Вопросы литературы» журналының кезекті бір санында
жазушының дәстүр мен ... ... ... ... ... жауаптар алынды.
Бір жаңашылдыққа – көркемдік ойлаудың өзіндік стилі, ... ... ... үшінші біреуіне ерекше формальді және техникалық тәсілдер,
төртіншісіне – дүниені ... ... ... тән ... ... ... ... сауалнамасына берілген жазушылардың
жауаптары мұның көп мағыналыған ... ... ... ... ... «Менің ойымша, шығармашылықтағы ізденістер, басты ... ... ... ... ... өз ... мен оның адамдары
туралы танымдық материал беру үшін мазмұннан басталуға ... ... ... «Кез ... ... ... ... адамнан басталып,
адаммен аяқталады. Адам өзгереді. Мен үшін оның рухани ... ... әрі ... ... ... адам ... ... «Жаңа суретші – бұл ең алдымен дүниені жаңаша
көре ... он ... ... ... жаңа ... ... жаңа бір
тұтас психологиялық микроком».
Л.Промет «Біздерді толғандыратын, ... ... ... ... ... ... түсетін, ішкі дүниемізді байытатын, біздердің
эстетикалық қажеттіліктерімізді қанағаттандыратын ... жаңа ... ... ... ... ... барлығы (Қазіргі өмірдің жаңа құбылыстары)
суретшінің алдына ... ... яғни ... дәуіріміз бен
қазіргі адамның сипатына сай келетін ... ... ... ... ... және дүниетанымдық бағыттары бойынша бір-біріне
жақын ... ... ... Жаңашылдық табиғатына деген
олардың ... ... ... ... ... олардың әрқайсысы
өздері үшін маңызды әрі қажет бір ... ... ... ... ... психологиялық ішкі жағынан келеді. Оған туындының жаңаша
ойландырғаны, жаңа ... мен ... ... ... Пішін мен тақырып
мәселесі ол үшін ... ... ... ... ... ... көздеп отыр. Ол үшін негізгісі – адамдарды ... ... өз ... туралы жаңа танымдық материал беру. Ион Гобану ... ... ... міндеті ретінде қарайды.
Осындай түрдегі сан алуан пікірлер түрлі дәуірлердегі суретшілердің
түрлі шығармашылық ... ... ... ... ... ... саны ... түсетін болады, адамды абдыратпауға ... ... ... ... ... ... жеке ... өнердің шынайы деректеріне сүйенеді. Өнер тарихынан жаңашылдық
мәселесіне ... ... осы ... кез келгенін растайтын
көптеген мысалдар келтіруге болады. Мәселен осы көзқарастардың ... ... деп, ... ... абсолюттік жалған деп танудан
тұрмайды. ... ... ... ... ... ... оның градациясы мен критерийінен анық көрінеді.
Осы мәселемен көптеген өнер теоретиктері айналысты. Кезінде оның
сенімді ... ... ... мен ... ... мақаласында
В.Г.Белинский берген болатын. Белинский ... ... ... екі түрін қарастырады: ... ... мен ... ... ... жан-жақты сипаттайтын түрі мен «кемеңгер ... ... ... ... түрі. Осы екініші ... ... ... ... ... ... мен ... «Кемеңгер талантты» суретші қажеттілігіне қарай біржақты келеді.
Кемеңгер өзі өмір ... ... ... өмірдің тұтас саласын қамтып,
толықтырады, кемеңгер талант – оның бір ... ... ... ... пен ... ... ... арасын бөліп тұратын алып кеңістікке
қарамай, ол көптеген еліктеушілерді тудыратын, бірақ бірде-бір өз ... ... ... дүниеге әкелмейтін, оны меңгеру мүмкін болмайтын
сол бір ... пен ... ... ... ... шығармашылығы жан-жақты әрі бәрін қамтитын сипат алатын
жаңашылдықтың жоғары идеясы ретінде ... ... ... ... ... ... жай ғана ... қандай да бір
немесе бірнеше аспектілерді өзіндік болмысқа ие болып келеді (іс ... ... ... ... салыстыру кезінде ... ... ... ... жаңашылдық кешенді сипатқа ие. Бұл ... ... ... ... ... ... жұмыс кезеңдерінде осы
компоненттердің кейде онысына, кейд ... ... ... ... өнер туынды өзгешелік дәрежесін бағалау кезінде ... ... ... алуға болмайды, өйткені әрбір туынды –
біртұтас құрылым. Оның ... ... ... ... ... Осы құрылымның әлдебір ... ... ... жүйенің
дидактикалық өзара әрекеттесу заңы бойынша оның барлық элементтеріне
әсер етуі ... Олай ... ... жүйе ыдырайды. Осыған ... ... таза ... ... таза ... жаңашылдық
деп тану қателікке ұрынады.
Өнердің қарапайым аксиомасы бар. Көркем туынды өзі үшін ғана ... Ол ... ... үшін ... ... өзі автордың адамдарға
деген толық қызығушылығы жоқ ... ... ... да ... ... Ол рухы ... ... жақын адамдар ортасын интелектуалды элитаны
немесе ... ... ... ең кемеңгер немесе олардан барлығын бірге өз
ортасы деп ... мәні ... ... автордан субъективті бағытына
қарамай, көркем туындының объективті мәні көп жағдайда тұтынушы ... ... ... көрермен үшін шынайы немесе әлеуетті маңыздылығымен
анықталады. Бұл дегеніміз, туынды ... ... ... ... философиялық эстетикалық құндылықтардан құралуға ... ... ... ... жаңа ... ... жай ғана ... емес, сондай-ақ осы ... ... жаңа ... ... де ... Олар ... ... жұрттың осы
туындыға деген объективті қызығушылығын анықтап береді.
Суреткердің тарапынан шығармашылық жұмыстың құндылық аспекті қай шамада
ұғылып, ... Бұл ... ... ... дәуірден түрлі
жағдай, дүниетаным, жеке өмір ... осы ... ... ... ... ... көңіл күйдегі суреткерлерге өз ... ... оның ... және ... ... ... ... осы маңыздылықты азды-көпті дәрежеде терістейтін мысалдар да
белгілі. Терістеу жағы белгілі бір ... ... тән. Олар ... ... этикалық әлеуметтік миссиясын дұрыс бағаламады. Бұл
факты егер ... ... ... ... мағынасын ескерер
болсақ едәуір тосын жай болып табылады.
Егер осындай жете ... ... өз ... ... үміт ... және өз ... жеке қатынастарға
негізделетін жазушы үшін бұл кешірімді болса, онда ол ... даму ... ... ... ... бойынша қарастыратын сыншы
немесе ғалым үшін дүдамал жайт.
Осы ерекшеліктің бір жаңа – көркем жаңашылдықтың ... ... ... жоғарыда атап өтілді. Енді ... ... ішкі ... және оның ... ... ... ... дәстүр деген не? Түрлі анықтымалық басылымдарда, сондай-ақ
монографиялық зерттеулерде ол өнерді дамытудағы, ... ... ... игерудегі сабақтастық, классиктерден оқып үйрену ... ... – деп атап ... ... - ... ... жүздеген рет қайта оралатын боламыз (Пушкиннің «Евгений Онегин»
сияқты), ... ... ... өлім жібі ... да ... ... ... бұрынғы тиімді шығармашылық тәсілдерге үйренетін боламыз.
Мұның өзі ой алынған, әмір етілген және сезілетін ойды дұрыс құрып, ... ... ... ... мәнісі өз өнеріміз «бөтен» өнерден жақсы деген де емес.
Бұл ... Гете мен ... ... пен ... ... ... Эйнштейн мен Гаплинді салыстыру негізінде мүлдем қолдануға
келмейді. Үлкен шеберлер ұлты мен ... ... ... ... суретші үшін «өздерінікі» болуға тиіс.
Әрине, ұлттық дәстүрлерге мұқият ... бөлу ... және ... ... ... Бұл үрдістер көркем құбылыстарды біржақты әрі паң
сезіммен бағалауға әкеліп, мәдениеттің жауыз дұшпандары ... ... ... ... тұрған суреткерге эстетикалық білімнің ұлттық
және интернационалдық ... ... ... ... әдіс ... жағынан алағнда, отандық өнерді тұрақты әрі жан-жақты зерттеймейінше,
шетелдік өнерді үйлесімді меңгеру мүмкін емес. Келесі жағынан ... ... ... ... бір ... – бұл ... ... терең
білу.
Көзбен көрген, оқыған және естіген жайттардың қайталанбас
трансформацияны осы ... ... ... ... Бұл ... бүкіл
сыртқы эстетикалық тәжірибе суретші тұлғасының ажырмас бөлігіне айналады.
Осы тұрғыдан алғанда, ... ... ... озық ... Ол ... ... білімге ие болды. Ол орыс фольклоры мен
Пушкиннің поэзиясын, Л.Толстойдың прозасын және ... ... ... ... ... мен ... ... трагедияларынан,
Золяның романдарынан, Рагнердің музыкасынан мол хабары ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық
тарихын талдай отырып, ол ... тән ... ... деп атап өтті.
«Потемкиннің» ата-бабалары әр ... ... ие. Осы бір ... және еске ... ... ... ... рәсімдеуге ықпал
етті екен. Бұл ойдың өзі алайда, өзі ... іске ... және ... осы ... ... жағдайдағы пафостық. Эйзенштейнге ... мен еске ... ... бастау көздері туралы айту қиынға
соғатын. Себебі олар оның санасында бір-бірінен және ... ... ... өмір ... Оның ... «меніне» терең сіңісіп, онда таралып
кеткендей болатын. Сондықтан «Потемкин ... ... ... ... өзге ... элементтерді, көркем цитаталарды табу мүмкін
емесболатын. ... ... ... аз ... туындыларында
табылатын.
Эйзенштейннің фильмінде шебер қолданатын ... ... ... әрі шешімді болғаны соншалық, кірме элементтер
мүлдем жоқ, ал фильм ... ... жаңа ... құбылыс ретінде дүниеге
келді. Осындай ішкі үйлесімдік трансформация, алғашқы ... ... ... ... ... ... және ... құрайтын өмірлік
материалға байланысты.
Мұндай біздер суретшінің адамзат мәдениеті тәжірибесін үйлесімді
меңгерудің тағы бір ... ... Оның ... ... ... ... ... маңызы зор. Әрбір нағыз суретшінің басты
ұстазы өнер ... ... өмір және оның ... ... ... білімі деп айтылатын жайт ... әрі ұзақ ... ... ... ... ... ... әрбір суретші
дүниені кітаптан қабылдау кезеңінен өтеді. Ол ... ... ... ... және ... призмасы ... Осы ... ол ...... күйде өз жұмысында ... ... жаңа ... еліктейді. Тіпті кейде өзгенің емес, өзінің
бақылауларына сүйенеді. Туындыларында нан мен ... тең ... ... ... Міне, парадокс қайда жатыр? Дүниені өзгелердің
көзімен көреді. ... жас ... ... ... ... қарай емес, өнерден
өмірге қарай бет түзейді. Өмірде қалыптасқан ... ... ... Н.И.Пименов өзінің жастық шағы туралы, ... ... ... (20 ... ... жоғары мемлекеттік
көркем-техникалық шеберханалар тәрбиешілерінен құралған Мәскеудің жас
кескіндемешілері ... еске ала ... ... ... ... ... ... болатындығын атап өтеді. Ол да өнерге ғашық болды,
тіпті кейде ... та ... кезі ... ... бұл әсер сөнгендей
болды. Сөйтіп, өмірге деген ғашықтық бастау алды. ... ... ... осы екі ... жағдайын қарсы қойып отырған жоқ. Ол осы екеуінің
арасында қарапайым емес, ... ... бар ... ... ... ... көркем тәжірибесін игеру оң сипатты ғана емес,
сондай-ақ теріс мәнді ... де ... ... ... еске алған жөн. Барлық мемуарлар
оның ... әрі ... ... атап ... Сондай-ақ
Пушкиннің Петербургтік танысы О.С.Смирнова айтып өткендей, өзге ақын өзін
ұялтады деп таныған. ... ... ... ... ... ... жоғары бағалады, кітаби ілімнің оң және ... ... ... ... ... ... ... жазушымыз И.Ефремов былай деп
айтады. «Әлемдік әдебиет мұраларын ... ... өз ... ... бола ... Бұл ... ... Бірақ, осы мұраға сүңгіп кетуге
де болмайды. Қайсыбір жазушының шығармашылығы күшті әсер еткеніне ... есте тұту ... ... ғана ... ... адам өз ... өз елі
мен халқының баласы. Сондықтан жазушы өз ... ғана ... ... де ... ... Бұл ... ол өз ... үшін өткен дәуірлердің
алыптарынан де ғаламат болып ... ... ... ... ... кемшілік - өткен дәуір жазушыларына шектен тыс бас ұру. Шындығында
да олар ұлы шеберлер болды. Алайда, егер осы ... ... ... ... онда ол ... ... біруге еліктеу) жағдайға өтеді. Бұл
эпигондық сөз ... ғана ... ... ... және ... де орын ... Бұл ... кез-келген адам ұрынады, бірақ
әркімде осы ... ... ... ... үйрене отырып, өзімен-
өзі болуға тиіс». [3,69-72]
Евремов мәселені өршіте түседі. Ол ... ... ... деп ... ... ... ... меңгеру мәселесін теориялық
жақтан түсіндіру схемасы шеберіне сыймайды да. Бұл ... ... ... ... ... және ... өнер туындылары өте көп, олар ... ... ... заман суретшісі одан алуға ... ... ... алады. Бұл жағдайда ол өз ... ... ... ... кезде келіспеуге болмайтын бір үрдіс –
дәстүрді тек оң ... ... ... ол ... ... реакциялық дәстүр енді
дәстүр емес. Әсіресе, В.Солоухин былай деп пайымдайды. «Дәстүр» ... тек ... ... ... ... ... өнерден барлық ұсақ
және жалған нәрселер түсіп қалып, дәстүр жасалады. ... ... ... ... ... ... ... болғаны ғой.
Біздің көзқарсымыз бойынша дәстүр әр түрлі болады. Жаман және
жақсы, прогрессивтік әрі ... ... және ... ... барлығы да
кейде шығармашылықты бір ғана суретшінің ... ... ... ... ... мұрасынан ұлы гуманизмді де, ... де, ... ... де және ... ... ... да, ... да ницшелікті де, христиандық
діншілдікті де табуға болады. Сондықтан ХХғ. ... ... ... ... пен Леонид Леонов, Марсель Пруст пен ... ... ... Олардың әрқайсысы Достаевскийді өзінің
дүниетанымдық және ... ... ... ... ... прогрессивтік, жақсы, жаман сияқты қайсыбір дәстүрді
бағалау әлі де болса оның ... өмір сүру ... анық ... ... ... бойы өмір ... нашар дәстүрлер де болады.
Ескіріп бара жатқан жақсы дәстүрлер де бар. Өз ... ... ... ... емес пе? ... біздің дәуірімізде
ассоциативтік тәжірибе дамуына байланысты әдеби тәжірибеден ... ... ... Кезінде әдебиеттен тараған мифологиялық образдар,
теңеулер мен реминисценциялар да жоғалып кетті емес ... өз ... ... ... Яғни дәстүр мен
жаңашылдық мәселесін ... ... ... ... ... ... ... жайттар көп сияқты. Мәселен, «суретшінің» өз ... ... ... ... бас ... схемаға кейде тағы бір маңызды жайтты қосады. Суретші көптеген
дәстүрлер ішінен өзіне үндесетінін ... ... ... деп ... ... осы ... пікірдің авторлары мазасыз, солай бола ... ... бой ... ... ... ... дұрыс және
өмірлік қабілетті дәстүрлерді таңдап алу ... бас ... ... ... өнер ... даму да ... құбылыс, ол да ... ... жаңа саны ... ие ... ... ... тарихи жағдай оған қашанда өз ... ... ... ... саяси рухани және экономикалық дамуы өнер атаулының
дамуын, өркендеуін тездетіп, оның жаңа ... ... ... ... нәтижесінде әсері мен көркемдігі айрықша жаңаша талап-тілекке
жауап беретін жаңа ... ... ... ... ... ... алға қарай ұмтылған халықтың асыл ... ... ... ... жеке ... ... ... Өнердің
ішіндегі көп жаңару мен жаңғыруды ... ... көп ... бірі ... ... әдебиетінде дәстүр мен жаңашылдықты мәселе ретінде қарар
болсақ, біздің көркем әдеби туындыларымыздың ... ... ... ... дәуірлерден басталады екен. Халық шығармашылығынан туындаған,
соның ықпалымен ... ... ... бұл ... ... ... ... ұзақ кезеңді қамтиды. Негізінен түпкі ой
жаңа дәуір үшін, халықтың жан-жақты дамуы үшін ... ... ... ... шығармашылық ізденісіне, көркемдік жаңашылдықтың өзіне
дұрыс тірек бола алатын ... ... ... ... және ... туралы болып отыр. Бұл мәселені шешуде әр ... ... ... ... мен ... ... пен өнердің даму барысындағы
сабқтастық пен ... ... пен ... жасауды, бұрынғы мен
соңғының байланысын білдіретін ұғым. ... ... бойы ... ... ... мен ... ... мән-мағынасы бай,
дәрежесі жоғары заман ... ... ... ... тар
шеңберінен шығып, болашаққа кең жол ... аса ... ... әсер ... осы ... ... ... Оның белгісі, ең алдымен,
еңбек пен ой-сананың дамуынан, ... ... мен ... ... Даму ... жаңашылдықтың өзі біраз уақыттан
кейін дәстүрге айналады, келесі сатыда басқа ... туып ... мен ...... ... ... ескі мен жаңаны
жалғастырады, тарихпен бірге ... ... ... ... ұшырап отырады. Дәстүрдің кейбір тұрақты ... ... ... ... ... туған алуан түрлі көріністер
шығарманың ұлттық нақышынан ... ... ... мен түр бірлікті
білдірсе, ұлттық дәстүр мен түр ... ... ... түседі.
Ұлттық дәстүр – тез өзгеріп ... ... кете ... ... ... ... ... адамның өмір танудағы жаңа ұғым-
түсініктеріне байланысты ... ... мен түр ... ... ... Бұл тұрғыда кейбір ... ... ... жаңаша суреттеу, бейнелеу, сөз ... ... ... Әсіресе, жаңа өзгерістер мен құбылыстарды аңғаратын соны
бейнелеу құралдары жасалады. Бұл - ... ... ... ... ... айырмы болады. Дәстүр белгілі бір дәуір
ішінде өзгермесе ... ... аз ... ... ... шығармада айтылмақ ойдың мән-мағынасына, идеясына ... ... ... ... ... ... – ұзақ дәуірдің жемісі. Бірақ
дәстүрлер мен жаңашылдықтың ... ... ... гөрі ... ... ... тәжірибие дәлелдеді.
Көркемдік прогресс оларды бір-біріне әсте ... ... ... ... ... ... анықтап, соның нәтижесінде
жаңаның қалай ... тек ... ... ... мұраны
шығармашылықпен дамыта және байыта отырып туатынын көруге ... ... ... ... ... ұлы дәстүр – жаңашыл
суреткердің шығармашылық ашылыстарының ... ... ... ... ... дамыта және әзірге қол жеткен
межеден шыға отырып, өнерде жаңа жол ... һәм ... үшін ... ... эстетикалық табыстарын айтушылар болды ... ... де ... де, алға қарай жаңа жылжу да маңызды). Дәтүр мен ... ... ой ... танымал жазушы Т.Әбдіков былай дейді:
«Дәстүршілдік пен жаңашылдық, менің түсінігімде, ... ... ... Біздің қазіргі дәстүрлі әдебиетіміз де ... ... ... болып енген». Әр заман тіршілігіне ... ... жаңа өмір ... жаңа ... жаңа ... Оның бәрі ... пен ... өз бояуымен көріне білуге
тиісті. Сондықтан жаңашыл әдеби бағыт, негізінен, пайдалы оң ... одан ... ... күні өткен, ескірген қазына, ... ... ең ... нәрсе деген тұжырым тумаса керек.
Жиырмасыншы ғасырдың басында орыс ... ... ... ... жаңашыл авангардистік бағыттар ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ олардың
ешқайсысын ... ... ... ... асыл ... деп айта ... сатылап дамитын ғылымнан бір өзгешелігі – ... ... ... ... қай ... ... құны мен ... жоғалтпайтындығы. Мәселен, біздің
дәуірімізден 5 ғасыр бұрын өмір сүрген Эсхилдің «Бұғауланған ... ... ... ... ... билікке қарсы күрес
идеясы әлі күнге дейін ... ... ... ... мен ... ... ХХ ғасырдың басында
жаңа пайда болған проза саласында үлкен маңызға ие ... ... ... ... ... ұлтының жазушылары үшін прозаның жанрлық қыр-сырын
оқып үйрену – батыстың және шығыстың классикалық туындыларын оқып ... Жай ғана оқып ... ... Озық ... ... ... ... жанрдың жаңашыл ағымдары мен бағыттары төл әдебиетімзде
тап осы кезеңде қалыптасты. Ж.Аймауытов, М.Дулатов, ... ... ... ... ... ... жаңашыл
мазмұндар, жас қалыптасып келе жатқан әдебиетімізде биік мәнге ие ... ... ... ... жаңалығы уақыт өте келе дәстүрлі,
қалыптасқан үйрену мектебіне айналды. ... ... ... осы ... ... ... баға берді: «Ең алдымен осы
заманғы қазақ прзасы басталар шағында туған ерекше ... ... ... ... пен ... ... ... – кең құлашты, биік өрелі, алып
жазушы. Ол – ... ... ... ... ... ... сол ... шыншыл, реалистік сан алуан тамаша суреттерін жасады». [5,25]
Шын ... ұлы ... ... ... ... прозасындағы жаңа
құбылыстар араға уақыт сала келе ... ... ... ... ... ... жартысында қалам ұстаған суреткерлердің барлығы ... ... ... мен ... үлгі ... ... ізімен жүрсе,
эпикалық арнасы үлкен жанрларда шығарма жазғанда М.Әуезовтің «Абай жолы»
романын жазудағы көркемдік кеңістігіне ... жан кем де кем. ... ... ... кезең жазушылары Ш.Мұртаза, С.Мұратбеков, Ә.Тарази,
М.Мағауин, Д.Досжан, Қ.Жұмаділовтердің шығармашылық ... ... Ал, тап осы ... өзіндік формалық танымымен ... ... ... ... ... О.Бөкей, Т.Әбдік,
Ә.Кекілбайларды ... ... ... айтар болсақ, ұлттық әдебиетіміздегі дәстүр мен ... өзге ... ... ... ... ... ... отыратын құбылыс екен. Әдебиеттегі дәстүршілдік мәселесі батыс пен
шығытың озық үлгідегі ... өнер ... ... ... әдебиеттің үрдістерін қоса меңгеру арқылы жүзеге асатын
үдеріс екен. Ал, жаңашылдық мәселесі ... ... ... ... қатар, сол танымнан тың ой айтып, тұмса форма ... ... ... ... ... бұл ... өзінің оң шешімін тапқан деп нық
сеніммен айта аламыз.
Пайдаланған әдебиеттер
1. 1. ... ... ... т. Х, стр. ... Қабдолов З. Сөз өнері. А., 1997, 164 б.
3. Әуезов М. Жыл келгендей жаңалық сезінеміз // ХХ ... ... А. , 1985 ж .,446 ... ... С. ... дәуіріндегі қазақ әдебиеті. А., 1998
ж., 3 ... ... С. Көп ... ... ... . А.,2007 ... б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ философиясындағы дәстүр мен жаңашылдық6 бет
Қазақ философиясындағы дәстүр мен жаңшылдық21 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Жыныстық және жыныссыз көбеюдің ерекшеліктері және биологиялық маңызы14 бет
Күндегі белсенді аймақтардың мультифракталды қасиеттері5 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Ойынның психологиялық ерекшелігі7 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь