Кiтап iсiндегi жарнаманың рөлi

Кiрiспе
I. КIТАП ЖАРНАМАСЫ
1.1.Кiтап таратудағы жарнаманың психологиялық аспектiлерi
1.2. Мерзiмдi басылымдардағы кiтап жарнамасының орны
II. БАСПАГЕРЛЕРДIҢ КIТАП САУДАСЫН ӨРКЕНДЕТУI
2.1 Баспалардың даму ерекшелiктерi
2.2. Кiтап жәрмеңкелерi
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi
Жарнаманың да өзiндiк даму тарихы бар. Бiрақ, Бiрiншi Дүниежүзiлiк соғысқа дейiнгi Қазақстанның жарнама саласындағы қызметiн куәландыратын еш құжат табылмай отыр. Қазақстанда жарнама өнiмдерiн шығарумен айналысатын алғашқы мекеме соғыстан соң, 1951 жылы пайда болды деп тiркелген. Басында “Жарнама және сауда құрал-жабдықтары” деп аталған бұл орын, кейiннен “Қазсаудажарнама” болып өзгерген. Алғашқысында Кеңестiк Үкiметтiң басқа елдерi тәрiздi бұл қызмет орны да жалпыға бiрдей “Союзсаудажарнама” құрамына енгiзiлген. Бiрақ, 1981 жылы республикаға ғана тәуелдi ұйым ретiнде жаңадан қайта тiркелген. Дегенмен, ол заманда жарнама өз қызметiн дұрыс атқармады, яғни, оның нарықтан алған орны онша маңызды бола қоймады. Себебi, өндiрiс, сауда немесе қызмет көрсету орындары арасында бәсекелестiк, күрес дегендер болмаған. Тауар мен қызмет түрлерi еш жарнамасыз-ақ тұтынушысын бiрден табатын. Ол кезеңдегi жарнама-идеологиялық насихат пен үгiт жүргiзудiң құралы ретiнде (“Халық пен партия бiрге”, “Электр қуатын үнемдеңдер”, “Ақшалырыңды жинақ кассаларында сақтаңыздар”) және т.б. көбiрек қолданылды.
Әрине, бұл iшкi нарықтағы жағдай, ал сыртқы саудада отандық өнiмдердiң әлемнiң басқа елдерiмен бәсекеге түсе алуының барлық жақтары қарастырылумен болды.
“Қайта құру” дәуiрi жарнаманың гүлдену дәуiрi болып есте қалды. Ендi бұл iс жай ғана iскерлiктiң бiр қыры болып қана қоймай, өзiнiң негiзгi қызметтерiне бейiмделе бастады. Соның нәтижесiнде 90-жылдары елдегi жарнама агенттiктерiнiң күрт өскендiгi байқалады. Жұмысты жүргiзудiң жаңа формалары нарық пен бәсекелестiктi тудырып, жарнама бизнесiнiң дамуына әсер еттi.
Жарнама баспа маркетингiнiң сатып алушының сұранысын қалыптастыру жөнiндегi ең негiзгi құралы болып табылады. Жарнама дегенiмiз – сатып алушыны ақпараттандыратын және түрлi қарым-қатынас арналары арқылы олардың кiтапқа деген қызығушылығын тудыратын кез-келген қызмет /1/.
Ендi сәл артқа жылжып Еуропадан бастау алар болсақ, 1459 жылғы Гутебрегтiң кiтап басудағы жаңалығы жарнама үшiн аса үлкен маңызға ие болды. Алғашқы терiлген жарнамалық хабарлама 1473 жылы шыққан және ол кiтап жарнамасы едi. ХҮIII ғасыр ортасында Англияда алғашқы газеттер шығып, дереу жарнамалық мақсатта қолданыла бастады. 1920 жылы АҚШ-та радио арқылы тұңғыш коммерциялық хабарлама жасалды, ал теледидар бойынша жарнама екiншi дүниежүзiлiк соғыстың алдында көрсетiлген екен /2/.
1.Филип Котлер. “Основы маркетинга”. М.,1995. “Бизнес книга” баспасы. 8-б.
2. Iлиясов, Нысанбаев “Маркетинг негiздерi”, №154. 3-ХII от 4 июля 1992 г. 1-2.
3. Кеңес энциклопедиялық анықтамасы, 1987 ж.
4.(Алматы, “Қазақ университетi”, 1998 ж.)
5. (Ноздрева Р.Б., Цычичко П.И. Маркетинг. Как побеждать на рынке – М. 1991. стр.224).
6. Дүйсенбаев, Нысанбаев “Маркетинг негiздерi”. Бiлiм баспасы, 1999 жү 115 –б.
7. Ш.Елеукенов, “Кiтаптану негiздерi”. “Санат” баспасы, 1997 ж.
8. Журнал “Книжный бизнес” №1, 2003 г. 22 с.
9. О.Сәбден, А.Тоқсанова, “Шағын кәсiпкерлiктi басқару”, Алматы. “Бiлiм”, 2002 ж.
10. Ш.Бейсенова, “Қазақ әдебиетi” газетi, № 3, 2004 ж. 7-8 б.
11. “Айқын” газетi, №75 26-сәуiр. “Отандық баспа iсiнiң халi мүшкiл”
12. “Қазақ әдебиетi” газетi, №48. 18-ақпан 9-б.
13. Журнал “Книжный бизнес” №1 2003 г. 22 с.
14. О.Сәбден, А.Тоқсанова “Шағын кәсiпкерлiктi басқару”. Алматы, “Бiлiм”баспасы, 2002 ж.
15. Ш.Елеукенов. “Кiтаптану негiздерi”, Санат, -1997 ж.
16. Қазақ Совет энциклопедиясы. 2 т.
17-19 “Айқын” газетi. №75, 26-сәуiр. “Отандық баспа iсiнiң халi мүшкiл”.
        
        Кiрiспе
Жарнаманың да өзiндiк даму тарихы бар. Бiрақ, Бiрiншi Дүниежүзiлiк
соғысқа дейiнгi Қазақстанның жарнама саласындағы қызметiн ... ... ... отыр. Қазақстанда жарнама өнiмдерiн шығарумен айналысатын
алғашқы мекеме соғыстан соң, 1951 жылы пайда болды деп ... ... және ... ... деп аталған бұл орын, кейiннен
“Қазсаудажарнама” ... ... ... Кеңестiк Үкiметтiң басқа
елдерi ... бұл ... орны да ... ... ... ... Бiрақ, 1981 жылы республикаға ғана тәуелдi ... ... ... ... ... ол ... жарнама өз қызметiн
дұрыс атқармады, яғни, оның ... ... орны онша ... бола ... ... ... ... қызмет көрсету орындары ... ... ... ... ... мен қызмет түрлерi еш
жарнамасыз-ақ ... ... ... Ол кезеңдегi жарнама-идеологиялық
насихат пен үгiт жүргiзудiң құралы ретiнде (“Халық пен ... ... ... ... “Ақшалырыңды жинақ кассаларында сақтаңыздар”)
және т.б. көбiрек қолданылды.
Әрине, бұл iшкi нарықтағы жағдай, ал сыртқы саудада отандық ... ... ... ... түсе ... ... ... қарастырылумен
болды.
“Қайта құру” дәуiрi жарнаманың гүлдену дәуiрi болып есте қалды. ... iс жай ғана ... бiр қыры ... қана ... ... ... ... бастады. Соның нәтижесiнде 90-жылдары елдегi жарнама
агенттiктерiнiң күрт өскендiгi байқалады. ... ... жаңа ... пен бәсекелестiктi тудырып, жарнама бизнесiнiң дамуына әсер еттi.
Жарнама баспа маркетингiнiң сатып алушының сұранысын ... ең ... ... болып табылады. Жарнама дегенiмiз – сатып
алушыны ақпараттандыратын және түрлi қарым-қатынас арналары ... ... ... ... тудыратын кез-келген қызмет /1/.
Ендi сәл артқа жылжып Еуропадан бастау алар ... 1459 ... ... ... ... ... үшiн аса үлкен маңызға ... ... ... жарнамалық хабарлама 1473 жылы шыққан және ол кiтап
жарнамасы едi. ХҮIII ғасыр ортасында Англияда алғашқы ... ... ... ... ... ... 1920 жылы АҚШ-та радио арқылы тұңғыш
коммерциялық хабарлама жасалды, ал теледидар бойынша жарнама ... ... ... көрсетiлген екен /2/.
Тарих тағылымына, халқымыздың тарихи зердесiне үңiлсек, жарнамаға сонау
орта ғасырда да көңiл бөлiнген. Ұлы ... ... ... ... ... жарнамалау арқылы ұтымды бағаға сатуға итермелеген. Үлкендi-
кiшiлi жәрмеңкелерде арнайы жаршылар тауардың құндылығын ... ... ... аударып отырған. Әрине, оны дәл осы күнi мәнi-мағынасындағы
жарнама деп ... ... ... ... ... ... ... монополизм
бәсекелестiк пен жарнаманы қажет ... ... ... оны ... ... ... оларды жарнамалау күлкiлi жайға ұшырауы ... едi. ... ... ғана ... сапа белгiсi болды. Елiмiз ... ... ... ... ... ... қажеттiлiк арта
түстi. Бүгiнгi күнге дейiн жарнама жасаушылар мен ... ... ... ... ... “Баспасөз және басқа бұқаралық ақпарат құралдары
туралы” Заңының 22-бабын 1997 жылдың ... ... ... “Қазақстан
Республикасындағы тiлдер туралы” Заңының 21 бабын, “Тұтынушылардың құқығын
қорғау туралы” ... 11 ... ғана ... алып ... Ал бұл үш ... ... сан ... қамтып, мәнiн, мазмұн-сырын аша алмады. Қазiргi
Қазақстанның жарнама нарығын реттейтiн ... ... шын ... ... жағдайда осы күнгi жарнамалық қызмет тұтынушылардың, қоғам мен мемлекет
мүдделерiн ескере бермейдi, сөйтiп ... ... қана ... ... ... келтiруде.
Республикадағы ақпарат құралдарының көбiнде жарнамалық қызмет көрсету
бөлiмдерi бар. Өз алдарына жеке агенттiк ... ... ... ... ... ... болып саналатын бұл агенттiктердiң
бiрқатары iс жүзiнде тiркелмейдi. ... ... ... ... кем ... дамыған елдермен салыстырғанда Қазақстандағы жарнама
өнiмдерiнiң деңгейi төменгi ... ... ... ... шетелдiк
тауарларға деген сұраныс басым. Осыған орай, ... көп ... де ... Ал, ... жарнама өзге елдiң тауарларына жарнама болып табылады.
Отандық жарнаманың тағы бiр кемшiлiгi ретiнде оның ... ... ... ... ... iсi негiзiнен қалалар, облыс және аудан
орталықтарының (өте сирек) көлемiнде ғана жүзеге асады.
Өткенге көз тастасақ, жарнама ... ... ... ... ... жаңарып отыр. Техника мен технология дамыған бүгiнде
жарнаманың тұтынушыға жету ... ... ... 1. ... арасындағы
қарым-қатынас. Жәрмеңкелерге қатынасу. Көрмелер. ... ... ... ... ... Авторлармен
кездесу. Клуб жұмысы т.б. 2. ... ... ... ... ... ... Бүктемелер. Проспектiлер. Каталогтар.
Тақырыптың ... ... ... маманданған мерзiмдi басылымдар.
Күнтiзбе. ... ... 3. ... ақпараттар мен сувенирлер.
Транспорттағы жарнама. ... ... ... ... ... ... ... т.б. 4. Электронды байланыс құралдары. Интернет. Iшкi
радио. Телефон. Кабельдi ТВ. CD-ROM. Модем. Ағымдық жол. Теледидар. Радио.
Электронды пошта. ... ... ... отырсыздар жарнама жолында БАҚ өзiнiң елеулi ролiн ... ... Ендi осы ... ... ... кiтап өнiмдерiн
жарнамалау жағына келгенде ... ... ... келе ... ... ... БАҚ жүйесiн 6 топқа бөлiп қарастырсақ.
1. Баспасөз, кiтап, газеттер, апталықтар, ... ... ... Ақпараттар қызметтерi, агенттiктер, баспасөз қызметi және
баспасөз орталықтары.
5. Деректi кино өнерi.
6. Электронды құралдар, интернет т.б.
Ендiгi мәселе бұқаралық ақпарат құралдарының бiрi ғана ... ең ... ... ... ... сол БАҚ-тағы көрiнiсi ... ... ... ... бұрын кiтап бизнесiндегi жарнаманың қажеттiлiгiне
тоқталып ... ... ... а) ... топ ... назарын аударту;
ә) авторды таныстыру; б) ... және ... ... ... имидж жасау;
в) атақты авторлардың еңбектерiн әдеби агенттерге таратуға мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... ... жарнаманың рөлi” деп алып
оны екi тарауға бөлдiм. Алғашқы ... ... ... оны да ... ... ... ... “Кiтап таратудағы жарнаманың
психологиялық аспектiлерi”. Қазiргi таңда жарнаманың адам өмiрiнде ... ... ... ... ... ... талдап бере алмасаңыз, не
болмаса, адамға өте орынсыз жарнамаласаңыз да ол адам ... ... ... ... Сол ... жарнамаламас бұрын заттың адам
психологиясына қандай жолмен жеткiзу керектiгiн ескерген жөн. ... ... ... ... ... орны”. Бұл тараушада
бұқаралық ақпарат құралдарының (газет, журнал, ... ... және ... ... ... түрде кiтап жарнамасы тиiмдi болып жатқанын
қарастырдым. Екiншi тарау “Баспагерлердiң кiтап ... ... ... Бұл ... да екi ... бөлiп қарастырдым. ... даму ... деп ... ... аты ... ... қазiргi егемендi елде дүниеге келiп дамып отырған жаңа жекеменшiк
баспалармен бiрге, бастауың КСРО-дан алатын ескi көз ... ... ... орындарына талдау жасалынды. Осы тараудың екiншi тараушасы
“Кiтап ... деп ... ... жәрмеңкесi дегенде ойға аты әлемге
әйгiлi Франкфурттегi кiтап жәрмеңкесiнiң келетiнi рас. Сол себептен ... ... ... жәрмеңкелердi аттап өте алмадық. ... мен ... ... ... ... ... жәрмеңкеге
қатысқан баспаларды да атап өттiк.
I. КIТАП ЖАРНАМАСЫ
1.1.Кiтап таратудағы жарнаманың психологиялық аспектiлерi
Бұрынғы Кеңестер Одағында ... ... ... ... ... институт ретiнде жарнамаға ... ... ... ... жарнамасыз-ақ өтедi” деген сыңаржақ пiкiр
салдарынан экономика мен әлеуметтiк психологияның осы бiр ... ... ... ... ... ... жүргiзiлмедi. Шынтуайтына келсек,
нарық қатынастары қанат жайған қазiргi кездiң ... ... ... жазылған еңбектер жоққа тән. Ресей, Украина, ... ... ... ... Бұл елдердiң жоғары оқу орындары жарнама,
көпшiлiкпен жұмыс ... ... ... бiлiм ... ... ... бiлiктi фирмаларда жарнама орталықтары құрылған.
Жарнама сөзi латынның “рекламо” сөзiнен шыққан, ... ... ... ... ... ... ... алаңдарда әр түрлi
тауарларды мақтап қатты айқайлаған. Жарнама – ең ... өз ... ... ... ... бередi, ол өз елiне, бүкiл
әлемге ... әсер ... ... да, ... ... ... деп
босқа айтпайды. Жарнама - информациялар беру құралы. Әлемдегi ең ... ... ... “Күнделiктi оқиғалар” газетi. 1630 жылы осы
газеттiң қызметiн пайдаланып Т.Ренардо ... ... ... және ... ... ... ол жарнаманың ... ... ... Нарық
экономикасына дейiн бiздiң елде жарнама мәселесiне көп көңiл ... ... ... ... ... бiр ... айналды. Бiзде жарнамаға
деген психологиялық ... ... ... ... ... Сондай-ақ жарнама жоғары сапаны, жоғарғы профессионализмдi қажет
етедi. Ал ... ... ... келетiн болсақ оған ерекше ... ... ... бейнесiн, түстi таңдауда адам психикасының
ерекшелiктерiн ескерiп отырған жөн.
Кiтап ... ... ... жарнамалауда әсiресе – зейiндi тарту,
қызығу туғызу, тiлектердi ояту, интеллект пен ... ... әсер ... жағдайларды бiлген дұрыс. Адамға жарнаманың әсерiн - ... iшкi ... ... ... ... ... – когнитивтi, мiнез-құлықтық және эмоционалды компоненттердi
жатқызуға болады.
Кiтапты жарнамасы мен ... ... ... ... түсiну үшiн бiрiншiден, адам мiнез-құлқының көп жақтылығын, ... ... ... екiншiден, маркетингпен айналысатындардың мiнез-
құлық тенденцияларына ... ... ... тұтынушыға әсер ететiн
факторлерден қалай капитал жинауға болады деген ... ... ... ... ... ол ... емес, әуелде солай көрiнгенiмен, ол
адамдарды психологиялық программалау. Бұл ... өте ... ерте ме, ... ол бiздi ... ғана ... өнеге сферасында да басқарады,
нәтижесiнде тауардың бар екенiн бiлiп ғана ... оны ... ... ... ... ... қоғам күйiн де анықтауға ... ... ...... ... бiр ... ... психологиясын бiлу
жарнама маманына нақты өз аудиториясын дұрыс табу, психологиялық әсер ... ... ... бередi.
Кiтап идеологиялық құралы ретiнде танылған КО кезеңде кеңiнен
насихатталып жарнамаландық десек ... ... ... ... ... орталықтанған газет-журналдарда кеңiнен басылды. Ал
орталықтанған радио мен теледидар қызметi ... ... ... ... ... ... насихаттық редакциясы жұмыс iстедi. Түрлi кiтап
шолулары, кiтаби ... ... мен ... ... ... микрофон алдында түрлi кiтаптарды талқылаулар өткiзiлiп
отырылды. Ұйымдастарушылық пен ... ... ... ... ... сирек шықса да, кiтап дүкендерiнен репортаж
секiлдi ... ... ... КО ... негiзiнен идеологияға
қызмет еткенi белгiлi. Ал басты идеология құралды – кiтапты насихаттау ... 1966 ... ... ... ... жаңа ... ... шолуы” атты газет басылып тұрды. Мұның өзi ... ... ... кең таралуына мүмкiндiк ... ... ... ... ... түрiнде және әдебиеттер тiзiмiнiң
көрсеткiшi арқылы берiлген.
Соңғы уақытта Қазақстанда жарнама iсi-әрекетi қызу өрiстеуде. Жарнаманы
өндiруде, зерттеуде ... ... ... ұлттық этикалық
(әдет-ғұрып, өнеге және дiни салттар) ... ... ... ... ... пайдаланып жүрген жарнамалар Ресей
мамандарының ... ... ... ... ... психологиялық
ерекшелiктерiн ескермей жасалғандықтан, тиiмдiлiгi төмен болып жатады.
Жарнама мәселелерiне әсiресе психология, социология және журналистика
ғылымдары араласады. Жарнама ол да ... ... ... ... Қалған
жартысы ғылыми негiзделген концепция – жаңа жарнаманы тұтынушылар қалай
қабылдайды, сұраныс ... ... ... ... бередi сияқты
сұрақтарды ғылымилау.
Коммерциялық құрылымдар қала ... ... ... радио-теле
эфирлерде жақсы уақыттарды иемденуге байланысты бәсекелесулердi туғызады.
Қоғамдағы әлеуметтiк-экономикалық, ... ... ... жаңа ... ... ... Ең маңызды сұрақтардың бiрi – саяси
жарнаманы зерттеу. Тағы бiр өзектi ... – шет ... ... мәселесi. Зерттеулер көрсеткендей шет елдiк және ... ... бiр ... ... Ақпараттық информация құралдарының
психологиялық мәдениетiнiң төмендiгi сол – жарнамаларды тұтынушыларға қажет
формада ... ... ... ... ... ... ... көрермендердiң психологиясын ескермейдi,
моральдық тұрғыдан ұнамсыз, өнегесi аз ... ... бере ... Осы
жерде тележарнама бизнес пе әлде, өнер ме дейтiн ... ... ... жарнама ұғымын кең көлемде алға тартты. Ол көпшiлiкке ... ... ... ... ... ... жәрдемге келдi десек те артық
емес. Жарнаманы әдетте сауданың қозғаушы күшi деп те айтып жатады.
Сонымен, жарнама дегенiмiз не өзi? ...... ... ... және қызметi туралы оған деген ... ... ... ақпарат /3/.
Жарнама әлемiндегi белгiлi маман Дейвид Огилви егер әлдебiреу өзiне
ұнаған жарнама жайлы сөз ... ... ... ... болмайды деп ой
түйген. Жарнаманы көрген адам жарнама жайлы ... ... ... ... ... ойда қалуы тиiс көрiнедi.
Дейвид Огилви жарнама iсiнiң өзiндiк энциклопедиясы iспеттес “Қазiргi
жарнама” деген кiтабында ... ... ... ... ... ... ... ведеожарнама ауқымындағы арнайы зерттеу
нәтижелерiнде мынадай негiзгi қағидаларды анықтаған: жарнама кiлтi көрермен
назарын өзiне аударғанмен, өзге хабарларды ... ... ... ... ... өмiрдегiдей әсер етiп, көрермен өзiн оқиғаның тiкелей
қатысушысы ретiнде сезiнуi керек; персонаждар тауардың нақты ... ... ... олар тартымды, халық сенiмiне ие бола алатындай
дәрежеде болғаны ... ... адам арын ... ... ... ... Оғаш оспадар нәрсенiң қажетi шамалы; ... ... ... ... жалтақтамай iскерлiк идея бағытында дамуы қажет;
Роликте қатып қалған ... ... ... ... көп көңiл бөлген
жөн. Ой желiсi жеңiл қабылдануы керек. Сөз де, сөйлем де ... да ... ... ... отырған дүниенi суреттей беруге сөздi тым көп рәсуә
етпегенi абзал.
Соңғы кезде хабарлар мен фильмдер жүрiп жатқанда жарнамалық ... ... ... жиi ... жүр. ... ... екi көзқарас
үстем жатады. Бiр жағы жарнаманы шектеудi қалайды, ... ... ... ... ... деген көзқарасты көлденең тартады.
Ал бұларға қарсы жақ (олардың iшiнде журналистер қауымы басым) ... ... көзi деп ... ал ... ... қойылса, бұқаралық
ақпарат құралдарының дамуына кесiрi тиюi мүмкiн.
Бiздiң пiкiрiмiзше, жарнама өндiрушi мен тұтынушы мiндетiн атқарады, ... ... ... ... мүмкiн емес. Теледидар саласының
зерттеушiсi ... ... ... ... ... ... ... радио және теледидар үшiн тiршiлiк көзiне және табыс табу ... ... ... ... ... ... ... айта
келiп, жарнаманы теледидардың жанры ретiнде ... /4/. ... ... ... және ... көрсету түрлерi туралы хабар. Ол тапсырма
берушiнiң есебiнен, бiрақ оның тiкелей ... ... ... әр
түрлi арналары арқылы жарнама жасалынатын тауарлар мен ... ... ... ... ... ... /5/.
Десек те, кейiнгi кездерi теледидардағы жарнамалар көрермендердiң
психологиясын ескермей, моралдық тұрғыдан ... ... аз ... бере ... мәселесiнде жарнамалық коммуникациялардың ... ... ... ... көзi – ...... – реципиент (аудитория). Бiрақ бұл модельдерде керi байланыс жоқ.
Реципиент коммуникатормен ... түсе ... Сол ... түсе ... ... бiрi ... ... кезiндегi жарнама
жасау тәсiлi және саяси имидждi қалыптастырудағы жарнама рөлi. ... ... ... кезiнде, теледидар, радио, мерзiмдi баспасөз бiр сөбен
айтқанда бұқаралық ақпарат құралдары адам ... керi әсер ... ... рас. ... ... ай ... берiлiп жатқан жарнамалар
адам психологиясына қалай әсер етiп ... ... ... ... жоқ.
Осы тараушамызда саяси имиджге де тоқталып өтсем деймiн.
Саяси жарнама феноменi – ... ... ... ... ... ... ... технологиясы. Ол – саяси процестер ... және ... ... ... ететiн саяси коммуникациялық, сондай-
ақ бұқаралық ақпарат ... ... ... ... имидждi
қалыптастыруға тырысатын саяси тұлға ... ... ... ... ... бiрден-бiр құрал. Осы орайда саяси
тактикаға негiзделген технологияларды ... және оны ... ... ... алу ... ... тәжiрибелi әрi әлеуеттi ... ... ... ...... ақпараттар құралдары арқылы саяси тұлға
немесе партия жөнiндегi белгiлi бiр ... ... ... маркетингтiк қатынастар жүйесiнiң элементi.
Ал Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайындағы институттар ... ... ... ... ... мен ... халық жадынан орын алуы шынайы ... ... ... ... ... санасына жеткiзуге дәрменсiздiк танытып отыр.
Оның себебi:
1. Саяси имидждi жасамас бұрын, зерттеудi қажет ететiн
әлеуметтiк-психологиялық ... ... ... ... ... жасау технологиясының жетiлмеуi;
3. Әлеуметтiк орта, жас ерекшелiкке ... ... ... ... ие болуы;
4. Қалыптасқан әлеуметтiк база, тұрақты электораттардың болмауы;
5. Имидж ерекшелiгi мен оның маңызын жете ... ... ... әр ... де осы жарнама кезiнде адам факторы, адам
психологиясы кенже қалып келе жатыр. Осы жерде ... адам ... ... керi әсер етуi ... ... ... кетейiк.
Бүгiн жарнаманы халыққа жеткiзудiң түрлi тәсiл-амалдары бар. Жарнама
әрбiр адамның өмiрiне еркiн енiп, қоғам тiршiлiгiнiң бiр құрамдас ... ... Тiптi ... ... ... бiр күндi мысалға
алып, оны шолып көрiңiзшi! Нәтижесiнде бар ... ... ... ... Орта ... ... ... қазақстандық таңғы 7-8-де
тұрады. Таңғы асты iшiп ... ... ... не ... есту үшiн ... тыңдайды. Ал, онда жарнаманың түр-түрi
мiндеттi түрде боларына сiздi сендiрудiң қажетi жоқ сияқты. Жарнама – ... ... ... ... ... ... бәрiнде жарнамадан
шаршап, сырттағы тақтайшалардағы жарнамалардан да көңiлiңiз қалып, ерсiлi-
қарсылы өтiп жатқан ... көз ... ... да ... ... небiр заттар “айқайлап” тұрады; “14 ... ... ... ... фильмдi тек бiздiң кинотеатрдан көр!”, т.с.с.
Қош, көлiктен түсiп, жұмыс орнына барғанша жарнама ... ... ... ... ... тыс ... адам сана-сезiмiне қалай әсер
ететiндiгiне зер салайық. Бүгiнгi таңда елiмiзде ... және ... ... тыс ... таласатын үмiткерлердей
жарнамаланады. Ең өкiнiштiсi, олардың әлi де ... ... ... жасөспiрiмдерге деген әсерiнiң өте жоғары болуы. ... ... ... де ... өмiр ... ... ... аузындағы шылыммен, қолындағы сырамен өте сәндi көрiнедi. Ал,
жасөспiрiмдер ... ... ... Дәл осы ... жас ... ұластырады. Осыны жарнамашылар да бiледi. Сондықтан да олар сол
iшiмдiк пен шылымнан маржан тiстерiнiң ақтығын, жас келбеттерiнiң ... ... ... ... оның ... ... ... теледидар мен интернеттi жарнамасыз көзiмiзге елестете
алмаймыз. Демек, күнделiктi тұрмысымызға ... ... ... ... ... ... ... қарапайым жеке тұлғаның мүддесiн ... ... ... ... ... ... ... жарнамадан үйде
де (газет, журнал, радио, телевизор), көшеде де ... ... ... де, ... да, тiптi ... ... аяқ алып жүру мүмкiн емес. Ал, сол сәт ... ... ... ... ағымның бiздiң ақыл-ойымызға, психологиямызға,
эмоциялық жай-күйiмiзге тiптi, ең аяғы ... ... ... көру ... ықпалы) қаншалықты әсер етiп жатқанын бiле де
алмаймыз.
Әлемдiк деңгейдегi, техниканың ең ... ... ... ... ... (НЛП) сияқты немесе ми
жұмысының физиологиясындағы “25-шi ... ... ... ... әр ... қозғалысы, әр көрiнiсiнiң түстерi мен формалары
есептелiнiп және оған дыбыстық ... қоса ... адам ... ... ете алатын жарнамалардың бiзге жете қоймағанына қуанасың да. Ал ... ... ... ... ... түсiре салған,
жадағай сюжеттерге құрылған сүреңсiз тележарнамаларының көркемдiк деңгейiн
саралап, баға беру, олардың қолдарынан келетiн ... қою – ... ... деп ... ... ... ... Елбасы ұзақ мерзiмдi жетi
басымдықтың ... ... ... ... мен ... қажеттiгiн айқындап бердi. Бұл басымдық аурудың алдын-алу, және
салиқалы салауатты өмiр ... ... ... Осы ... Жобада (16 бап); бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... ... ... тұтыну процесiн әйгiлей отырып, жарнамалауға тыйым
салынады. Осы Заң тұрғысынан iшiмдiк заттар деп құрамында қуаты 5 ... ... ... бар ... ... ... заң жобасында
нәсiлдiк, ұлттық, дiни, ... ... ... ... бағытталған дүниелердi, зорлық-зомбылықты, қатегездiктi,
порнографияны, тiркелмеген қоғамдық-саяси ... ... ... дiни ... ... жарнамалауға болмайды.
Ең бастысы – заңдық нормаларды орындалуы. Бұл ... ... ... ... Республикасындағы Тiлдер туралы” Заңның
жарнамаға тiкелей қатысты 21 бабы бар. Онда ... ... ... ... көрсетiлген тапсырмалары, таңбаламалары, нұсқаулықтары
импорттаушы ұйымдардың қаражаты есебiнен мемлекеттiк және орыс ... ... ... – делiнген. Ал, ол орындалып жатыр ... ... ... ... ... адам психологиясына әсерiнен, өзiмiздiң
тереңдеп ... ... ... ... ... психологиялық
аспектiлерiне өтетiн болсақ онда мынадай жәттерге тоқталамыз. ... ... ... жағдайлар: 1. Оқырманның үлкен тобының көңiлiн өзiне
аудару. 2.Авторды таныстыру. 3.Баспаға немесе кiтап ... ... ... үшiн. ... өсуiне әдеби агенттердiң, басқа ... ... ... ... ... ... жарнамамен кiтап бестселлер тiзiмiне түсуi мүмкiн. Кiтап
сауданы кәсiпорындар пайдаланатын жарнаманы iшкi және ... ... ... ... ... ... сыртқы плакаттар мен афишалар, iлмелер,
дүкеннiң сыртын безендiру сыртқы витриналар, әр уақытта ... ... ... ... ... еткiзетiн витриналарды жатқызады
және бұқаралық ақпарат құралдарының жарнамалық мәлiметтерi.
Дүкеннiң iшкi жарнама құралдарының негiзгiсi – сауда залының ... ... және ... ... ... ... көрсеткiштер, iлмелер, плакаттар және афишалар болып табылады.
Сонымен қатар, мұндай ... ... ... және ... ... iшiндегi сияқты – баспаның күнi, авторлар мен ... ... ... ... және ... ... ... тапсырмасынан
келесi топтарға бөлуге болады.
Атақты жарнама – викторина және ... ... ... ... ... ... iс-шаралар.
Ынталандырушы жарнама – анықталған кiтапты ... ... ... ... ...... ... және серiктестердi кiтап iсi
кәсiпорнының жұмысының қортындысының тұрақтылығын, нарықтағы оның тұрақты
жағдайы туралы ақпараттауға бағытталған.
Iшкi ... ...... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Өнiмнiң өтiмдiлiгiн кеңейту мақсаттағы жарнама – бұл үшiн ... және ... ... ... ... – негiзгi тапсырмасы – нақ берiлген тауарды немесе
қызметтi сатып алуға сатып алушыны көндiру, басқа ... ... ... ... емес.
Еске түсiретiн жарнама – мысалы кiтап дүкенiнде сауда залында ... ... ... ... ... ... – еске түсiретiн жарнамаға ұқсас.
Ақпараттандырушы жарнама – мысалы Алматы қаласы кiтап үйi “дүкендер
жүйесiнiң ... ... ... ... ... баспаны
айналдыруға бағытталған жарнамалық компания уақытында, ол жарияланған күнi
жарнамалық хабарландырулар әр түрлi баспаларда ... ... ... алушыға бiрден iс-әрекетiн жасату үшiн ... ... ... ... ... қандай да бiр ... ... ... ... ... ұсынылған кiтапты алуын
мiндеттi екенiн байқататын ойлар болуы керек. Үш-төрт аптадан кейiн ... соң ... ... көлемдiрек жарияланады, шыққан
кiтапты сынап шолу материалдары арнайы пайдалану туралы ескерiледi.
Жарнамалық менеджер - ... ... ... ... Мысалы “Ұлттық Вашингтондық галерея” кiтабының жарнамалық
компаниясында, Сауда Үйi ... ... та ... ... ... ... ... Iшкi радио мен кабельдi теледидарлар үшiн жарнамалық мәлiметтер
ролигiн жасау.
• “Өнер” үйiрмесi ... ... және iшкi ... сәндеу
(сыртқы витриналар)
• АҚШ елшiлiгi мен Ұлттық кiтапхана мамандары қатысуымен тұсаукесер
рәсiмдерiн өткiзу.
• Кiтапты сауда залында сый-қорапта ... ... ... және ... ... ... ... жарнама: журналдарда ой-пiкiрлерiн жариялау, теледидарға,
журналға және газет редакциясына кiтаптарды таратып тастау.
• Интернет жүйесiне пресс-релиз тарату т.б.
Әрбiр жанрға оқу ... ... өз ... бар. Ең ... қызығушылығын оятып, олардың сүйетiн жанрында кiтаптың ... ... ... ... ... көп ... пен ... көп әрi тиiмдi қозғалса, сол құрлым кiтаптың өтiмдiлiгi артады.
Басқа жағынан сол сәтте нақ осы ... ... ... ... ... ... ... сәнделуiн және белгiленуiн есептеу керек. ... өз ... ... ... ... жанр кiтаптарын
жарнамалау арқылы оқырманды жалықтырып алатын жағдайлар да болады. Ол ... сол ... ненi ... не ... ... ... кiтаптар
керектiгiн алдын-ала бiлiп алып барып сөз ... ... ... ... психологиялық аспектiлерi тараушасын
қортындылай келе, жарнаманы кәсiби сараптау ... де ... ... ықпалды қажет етедi.
Жарнамалық агенттiкте iстейтiн психологтар үшiн ... ... ... ... ... ... қажет. Тапсырыс
берушiнiң де, тұтынушының да ... ... ... тиiмдi болып
табылады. Психологтар осы екi жақтың ... ... ... ... ... Жарнама – объективтi, кәсiби, абайлы болу керек. Жарнама ... ғана емес ... ... ... да ... ... ... басылымдардағы кiтап жарнамасының орны
Нарықтық экономиканы игерiп, шетел тәжiрибесiне көз тiккен ... ... ... сезiндi. Осы орайда жарнама ... ... ... ... және ... ... арасынан таңдау
қажет болды. Қайсысына басымдылық беру керек деген сауал тұрды. Жарнамалық
хабарды жеткiзу құралы тұтынушы сұраныстарының ... ... ... ... ... ... пайдаланған тиiмдi. Ал бiрақ,
тапсырыс берушi дамудың алғашқы кезеңiнде тұрса және iрi жарнамалық шаралар
жүргiзуге жеткiлiктi ... ... ... БАҚ-пен шектелу тиiмдi.
Қазақстандық баспалар мiне осы жолды ... ... ... ... ... теле-радиодағы жарнаманың қымбаттығына байланысты,
өз кiтаптарының жарнамаларын ... ... ... айтады.
Кiтап жарнамасының қымбат тұратын БАҚ арқылы берiлуiне нарықта өз орны ... ... ... ... ... өзi ... ... таңда Қазақстандағы кiтап жарнамасының мерзiмдi БАҚ-тағы
көрiнiсi ... ... орын ... және ... ... ... жылдан берi қарайғы уақыт десек қателеспеймiз. Кiтап жарнамасына
тапсырыс берушiлер ... ... ... ... ... және ... мекемелерi деп қарастыруға болады. Кеңес Одағы кезеңiндегiдей кiтап
баспаларының ... ... ... ... ... ... ... құралы мен берiлу тәсiлi жағынан жарнамалық ... ... ... сыртқы, газет, ... ... ... ... және сөздiктердегi жарнама. Әрбiр түр
өзiнiң спецификалық ерекшелiктерiмен айқындалады.
Жарнама тарату арналарының әрқайсысының өз ... ... ... ... ... ... кең ... жоғары
сенiмдiлiк, бiрақ өмiр сүру мерзiмiнiң ... ... ... ... қайта оқитын оқырмандар
аудиториясының аздығы.
• Радио: бұқаралық, төмен ... ... ... ... ... тек ... әсерi, жарнамалық қатынастың
қысқалығы, теледидарға қарағанда ... ... ... ... ... тез әдiсi, бiрақ аудитория қамту аумағы аз.
Қазақстандағы жарнама бюджетiнiң бiрiн ... алып ... ... аз. 2004 жылы ... ... 2,8 %-ғана өскен, ал радионың
0,3%-ға, баспасөз 1,4% -ға үлесi кемiген.
2002 жылмен салыстырғанда 2004 жылы ... ... ... 51,7%
229 млн долларға, пресса –34,2% 51 млн долларға өскен. ... үш ... ... ... қаржысы көбейген. Радиожарнама 36,4% 15 млн
долларға өскен.
Демек, Қазақстандық жарнама ... ... ... теледидарға
басымдылық берiледi, ал қалғанының жартысынан астамы баспасөз /6/.
Жарнаманың дамуы полиграфия мен ... ... ... байланысты.
Қашан және қай елде алғашқы жарнамалық хабарлардың жарық ... ... ... жоқ. ... де, 1459 жылғы Гутенбергтiң кiтап басудағы
жаңалығы жарнама үшiн аса маңызға ие. 1473 жылы ... ... ... ... хабарламасы алғашқы жарнама болып саналады және бұл
кiтап жарнамасы едi /7/.
ХIХ ғасырдың соңына ... ... ... және баяу ... ... қарқынмен дамуы – газет таралуының өсуi, ... ... ... ... ... ... тез арада
өзгерттi. Қоғамда тауар өтiмдiлiгiн көтеретiн байланыс жүйесi қажет болды.
Жарнама жаңа ... аяқ ... Ол ... ... ... ... көзi ... сонымен қатар ағартушылық рольге ие ... 1880 ... ... ауқатты және жоғары ... ... ғана қолы ... ... ... және сыртқы (афиша, парақша) жарнама индустриясы
дамыды.
Жарнамадағы алғашқы ғылыми әдiстер ХХ ғасырдың 30-жылдарында қолданыла
бастады. Клод Хопкинс және Джон ... ... ... ... мәтiнiн жетiлдiрiп қана қоймай, тестiлеу ... ... ... әсер ... талдады. Осыдан кейiн жарнама
мәтiндерiнiң көлемi бiршама кiшiрейдi, ал сөйлемдер мен абзацтар қысқа ... бола ... ... ... құралы ретiнде танылған КО ... ... ... ... ... ... ... аудандық
басылымдардан бастап орталықтанған газет-журналдарда кеңiнен басылды. 1966
жылдан бастап кiтап баспаларының жаңа ... ... ... атты ... ... көрдi. Бүкiл елдi қамитын әр салада шыққан кiтаптар
туралы ақпарат беретiн бұл газет оқырмандардың үлкен шеңберiн қамтыды. Бұл
басылымның бiр ... ... ... техника салалары бойынша 100-
110 кiтап туралы мәлiмет берiлген. Әр тақырыптағы кiтаптарды сол саладағы
маманданған салалық журналдар ... ... ... ... ... туралы да ақпарат жарияланған /9/.
Кiтап жарнамасында шетел тәжiрибесi де iске қосылуда. ... ... ... ... ... ... бет ... кiтап жарнамасының мерзiмдi басылымдардағы көрiнiсi
ретiнде 2003 ... ... ... ... ... әдебиетiндегi” “Кiтап әлемi”
қосымшасын және “Книголюб” журналын атауға болады.
Бұл екi басылымда да Қазақстандық кiтаптар жарнамаланады. “Книголюбтың”
ерекшелiгi онда ... ... тек ... баспалар ғана емес,
сонымен қатар кiтап сауда жүйелерi, әдеби қорлар да болуы мүмкiн. Тағы ... бiрi ... бiрi орыс ... ... ... Сонымен қатар
“Қазақ әдебиетiнiң” “Кiтап әлемi” қосымшасын министрлiк қаржыландырады.
Өкiнiшке орай “Кiтап әлемi” 2006 жылдан бастап ... ... ... ... сол қаржыландыру көзiне байланысты дейдi, “Қазақ әдебиетi”
газетiнiң редакторының бұрынғы орынбасары Ғалым Жайлыбай.
Шынында да бұл ... ... ... мырзаның Ақпарат, мәдениет
және қоғамдық келiсiм министрi болған кезде ... едi. Оған ... ... ... ... ... әсер ... Ал жарнама беруге
баспалардың қалтасы ... кез ... ... “Кiтап әлемi” айдарының ерекшелiгi ол ... ... ... ... қана ... ... үшiн, ... бейнелеген. Мысалы, “Мөлдiр ... ... қоя ... ... ... ... ... мөлдiр
бастауларға бай. Ұлы ұстаз ... ... ... қазiргi
қаламгерлерiмiзге дейiн қалам тартып келе ... ... ... ... да ... бiр айғағы iспеттi. “Қысқы ертегi” аталатын
бұл жинаққа арғы-бергi қазақ жазушыларының балаларға ... ... ... ... ... ... ... мен
ертегiлерi енiп отыр”, - деп бұл шығармаға қысқаша мазмұн бере кетедi. Және
де, оқырман назарын осы ... ... үшiн, ... ... ... ... ... қосады: “Қысқы ертегi. Қазақ жазушыларының әңгiмелерi
мен ... ... ... ... ... Алматы. “Жазушы” баспасы,
2004 ж.”.
“Кiтап әлемi” қосымшасының редакторы Шәрбану Бейсенованың басшылығымен,
коллективi мен суретшiлерi – ... ... ... ... ... ... ... сол арқылы қазақ кiтабының ... адал ... ... ... шығармалары да республикадағы баспагерлiк қызметтiң
дүркiреп көтерiлген ... ... ... ... бiрге өсiп, бiте
қайнасып өрiстеген ... Осы ... қол ... ... ... ... ... сияқты, тағы басқа баспаларда
жарық көрген кiтаптарда бар. ... iшкi ... ... ... Былайша айтқанда, кiтапты “әдемiлеп киiндiрiп” оқырманға ұсынуда
олардың маңдай терi, көз майлары сiңiп жатты.
Кiтап саласының өркендеуiне зор үлес ... осы ... ... ... комитетiнiң төрағасы, профессор Шериаздан Елеукенов, ... ... ... ... ... ... ... сыйлықтың
лауреаты Әлiбек Асқаров, танымал суретшiлер М.Әлин, тағы ... ... ... атап өтсек болады /10/.
Кiтап шығару – зор өнер. Себебi, сол ... ... яғни ... iсiнiң
мамандары кiтап шығаруда оқырман мiнез-құлқына және ерекшелiктерiне ... ... ... ... ... ... ... мәселелерiнiң бiрi бизнес-
жоспарды дайындау болып табылады. Жоспарлау – менеджмент мiндеттерiнiң бiр
және баспа ... ... ... яғни ... ... шешудi
бiлдiредi: баспа қандай бағытта дамиды; қандай қарқынмен; қойылған ... ... ... ... және ... дәрежесiн төмендету үшiн
не iстеу керек. Тиiмдi жоспарлау – ол тек қана мақсаттарды анықтау процесi
ғана емес, сондай ақ сол ... ... жету ... ... ... ... қызметiн құру кезiнде де және оның ары қарай даму кездерiнде ... ... ... сай бизнес-жоспарды дайындауға әсер ететiн
негiзгi факторларды қарастырайық:
Баспа бизнесiнiң ... ... ғана ... ... ... ... көлемде өнiм шығаратын, ... ... ... ... бар ... ... ... айтарлықтай
айрықшаланады.
Бәсекелестiк деңгейi. Егер баспа күштi бәсекелестiк жағдайында жұмыс
iстейтiн болса, онда ол бәсекелестер ... ... ... ... ... ... ... да ұқыпты болуы керек.
Тұрлаусыздық деңгейi. Кейбiр баспалар тез өзгеретiн, тұрақсыз ортада
жұмыс iстейдi, ол жоспарлау процесiн ... және ... ... ... ... баспаларға болашақтағы қызметтi болжамдау
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... бередi:
- Дәлелденген тәуекелдерге бара бiлу;
- Жiгерлiк және iскерлiк белсендiлiк;
- Жеке, дербес жауапкершiлiк;
- ... ... ... ... ... шешiмдер нәтижесiнiң белгiсi ретiндегi пайда;
- Болашақта қоршаған ортада болатын өзгерiстердi болжай ... ... ... ... мүмкiн бiрқатар проблемаларды
қарастырайық. Ортаның құбылмалылығы, тиiмдi бизнес-жоспар жасау жолында
көңiл ... ... ... ... болуы мүмкiн. Елдегi жалпы экономикалық
және саяси ... ... ... болып табылуы мүмкiн, дағдарыс және
қоғамдағы басқа да күйзелiстер ... ... ... керi әсерiн
тигiзерi даусыз. Тұрлаусыздық пен болжаусыздық жағдайында қандай да бiр
мiндеттердi ... алу өте ... ...... ... ... ... ашылғаннан кейiнгi алғашқы апта мен ай – қайта құрылған ... ... ... ... Мұндай жағдайда дәл осы уақыт кезеңдерiнiң ерекше
талқылануы шарт. Көбiнесе жоспарды дайындау ... ... ... жеңу ... ... ... кемшiлiктер: Нақтылы мақсаттың болмауы. Мүмкiн
проблемаларды ... ... Ұзақ ... ... болмауы. Тәжiрибенiң
жете зерттелмеуi.
2. Тиiмсiз ... ... ... ... ... саны ... белгiсiз мақсаттар. Уақыт факторы ескерiлмейдi.
Нақты iс-әрекеттердiң болмауы. Нәтижеге емес ... ... ... ... жұмыс жоспарының ... ... ... басымдылығы. Қысқа мерзiмдi
мақсаттарға бағдарлану. ... ... ... ... болмауы. Қателердi және қиын жағдайларды қайта қайталау.
3. Кемшiлiктердi жеңу жолдары: Нақтылы, санды және уақытша шамалас
белгiлердi ... ... ... ... және ... ... бiлу және олардан құтылудың жолын табу. Ұзақ ... ... және ... ... ... қарастырып отыру. Жағдайды
жақсыға өзгерту мақсатында бұрынғы тәжiрибелердi жете ... ... шешу ... ... ... ... бұл ... жiбермес бұрын нақты стратегия мен маркетинг
жүйесiн дұрыс ... жөн. Егер ... ... ... ... ... онда ... салада ешқандай шеберлiк немесе
капитал табысқа жетуге көмектесе алмайды. Себебi, барлық бизнесте оның ... ... ... сату деңгейiнiң көлемiн қолдану талап етiледi. Бiз
ендi мынандай проблемаларды қарастырып көрелiк. ... және ... ... ... ... бiр ... және қызмет көрсетуге
сұранысты, сонымен қатар нарық және оның мүмкiндiгiн ... ... ... жалпы нарықты, оның бiрiншi және екiншi сегментiн және де ... мәнi мен ... ... ... ... ... әр объектiсiне салыстырмалы тартымдылығына баға беру қажет.
Нарықты сипаттауда барлық мәлiметтер нақтыланған болуы қажет. Бизнес-
жоспарды жасау кезiндегi ... ... ... – ол абстрактiлi
сипатқа ие мәлiметтердiң құрылуы.
Баспа iсiндегi жарнама жүйесiн бастыру және жобалаудың ... ... ... Соңғы уақытта басқаруды – белгiлi ... ... ... ... тенденциясы ең көп тараған көзқарастың
бiрi болып табылады.
Солардың бiрi “Книголюб” газетi 2001 жылы ... ... ... ... Бұл ... ... ... директоры Александр Владимирович
Алексеев, бас редакторы прозаик ақын, суретшi, журналист Лиля Калаус болды.
Алғашқыда “Книголюб” ... ... ... айына екi рет шығып
отырады. Бүгiнде ол түрлi-түстi мұқабалы, 2 мыңдық таралымы бар ... ... ... журналға айналды. Әйтсе де басылымымыздың басты ... саны ... ... авторлар жиынымен бағаланады дейдi журнал редакторы.
Журналдың әрбiр ... ... ... ... 2-3 ... ... мақалалар басылады, “Бiздiң кiтап”, “Әлемдi өзгерткен 100 ... ... ... ... алгаритмi”, “Әдеби сын”, “Кiтап өнерi”,
“Қазақстан әдебиетiнiң тарихы”, “Редактормен редактор ... ... ... және т.б. ... ... жұмыс iстейдi. “Бiз журнал
бетiнде кiтап ... ... ... ... ... сонымен қатар
Қазақстанда шыққан және шығып жатқан кiтаптар жайлы айтуға тырысамыз”, ... ... ... ... қатарында, қазақстандықтар ғана емес, сонымен
қатар, өзге елдердiң әдебиет сыншылары мен филологтары бар. Сонымен ... ... ... саиты бар. Оған бiр айда шыққан 6-7 негiзгi
материалдар басылады.
“Книголюб” ... ... ... ... ... кең ... ... Журналдың тұрақты айдарлары кiтап ... ... ... ... ... ... ... әлемi”,
“Қазақстанның кiтап әлемi”, “Рецензиялар”, “Әдеби сын”, “Орыс ... ... ... ... ... ... және кiтаптар”,
“Тұлға”, “Кiтап өнерi”, “Қазақстандық әдебиет тарихы”, “Бiздiң кiтап”,
“Естелiктер” секiлдi тұрақты ... бар. ... ... ғана емес,
мазмұны да өзектi, материалдары, дәйектерi тың, талдау жан-жақты. ... ... ... пара-пар ақпараттар берiледi. Мысалы:
“мамырдың кiтап ... - ... ... ... бес ... берiлген. Журналдың бесiншi бетi тұрақты түрде екi айдарға бөлiнген:
“Алматы дүкендерiндегi сұранысқа ие кiтаптар және ... ... ... ... ... “Отбасы кiтап әлемi”, “Академкiтап”,
“Экономик´С”, “Эпида”, “Эврика”, “Гулянда”, “Алматыкiтап” секiлдi iрi дүкен
жүйелерiнiң аса үлкен сұранысқа ие болып отырған ең ... ... ... тапқан. Бұл жерден бүгiнгi әдебиеттiң де ахуалы байқалғандай.
Өтiмдi кiтаптар орыс тiлдi ... және ... ... ... Н.
Перуловтың “Война мага” үш томдық кiтабы екi ... орын ... ... ... и янь” кiтабы да осындай.
Екiншi айдары хабарламалық кiтап жарнамасына жатады. ... ... ... жаңа ... ... ... Әр ... әр қилы
баспалардың өнiмдерiне тоқталады. Мысалы 2006 жылдың №96 ... ... ... ... “Экономика”, “Алматыкiтап”, “Қазақ энциклопедиясы”,
“Золотая книга” баспаларының өнiмдерiне, ал 2006 ... №94 ... ... “Қазақ энциклопедиясы”, “Экономика”, “Жiбек
жолы” баспаларының ... ... ... жаңа ... қазақ тiлдi басылымдар көптеп көрiнiс табады. Осы орайда “Книголюб”
журналының еңбегi ерекше. Себебi жаңа кiтаптар туралы ... ... ... ... ... баспалармен жұмыс iстеуге даяр /11/.
“Книголюб” журналының соңғы №3 және №4 сандары нақты кiтап ... ... ... ... ... ... сату ... тiптi
әдеби қорлар да бар. 2006 жылы шыққан журналдың №94 ... ... ... ... ... шолу бiршама берiлген. “Искандер” ... 8 ... ... ... ... әлемi” баспасы төрт кiтапқа шолу
берген. Кiтап саны аз ... ... ... ... және ... ... “Аруна” баспасы да кiтаптарын тиiмдi орналастырып жарнамалаған.
Нақты кiтаптарын көрсеткен. Сериямен топтап жарнамалаған. Ал, “Отбасы кiтап
әлемi” дүкенi жаңа түскен ... ... ... ол ... кiтап
жарнамасы болып саналады. “Аруна” баспасының ... ... ... ... ... ... ... баспа туралы жағымды пiкiр
қалыптастырған. (“Аруна” баспасынан шыққан бiрнеше кiтап жарнамасы ... ... ... ... ... ... ... кiтап пен ... ... ... Авторы, аты, толайым ... ... ... сол ... №94 ... ... жуық ... тiзiмi
келтiрiлген.
Жарнаманың сыртқы мұқабасы да ... ... ... ... ... ... атты ... кiтаптары
жарнамаланған. Сериямен шыққан ... ... ... ... ... ... ... бiр санының өзiнде 200-ге жуық ... Сәл ... ... сол ... (2006 ж.) №65 ... тоқталып
өтсек, “Отбасы кiтап әлемi” 6 жаңа кiтабын таныстырған.
“Золотая ... ... ... ... ... ... келген.
Жарнама мәтiнiн дұрыс құрған. Кiрiспе мәтiн, дәйектеме ... ... ... ... ... бiршама үлкен көлемде көрсеткен.
Абай атындағы халықаралық клуб 200 томдық “Аманат” ... Жаңа ... ... ... қана ... болашақта шығатын
кiтаптарын “Шығарылымға дайындалуда” айдармен берген және ұранын ... ... ... ... кiтапхана жасақта!” /12/.
Бүгiнгi жастардың әдебиетке ынтасы мен қаламгерлiктiң болашағы жайында
Қазақстан Республикасының Президентi: “Жастар мен қаламгерлер ... ... иек арта ... ...... ... ... қылсын, пайдаға
кенелсiн дегенмiн. Нәтижесi қандай?
Қазiр мемлекеттiк баспадан жеке меншiк баспалардың саны артты. Шығарған
өнiмдерiнiң саны көңiл қуантады. Көбi ... ... ... ... ие ... жүр. Ақын-жазушыларымыздың да көп томдық
шығармалары сол ... ... ... ... Екi ... ... ... қалғаны тек жақсы жазу. Кiтабыңды оқушы қолына шырақ алып
iздеп жүрiп оқысын. Баспалар арнайы тапсырыс берсiн. Мiне, ... ... сiз өз ... өз ... осылайша көлденең қойыңыз. Ал,
уақытша көз алдаған күлдiбалам дүниелер ... ... үкiм ... ... “шолақ сайдың тасығаны өз соры, ... сiңiп ... ... ... нарық заманында кiтап сату iсiн пайда мен рухани азық ... ... ... ... ... ... алып ... баспа өнiмi
арқылы да пайда табуға болады. Бұл сөздер елiмiз тәуелсiздiк алғанда тосын
көрiнгенмен, ... өз ... ... ... Ел ... ... ... ақиық ақындар мен шоқтығы биiк жазушылар да ... ... ... ... жөн ... Яғни, келiсiмшартқа
отырасыз, шығарылуына ақша бересiз, кейiн сiздiң танымал шығармаңызды ... ... ... ... ... ... ... Бұл қолына
қалам ұстаған барлық ақын-жазушылардың нарық ... ... ... ... беттiң көлеңкелi тұсы да болады демекшi сауданың да
қазiргi ... ... ... ... ... ... жатыр. Баспа
көбейгенмен кiтап ... әлi бiр ... ... ... ... ... өзi реттеуi қажет.
“Кiтап неге барлығы 2000 мың ғана данамен таралуы тиiс? ... ... ... ... қалған байтақ елге, әлбетте, бұл аздық
етедi. Қазақстан мектептерiнiң саны жыл санап ... ... ... бiлiм
беретiн оқу орындарының саны да артып келедi. Қаншама ... ... ... ... Егер әр балабақша, мектеп, жоғары оқу орны,
кiтапхана әр жаңа ... ... ... ... ... ... кiтабының
таралымын бiр-ақ күнде көкке шығармай ма? Ол үшiн шығарған, оқырманға
ұсынып ... ... ... ... мен ... өз дәрежесiнде
болуы керек. Мәселен баспагерлердiң өздерi бас қосып, кiтап тарату iсiмен
шұғылданатын орталықтандырылған бiр ... неге ...... ... ... сай ... ... қана ол оңға басатын болады
/14/.
Бұл ненi бiлдiредi? Елбасының сөзi барша ... ... ... ... да ... ... кiтап тарату iсiн мемлекеттiң мойнына
iлудi ойламай кiтап саудагерлерi шығарылған өз ... ... ... жолын қарастыруы керек. Мысалы, Қазақстанда, 168 ... ... оқу орны бар. Оған ... мен ... ... 500 ... ... қазақ орта мектебi де заман талабына сай ... ... ... ... ... iсi мен пайда көзiнен де
маңызды мәселе жастардың бiлiм мен ... ... ... ... ... ... ояу ел болашағы болар азаматтар мен азаматшалардың қамын да
ойлаған жөн. Баспагерлердi мен өз жұмысымда ... ... деп ... сай ... жөн ... Осы ... өз қалтасымен қатар
ұлттық елдiң болашағын ойласа көп пайдаға кенелерi де рас. ... ... ... бөлiмiн баспа дамуы қалай, ... ... ... ... ... ... ... тарауға тоқталғым келiп отыр.
II. Баспагерлердiң кiтап саудасын Өркендетуi
2.1 ... даму ...... ... ... плакат және баспасөз өнiмдерiнiң басқа да
түрлерiн шығаратын мемлекеттiк, қоғамдық, ... және жеке ... ... ... ... ... ... нот, көркем басылымдар
жатады. Баспа iсiнiң бағыты мемлекеттiк ... ...... ... және ... баспалары оқырман қауымға саяси, ғылыми бiлiм
берiп, мәдени ... ... ... сөзiнiң мәнiсi – жазу. “Поли”
– (гр. тiл.) көп, ал “графо” – ... ... ... жазу ... бiлдiредi.
Қазақстанда екiншi дүниежүзiлiк соғыстың аяғына дейiн кiтап, газет қолмен
терiлдi. ... ... ... ... ... ... компьютерлiк,
сандық терiмге бет бұрды. Кiтап басу iсiнiң қазiргi жағдайы жаңа ... ... ... дами түсуде. Кiтап беттерiнiң баспаханада дұрыс
бүктелуi-түптелуi – кiтап басылымының сапалы ... ... ... ...... ... Еуропада кiтап басуға қажеттi өндiрiстiк-техникалық құралдар ХҮ
ғасырда ... ... 1455 жылы ... ... ... Гутенберг кiтап
басып шығару үшiн алғаш рет құйма әрiптерiн пайдаланды. Ал, ... ... Иван ... пен Петр Мстиславец орыс тiлiндегi тұңғыш ... ... ... ... Баспа iсi Петр I-нiң тұсында кең өрiс алды. Сол
кезде ... ... ... ... және ... ... шықты. 1724 жылы
құрылған Ресей Ғылым академиясы баспа iсiн кеңiнен ұйымдастырды /16/.
Осы кезде жеке меншiк ... ... ... ... ... 1000-нен астам кiтап, журнал басылып шығарылды. 1913 жылы Ресей
кiтап шығару жөнiнен ... ... ... ... Қазан төңкерiсiне дейiн
қазақ тiлiнде Қазан, Орынбор, Уфа, Ташкент, Петербор, ... ... ... 300-ден астам кiтап басылып шықты. ХIХ ... ... – Баян ... “Ер ... ... ... ... “Айман-
Шолпан”, “Мұңлық-Зарлық”, “Бiржан мен Сара” айтысы, “Алпамыс” ... ... ... және ... ... мектептерiне
арналған тұңғыш оқулығы – ... ... ... ХХ ... ... ... ... кейбiр жекелеген саяси –
ағартушылық туындылар мен оқулықтар жарық көре бастады. 1903 жылы ... ... ... ... ... қызы”, 1909 жылы Петерборда
А.Құнанбаевтың өлеңдер жинағы басылып шықты. 1930 жылдан РСФСР мемлекеттiк
Бiрiккен баспасының ... ... ... ... ... ... баспасы болды. Қазақтың мемлекеттiк баспалары: қазақ саяси әдебиет
баспасы, қазақ көркем ... ... ... ... ... бөлiнiп
шықты. Қазақ техникалық әдебиет ... ... ... ... ... және ... ... бас басқармасы құрылды. 1940 жылы
бұл баспа жалпы тиражы 21,7 млн. данаға жуық 1815 ... ... 1941 ... баспалар қосылып, Қазақ Мемлекеттiк бiрiккен баспасы құрылды.
Соғыстан кейiнгi ... ... ... ... жаңа ... ... 1946 жылы Қазақ ССР Ғылым академиясының баспасы ұйымдасты.
Қазақстанда ... ... ... жалпы тиражы 407,5 млн. дана ... ... ... ... ... көп ... мен ғалымдарының ғылыми еңбектерi, орыс және дүние жүзi
әдебиеттерi ... ең ... ... ... ... ... қоғамдық-саяси, әлеуметтiк-экономикалық, ғылыми, көркем,
музыка-өнертану, ... ауыл ... ... дене
шынықтыру, әдебиет, альбом, календарь, плакаттар басылады. Кiтаптар қазақ,
орыс, ұйғыр, дүнген, корей, немiс, ... т.б. ... ... үшiн ...... ... ... күнтiзбе-кiтап
Орынбордың “Бреслин” баспаханасында 1897 жылы орыс графикасымен басылған.
Көлемi 158 бет. ...... ... статистика комитетi. Күнтiзбеде
хат, сәлемдеме, жеделхат ... ... ... және күн, ай, жер ... ... ... ... Сондай-ақ онда ауыл шаруашылығына
пайдалы аңдар мен ... ... ... ... жылы ... ... ... мемлекет баспасы” ашылды. Әр
жылдары – “Қазақстан партия ... ... ... ... ... ... баспасы”, 1941 жылдың қаңтарынан “Қазақтың
мемлекеттiк баспасы”, ал 1964 жылдан “Қазақстан” деп ... ... ... ... ... жою мен ... ... оқулықтар, жеке кiтаптар мен кiтапшалар шығарудан бастаған.
Баспада қоғамдық-саяси және ... ... екi ... ... күнтiзбесi, өнеркәсiптiк-техникалық, ғылыми-көпшiлiк,
медициналық және тапсырыстық әдебиетпен насихаттау т.б. редакциялар ... ... ... 2000 ... ... тиражы 3 млн. дана ... ... ... пен ... ... 1975 жылы ... достығы” орденiмен
марапатталды.
Қазақ басылымдары алғаш Уфада, Орынборда, ... ... ... яғни ... тыс ... ... Оның себебi
қазақтың кiтап бастыру iсiнiң полиграфиялық базасының өте төмендiгiнен едi.
Деректерге жүгiнсек, ХХ ... бас ... ... ...... ... Т. Қозыбаев, Рахат Төлешов және басқалар.
Қазақ баспагерлерiнiң арасында Сәния Ертiсбаева, Мәдина Әбiлғазизова сияқты
әйелдер де ... жылы ... ... ... ... ... аттары
болды. “Қазақстан” баспасы қоғамдық-саяси, экономикалық өндiрiстiк, ғылыми-
көпшiлiк, медициналық, спорт әдебиетi, ... ... ... едi. ... таңда “Қазақстан” баспасының ассортиментi кең
көлемдi. Баспа ... ... және ... ... ... ... ... Философия, социология, психология, дiн, тарих
экономика, саясат, мемлекет iсi, заң ғылымдары, жаратылыстану, техника,
физкультура және ... тiл ... ... ... ... ... ... көпшiлiк оқырманға арнап кiтап шығарады. “Революция
сарбаздары”, “Атамұра” сериясымен тарих, тарихи тұлғалар ... ал ... ... ... ... ХҮ-ХIХ ғасырда өмiр сүрген Орта
Азия, Қазақстан ғалымдары мен ... ... ... ... кiтаптар
ұсынады.
“Түркi мәдениетi ескерткiштерi” сериясымен ... және ... ... ескерткiштерiн зерттеу кiтабын жалғастырып келедi. Баспа
көркем әдебиет, балаларға арналған шығармалар мен анықтамалық ... ... ... көркем әдебиет, фольклорлық шығармалар, әдебиеттану
мен сын жөнiндегi басылымдар.
“Мектеп” баспасы жалпы бiлiм беретiн мектептерге, жоғары және ... оқу ... мен ... ... ... оқулықтар
мен оқу-педагогикалық, оқу-әдiстемелiк құралдар 1947 жылы Қазақтың ... ... ... құрылды. Кейiннен бұл баспаның аты ... ... ... тұрды да, 1990 жылдан бастап “Рауан” ... ... ... ... ... тәрбиешiлерiне арналған әдебиеттер,
жоғары және орта арнаулы оқу орындары мен жалпыға бiлiм беру ... ... ... ... және оқу ... сөздiк,
анықтамалық басылымдар, оқушыларға арналған ғылыми-көпшiлiк әдебиеттердi
шығарады. Баспа “Мирас”, ... ... ... ... тыс оқу үшiн” сериясымен оқушыларға көркем-әдебиет туындыларын
ұсынады. “Сенiң сүйiктi жазушың” ... ... пен ... ... ... оқытылып келе жатқан ақын-жазушылардың әдеби мұрасы мен
шығармашылық ... ... ... ... баспасы – ашық акционерлiк қоғам ретiнде ... ... ... 2002 жылдың 9 қазанында Франкфуртте өткен халықаралық
кiтап жәрмеңкесiне қатысып, осы ... ... ... ... технологиялармен танысып қайтқан.
“Қайнар” баспасы ауыл шаруашылық әдебиетi, аграрлық тақырыптағы
плакаттар. “Қайнар” баспасы ауылшаруашылығының ... ... ... жарақтандыру, электрлендiру, суландыру жүйесi, өсiмдiктану,
әртүрлi дақыл, бау-бақша, гүл өсiру, ауылшаруашылық өнiмдерiн ... ... ... ... анықтамалық, ғылыми, ғылыми-көпшiлiк және ... мен ... ... шығарады. Анықтамалық және сөздiк әдебиетке
ерекше көңiл ... ... ... ... ... ... қорғау саласы мен
бау-бақша өсiрушiлерге кеңес беретiн кiтаптарға қоса үй шаруашылығы,
тұрмыстық ... ... де ... ... ... 1963 ... шiлдеде Қазақ ССР Баспа,
полиграфия және кiтап саудасы жөнiндегi мемлекеттiк комитет құрылды.
“Ғылым” баспасының кiтаптары ... ... ... ... құштар оқырманға арналады. Ұлттық ғылым академиясы, ғылыми-
зерттеу институттары, ... оқу ... ... ... бағыттағы
әдебиеттердi шығарады. Оған монография, документтер, тақырыптық жинақ,
анықтамалар кiредi. Жаратылыстану, жер ... ... ... ... тiл ... және ... ғылыми-көркем әдебиет мол
қамтылады.
“Ғылым” баспасы 1986 жылдың аяғында ... ... ... он ... ... ... оныншы кiтабын жарыққа шығарды. “Ғылым” баспасы
физика-математика, химия-технология, геология, биология және ... ... ... ... ... Бұл ... ... кiтаптары басылып шықты.
“Қайнар” баспасынан “Ғалымдардың ауыл ... ... ... ... оқу ... ... ... шықты.
1967 жылғы қыркүйектен жұмыс ... ... ... ... Бас ... ана ... он екi томдық энциклопедияны
жарыққа шығарды. Бұлардың арасында 4 ... ... ... “Шаңырақ” энциклопедиялары мен ғылыми-анықтамалық басылымдар
жарық көрдi.
“Рауан” (бұрынғы “Мектеп”) баспасында мектеп ... ... ... ... ... ... ... баспасы ұзақ уақыт
шығарып келсе, 1970 жылдың екiншi ... ... ... ... ... жарық көрген кiтаптардың арасында дүние жүзiлiк
кiтап ... ... ... ... ... 1991 жылы ... республикалық “Балауса” баспасы құрылды. Бұл баспадан ертегiлер,
халық эпосы, аңыздар, ... мен ... ... ... ... ... кiтаптар шықты.
1980 жылдардан бастап музыка мен өнер ... ... ... ... ... ... музыка, кино, театр, ән-күй, бейнелеу өнерi,
қолөнер саласына ... ... ... ... ... ... және ... нота, плакат, ашықхат, күнтiзбе т.б.
өнiмдердi шығарады.
Мектеп, клуб, халық театры көркемөнерпаздары үшiн ... ... ... мен ... би, ... қатысты әдебиеттердi
және әндер жинағын ұсынады.
Музыка мамандарына, ... және ... ... өнер ... ... ... шығармалар көптеп жарық көредi. “Өнердегi өнегелi
өмiрлер” сериясымен ән, күй, ... ... ... ... ... ... өнер қайраткерлерiнiң өмiрi мен шығармалары туралы әдебиеттер
берiледi.
Кiтап күллi рухани ... ең бiр ... ... ... сан ... ... рухани таным-талғамы, әдеби-мәдени ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып отырады. Кiтаппен қатар баспа
өнiмдерiнiң барлығы да рухани игiлiктiң негiздерi. ... ... бiр ... ... ... ... таза рухани қазына
ретiнде жiберiлетiн жерi – баспа.
Елiмiз тәуелсiздiк алған тұста рухани ошақтардың ... ... да ... ... ... ... дәуiрде мемлекет тарапынан
қаржыландырылып, идеологиялық тұрғыдан қатаң бақылауға алып келген бұл ... ... берi ... ... бетбұрыспен дамып келе ... ... ... жеке ... баспаларда пайда болды. Бұл
баспалар ғылымның әр саласындағы еңбектердi екшеп, жинақтап көп томдықтар
басып шығаруда. ... бiрi – ... ... 1991 жылы Бiлiм ... жанынан “Қазақ университетi” деген
атпен құрылды. Оның қазiргi баспа директоры, елiмiзге танымал журналист ... ... Ол ... ... ... Қадырғали би Қасымұлының
“Жылнамалар жинағы” деп аталатын ... ... ... Бұл ... ... ... 1993 жылы Қазақстан Республикасының Министрлер Кабинетiнiң
№2018 қаулысымен баспа “Санат” деп ... және оған ... ... ... оқу ... ... оқу құралдарын шығара отырып,
гуманитарлық бағыт ұстады. Тарихи және көркем ... ... ... ... ... ... Тәуелсiздiгiмен
бiрге шаңырақ көтерген баспа содан берi әлемнiң алты тiлiнде, ғылымның 32
саласы бойынша 500-ге ... ... ... көрдi. Олардың жалпы көлемi 4380,88
баспа табақ, таралымы 1357,12 мың дана.
Тек 2003 жылы ... 203,86 ... ... ... 27 мың дана – 18 ... қолына тидi. Оның алтауы Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат
және қоғамдық келiсiм министрлiгiнiң тапсырысы (көлемi 93,07 баспа ... 12 мың ... ... ал оқырманның өз демеушiлiгiмен көлемi 139
баспа табақ, таралымы 12 мың дана ... 9 ... ... ... ... департаментiнiң тапсырысымен көлемi 38 баспа табақ, таралымы 3 мың
дана болатын 3 атау ... ... ЖШҚ ... ... ... ... екi ... полиграфиялық орталығы бар және де ... ... ... ... республикалық газет-журнал баспаханасы 1932
жылы Қазақстан Компартия баспа комплексi полиграфия орталығы ретiнде өзiнiң
газет-журнал өнiмдерiн арнайы ... ... РПИК ... ... көптеп қатталған өнiмдер: - кiтаптар,
сапалы қаптар, переплеттер, кiшкене ... ... ... ... ... альбомдар, күнделiктер, бланктер, календарлар, конверттер,
т.б. өнiмдер шығарады.
Жарнамалық – имидждiк өнiмдер де, плакаттар, жарнамалық ... ... ... ... ... 400-ден аса адам жұмыс жасайды. Осы баспаханада
студенттер де өндiрiстiк ... жиi ... Бұл ... ... жұмыс жасайтынын да атап айтсақ болады.
Кiтаптардың қозғайтын тақырыбына байланысты ... бас ... тағы үш ... ... пайда болды. Солардың бiрi “Ана тiлi”
баспасы. Мұнда жоғары оқу орындары мен арнаулы орта оқу ... ... ... құралдар шығарылады. Қазақ тiлi мен тарихына
қатысты оқулық әдебиеттердiң басым бөлiгi осы ... ... ... ... “Орыс тiлiнiң сабағы” сериялары бойынша қос ... сан ... ... ... ... тарихы сериясының ерекшелiгi әр кезеңге
байланысты оқулық пен хрестоматия екi ... ... бiр ... ... ... ... ... түркi тiлдерiнiң тарихына қатысты мұраларды, ал
“Халық перзентi” сериясымен қазақтың тiл ғылымын жетiлдiрiп ... ... ... еңбегi мен шығармашылығы туралы кiтаптарды шығарады.
1990 жылғы сәуiрде “Қазақ университетi” баспасы ашылды. Жоғары ... ... ... ... ... ... ... және ғылыми-көркем әдебиет шығарады. Мұның көпшiлiгi
қазақ тiлiнде, қалғандары араб, парсы, қытай, корей, орыс тiлдерiнде ... ... ... ... республикадағы оқу орындары үшiн оның
iшiнде университеттер мен педагогика институттарына және екi жүзден асатын
орта арнаулы оқу ... аса ... ... ... оқу ... ... өнiмi тiл және ... ауыз әдебиетi мұралары, түркiтану,
тарих, философия, саясаттану, әлеуметтану, журналистика, дiн, адам ... ... ... ... ... демография, стенография,
математика, информатика, есептеу техникасы, физика, география, ... шет ... мен ... ... ... оған қоса ... түсушiлер
мен бiлiм құмар қалың көпшiлiкке арналады. ... ... ... ғашықтық, тарихи және батырлар жырын, мақал-мәтел, жұмбақ, ертегi,
айтыс термелердi жеке-жеке ... ... ... ... сериясы
танымдық деректерден мағлұмат беру мақсатын көздейдi. ... ... ... ... және жас ... ... ой-
толғамын халыққа жеткiзуге көп көңiл бөледi.
Ал үшiншiсi – 1991 жылдың жазында көркем шығармалар, тiлашарлар, сурет-
кiтапшалар шығару мақсатында “Балауса” баспасы ... ... ... ... ... ... баспасына дейiнгi кiтап кешендерi
көбейдi.
“Атамұра” ... ... ... ... тәуелсiз
мемлекетiмiздiң алғашқы қарлығаштарынының бiрi, егемендi елiмiзбен құрдас.
1992 жылы ... ... ... 20 ... ... транспорттық компания, “кiтап үйi” маманданған кiтап
сату дүкендерi кiредi.
“Атамұра” ... ең iрi ... бiрi. Онда ... оқулық кiтаптар жалпы бiлiм беретiн мемлекеттерге ... ... көп ... ... тендерлердiң жеңiмпазы болды. Атап айтсақ
1997-2000 жылдары Бiлiм ... мен ... даму ... ... ұтып алды.
Қазiргi таңда баспа “Әлiппе”, “Букварь” 1-7 сынып оқушыларына арналған
оқулықтар орыс, қазақ тiлдерiнде 5 басылым ... ... ... ... кәсiпорнынан басталған “Атамұра” корпорациясын қазiргi Қазақстандағы
кiтап басу iсiнiң лидерi ... ... ... ... шығару процесiндегi
барлық жұмыстарды өздерi атқаратын және ... өз ... ... әлемi” кiтап дүкенi) тарататын қуатты корпорацияға айналды.
Маманданудың негiзгi ... ... ... ... ... ... ... қайраткерлерiнiң мемуарларын,
оқулықтар, оқу әдiстемелiк методикалық құралдар ... ... ... ... мысалы “Абай” атты энциклопедиялық басылым мемлекеттiк
сыйлықтың иегерi атанды. “Ақмола”, ... ... ... ... болып 5 томмен қазақ-орыс тiлдерiнде шығарылды.
Айта беретiн болсақ, қазiргi ... ... саны ... өсiп келедi.
Солардың iшiнде “Қазғұрт” баспасы, “Үш ... ... ... баспасы т.б. баспалар болып кете бередi.
Газет-журнал өндiрiсiнде ақпарат алмасудың озық ... ... ... ... ... ... ... болса, бұл
жаңалық қазақ басылымдарында редакциялардың өз iшiнде алғаш рет ХХ ... ... ... ... ... ... Нақтырақ
айтсақ, республикалық “Халық кеңесi” газетiнде компьютермен ... ... ... өндiрiске жiберу, факспен хабар алмасу тәжiрибесi алғаш рет
қолданылып, редакция бұдан ... ... ... алды. Сөз арасында
айта кетейiк, төрт түрлi бояумен ... ... да ... ... ... рет “Халық кеңесiнiң” мысалында жүзеге асқан едi.
Баспа бизнесiнiң қажеттiлiгi: 1) көпшiлiк оқырман ... ... ... ... 3) ... мен кiтап сатушылардың имиджiн қалыптастыру;
4) өтiмдi өткiзу мүмкiндiгiн ... Өте ... ... кiтап
бестселлер қатарына қосылуы мүмкiндiгi бар. ... ... ... ... ... ... ... 2 пайызын пайдаланады. Кiтап
сатушы мекемелер пайдаланатын жарнаманы iшкi және сыртқы жарнама ... ... ... ... ... мен кiтап таратушылары Мәскеуде өткен ... ... ... ... сондай-ақ Варшавада, ... ... және ... да ... өнер ... ... Осы жерде бiз шет елдердегi халықаралық жәрмеңкелерге оның iшiнде
Франкфурттегi кiтап жәрмеңкесiне тоқталып өтсек.
Кiтап өндiрiсiнiң ... ... ... он ... ... өскенiн көрсетедi. Бұған дәлел бүкiлкiтапөндiрушiлер 1980
жылы 500 мыңға жуық атпен кiтаптар шығарғаны. Ал 2000 жылы тек бiр ... ... ... бiр ... асып түстi. Нәтижесiнде
бүкiләлемде халықаралық жәрмеңкелер арқылы ... ... сату ... ... ... Осы сала мамандарының бағалауынша жылына бiр рет
немесе ... ... ... 70 ... ... ... 380 халықаралық
жәрмеңкелер өтiп тұрады. Олардың былай ... ... ... көрме жәрмеңкелер. Әртүрлi бағытта.
• Арнайы, белгiлi бiр кiтап түрлерiнiң ... ...... және медициналық әдебиет)
• Тiлдердiң белгiлерiне байланысты көрмелер. Мысалы: Испантiлдi кiтаптар
көрмесi Мадридте немесе Барселонда өткiзiлiп тұрады. Ал ... ... ... ... ...... авторлық құқық
немесе лицензия алуға бағытталған (Лондон, Мадрид, Токио)
• Дайын өтiмдердi көтерме және бөлшек ... ... ... ... Монреаль, Пекин). Ежелден келе жатқан жәрмеңкелердiң бiрi
Леипцигтегi (Германия) жәрмеңке. Оның тарихы ХҮII ... ... ... ... тұрақты өткiзiледi. Оған 25 елден 700-780 кiтап
өндiрушiлер қатысады. Көптеген халықаралық ... ... ... ... Мысалы:
-Қаңтар – Каир, Нью-Дели
-Ақпан – Вильнюс, Гавана, Тайбэй
-Наурыз – Лондон, Париж, Рига, ...... ... ... ...... ... Прага, Женева
-Маусым – Сеул, Сидней
-Қыркүйек – Гетеборг, Филиппин
-Қазан – Франкфурт, ... ... ... ... ...... ең iрi халықаралық кiтап жәрмеңкелерiнiң бiрi – Франкфурттегi
жәрмеңке. Ол 1949 ... ... ... ... өтiп келедi.
Жәрмеңкенiң алып жатқан аумағы – 20 гектар. Әлемнiң ... ... ... жуық ... ... ... ... – Нью-Йорк, Пекин,
Варшава, Москва, Бухарест, Новосибирскде бар. 6 ... ... ... 300 мыңға жуық көрушiлер келедi.
Бұл жәрмеңкеге шет елдiк экспонаттардың келу мөлшерi Англия (21 ... және ... (7 ... АҚШ (18 ... Қатысушылар: баспагерлер (17
пайыз); кiтапсатушылар (14 пайыз), ... (10 ... ... ... ... және ... (7 ... Соңғы жылдары
Франкфурттiк кiтап көрмесi бұл ... мен ... ой ... ... жаңа ... тұсауы кесiлетiн көрнектi орынға
айналып ... ... ... ... ... ... мен
кiтапөндiрушiлердiң тұсаукесерi болып тұрады.
Мысал ретiнде Мәскеудiң халықаралық көрме-жәрмеңкесiнен бiрер ақпарат
берiп ... ... ... өзiне тән ерекшелiк онда өзiне керектi баспа
және полиграфиялық кiтаптарды Мәскеу және ... ... бұл ... ... ... барлық жерiне таратылады. Кiтап
өнiмдерiнiң көтерме ... ... ... ... (бөлшек сауда желiлерi
арқылы) аймақтардағы кiтап өнiмдерiнiң айналымындағы 80-85 пайызын алады.
Аймақтарға кiтаптардың таралуы ... ...... ... 8-10 ... ... Кiтаптардың таралу көлемi жергiлiктi баспалардан және
аймақтық кiтап аусымы 5-10 пайыз құрайды. Осы жағдай ... ... ... ... ... ... мәжбүр етедi. Осындай жоғары сатылым
1994-1998 жылдары болды. Сол уақытта екi ... екi ... ... ... әр жыл сайын 25-ке жуық аймақтық жәрмеңкелер
өткiзiледi. Жәрмеңкелiк күнтiзбеде 2002 жылы ... iрi ...... Ақпан – Челябинск
• Наурыз – Москва
• Сәуiр ... Май – ... ...... ... – Москва
• Қазан – Нижний Новгород
• Қараша – Казань
Сондай-ақ ... ... ... ... ТМД аумағында (Украина –
Киев, Белорусь – Минск, Қазақстан – ... ... ... ... ... ... Қазақстанға келер болсақ осындай ... ... ... ... да ... тұрады. Мысалы “2001 – Тәуелсiздiк ... ... өтке аса ... ... ... ... ... сатушылар, оқушылар жәрменкесi Алматыда 24-27 сәуiр ... ... ... кiтап және авторлық құқық күнiне” орай I-
халықаралық “Ұлы Жiбек жолымен” кiтап және ... ... ... ... ... ... он жыл
жүзiнде кiтап шығару iсiнiң ұлттық құрылымдары күрделi ... ... ... ... көзсiз арқа сүйеп келiп,
қазiргiзамандық кiтап өндiрiсiне ... ... ... Орта ... баспагерлерi мен полиграфистерi “кеңесқұзырлы” ... ... ... ... өз ... ... түсе ... келе
жатқан-ды. Ұзақ уақыт бойы жергiлiктi баспалар өз iшкi сауда кеңiстiгiнде
де тұрақты өнiмдi бәсекелестiк таныта алмады. Дәл ... ... де, әр ... экономика, бизнес, бiлiм компьютер, руханияттық тарих – таным т.б.
тақырыптардағы жаңа ... ... ... ... заманғы рухани
мәдениет жағдайы қатты мазаландырған адамдардың бастамасы ... ... ... мен ... Ассоциациясы
Қазақстанда осылай дүниеге келдi. Ассоциация нәтижелi қадам басты. Жоғары
оқу орындары мен ... ... ... ... ... ... Ендi, мiне, ... Республикасы Үкiметiнiң қаулысы
– Алматы қаласы әкiмшiлiгiнiң ... ... ... және ... 14 ... ... 120-ға жуық фирмалар мен ... мен ... ... отыр. Бұл көрмеге “Дәуiр”, “Қазақ
энциклопедиясы”, “Алматы-кiтап”, “Жетi ... ... ... – республикалық кiтап баспалары Ұлттық кiтапхана, “Сорос-
Қазақстан” қоры, “Сезон” журналы, ... ... және ... ... ... өз ... жасақтады. “Суретшi және
кiтап”, “Сөздiк-словарь”, “Ашық ... ... ... ... ... ... басылым өнiмдерi ... ... ... ... ... ... Ресей елдерiнiң
баспа-бұрыштарын тамашалады. Кiтап өндiрiсiне жаңа технологиялар енгiзу,
алыс және шет ... ... ... мен ... ... мен ... ... ақпараттандыру.
Қазақ кiтаптары – халықтық бай мәдениетiмiздiң түп ... ... ... ұлттық мәдени орталығымызға айналып, күннен-
күнге баспалардан түскен жаңа басылымдармен толығып келедi. ХХI ... ... ... ... ... құрметтелуi күшейетiн ғасыр ... ... ... ... жаңа ұғым ... ... және мәдени аспектiлер деп басқа жәрмеңкелiк iстiң нарықтық
жағдайында үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... жаратушылар және баспа өнiмдерi тiкелей тұтынушылар
кездеседi.
Кiтап жәрмеңкелерiнiң қызметi әр түрлi және көп: ... ... ... ... ... туралы ақпарат; 2) кiтапханашылар, кiтап
таратушылар арасында және ... ... ... ... ... 3) жеке сатып алушылар арасында және әр ... ... ... ... ... 4) ... өнiмдерiн көптеп сатып алуға
коммерциялық келiсiм-шарт жасау, сонымен қатар, кредиттiң шартында болашақ
баспаларға ... ... ... 5) кiтапты шығаруға авторлық құқық сатып
алу, ... ... ... ... ... ... ... кезде жыл сайын Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... ... ТМД
елдерi мен Еуропа, Америка сияқты елдердегi ... де ... ... ... ... ... ... Чехия, Польша,
Италия) кiтап жәрмеңкесiнiң 200-300 ... ... бар. ... ... ... жалпы жәрмеңкелерде жүргiзiлген (ХҮIII-ХIХ ғғ.) Арнайы кiтап
жәрмеңкелерi (петербургтық және москвалық) ХIХ ғасырдың соңынан ... ... 50-70 ж. ВТО ... мен ... ... жасау бiрлестiктерi мемлекеттiк және кооперативтiк ... ... ... ... сату жәрмеңкесiн өткiздi. Жекелей сату
мұнда болған жоқ. Бұл кезде кiтап қоры орталықтан таралатындықтан, ... ... ... ... өтпеген әдебиеттердi айырбастау
коммерциялық опперациялап та жүргiзiледi.
Ресейдегi кiтап жәрмеңкесiн алға жылжытқан үлкен нәрсе – 70 ... ... ...... жәрмеңкелерi болды. Бiрiншi ХМХККЖ-да
әлемнiң 67 елiнен өкiлдерi келдi. СССР 200 баспаның ... ... ... ... өз ... ... ... өздерiнiң мiндеттерiне байланысты төмендегiдей
топтарға бөлдi.
1. Жекелей ... ... мен ... белгiлi бiр мерзiмдi
немесе белгiлi бiр күнi өтедi. Тамыз-қыркүйек ... ... ... ... ... кiтап базары дәстүрге айналды.
А.С.Пушкиннiң 200 жылдығына, М.Шолоховтың 95 жылдығына, ҰОС-
ның 55 ... ... ... жәрмеңкелерi елге танымал.
2. Көптеген сатылатын кiтап жәрмеңкелерi, ... - әр ... ... ... шыққан кiтаптарды көрсету.
Мұндай жәрмеңкелер әдетте 20 ... одан да көп, ... ... ... ... ... жылына 1 рет қана
өтедi. Кiтаптар саны атауы бойынша 3000-нан 10000 ... ... ... ... ... ... ... олардың
баспагерлерiмен, авторларымен ... ... ... ... ... семинарлар жүргiзiледi.
Кiтап саудасымен айналысатын кәсiпорындар кiтаптың көлемi,
бағасы, ... ... мен т.б. ... түрлерi бойынша
келiсiм-шартқа отырады.
3. Ұдайы шағын жекелей кiтап жәрмеңкелерi Ресей, Украин, Белорус
және т.б. ... ТМД ... тән. Ол 90 ... сауда орнын
қажет ететiн майда iскерлер көбейген кезде пайда болады.
Екiншi жағынан, бұл ... ... ... ... ... ... алушыларға тек шектеулi кiтап
ассортиментiң ғана ұсына алды. Сөйтiп iскерлер үшiн ... ... ... әр ... ... ... ... туындады. Сатып алушыларға мұндай жәрмеңкенiң
жұмыс жасауы жетiспедi.
Бүгiнгi күнi осы сияқты ... ... және оның ... ... ... iрi баспа жәрмеңкелерiнде қызмет ... ... ... және т.б. орталықтарда. Москвадағы шағын ... ... жыл ... ... кемiнде 15000 кiтап шығарылады.
Кiтап баспаларын күн сайын ұсынатын iскерлердiң саны орта есеппен – 400-
500 адам. Бұл ... ... және ... сату ... ... ... – 300 млн. сом. “Книжный бизнес” журналы ай ... 600-700 ... ... ... шығарады, сөйтiп ол бағаның ассортиментi мен
динамикасын бақылауға мүмкiндiк тудырады.
Негiзiнде бұл ...... ... ... ... кiтап дүкендерi. Қажетсiз бәсекелестiктен және демпингтiк бағалардан
қашу үшiн олардың ... ... ... ... ... –шаруашылық мәселелерiн шешiп, жекелей және көптеп сату
бағаларын ... ... ... ... ... ... өте ... қоғамға немесе жауапкершiлiгi шектеулi қоғамға ұлғаюы ... ... ... ол ... ... ... ... бередi:
сауда орнын алуға және оны жабдықтауға.
Кiтап жәрмеңкесiне ...... үшiн және ... саудасымен
айналысатын кәсiпорындар үшiн маңызды шара. Мұнда ... ... ... ... ... ... жеке ... және көптеп
сатып алушыларға болашақ кiтаптардың жоспарын, бар кiтаптардың ... ... ... мүмкiндiк беретiн iскерлер.
Тәжiрибелi тауар жүргiзушiлер кез-келген жәрмеңкеге дайындық үстiнде
кiтап ... ... ... жекелей баға котировкасымен,
баспаның танымалдық рейтингiсiмен танысады. Олар ... ... ... ... баспадағылармен алдын-ала келiсiп, оларға ... пен ... ... –шарттар туралы, кредит шарттары мен сату,
сатып алу ... ... ... ... ... - ... шара. Әр жәрмеңкенi өткiзу үшiн кiтап
және баспа ассоцациялары қатысады, ... ... ... ... жәрмеңкесiнiң жылдық жоспарын жариялайды. Мұның барлығы
жоғары дәрежедегi iскерлiк тәртiптi, ұйымшылдықты, жәрмеңкеде қол ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
жәрмеңкенi ұйымдастырушы комитет алдын-ала жәрмеңкенiң ... ... ... ... ... екi ... бiреуi өз мiндетiн
орындаған кезде өз күшiне енедi.
Кiтап саудасымен ... ... мен ... ... үшiн ... ұйымдастырған жәрмеңкелер мен көрмелердiң де маңызды екенiн,
тиiмдi екенiн ерекше атап ... жөн. ... және ... ... ... ... құрылыс пен архитектура туралы кiтаптар
құрылыс көрмесiнде, туризм- туристiк ... ... ... ... – жер ... және жануарлар көрмесiнде, техника бойынша –
автосалондар iсi кезiнде сатылады.
Кiтап басудың кеңiнен ... ... он ... ... ... ... алмасуды өсуiнiң маңызды қажеттiлiгiн анықтады. Бұл туралы 1950 жылға
дейiнгi кiтап баспалары 500 ... жуық ... ... ... бұл ... кiтап шығару тарихында алғаш екенiн фактiлер дәлелдеуде.
2000 жылдың бiр жыл iшiнде әлемде шығарылған кiтап атауларының саны бiр
миллионнан асты. Халықаралық кiтап ... ... ... ... ... жиi ... ... туды.
Осыған байланысты қазiргi уақытта әр ... ... және ... кәсiпорындарының халықаралық жәрмеңкелер мен ... ... ... ... кiтапалмасудың деңгейiне кiтап ... мен ... өсiп ... ... ... iсiнiң
мамандарының бағасы бойынша (жыл сайын немесе 2-3 жылда бiр рет) ... 70 ... ... аса ... ... ... ... елдерде – Испания, Франция, Италия, Финляндия, Жапония т.б. ... ... ... ... ... ... отырады.
Халықаралық кiтап көрмесiмен жәрмеңкесiнiң ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
• Әмбебап көрмелер мен жәрмеңкелер, баспа түрiндегi ассортименттiң
әр алуан топтарының кең жиынтығын ұсынады. ... ... ... ... ... ... ... мен көрмелер. (Варшавадағы – ғылыми – ... ... ... ...... кiтабы,
Штутгарттегi және Колифорниядағы – букинисттi – көне кiтаптар)
• Тiл ... ... ... ... ... ... пен Барселонда кезектесiп өткiзiлетiн жыл
сайынғы жәрмеңкелер негiзiнен испан тiлiндегi ... ... ... ... – Француз ... ... ... кiтап жәрмеңкесiнде әлем
баспаларының ағылшын тiлiндегi кiтаптарды шығарады.
Жәрмеңкенiң ақылы жұмысында ... ... ... авторлық құқықты сатып
алу, сату, оның iшiнде түпнұсқа тiлiнен шет тiлдерiне аудару болып келедi.
Едәуiр салмақты альбомдар ... ... ... ... ... ... құқықпен сатылатын және сол арада түпнұсқа жасалған
полиграфтан кәсiпорындармен ... ... ... жылдары
Франкфурттық кiтап жәрмеңкесi – бұл әр алуан ойлармен, жоспарлармен алмасу,
араласу, авторлармен кездесу және жаңа проектiлердiң ... ... ... орын ... ... тезис - әңгiмелер айтылуда.
Жүйелi түрде сатылымға түскен туындылар тез өтетiнi ... ... Ендi, ... ... iлгерi дамыған елдердi мысалға келтiрейiк.
Кейбiр ... ... ... ең ... ... баспасын 1579
жылы итальяндық миссионерлер ашқан. Ал тағы бiр деректерге ... ... ... ... Қытайдан 1870 жылы әкелiнген. Мiне, ... ... ... ... ... iсi ... дами ... Өз
технологиялық базасын жоғары деңгейде болу нәтижесiнде Жапония полиграфиясы
дүние жүзi бойынша бiрiншi орынды алады. ... ... ... ... ... астам баспа үйi және олардың бiразға жуығы екiншi дүниежүзiлiк
соғыстан кейiн пайда болған. Бұл баспалардың ... ... ең ... ... ... ... кiтап шығару iсiнiң бiр ерекшелiгi –
ондағы ... ... ... әр ... ... ... да шығарып
отырады.
Жапонияда жылына шамамен 6,7 млрд. дана баспа өнiмдерiн шығарса, оның
500 млн. данасы тек қана ... ... ... өнiмдерiн шығару iсi
полиграфиямен айналысатын бес iрi ұйымдарға жүктелген. Жапония баспаларының
тағы бiр ...... 1,2 ... дана сатиралық журналдарын шығарады.
Бұл журналдардың саны орташа есеппен әр адамға шаққанда 9 ... ал ... 27 ... тиедi екен. ХХ ғасырдың орта шенiне дейiн сатиралық
журналдар тек балалар үшiн шығарылса, ... ... ... ... ... ... қызығушылық бiлдiредi. Сатира жанрындағы ... әрi ... ... ... ... ... нөмiрден нөмiрге
жалғасатын 10-15 түрлi қызықты оқиғалардан тұрады. ... ... ... ... өзiнiң мақсатты аудиториясын жинайды.
Соңғы кездерде саясат, экономика, құқық, фантастика, роботтар өмiрi туралы
хикаялар, ... ... ... тiптi ... ... ... ... орын алған. Әсiресе, суретпен ... ... ... тез ... есепке ала отырып,
жапондық баспагерлер комикстер түрiндегi кiтаптарды шығара бастады. Жапон
психологтары, тәрбиешiлерi мен ... ... ... ... “тақыр” мәтiндерге қарағанда өте жақсы жеткiзедi.
Жапондық Конституция баспа бостандығына толығымен кепiлдiк ... ... ... мазмұны қалыптаспаған қоғамдық моральға қайшы
келетiн баспаларға тыйым салады. Жапонияда кiтап баспасының өз баспаханасы
болмайды және де олар ... ... ... жөнiндегi мәселелермен
айналыспайды. Осыған байланысты кiтаптардың негiзгi бөлiгiн дүние жүзiндегi
ең iрi ... ... ... ... және ... ... ... 70 пайыздан астамы Ниппан және Тохан ... ... ... ... ... таратылады. Бұл компаниялар баспа
өнiмдерiн өз кезегiнде кiтап ... ... ... ... ... ... өнiмдер оқу орындарына сату немесе почта арқылы
таратылады /17/. АҚШ, Ұлыбритания, Германия, ... ... ... ең iрi ... ... бiрi болып саналады.
Тұтынушылардың бiр-бiрiне жас жағынан табыс деңгейi және бiлiмi
бойынша, ... ... ... ... ... ... әртүрлi тұтынушылар, яғни оқырман топтарын екшелеп алу және осы
топтардың мұқтаждықтарын ... ... ... шығаруды және
қызмет көрсетудi жөн көредi.
Қорытынды
Бүгiнгi күнде Қазақстанның 1000 тұрғынына шаққанда 70 жаңа ... ... ... iсiн ... отырған мамандардың пiкiрiне қарағанда бұл
әлi де болса жеткiлiксiз. Себебi ... ...... ... ... мен ... қарайтын болсақ, 1000
тұрғынға 250 жаңа басылымнан ... ... Ал ... бұл ... ... сай? Бұл ... осы сала мамандарының өздерi ... ... ... Себебi баспа iсi ел ... ... ... бұл ... орнықты жүйе қалыптаспағандықтан, отандық баспа
өнiмдерiнiң қайда, кiмдердiң ... тиiп ... есер ... қажеттi кiтаптар үшiн сараптау мен арнайы санақ жүргiзетiн зерттеу
мекемелерiнiң ... ... ... өнiмдерi сферасын бағамдауға да
жол жоқ болып тұр. ... бұл ... ... ... бүгiнде ешкiм
жоқ. Бұған бiр аймақтық мысал келтiрсек. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... баспа өнiмдерiмен қамтамасыз
ететiн бiрде-бiр баспа дүкенi жоқ. ... ... ... ... ... да ... Кiтап пен газет шығарудың, оны ... ... ... ... тұр емес пе? Ал осы ... ... ... ... әңгiме етiп қозғаудың өзi әзiрге ертерек. ... ... ... және жеке ... дәрежеде де жаңа басылымдар,
сондай-ақ ... ... ... ету ... ... алынбайды деген
сөз. Яғни, баспа iсiндегi кәсiпкерлiк дамушы жолға әлi түскен жоқ. ... ... ... - өте көп ... ел” деп мақтанатын. Ол кезде бiр
ғана “Жұлдыз” журналының өзi Қазақстанның түкпiр-түкпiрiне 250000 тиражбен
тарайтын. Яғни, бұл ... ... ... бар ... ... ... Қазiр ол дәстүрдiң бәрi “желге ұшқандай” болды/18/.
Сондай-ақ, қазiргi ... ... ... ... ... ... ең көп ... – 2000 дана. Ол кiтаптар елiмiздегi
кiтапханалар мен оқу ... ... ... ... ... ... ... оқып жатыр? Олардың қолына қалай жетедi? Өкiнiштiсi,
“кiтапханаларға қабылданды” деген бiр жапырақ ... ... ... ... ол оқулықтармен танысып жатқан, оған ... ... ... ... ... оқырманның төбесi көрiнбейдi. Яғни,
шығарылған өнiм Бермуд үшбұрышына түсiп кеткендей хабар-ошарсыз кетедi. Ал,
кiтап ... ... ... ... баспагер сұраныстың
қаншалықты екенiнен мақұрым кейiпте қалады. Бұл да кәсiпкерлiк пен кiтап
саудасындағы бәсекелестiктiң дамуына ... ... ... ... “Жалын” баспасының директоры Бексұлтан Нұржекеевтiң
пiкiрiне сүйенсек бұл ... ... ... ... ... болатын –
бiлiм және ғылым министрлiгi. Себебi, кезiнде жүргiзiлiп жатқан жұмыстарды
реттеуге, қадағалауға, ... ... ... оқулықтарды халыққа таратуға
“Қазақ – кiтап” дейтiн корпорация мiндеттi болатын. Тұтынушы халық оларды
құлшынып ... ... ... бас маманының пiкiрiне сүйенетiн
болсақ, ... де өте ... ... ... ... ... бар ... жуық ауыл кiтапханаларына шығарылған кiтаптар
жеткiзiле бермейдi. Ал, бұл кiтапханалардың бар қоры ескi кiтаптарды қосып
есептегенде 36 ... жуық ... ... екен. Сондай-ақ, ауыл
кiтапханаларының қорын ... ... ... тәуелдi болғандықтан,
кiтап қорын қамтамасыз ету республиканың әр аймағында әр түрлi. Ал, заңдық
тұрғы мен кiтап ... ... ... жүйе ... ... ... бар кiтабымызбен қамту iсiне көңiл ... ... ... ... ... ... ... аймақтарының да
сұраныстарын қанағаттандыра алмай келемiз. Тiптi, ... ... ұтып ... әр баспа жылына көп дегенде 10 ғана оқулық шығарады. Ол
он кiтап “қай баланың жыртығын жамайды” ... ... та ... ... 2000 ... ... таратылып берiледi. Бұл сандық көрсеткiш,
кешегi өткен қоғамның өзiн қуып жете ... ... ... 15 жыл ... ... 20-30 мың ... ... тiлiн, ойлау жүйесiн дамытатын
танымдық кiтаптар шығарылатын. Оның әрқайсысының жеке-жеке бағдарламасы бар
едi. ... оның бәрi ... ... ... бұл өнiмдер сапасы жағынан
бiраз iлгерiлеушiлiкке бет бұрған.
Қазiр елiмiздегi баспалардың техникалық ... ... сай. ... тағы да ... ... ... ... пунктуациялық, стилистикалық қателерге көп ұрынып
жататыны болады. Мысалды алыстан емес, өз баспагерлерiмiздiң жүрiп ... ... ... ... ... шығару үшiн кiшi сарапшы қатар жұмыс
iстеген. Ол кiтаптардың сыртқы сапа, сурет үйлесiмдерiн қадағалайтын. ... ол ... ... ... ... ... Ол ... сауаттылығын,
тыныс белгi, емлесiне дейiн тексертетiн. Одан ... ... ... ... Ол ... идеялық жағын назарға алады. Бұл кiтап
оқырманға пайдалы ма, “кiтап” деп атауға лайық па, емес пе, оны ең ... ... ... “он ... ... ... ғана өндiрiске
жiберiлетiн. Осындай бөлiм таңдап, өнiм ... ... ... қазiргi
кiтап бизнесi де үлкен қарқынмен өрiстер едi.
Қазiр, кiтапты қаржы ... ... ... Қазiргi кейбiр
баспа өнiмдерi тендер арқылы шығарылады. Тендер – тауарларды сату және
сатып алу заңы. Ал ... ...... ... ... Мiне, ... ... азығымыз – кiтап та солармен бiрге тендерге ... ... ... көптеген баспалардың мақсаты – халыққа жарамды,
сапалы оқулықтар шығаруға деген талпыныстан гөрi, тек пайда табуды ... ... ... ... “Основы маркетинга”. М.,1995. “Бизнес книга” баспасы.
8-б.
2. Iлиясов, Нысанбаев “Маркетинг негiздерi”, №154. 3-ХII от 4 июля
1992 г. ... ... ... ... 1987 ... ... ... 1998 ж.)
5. (Ноздрева Р.Б., Цычичко П.И. Маркетинг. Как побеждать на ...... ... ... ... ... негiздерi”. Бiлiм баспасы, 1999 жү
115 –б.
7. Ш.Елеукенов, “Кiтаптану негiздерi”. “Санат” ... 1997 ... ... “Книжный бизнес” №1, 2003 г. 22 с.
9. О.Сәбден, ... ... ... ... ... 2002 ... Ш.Бейсенова, “Қазақ әдебиетi” газетi, № 3, 2004 ж. 7-8 б.
11. “Айқын” газетi, №75 ... ... ... ... халi ... ... әдебиетi” газетi, №48. 18-ақпан 9-б.
13. Журнал “Книжный бизнес” №1 2003 г. 22 с.
14. О.Сәбден, ... ... ... ... ... 2002 ... Ш.Елеукенов. “Кiтаптану негiздерi”, Санат, -1997 ж.
16. Қазақ Совет энциклопедиясы. 2 т.
17-19 “Айқын” газетi. №75, 26-сәуiр. ... ... ... халi
мүшкiл”.

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баспа ісіндегі бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары43 бет
Баспа бизнесін жоспарлау ерекшеліктері51 бет
Кітап саудасындағы баға саясаты42 бет
Қазақ баспа ісінің өткені мен бүгіні118 бет
Қорқыт ата жырларының тәрбиелік маңызы57 бет
"Кітапхана" деректер базасы (Delphi тілінде)14 бет
"Кітапхана" жұмысын автоматтандыру21 бет
Delphi ортасында «Кітапхана» ақпараттық жүйесін құру23 бет
Delphi ортасында кітапхана жұмысына МБ құру20 бет
Graph кітапханасын қолдану21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь