Қылмыстық құқықтағы жаза

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Қылмыстық құқықтағы жаза ұғымы және оның маңызы ... ... ... ... 5
1.1. Қылмыстық құқықтағы жаза институтының даму тарихы ... ... ...5
1.2. Жаза тағайындаудың жалпы негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

2. Қылмыстық заң бойынша жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән.жайлардың сиппатамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.1.Қылмыстық заңдағы жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән.жайлардың түсінігі және олардың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2. Жазаны жеңілдететін мән.жайлардың қылмыстық.құқықтық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.3. Жазаны ауырлататын мән.жайлардың қылмыстық.құқықтық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
Қазақстан Республикасының 1995 жылы 30 тамызда қабылданған Конституциясының 1-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады. Оның ең қымбат қазынасы – адам және адам өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп жарияланған. 1
Конституцияда баян етілген адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары, занды мүдделерін қорғауды жүзеге асыруды қылмыстық заңда ерекше маңызды рөл атқаруда. Қылмыстық заңның ең басты міндеттерінің бірі адам, қоғам, мемлекет мүдделерін қорғау болып табылады.
Қазақстан Республикасының өзінің тәуелсіздігін алғаннан кейін көптеген жетістіктерге жетті, сондай-ақ мемлекетімізді одан әрі қарқынды дамуына кедергі етіп жатқан теріс құбылыстар да бар. Бұл теріс құбылыстардың бірі – қылмыстылық болып табылады. Мемлекетіміз қылмыстылықпен күрес жүргізуде көптеген шаралар жүргізуде. Дегенмен де қылмыстылыққа қарсы күрес жүргізудің бірден-бір тәсілі ретінде – кінәлі адамға заңда белгіленген тәртіппен қылмыстық жаза тағайындаумен тікелей байланысты болып табылады.
Жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән – жайлар сот тәжірибесінде де, ғылым саласында да көп кездесетін аса күрделі де маңызды мәселелердің бірі. Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән – жайлар қылмыстық құқық теориасындағы қылмыстық жаза тағайындау институтының ең маңызды түсінігі болып табылады. Алайда, қылмыстық құқық бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән – жайлар теориалық тұрғыда әлі де болса өз шешімін толық таппаған.
Әрбір нақты қылмыс үшін жаза тағайындағанда соттар қылмыстың қоғамға қауіптілік дәрежесін, істің мән –жайын, кінәлінің жеке басын және оның жауаптылығын жеңілдететін немесе ауырлататын мән – жайларды ескере отырып, заң талаптарын бұлжытпай орвндауға тиіс.
Қылмыстық құқық бойынша жаза тағайындағанда негізінен кінәлінің жеке дара жауапкершілік принципі басшылыққа алынады. Сотталушының нақты қылмысты істеудегі кінәсі анықталған жағдайда сот оған істеген қылмысы үшін жауаптылық көрсетілген заңның тиісті баптарындағы шекті мөлшерде ғана жаза тағайындайды. Мұндай да жаза әділ, әрі заң талаптарына толық сай болуы үшін, сөз жоқ, істелген қылмыстың ерекшелігі және кінәлінің жеке тұлғасы, сонымен қатар қылмыстық жауаптылықты және жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән – жайлар жан – жақты ескерілуі тиіс.
Сот әділдігін сот жүзеге асыратын болып табылатындықтан, сот өзі шығарған үкімінің әділ болуы үшін қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән – жайларды ескере отырып, жаза тағайындағанда ғана әділеттілікке жетуге болады.
1. Нормативтік құқықтық актілер:

1.1.Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995ж. өзгер. мен толы. қоса.
1.2.Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі 16 шілде 1997ж.өзгер.мен толық.қоса.
1.3.Қазақ ССР-нің Қылмыстық Кодексі 22 шілде 1959ж.
1.4.Қазақстан республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. 1999 жылғы 30 сәуірдегі «Жаза тағайындаудағы соттардың заңдарды дұрыс қолдануы туралы» Қазақстан республикасы Жоғарғы Соты қаулылар жинағы 1961-2004ж. – Алматы, 2004.189 б.
1.5. Қазақстан Республикасының Президентінің жолдауы



2. Оқулықтар және арнайы әдебиеттер:

2.1 Ной И.С.Сущность и функции уголовного наказания в Советском государстве. Изд.Саратовского ун-та, 1973г.
2.2 Уголовный закон. Опыт теоретического моделирования. М.,Наука, 1987г.
2.3 Уголовное право. Общая часть. М., Юридичес. Литература, 1994г. стр.347
2.4 Уголовное право. Общая часть. Под.ред. И.Я.Козаченко. М.,ИНФРА-НОРМА, 1998г. стр.311
2.5 Шаргородский М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Л.,1973г. 16 стр.
2.6 Курс советского уголовного право. Наказание. М.,1970г.т.3.30стр.
2.7 Утевский Б.С.Вопросы теории испрвительно-трудового право и практики его применения. М., 1957г. 37 стр.
2.8 Материалы теоритической конференции по вопросам советского исправительно-трудового право. М.,1957г.128стр.
2.9 Шаргородский М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Л., 1973г.16стр.
2.10 Курс советского уголовного право. Наказание. М., 1970г.т. 3.30стр.Утевс стр.
2.11 Ной И.С. Сущность и функции уголовного наказания в Советском государстве. Изд.Саратовского ун-та,1973г.28стр.
2.12 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: Жеті жарғы,2007 жыл 212 б.
2.13 Наумов А.В.Уголовное право. Общая часть. Курс лекций. М.. Изд БЕК, 1996 г. 359 стр.
2.14 Таганцев Н.С. Русское уголовное право. Курс лекций. Часть.Т.1.М.,1994г.19стр.
2.15 Курс уголовного право. Общая часть. Т 2. Учение о наказании. М.,Изд.ЗЕРЦАЛО,1999г. 7стр.
2.16 Соломон П. Советская юстиция при Сталице. М., 1998г.
2.17 Соловьев А.Д. Вопросы применения наказания по советскому уголовному праву. М.,1958.104стр.
2.18 Алауханов Е., Рахметов С. «Жаза» практикалық оқу құралы. Өркениет 1999 жыл. 92.
2.19 А.Н.Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Жеті жарғы. 2007 жыл.208б.
2.20 Д.Бұғыбай «Қылмыстық заң бойынша жаза тағайындау» Заң журналы 2004 жыл №1 50-52б.
2.21 Рогов И.И., Сарсенбаев. Уголовное право РК.Алматы, 1998.257 стр.
2.22 Баймурзин Г.И., Рогов И.И. Уголовное право РК. Алматы, 1998. 341 стр.
2.23 Нақысбеков Т.Ә. Диссертациялық материалдар «Қылмыстық құқықтағы жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар» Алматы 2006 ж. 95-98 стр.
2.24 Бажанов М.И. Назначение наказания по советскому праву. Киев. 1980г.111стр.
2.25 Кругликов Л.Л. Правовая природа смягчающих и отягчающих наказание обстоятельств. Уголовное право. 1999г. №4. 19стр.
2.26 Қазақстан республмкасының Жоғарғы Сотының бюллетені.2001/11.34стр.
2.27 Карпец И.И. Отягчающие и смягчающие обстоятельства в уголовном праве. М., 1959 г. 25 стр.
2.28 Кузнецова Н.Ф., Куринов Б.А. Отягчающие и смягчающие обстоятельства, учитываемые при определении меры наказания. Применение наказания по советскому праву. М,1958г. 80стр.
2.29 Кругликов Л.Л. Смягчающие и отягчающие обстоятельства в советском уголовном праве. Ярославль, 1977г. 7стр.
2.30 Минская В.С. Роль смягчающих обстоятельств в индивидуализации уголовной ответственности. Проблемы совершенствования уголовного законадательства и практики его применения. М,1981г. 104стр.
2.31 Ткаченко В.И. Общие начала назначение наказания: Учебное пособие. М.,1984г. 44-45стр.
2.32 Филимонов В.Д.Криминологические основы уголовного право.Томск, 1981г.12 стр.
2.33 Накисбеков Т.А. «Обстоятельтва, смягчаящие уголовную ответственость и наказание» Журнал Фемида.Февраль 2005г 13 стр.
2.34 Потрнягин В.Г. Смягчающие и отягивающие обстоятельство по делам неосторожных преступлениях.Проблемы борьбы с преступной неосторожностью.
2.35 Владивосток,1981г.90 стр.
2.36 Становский М.Н.. Особенности и назночения наказания при совершении нескольких преступлений.
Советскаяюстиция,1991г.-№20 204 стр
2.37 Мельников Ю.Б. Дифференция ответственности и индивидуализация наказания.Красноярск, 1989г. 76 стр.
2.38 Қайыржанов Е. Бұғыбай Д. Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге жаза тағайындау еракшеліктері.- Алматы. Өркениет,2000 ж.
2.39 Дулатбеков Н.О. Индивидуализация уголовного наказания за преступления против жизни: Автореф.Дисс..канд.юрид.наук.-Алма-ата,1993.-12стр.
2.40 Рахметов С., Турецский Н. Необходимая оборона.-Алматы:-«Жеті жарғы », 1996г.-28стр.
2.41 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.23.12.1994 ж. 26 б.
2.42 Коменнтарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан.Под.редакцией д.ю.н.,профессора И.И. Рогова и к.ю.н.,доцента С.М Рахметова.-Алматы, 1999г.-128 стр.
2.43 Наумов А.В. Правовые последсвия освобождения виновного от уголовный ответственности СЮ, 1976.№ 20.-11-12стр.
2.44 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы ақпандағы «Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қарсы әрекеттер үшін жауакершілікті реттейтін заңдарды соттардың қолдануы туралы» қаулысы.
2.45 Кругликов Л:Л: Правовая природа смягчающих и отягчающих наказание обстоятельств // Уголовное право. 1999г.№4.123стр.
2.46 Кригер Г.А. Наказание и его применение. М, 1962г. 35стр.
2.47 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. Алматы 2005.
2.48 Каиржанов Е. Уголовное право республики Казахстан /Общая часть/ Издание 2-е, дополнение. – Алматы 1998г. – 161стр.
2.49 Уголовное право (право казахстанское, право международное): Учебное пособие.-Алматы, 1998г. 3стр.
2.50 Уголовное право (право казахстанское, право международное): Учебное пособие.-Алматы, 1998г. 74стр.
2.51 Сборник постановлений Пленума Верховного суда Республики Казахстан (Казахский ССР) Первый том (1961-1997).-232стр.
2.52 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы 30сәуірдегі «Жаза тағайындау кезінде соттардың заңдылықты сақтауы туралы» №1 Қаулысы.
2.53 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы 23 желтоқсандағы №7, 20 1996 жылғы №11Пленумның қаулысымен өзгерістер мен толықтырулар енгізілген «Азаматтардың өмірі мен десаулығына қолсұғушылықты регламенттейтін заңнаманы соттардың қолдануы туралы» Қаулысы. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының қаулылар жинағы (1961-2004жж).-110стр.
2.54 Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 27 қазандағы «Жекеленген қарулар түрлерінің айналымына мемлекеттік бақылау туралы» Заңы.
2.55 Кругликов Л.Л. Правовая природа смягчающих и отягчающих наказание обстоятельств //Уголовное право. 1999г. №4.69стр.
        
        МАЗМҰНЫ:
Кіріспе...................................................................
..............................................3
1. Қылмыстық құқықтағы жаза ұғымы және оның маңызы................5
1. Қылмыстық құқықтағы жаза ... даму ... ... Жаза ... ... ... ... заң ... ... ... және ауырлататын мән-
жайлардың ... ... ... жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлардың
түсінігі және олардың маңызы......................................25
2.2. Жазаны ... ... ... ... ауырлататын мән-жайлардың ... ... ... 1995 жылы 30 ... қабылданған
Конституциясының 1-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы ... ... ... және әлеуметтік мемлекет ... Оның ең ... ... – адам және адам өмірі, құқықтары мен
бостандықтары деп жарияланған. 1
Конституцияда баян етілген адам және ... ... ... мен
бостандықтары, занды мүдделерін қорғауды жүзеге асыруды қылмыстық заңда
ерекше маңызды рөл атқаруда. Қылмыстық ... ең ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау болып табылады.
Қазақстан Республикасының өзінің тәуелсіздігін ... ... ... ... ... мемлекетімізді одан әрі қарқынды
дамуына кедергі етіп жатқан теріс ... да бар. Бұл ... бірі – ... ... табылады. Мемлекетіміз
қылмыстылықпен күрес жүргізуде көптеген шаралар ... ... ... қарсы күрес жүргізудің бірден-бір тәсілі ретінде – ... ... ... тәртіппен қылмыстық жаза тағайындаумен тікелей
байланысты болып ... пен ... ... және ... мән – жайлар сот
тәжірибесінде де, ғылым саласында да көп кездесетін аса ... де ... ... ... ... пен ... жеңілдететін және
ауырлататын мән – жайлар қылмыстық құқық теориасындағы ... ... ... ең ... түсінігі болып табылады. Алайда,
қылмыстық құқық бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін ... мән – ... ... ... әлі де ... өз шешімін толық
таппаған.
Әрбір нақты қылмыс үшін жаза ... ... ... ... ... істің мән –жайын, кінәлінің жеке басын және ... ... ... ... мән – жайларды ескере отырып,
заң талаптарын бұлжытпай орвндауға тиіс.
Қылмыстық құқық ... жаза ... ... ... ... ... принципі басшылыққа алынады. Сотталушының нақты қылмысты
істеудегі кінәсі анықталған жағдайда сот оған ... ... ... ... ... тиісті баптарындағы шекті мөлшерде ғана жаза
тағайындайды. Мұндай да жаза ... әрі заң ... ... сай ... сөз жоқ, ... ... ... және кінәлінің жеке тұлғасы,
сонымен қатар қылмыстық ... және ... ... ... мән – ... жан – ... ... тиіс.
Сот әділдігін сот жүзеге асыратын ... ... сот ... үкімінің әділ болуы үшін қылмыстық жауаптылық пен ... және ... мән – ... ... ... ... ғана ... жетуге болады.
____________________
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995 жыл. өзгер. мен.
толық . ... ... ... Республикасының Президентінің 2002 жылғы 20
қыркүйектегі №949 Жарлығымен ... ... ... ... ... атап ... заңнамада заңмен қорғалатын әлеуметтік жоғарғы құндылықтар
ретіндегі адам ... мен ... ... ... тану ... алынуы деп көрсетілген.
Бұл Тұжырымдамада қылмыс жасаған барлық ... ... ... ... және ... ... жынысына, нәсіліне, ұлтына
немесе кез келген басқа да жағдайларға қарамастан заң мен сот ... ... ... заң мен сот ... ... ... және
қылмыстың қоғамға қаіптілігінің сипаты мен ... ... ... жауапкершілігі мен жазасын жеңілдететін және ауырлататын мән ... ... ... ... әділ жаза ... тиіс ... ... айтылып көрсетілген.2
___________________
2Қазақстан Республикасының Президентінің 20 қыркүйек №949 Жарлығы
“Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат Тұжырымдамасы”
1. Қылмыстық ... жаза ... және оның ... ... ... жаза институтының даму тарихы
Қазіргі таңдағы жаза деген ұғым байырғы кездегі әдет – ғұрып нормалары
сияқты қылмыстық құқық нормаларында көрініс ... Жаза ...... ... ... ... ... табылады, ол арқылы ... оның ... ... ... ... меншікті
үйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін, ... ... ... ... ортаны, конституциялық құрылысты, мемлекеттің
аумақтық бүтіндігін, қоғам мен мемлекеттің заңымен қорғалатын ... ... ... мен қауіпсіздігін қылмыстық қастандықтардан
қорғайды.
Сондай – ақ жаза ... - ... ... ... тағайындалатын
мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы. Жаза ... ... ... деп ... ... қылмыстық жауаптылықты жүзеге асырудың нысаны болып
табылатындықтан, ... жеке ... ... ... ... ... тәртіптің қалыпты жағдайын қалпына келтіретін, ... ... ... ... бір ... құрал ретінде қарастырылады.
Бәрімізге белгілі, жауаптылықты дифференциялау құқықтық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
әділеттілікке негізделген жалпы құқықтық қағида ретінде қарастырылады.
Дегенмен де, ... ...... көп ... жаза арқылы жүзеге
асырылады. Сондықтан да, жазаны кең ... ... ... ... жауаптылықты дифференциялаудан ажырату туралы сөз қозғағанымыз
жөн.
Құқық қолдану деңгейінде жазаны дифференциялау мәселесі – сот ... мән – ... және ... ... жан – ... түрде зерттеп және
бағалағаннан кейін, нақты жағдайда қылмысты жауаптылықты ... ... ... – құқық бұзушыға жаза тағайындау және оны орындау барысындағы
жазаны жекелендіруден тұратын, ... ... ... ... жазаны жекелендіру қағидасын жүзеге асыру
дегеніміз – ... ... ... ... ... ... қауіптілік сипаты мен дәрежесін, кінәлінің тұлғасын және істің мән
– жайын, жеңілдететін және ... мән – ... ... ... ... ... түзеу мүмкіндігін ескеруді білдіреді.Жазаны
қатаң жекелендіру – онша ауыр емес және ... ... ... ... ... оқшаулау элементсіз жазаны өтеу
мүмкіндігінен де көрінеді.
Жауаптылықты жекелендіру ... ... тек ... ... жаза ... ... әскери қызыметшіге – тәртіптік әскери
бөлімде ұстау) енгізуден де көрінеді. Сондай –ақ, жауаптылықты жекелендіру
жеңіл жаза тағайындаудан, шартты ... ... да ... ... ... ... қылмыстық құқықта тек
декларативті ғана емес, оны ... ... ... ... ... ... қағида ретінде қарастырылады.
Қылмыстылық пен күрес – қазіргі заманның күрделі ... ... - ... ... ... оны ... әлеуметтік
себептерді залалсыздандырып қана, қылмыстылықты бір деңгейде ... ... ... да, ... пен ... жаза ... – бір ... емес және де жазаны қолдану арқылы қылмыстылықты жою ... ... ... ... ең ... кезекте келуі керек. Мемлекет өз
азаматтарына өзін - өзі ... ... ... ... ... ... жетуге жағдай туындатуы керек. Өркениет
деңгейі қылмыстылықтың деңгейін анықтауда ... рөл ... ...... ... ... көлемі емес, ел
тәрбиелейтін адамның кейпі. Кез – келген мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... халімен байланысты. Мемлекет әр
отбасы, адам үшін жауапты, бірақ ол әрқашан регламентация, ... ... ... ... ... ... жауаптылық институтына қарағанда қылмыстық құқықта қылмыстық
жазаның теориялық мәселелері кең көлемде қарастырылған. Жаза түсінігінің
мәселесі ... ... ... өте маңызды болғандықтан,
қылмыстық құқықтың оқулықтарында және курстарда ... және жан – ... ... құқықтың әлеуметтік – сақтандырушы функциясын жүзеге асыруда
көмекші құрал ретінде қарастырылатын жаза ... ... ... ... бірі ... ... ... тиімділігі туралы сұрақтар, әр уақытта қылмыстық
жазаның тиімділігі туралы мәселерге ... ... ... ... ... тәуелді болады.
“Қылмыстық заңнама негіздерін” қабылдағанға дейін “қылмыстық
жауаптылық” және ... ... ... ... туралы
сұрақтар арнайы зерттеудің пәні ... ... ... “Жазадан” бөлек
“қылмыстық жауаптылық” ұғымы алғаш рет тек 1958 жылы ... ... ... болды.
Бұрын қолданыста болған қылмыстық заңнамаларда, оның ішінде 22 шілде
1958 жылғы Қазақ ССР-нің Қылмыстық Кодексінде жазаның анықтамасы ... ... ең ... деген белгілері қылмыстық құқықтың бірқатар
нормаларында көрсетіліп ... де, ... ... және ... ... жазаның анықтамасы қылмыстық құқық теориясымен
берілді.
“КСРО және одақтас ... ... ... 20 ... ... аша ... И.С.Ной үш ережені көрсетеді:
“...біріншеден, онда әлеуметтік институт ... жаза ... ... ... бар; ... ... қолдану барысында қол жеткізілетін нәтиже
анықталады; үшіншіден, берілген нәтижеге қол ... ... ... ... мен ... ... рет ... заңнамалық анықтамасы 1991 жылғы Негіздердің 28
бабында “Жаза қылмыс жасауда кінәлі деп танылған, адамға сот ... ... ... ... ... ... сотталғандардың
құқықтары мен мүдделерін шектеу немесе айырудан тұратын, мәжбүрлеу шарасы”
деп беріледі.
Жазаның басқа да анықтамалары былай деп ... ... ... ... деп танылған адамға заңға сәйкес және сот ... ... ... ... және оның ... ... ... бағаны
білдіретін мәжбүрлеу шарасы.”4
Назар аударарлық ... ... ... ... болады, яғни қылмыстық жаза – қылмыстық ... ... ... құқықтары мен мүдделерін айыру және шектеуден ... ... ... жаза ... жасауда кінәлі деп танылған
адамға ғана мемлекет атынан сот үкімі арқылы тағайындалады.5
Мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы әртүрлі.
Қылмыстық жаза – ... ... ең ... шараларының бірі.
“Қылмыстар жазалар туралы” Чезаре Беккарианың трактатында “тек заңдар ... үшін ... ... ... ал ... шығару билігі тек
заңшығарушыға тиесілі... Ешқандай судья ... ... ... мүшелеріне жаза белгілей алмайды. Заңның шегінен шығатын жаза, заңмен
белгіленбегендіктен әділетсіз болып табылады” депкөрсетілген.
Көптеген ғалымдар қылмыстық жазаға әртүрлі мағынадағы ... ... ... анықтама беру үшін, оның мәнің, мазмұның, белгілерін
сипаттау керек. ... ... ... мен “мәнінің” түсінігінің
әртүрлі екендігін көрсетеді.
Профессор Н.А.Стручков осы екі ... ... ...... ... сазайын тарттыру, ал жаза – жалпы сазайын тарттыруды білдіреді” деген.
Профессор Л.Ч.Сыдыкова ... ... ... кең ... – құқықтық
түсінік болса, оның мазмұны (сазайын тартыру) – тар ... ... ... ... бұзушылықтан көрінетін тек қылмыстық құқықтық
түсінік” деп ... ... ... ол “қылмыстықжаза мәні қылмыскерге
әсер етудің бір түрі ретіндегі қылмыстық жаза туралы қоғамның көзқарасының
дамуының осы ... ... ... әділ ... ... Ной И.С. ... и функции уголовного наказания в Советском
государстве. Изд. Саратовского ун-та, 1973г.
4. ... ... Опыт ... моделирования. М., Наука, 1987г.
5. Уголовное право. Общая часть. М., Юридичес. Литература, 1994г. Стр. ... ... ... ... үішн ... ... ... және қылмыскердің бостандығын, құқығын шектейтін
не оны өтеуде одан айыратын, заңда көрсетілген күштеу (сазайын ... ” деп ... ... ... ... ... бағытталуы жазаның мазмұнына
кіреді, себебі оның мәні – қылмыстық-құқықтық ... ... Ал жаза ...... ... Егер қылмыстық
жазаның мәні – қылмыскерге әсер ету әдісінің бірі ретіндегі ... ... осы даму ... болса, онда мақсатты бағыттылық жаза
мазмұнына кіреді, яғни күштеу әсерінің кешені қылмыстық жазаның ... ... ... бір ... ... байланысты. Осыдан
жаза мақсатына жетсек, онда жаза ретінде қолданылатын ... ... ... Бұл сот ... ... өтеу ... ... түрде
бұрынырақ босату болуы мүмкін.
Қылмыстық құқық теориясында жазаға берілген маңызды ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексі заң деңгейінде “іс – ... ... ... және ... да қылмыстық – құқықтық нәтижелері осы Кодекспен
анықталынады” деп көрсеткен.
Қолданыстағы ҚР ҚК 38 бабында “Жаза сот үкімі ... ... ... ... Жаза ... ... кінәлі деп танылған
адамға тағайындалады да, осы Кодекспен ... ... ... мен бостандықтарынан айыру немесе шектеуді ... ... ... мәселе, заңшығарушы жазаның түсінігін аталған баптың
бірінші бөлімінде береді де, жазаны қолданудың мақсаттарын дербес тармақта
көрсетеді.
Норманың бұл редакциясы, ... ... ... 1959 ... ... Қылмыстық заңында орын алған қиыншылықтардан арылуға мүмкіндік береді.
“Жазаның ... деп ... 20 ... ... ... ... сазайын тарттыру а жасалынған қылмыс үшін сазайын тарттыру ғана емес,
сондай-ақ келесі мақсаттарды көздейді...”
Біздің ... ... ... ... ... ... дұрыс
берілмеген, себебі, әртүрлі ұғымдар – жазаның мазмұны мен ... ... ... ... арқылы жаза “сазайын тарттыру” ретінде
түсінілген.
_________________
6 Уголовное ... ... ... Под ред. ... М., ... стр. 311
Заң мәтінінен “сазайын тарттыру” терминінің алынып тасталуы формальді
сипатқа ие. 1919 жылғы Басшылық негіздердің 10 ... өш ... ... қағида бекітілген болатын: “Жаза тиімді болуы
қажет және де азаптаудың белгілерінсіз, қылмыскерге тиімсіз және ... ... ... ... тану ...... сазайын тарттырудың орнын
анықтаумен ғана ... ... ... ... ... ғалымдардың
әртүрлілігімен де байланысты.
Заң әдебиеттерінде жазаның мәні ретінде сазайын тарттырудың мазмұнына
байланысты біркелкі көзқарас жоқ. ... ... ... ... жаза арқылы келітірілетін азаптар мен ... ... ... ... деп ... ... қылмыскерді, оған тиесілі
қандай-да болмасын құндылықтардан айыру ... ... да, ... ... ... ... мемлекеттің теріс бағасын ... ... ... ... жапа шектіруді білдіреді. Жазаның осы қажетті
белгісі, оны сазайын тарттыру ... ... ... ... ... мен жапа шектірулерге басты назар аударылған. Кеңестік
қылмыстық құқық курстарында жазаның мемлекеттік – мәжбүрлеу ... ... ... ... ... сазайын тарттыруды мәжбүрлеу ретінде анықтаған.9
Б.С.Никифоров сазайын тарттыруды бұндай кеңілтелген түсіндіруіне ... ... ... ... - ... ... және ұзақтығына байланысты
қылмыскермен жасалынған зұлым іске, ... ... жапа ... деп ... ... ... сынай отырып, И.С.Ной былай деп
көрсетеді: “...сазайын тарттыру ... ... ... сәйкес
болады, егер де кісі өлтіру үшін өлім жазасы қарастырылса, бірақ та, біздің
заңнамада өш алу ... ... ал кісі ... үшін ... ... өш ... емес, жалпы сақтандыруды білдіреді”.11
Қолданыстағы Қылмыстық Кодекстегі “мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қоғау
шараларымен” теңестіруге болмайды. Заңда көрсетілгендей, мемлекеттік
мәжбүрлеу сотталғандарды құқықтарынан айыру ... ... ... ҚК 39 ... жаза ... ... ... мәжбүрлеу шаралары
көрсетілген. Яғни, мәжбүрлі әсер етудің басқа шаралары ... ... ие ... Шаргодский М.Д. Наказание, его цели и эффективность. Л., 1973г. 16стр.
8. Курс советского угловного право. Наказание. М.,1970г.т.3.30 стр.
9. Утевский Б.С. ... ... ... ... и ... применения. М.,1957г. 37 стр.
10. Материалы ... ... по ... ... ... М., 1957г.
11. Ной И.С. Сущность функции уголовного ... в ... ... ... ун-та, 1973г. 28 стр. 9 из 64
Қолданыстағы ҚК-тің басылуынан соң, ... ... ... ... ... анықтамаларда жаза
мемлекеттік күштеу шарасы деп бекітілгенде, оның ... ... ... ... бәрі ... ... құрайтын жазаның келесі арнайы белгілері көрсетіледі:
1. Жаза – мемлекеттік мәжбүрлеудің ерекше шарасы.
Мемлекеттік мәжбүрлеудің бұл ...... ... ... ... адекватты реакция болып табылады. Қылмыстық заңда қылмыс ретінде
көрсетілген әрекетке қана жаза ... Осы ... ... жаза
әкімшілік, тәртіптік, ...... ... ... ... ... ажыратылады. Жазалау арқылы, мемлекет
қылмыскерді тиісті міңез-құлықты жасауға мәжбүрлейді. Жасаған ... ... ... ... ... тізбегі ҚР ҚК 39 ... ... ... ... ... азаматтық істі шешуде
қолданылатын күштеумен ұқсастығы бар. Бірақ азаматтық іс бойынша ... ... ... ... ... не ... емес ... дауға
ьайланысты, екіншіден, қылмыстық-құқықтық салдарға әкелмейді (мысалы,
сотталғандық)”.13 Жаза әкімшілік құқықта ... ... ... ... ажыратылады. Әкімшілік шаралардың көпшілігі (мысалы,
қамау, ... ... ... жазамен ұқсас, бірақ та өзінің сазайын
тарттыру мазмұнына және нысанына ... ... ... әсер ... ... ... ... болып табылатын іс-қимылдар үшін
тағайындалады, және мемлекет атынан немесе, белгілі бір мемлекеттік ... ... ... ... ... Жаза ... ... тәртіптік шаралар қызмет барысында міндеттерді бұзғандығы үшін
қызметтік бағыныштылық тәртібінде тағайындалады.
Жоғарыда көрсетілген күштеу ... өзге ... ... ... заң ... ... шаралар бар: бұлтартпау, іздестіру,
тінту шаралары, түрлі сараптамалар т.б. Олар кінәні ... ... осы ... ... ... анықтауға сот үкімі негізінде емес,
тергеу органдарының қаулыларының негізінде қолданылады.
Осылайша, жазаны тағайындау мен атқару заң ... ... ... ... ... қолдану нәтижесінде жүзеге асырылады.
Осы ерекеттер арқылы жазаны тағайындау, атқаруға жағдайлар жасалады,
яғни әрекет ... ... оны ... не ... ... беруге
бағытталады. Сонымен, жаза – мақсатты бағытталған мәжбүрлеу шаралары.
________________
12. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық Жалпы бөлім: Жеті жарғы, 2001 жыл, 212 ... ... А.В. ... ... ... ... Курс лекций. М.: Изд. БЕК,
1996г. 359 стр.
Кейбір жағдайларда, мәжбүрлеу шаралары ... де ... ... ... ... сезіктіні ұстау барысында.
Қылмыс жасауда әрбір айыпталышы кінәсіз деп есптелінеді, оның ... және ... іс ... ... ... ... ... күшіне енген үкімі арқылы
белгіленбейінше. Яғни, кінәсіздік призумпциясы қағидасы әрекет етеді.
Жаза, мемлекеттік ... ... ... ... ерекше
құқықтық салдарды – соттылықты туындатады.
Бір ғалымдардың көзқарасы бойынша, соттылық жаза ... ... ... ... ... қарастырылса, келесі авторлар қылмыс
жасағаны үшін сотталған адм соттың айыптау ... ... ... ... ... ... ... немесе алынып тасталғанға ... деп ... ... ҚК-ң 77-бабына сай, соттылық ... ... ... тіс өтеу ... ... ... ... асырылуына кері
әсер етеді. Соттылық түріндегі кері салдарлар оның ... ... ... ... ... мүшесі боламын деген арманын бәсеңдетеді. ... ол ... щет ... өз ... жұмыс орнындағы ұжыммен
араласпағасын, ол өз жамандығын түсінгенде, бас ... ... ... ... соттылықты белгілегенде қандай ... ... Егер ... ... рецидивіне жол бермейді
және қайта қылмыс жасағанда ... ... ... ... ... ... жетеміз. Бірақ бұл тұлға үшін қайталанған жаза болады
ма? (егер жаза ... ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... жалпы, жеке превенция мақсаты бас бостандығынан айыру
ретіндегі жаза жүзеге асқанда жасалады.
Біз ... ... ... ... ... ... ... керек. Соттылықтың мерзімін қысқартуды қылмыстық
жазаның мақсатының жүзеге асыруы ретінде қарастыруымыз керек.
Сонымен, жазаны ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады. Әрине, қылмыстық ... ... ... қадағалау тәртібінде жазаның қатаңдығында
шағымдану құқығын берген. Осыған байланысты, соттар жазаны төмендете алады.
Бірақ та, ... ... ... түрдеанықталған жаза өзінің мәжбүрлі
қасиетін ... ... ... ... ... ... одан да
қатоаң жазаның тағайындалуын туынтады.
Адамдар соты арқылы жазалау ... ... ... ... келеді. Қылмыс жасаған адамды ... ... ... ... бар. Осы ... ... ... теориялар –
абсолютті, салыстырмалы және аралас ұсынылған.14 ... ... ... Н.С. ... ... ... Курс ... Часть.Т.1.М.,1994г.
19 стр.
теориялардың өзектілігі жойылған, себебі мемлекеттің ... ... ... ... ... зиялы мемлекеттерде діни санкциялар
мемлекеттік жазамен бәсекелестікке түспейді.
Мұсылман қылмыстық құқығында мемлекеттік және діни ... ... ... ... Мұсылман елдерінің қылмыстық заңдарында діни
қылмыстардың және жанға қылмыстардың жазаланушылығы ... ... ... ... соттары Қылмыстық Кодекс және
Қылмыстық Іс Жүргізу крдексін емес, Құран және ... ... ... Жаза ... ... сипатта болады. Ол тек қылмыскерлердің өзіне
қатысты қолданылып, өзге адамдарға телінбейді.
Әділ жаза құрамында жазаның жекелендірілуі, яғни ... ... ... әрекеттілігі осы жаза қолданылатын адамның тұлғалық
қолданылатын адамның ... ... ... ... келесі белгісі оның ... ... Бұл ... ... не ... ... ... шектеу.
Бостандығынан айыру жазаның келесі түрлерінен, өмір бойы ... бір ... ... ... ... көрінеді. Бостандығын
шектеу, сотталған адамда тәуліктің белгілі бір мерзімінде осы жазаны ... кету ... ... – бостандығын шектеу және тәртіптік
әскери бөлімде ұстау сияқты жаза ... ... ... шектеу түзеу жұмыстары, әскери қызметтерін шектеу,
қоғамдық жұмыстарға тарту, белгілі бір лауазымды иелену немесе белгілі ... ... ... ... ... ... орын ... Мүліктік
құқықтарды шектеу айыппұл және мүлікті тәркілеуден көрінеді.
Ерекше, ең жоғарғы жаза - өлім ... ... ... Өлім ... ... ең басты құқығы - өмірге деген құқықтан айырады.
Жазаның көпшілігі құқықтар мен бостандықтарды айыру және ... ... ... ... айыру сотталғандардың еңбек,
мүліктік, тұрғын–май, жан-ұялық құқықтарын ... ... ... еңбек және мүліктік құқықтардың шектелуін білдіреді.
2.Жазаның төртінші белгісін оны тағайындау негізін құрайды. Жазаны
тағайындау ... ... ... ... ... жаза – қылмыстың
органикалық салдары.
3.Жазаның ... ... – оның ... ... қылмыс жасауда
кінәлі деп танылған адам ғана тартылады. Қылмыстың субъектісінің тұлғасы
сот арқылы жазаны дараландырудың дербес ... ... ... ... ... қылмыстық – процессуалдық белгі ... сот ... ... ... ... Бұл тарихта орын
алған заңдылықтардың ... ... ... ... (“үштіктер”)
__________________
15.Курс уголовного право. Общая часть.Т 2. Учение о наказание . ... 1999г. 7 ... жол ... мақсатын білдіреді.16
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес қылмыс үшін ... ... ... ... дейін тағайындалады.
Жазаға, сонымен қатар, мақсатты бағыттылық тән.
Л.Ч.Сыдықова жаза белгілерін былай ... ... ... оны ... ... болады:
1) материалды (мазмұнды) белгілер. Бұған қылмыстық-құқықтық
сазайын тарттыруды өзге ... ... ... ... ... екінші топты қылмыскердің құқығын, бостандығын шектеуде қылмыстық-
құқықтық сазайын тарттыру болатын қажетті жағдайлар ... Бұл ... ... ... ... ... заң бұзылса, оның тәрбиелік мағынасы жойылып
тек қорқыныш қалады. Сондықтан, жаза ... ... ... мақсатты
болады.
Сонымен, жаза қылмыстық құқықтың барлық қағидаларына сай болуы ... ... тек ... ... ... ... түрлері арқылы
жүзеге асырылады. “nulla poena sine lege” заң тек ҚК болып ... ... ...... ... бір ... ... құрамы
болып табылатындықтан да көрінеді. Заңдылық қағидасының талабы ... ... ... ... ... ... де ... Қылмыстық заңнан басқа ешқандай заң жазаны
енгізе ... ... өлім ... (ҚК 49б.), өмір бойы бас бостандығынан
айыру (ҚК 48б.), ... ... мен ... наградаларынан айырудан
(ҚК 50б.) басқа жаза түрлерінің мерзімді сипатынан да ... Осы ... ҚР ҚК ... ... жаза ... жол ... ... ажырытылады.
Алғаш рет белгісіз мерзімге үкімдерді 1890 жылы Нью-Йорк соттары
шығара бастаған ... ... ... ... тек ... шегін
белгіледі. Түрмеде нақты қанша мерзім отыру қажеттілігін соттар емес, түрме
әкімшілігі анықтады. Шын ... ... ... ... ... ... әкімшілігінің жемқорлығы мен бейбастақтығын туындатады
Жазаға қатысты тең құқылық қағидасы біріншіден, пенализацияны, ... ... ... және ... ... мен қызметтеріне
қарамастан санкциялардың белгіленуін білдіреді.
Екіншіден, азаматтардың заң ... ... ... ... асыру
– қылмыстық жауаптылықтың шешуші ... ... ... ... ... заң алдында теңдігі қағидасы жаза түрлерінің жүйесі
мен санкцияларда әділеттік, кінә, ізгілік ... ... ... ... – сотпен жаза ... ... ... ... мен ... ... ескеруді қажет етеді.
_________________
16.Соломон П. Советская юстиция при Сталице. ... ... ... ... зиян ... ... жазаға жол
берілмейтіндіктен және жазаның қатаң жеке сипатта болатындығынан көрінеді.
Әділеттілік қағидасы толық ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесіне, ... ... және ... ... ... ... қажет. Бір ғана қылмыс
үшін екі рет жазалауға жол ьерілмейді.
Жазаның ... ... ... – қылмыстық-құқықтық нормалардың
санкциялары мен сот ... ... ... ... ... ... үнемделуін білдіреді. Яғни, ҚР ҚК 52 бабына сәйкес:
“Жасалынған қылмыс үшін ... ... ... ... жаза ... егер ... ... түрі жазаның мақсаттарына жетуді
қамтамассыз ете ... ... ... қағидасы келесіден де көрінеді, адамға жан-тән
азабын шектіру және ар-намысын ... ... ... болып табылмайды.
1.2. Жаза тағайындаудың жалпы негіздері.
Жаза тағайындау қылмыстық заңды қолдану барысындағы ең ... ... ... болып табылады. Өйткені, жаза тағайындау, оны жүзеге асыру
сотталған адамды ... ... ... ... ... алдын алуға ықпал етеді. Жазаның осы мақсаттарына қол жеткізу
көбіне ... ... әділ әрі ... ... «Жаза тағайындаудың
жалпы негіздері» деп аталатын арнайы ережелерге ... ... ... ... негіздері жөнінде алғаш рет 1958 жылы ССРО қылмыстық
заңдарында көрінісін тапқан. Сонымен қатар, бұл норма ... ... ... ... ... ... ... тапты. Бұдан бізге бұл номаның
кеңес ... ... де ... ... ... ... ... кодексінде бұл нориа 34-бапта көрсетілген еді. ... ... ... 1997 жылы ... жаңа ... жаза ... жалпы негіздері 52-бапта көрініс тапқан.
Жалпы жаза тағайындау дегеніміз - ... ... ... деп танылған
адамға айыптау үкімін шығарарда қылмыстық ықпал жасаудың ... ... ... ... ... жаза ... негізінен кінәлінің
жеке дара дауапкершілік принципін басшылыққа алады. Сотталушының нақты
қылмысты ... ... ... ... сот оған ... ... ... қаралған заңның тиісті баптарында көрсетілген шекті мөлшерде
ғана жаза тағайындалады. Мұндай ретте, жаза әділ әрі заң ... ... ... үшін, сөз жоқ істелген қылмыстың ерекшелігі және кінәлінің жеке
тұлғасы жан-жақты еске алынады.19 Міне тек осы ... ... ... дәіл әрі ... сай деп ... жаза тағайындау бұл сотқа Конституциялық заңмен берілетін
өкілеттілігі, сондықтан да жаза ... өте ... ... деп
есептелінеді. Жаза тағайындау, яғни айыптау үкімін шығарарда жаза таңдау
сот қызметіндегі маңызды да жауапты сәт ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының
24.08.1993 ... ... ... соттардың заңдылықты сақтау туралы»
№3 Қаулысында айтылған. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының ... ... 1999 ... 30 ... ... ... ... сақтау туралы» жаңа қаулысында да айтылған болатын.20 ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Жазаның тағайындалуы әлеуметтік әділеттіліктің қалпына келуіне, сотталған
адамның түзілуіне, сотталғанның, басқа адамдардың да жаңа ... ... А.Д. ... применнения наказания по ... ... ... ... ... Е., ... С. ... практикалық оқу құралы Өркениет ... 92 ... ... ... ... Жалпы бөлім. Алматы «Жеті жарғы» 1999 жыл.
208 б.
20. ... ... ... Сот Пленумы. 1999 жылғы 30 сәуірдегі
Жаза ... ... ... ... қолдануы туралы қаулысы //
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты қаулылар жинағы 1961-2004ж.- ... 189 ... ... Бұл ... қол ... үшін жаза ... де ... тиіс. Қылмыс жасаған адамға, делінген ҚК 52-бабында, оның түзілуі
және жаңа ... ... алу үшін ... және ... ... ... Сол ... сот жаза тағайындау барысында ... ... алуы ... Олар қылмыстық заңның жалпы құқықтық және
салалық арнаулы қағидаларының нақты көрінісі болып ... ... ... ... ... ... ... жазаның
әділеттілігі, адамгершілік, жазаның дәлелділігі және үкімде оның себебі
міндетті түрде көрсетілуі, жазаны жеке даралау, ... ... ... Бұл ... қылмыстық кодекстің нормаларында өз көрінісін
табады.
Жаза тағайындаудың жалпы негіздері ... - ... ... іс ... тағайындау кезінде сот басшылыққа алуы тиіс заңмен бекітілген
белгілер. ... ... жаза ... ... ... ... ... мақсаиқа лайықтылығы, тиімділігі айтылады. Қылмыстық
Кодекстің 52-бабы 1-бөлігінде «Қылмыс жасауға айыпты деп танылған ... ... ... тиісті бабында белгіленген шекте және ҚК Жалпы бөлімінің
ережелері ескеріле отырып, әділ жаза тағайындалады» делінген. Жаза егр ... ... ... қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесіне,
кінәлінің жеке тұлғасына және қылмысты ... ... ... болса, әділетті болып саналады. Мұнда сәйкес ... ... ... ... ... деген мағынада қолданылады, яғни жаза
қылмысқа сыртқы ... ... ... ... қатар әлеуметтік жағынан
және арифметикалық жағынанда емес, заңдық жағынан тең ... ... ... Сонымен бірге, жаза мәні жағынан заңды және негізді болуы керек.
Егер оны ... ... ... ... барлық мүшелері заңды,
негізді жіне көз ... ... жаза ... ғана ол ... ... Тағайындалатын жазазның заңға сәйкестік талаптар ерекше маңызды.
Жасалған қылмыстың қауіптілігін бағалай отырып, сот еі ... ... ... Қылмыстың кодекстің Ерекше бөліміндегі заң шығарушының
берген бағасын ескеруі керек. Сондықтан, ... жаза ... алғы ... ... ... нақты заңдық сараланыу саналады.
Қылмыстық саралаудағы қате әділетсіз жаза ... ... ... ... лайықтығы дегеніміз-соттың тағайындаған мәжбүрлеу
шарасының сотталған адамға оң ықпал етуге сәйкес ... ... ... ... ... оның ... ... қол жеткізудің жеткілікті
құралы болуы керек. Осыған байланысты Қылмыстық кодекстің 52-бабының 2
бөлігінде ... ... ... оның түзелуі және жаңа қылмыстардын алдын
алу үшін ... жіне ... жаза ... ... деп ... заң ... жаза тағайындау кезінде жаза мақсаттарының біреуіне қол
жеткізу болып ... ... ... ... түзелуіне әсер
ететіндігін көре білуді және жасалған қылмыспен қылмыскерді сипаттайтын
барлық мән жайларды ... ... ... ... ең ... ... дұрыс тағайындауды білуді, оның мөлшерін анықтауды міндеттейді. ... ... ... ... бөлімінің ережелерін ескере отырып жаза
тағайындайды.
Жаза ... ... сот мына ... ... ... ескеруі тиіс:
1) Жасалған қылмыстың қоғамға қауіптілік сипаты мен дәрежесі;
2) Кінәлінің жеке ... ... ... ... дейінгі және одан кейінгі мінез – құлқы;
4) Жауаптылық пен ... ... мән – ... Жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән – жайлар;
6) Тағайындалатын жазаның сотталған адамның түзелуіне және оның отбасының
немесе оның ... ... ... жағдайына ықпалы.
Қылмыстың қоғамға қауіптілігі – бұл Қылмыстық кодексте қарастырылған
іс-әрекеттің қылмыстық заңмен ... ... ... зиянын келтіруі
қаупін тудыруының объективті қасиеті. Әрбір ... ... ... құқық теориясында екі категорияға: Қоғамға қауіптілік сипаты,
яғни сапалық ... және ... ... ... ол ... ... ... қоғамға қауіптілік сипаты – Қылмыстың сапалық категориясы,
ол ең алдымен қол ... ... ... яғни ... мен ... үшін ... ... нәтижесінде келтірілген
зиянның мөлшерімен және т.б. ... ... ... ... ... осы ... ... сипаты бойынша ерекшеленеді.
Қылмыстың қоғамға қауіптілік дәрежесі–қылмыстың сандық категориясы.
Бұл жасалған қылмыстың ... ... ... Ол ең ... ... ... ... келтірілген зардаптың мөлшері мен сипаты:
кінәнің нысаны, мақсат пен ниет, қылмыстың жасалу тәсілі, ... және т.б. ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі көбінесе қылмыстың объективтік
жағынмен, ал қоғамға ... ...... ... ... жағымен сипатталады. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты
Пленумының 1999 жылғы 30 – ... ... жаза ... ... ... ... ... қаулысының 2- тармағына сәйкес
«жасалған қылмыстың қоғамға қауіптілік дәрежесін ... ... ... ... ... реттейтін Қылмыстық кодекстің 10 ... ... ... ... ... әрекет (кінәнің түрі, себебі,
тәсілі, жасалған қылмыстық жағдай мен ... одан ... ... ... ... ... ... мен сипаты
жіне т.б.) жағдайлардың барлығы ескерілуі тиіс».21
_________________________________
21 Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... 1999 ... 30 ... Жаза ... ... ... дұрыс қолдануы туралы //
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты қаулылар жинағы 1961- 2004 ... 189 ... ... ... қауіптілік сипатымен дәрежесін анықтау
кезінде нақты іс ... ... ... объективтік және субъективтік
белгілерін есепке алу қажет.
Соттар жазаның түрі мен ... ... үшін ... мәні бар
сотталушының жеке басының мәліметтерін жан-жақты, толық және объективті
түрде ... ... Атап ... ... ... ... мен ... білімін, сотталғандығы туралы мәліметтерді,
сонымен бірге сотталушының отбасы ... ... ... ... ... ... оның асырауындағы адамдардың жағдайына қандай әсер
ететінін ескеруі қажет.22
Қылмыстық ... ... ... жаза ... ... ... үш ... тұрады:
1) Қылмыстың кодекстің Ерекше бөліміндегі сол қылмыс үшін жауаптылық
көзделетін баптар шегінде;
2) Қылмыстың кодекстің Жалпы ... ... ... ескеріп;
3) Қылмыстық сипаты мен қоғамға қакіптілік дәрежесін, айыпкердің жеке
басын, өылмысқа ... және оны ... ... оның ... пен ... ... және ... мән-жайларды,
сондай-ақ тағайындалатын жазаның сотталған адамның түзелуіне және ... ... оның ... ... ... ... ескеріп белгілейді.
Осы критерийлерді қарастырайық:
1. Сот жазаны Қылмыстың кодекстің тиісті баптарында
белгіленген шекте жаза тағайындайды. Бұл – сот ... ... ... бөлімінің айыпкер жасаған
қылмыс сараланатын баптың санкция шегінде ғана
тағайындай ... ... ... ... ... 264 – ... 2- ... санкциясы екі
жылдан жеті жылға дейін мерзімге бас бостандығынан
айыруды ... ... ... осы ... ... сот бұл ... санкциясы бойынша
белгіленген ең көп және ең аз мерзімдер шегінде жаза
тағайындауға тиіс.
Нақты жағдайға байланысты жаза ... ... ... бар. ... ... ... ... кодекстегі санкциялардың
көбі салыстырмалы анықталған, яғни жазаның түрі, оның жоғарғы және ... ... ... санкциялар жазаны жеке ... үшін ... ... ... екі және одан да көп негізгі жазалар көрсетілгеді, ... кез ... ... ... ... ... санкциялардың көпшілігі
балама. Олар жазаны жеке даралауға, оның мерзімі мен түрін анықтакға көп
мүмкіндік ... ... ... ... да, сот ... ... ... ең
жоғарғыдан, яғни жоғарғы шектен жоғарғы жаза тағайындай алмайды. Мысалы,
Қылмыстың кодекстің 264 – ... 2- ... ... жеті жыл.
____________________
22 . Д.Бұғыбай «Қылмыстық заң бойынша жаза тағайындау» / Заң журналы 2004
жыл №1 ... сот оған жол ... онда жаза ... принцип бұзылады.
Бірақ, Қылмыстың кодекстің 55 – бабында көзделген мән-жайлар болса, сот
Қылмыстың кодекстің ... ... ... ... ... ... яғни төменгі шектен төмен жаза тағайындай алады. Бұл ... ... ... өзінше көрінісі.
2. Сот жазаны Қылмыстың кодекстің ... ... ... ... ... ... ... түрлерін қолданудың мақсатына,
түрлеріне, шарттарына, сондай-ақ жаза ... ... бар ... кодекстің 359 –
бабындағы санкцияда екі жылға дейінгі мерзімге бас
бостандығынан айыру ... жаза ... Бұл ... бас ... айырудың ең аз мерзімі,
Қылмыстың кодекстің 48- ... ... алты ай деп ... ... осы нормасы бойынша соттағанда сот алты
айдан екі ... ... ... ... ... ... отырып, сот қаралған іс бойынша толық тұжырым жасайды
жазалаудағы ... жету үшін ... ... түрі және ... жеткілікті
екендігін анықтайды. Мысалы, аяқталмаған қылмысты жасағаны үшінайыпталған
адамға жаза тағайындағанда сот ... ... ... ... ... мән-жайларды есепке алу жөніндегі Қылмыстың кодекстің 56 – бабының 1-
бөлігінің талаптарын ... ... ... ... үшін жаза
тағайындау кезінде, оны жасауға адамныңіс ... ... ... мен
дәрежесі, оның келтірілген немесе келтіруі мүмкінзиянның сипаты мен мөлшері
жөніндегі Қылмыстың кодекстің 57 – ... 1- ... ... ... тиіс. Егер адам бұл тартпау шарасы ретінде қамауда ұсталса, онда
үкім заңды күшіне енгенше ... ... ... бас ... ... ... жатқызу жөніндегі Қылмыстың кодекстің 62 – баптың 3-
бөлігінің талабын соттын ... ... Жаза ... ... ... ... 38 – бабында белгіленген мақсаттырды көздейді. Егер
қылмыстардың ... ... ... ... ... орын ... онда
сот Қылмыстың кодекстің 50,60,61 – баптарында белгіленген тәртіп бойынша,
ал ... ... ... Қылмыстың кодекстің 59 – бабында белгіленген
тәртіп бойынша жаза тағайындалады. Соттың ... ... ... қарастырылған басқа жағдайларды да ескеруі қажет. Атап айытқанда,
шартты түрде соттау немесе жаза ... ... ... ... ... ... 63,72,74 – ... тағайындау кезінде қылмыстың заңның жалпы бөлімінде қарастырылған
жағдайларды соттың елемеуі әділқазылық ... ... ... ... ... ол дәлелсіз үкім шығаруға әкеп соғады.
3. Жаза тағайындаған кезде қылмыстың сипаты мен қоғамға
қауіптілік ... ... жеке ... ... ... пен ... ауырлататын және
жеңілдететін мән-жайларды соттың ескеруі қажет. ... заң, осы ... ... ... ... ... және одан ... мінез-
құлқын, сондай-ақ тағайындалған ... ... ... және оның ... немесе оның
асырауындағы адамдардың тіршілік жағдайына ... ... Жаза ... ... ... алдын алудың тиімділігі
қылмыстың жан-жақты, дұрыс ... ... ... ... ... онша ... адамдарға бас бостандығынан айыруымен
байланысты емес жаза ... ... ... ауыр ... ... ... сот ... жаза
тағайындау керек, себебі ондай әрекет жасаған адамның
бойын ... жат ... ... ... одан ... оны ұзақ ... көзден таса қылмай тәрбиелеу
қажет. Қылмыстың қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... анықталады –
жасалған қылмыстан қандай қоғамдық қатынастар
бұзылады немесе бұзылу қауіпі туады, яғни бұл ... ... ... Осы тұрғыдан
алғанда қандайда болмасын адам ... ... ... ... ... айырмашылығы бар,
денсаулыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... жасаудың себептері де, тәсілдері
де, басқа мән-жайлар да ... рөл ... ... аса ... неитпен немесе жәбірленушінің мүшелерін немесе тінін пайдалану
мақсатында қасақана адам өлтіру (Қылмыстық кодесктің ... ... ... қорғаныс шегінен шығу кезінде жасалған кісі өлтіруге
қарағанда ... ... ... ауыр ... ... табылады.
Қоғамдық қауіптіліік сипатына қарай қылмыс түрлерінің ... бар. ... ... ... ... ... ... дейін жеткізуден адам өлтіру қауіптірек. Әрине, бұл қылмыстар үшін
жазалар да әртүрлі ... ... ... ауыр ... сайын жазада қатаң болуы
тиіс, және керісінше, кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмыстарды
жасағаны ... ... ... да ... жазаның жеңілірек түрін
қолдані керек.23
Жаза тағайындаудың жалпы негіздері Қылмыстық кодекстің ... Онда ... ... ... ... деп ... ... осы Қылмыстық кодекстің
Ерекше бөлімінің тиісті бабында белгіленген шекте және осы кодекстің Жалпы
бөлімінің ережелерін ... ... әділ жаза ... ... адамға оның түзелуіне және қылмыстардың алдын алу
үшін қажетті және жеткілікті жаза тағайындалуға ... ... ... үшін көзделген жазаның онша қатаң емес ... ... ... қамтамасыз ете алмайтын болса ғана ол ... ... ... ... жаза тағайындалады. Жасалған қылмыс
үшін тиісті баптарда көзделгеннен неғұрлым ... жаза ... Е., ... С. ... ... оқу ... Өркениет 1999
жыл. 95-100 б
кодекстің 52 және ... ... ... ... ... немесе
үкімдердің жиынтығы бойынша тағайындалуы мүмкін. Жасалған қылмыс үшін
Қылмыстық ... ... ... ... ... көзделгеннен
қатаңдығы төменірек жаза тағайындау үшін негіз Қылмыстық кодекстің 55-
бабында белгіленген.
3. Жаза ... ... ... ... мен ... ... ... жеке басы, сонымен бірге оның қылмыс жасағанға дейінгі
және одан кейінгі мінез-құлқы, жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... жазаның сотталған адамның
түзелуіне және оның ... ... оның ... ... тіршілік
жағдайының ықпалы ескеріледі. Жоғарыда көрсетілген талаптарды біз үш топқа
жіктеуімізге болады.
Оның бірішісі, әділ жаза ... ... ... ... ... кодекстің жалпы бөлімінде көрсетілген. Бұл қағидаға байланысты
адамның қылмыс ... ... бар ... ғана ... ... бола ... Бір қылмыс үшін екімді де ... ... ... болмайды. Жазаның әділеттігі істеліген
қылмыстың ауырлығына оның істеу ... және ... жеке ... ... сай келуі қажет .24 Тағайындалған жаза қылмыскердің іс-
әрекетінің заңдылық ... ... ... ... ... ... тым
ауыр немесе тым жеңіл жаза тағайындауға жол берілмейді. Тағайындалған жаза
істелген қылмысқа пара пар ... әділ ... ғана ол өз ... Бұл жаза ... ... ... қылмысы үшін жазаның
мөлшерін, түрін сол баптың санкциясы көрсеткекн шектен шықпай тағайындауға
міндетті. Мұнда санкцияның алатын орны ... ... ... ... санкциялардың көбісі салыстырмалы түрде анық болады, яғни, ... ... оның ... және ... шегі ... ... ... негізгі жазаның екі немесе одан көп түрі көрсетіліп, сот
солардың ішінен кез келгенін тағайындауға ... ... ... ... ... болып келеді. Бұның бірден бір себебі, балама
санкциялардың сотқа жазаның мерзімі және түрі жағынан толық түрде жекелеуге
мүмкіндік беретіндігі.25 Әділ жаза ... алғы ... ... ... ... табылады. Яғни, істелген іс-әрекеттің белгілерінің
нақты қылмыс құрамы ... ... сай ... ... өте ... дұрыс саралау әділетсіз жаза тағайындауға әкеліп соғады. Қылмыстық
заңның нақты құрамының санкциясында көрсетілген жаза мөлшерінің ең ... ... жаза ... заң ... жол ... Керісінше, сот
жаза тағайындағанда қылмыстық заңның 55-бабында көрсетілген шарттарды ... ... ... ... бір ... үшін ... жазадан гөрі
неғұрлым жеңіл жаза ... ... ... И.И., ... ... право РК. – Алматы, 1998.-257 стр
25. Баймурзин Г.И., Рогов И.И. Уголовное право РК. – ... ... ... ... ... ... де басшылыққа алынуы тиіс. Сот адамды
қылмыстық ... ... үшін ... оның ... ... бар ма, жоқ па осы ... анықтайды. Егер қылмыс құрамы болса, ол
біткен немесе бітпеген қылмыс па, ... оны жеке өзі ... ... ме ... ... ... Бұл ... жауап алу үшін ... ... ... ... ... ... ұғымы, оның
сатылары, қылмысқа қатысу ұғымы, ... ... ... ... ... ... кеңістектегі қылмыс жасаған
адамдарға қатысты ... ... ... анықтау керек. Қылмыстық
құрамы бар іс-әрекеттерге жаза ... сот ең ... ад ... жауаптылықтан және жазадан босатуға негіздер бар ма, жоқ па ... ... ... Егер сот жасаған қылмыс үшін жаза тағайындау
қажет деп тапса, онда ол ... ... ... ... жаза ... қағидаларды- жазаның ұғымы мен мақсаты, жазалау ... ... ... ... ... ала ... ... немесе
бітпеген қылмыстарға, қайталанып немесе қатысып жасалынған ... ... ... ... үшін жаза тағайындаудың ерекшеліктерін
ескереді. Мысал келтіретін болсақ: ... ... ... екі ... ... бас ... ... жазасы көзделген. Осы
бап байынша Қылмыстық кодекстің 48-бабын ... ... ең ... ... ай ... ... ... сот Қылмыстық кодекстің тиісті бабы ... ... екі ... дейін мерзімді тағайындауға құқылы. Егер, осы қылмыс
аяқталмаған қылмыстар қатарына жататын болса, сот ... ... ... кодекстің 56-бабын басшылыққа алады. Ал, ... ... ... ... ... кодекстің 57-бабы қарастырылып,
осы баптың санкциясы қолданылады.26
Жаза тағайындау барысында, сот заңға сәйкес ... ... ... ... мақсыттарды көздеу тиіс. Осыған байланысты, ... ... ... жиынтығы орын алатын болса, тиісті баптар,
яғни ... ... 56, 60,61- ... ... ... Сондай-ақ
қылмыс рецидивті сипатта болған жағдайда 59-бап сәйкес қолданылады. Мұнымен
қоса, сот басқа да жағдайларды атап айтқанда Қылмыстық ... ... ... ... алып отыруы қажет. Сондай-ақ мерзімдерді қосу
кезінде ... ... жаза ... ... және ... ... ... Жалпы бөлімінің ережелері негізге басшылыққа алынады. Егер жасалған
қылмыс үшін ... ... онша ... емес ... түрі ... жетуді қамтамасыз ете алмайтын болса, сол үшін көзделгендердің
арасынан неғұрлым қатаң жаза ... Бұл ... ... ... ... сөз болып отыр. Сот жаза тағайындағанда істелген ... және ... ... ... айыптаның жеке
______________________
26 Нақысбеков Т.Ә. Диссертациялық материалдар ... ... ... және ... ... Алматы 2006 ж.
95-98 б.
басының кім екендігін, істеі жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын мән-
жайларын еске ... ... ... ішінде есепке алынатын екі негізгі белгі
бар. Ол біріншіден ... ... ... қауіптілік дәрежесі,
екіншіден, кінәлінің жеке ... кім ... ... ... жағдайлар
мен мән-жайлар бұл жоғарыда айтылған екі факторлардың ... ... ... бағынышты түсінік болып табылады. Осы ... екі ... ... ... ... ... істелген
қылмыстың қоғамға қауіптілік дәрежесін анықтау арқылы жаза ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілігін екі жақтан: сапалық
(қоғамға ... ... және ... (оның дәрежесі) белгілері арқылы
анықталады. Қылмыстың қоғамға қауіптілік дәрежесі қылмыстың объективтік
және ... ... ... анықталады. Мұның ішінде объективтік
белгілері (қылмыстың объективтік зардабы, іс-әрекеттің мәні, ... ... ... оның ... субъективті белгілері, кінәнің
нысаны қылмыстық ниет ... ... ... іске ... ... ... ... бір маңызды талабы айыптың жеке
басының кім екендігін анықтау болып табылады. Өйткені оны ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор.
Сот нақты жағдайларға байланысты әр уақытта да ... жеке ... ... мәні бар ... ... ... ... Онының
ішінде кінәлінің қылмыс істегенге дейінгі немесе одан ... ... ... ... ... деген көзқарасы, өмір сүру салты, өзін қаршаған ортаға
қатысты оны сипаттайтын оң ... ... ... бәрі де ... Бұрын сотталғандарға ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасағандарға шектен тыс жеңіл жаза тағайындауға ... ... ... ... ... өз ... адал орындап
жүрген өндірісте, тұрмыста ... ... ... ... рет қылмыс жасауы олар үшін жеңілірек жаза тағайындауға ... ... ... ... жеке ... ... жан-жақты
объективті түрде тексеруі оларға тағайындалатын жазаның түрі мен ... үшін ... ... болып табылады. Сондықтан да, ... ... ... ... ала ... сот ... сотталушының денсаулығын, ... ... ... оған ... ... ... мүгедектігін, асырауындағы
адамдардың санын, тағы да басқа мәліметтерді жан-жақты жеке іске ... ... ... ... ... ... ауырлататын
мән-жайларды да есептуі қажет.28
____________________
27 Бажанов М.И. Назначение ... по ... ... ... ... 1980 г. -111 ... Наказание. Курс «Советского уголовного право» . Том 3. Москва. 1970 г. –
420 стр.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот ... 1999 ... ... тағайындағанда соттар заңдылықты дұрыс сақтау туралы» Қаулысынығ 2-
тармағында жасалған қылмыстардың қауіптілік ... ... ... ... ... ... ... тәсілі, жасалынған қылмыстың
жағдайымен кезеңі, одан ... ... ... ... ... мен сипаты, т.б.) жағдайлардың барлығы ескерілуі
тиіс, деп жоғарыда айтылған заң талаптарының мазмұнын ашып көрсетілген. ... –ақ ... ... жеке ... ... ... түрде тексеруін оларға тағайындалатын жазаның түрі мен көлемн
белгілеу үшін ... ... ... табылады. Сондықтан да, қылмыстық
құқықтың адамгершілік принципін басшылыққа ала ... сот ... ... ... ... ... еңбекке
қабілеттігімен оған деген көзқарасын, білімін, мүгедектігін, ... ... тағы да ... ... ... жеке есепке алады.30
_________________
29. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Пленумы. 1999 жылғы 30 ... ... ... ... ... ... туралы қаулысы //
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот қаулылар жинағы 1961-2004 ж. – Алматы,
2004.- 6 б.
30. А.Н. ... ... ... Жалпы бөлім. «Жеті жарғы» 1999 жыл. 212
бет.
2. Қылмыстық заң бойынша жеңілдететін және ауырлататын мән- жайлардың
сипаттамасы
2.1. Қылмыстық заңдағы ... ... және ... мән-
жайлардың түсінігі мен және олардың маңызы
Қылмыстық құқықтағы жауаптылық пен ... ... ... мән- ... ... ... теориясындағы қылмыстық жаза
тағайындау институтындағы ең маңызды түсінік болып табылады. Бұл ... ... да, ... ... да кеңінен қолданылады. Шын мәнінде
де келгенде аталған мән-жайлар адамның тәжірибелік қызметінде қалыптасқан
ұғым.
Қылмыстық ... пен ... ... мән- ... деп ... жеке ... және ол ... қылмысқа қатысты, қылмыс құрамынан
тысқары тұратын қылмыс пен қылмыскердің қоғамға қауіптілігін ... ... ... мен ... дәрежесін төмендететін түрлі факторларды
түсіну қажет.31 ... ... ... ... бар ... бап
санкциясы шегңндегі жазаларды жеңілдеу түрін тағайындауға, сонымен бірге
қылмыстық жасаптылықтан толықтай босатуды не ... ... ... ... ... жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән- жайлар деп –
жазаның мөлшерін ... әсер ... ... ... ... ... нақты қылмыс сараланып бап санкциясы шегіндегі ең қатал жазаны
немесе жазаның ... ... ... ... ... пен ... жеңілдететін және ауырлататын мән- жайлардың
қалыптасуы мен дамуына қосымша тоқталып кетсек, ... ... ... ... 1960 ... ... ... күшіне енген өзіндік
тұңғыш қылмыстық заңын 1959 жылғы 22-шілдеде қабылданды. Осы ... ... жаза ... ... алты ... олар ... баптары болды. Қылмыстық кодекстің 35-36-баптарында қылмыстық
жауаптылық пен ... ... және ... мән- ... ... ... ... кодекске сәйкес қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән- жайлар болып мына ... ... :
1. ... қылмыстың зиянды салдарын айыпкердің жоюы немесе өз еркімен
келтірілген залалдың орнын толтыруы немесе келтірілген залалды жоюы;
2. Ауыр жеке ... ... ... ... тоғысуы салдарынан
қылмыс жасау;
3. Күштеп немесе мәжбүрлеу салдарынан не материалдық немесе өзге
тәуелділігі себепті қылмыс жасау;
______________
31. ... М.И. ... ... по ... ... ...
Киев, 1980 г. 45 стр
32. Кругликов Л.Л. Правовая ... ... и ... ... // ... ... 1999 г. № 4. 19 ... Жәбірленушінің құқыққа қарсы әрекетін тудырған,күшті жан
күйзелісі әсерінен қылмыс жасау;
5. Қажетті қорғану шегінен шыңа отырып, қоғамдық ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толмағандардың қылмыс жасауы;
7. Жүктілік жағдайында әйелдердің қылмыс жасауы;
8. Шын жүректен өкіну, айыбын мойындап келу.
1959 Қазақ КСР-нің Қылмыстық кодекстің 36 ... ... ... пен жаза ... ... ... мына төмендегілер танылды:
1. Бұрын қандай да болмасын қылмыс ... ... ... ... Ұйымдасқан топтың қылмыс жасауы;
3. Пайдақорлық немесе өзге де ниеттерімен қылмыс жасау;
4. Қылмыс арқылы ауыр зардаптар келтіру;
5. Жас ... қарт ... ... ... ... ... ... жасау;
6. Кәмелетке толмағандарды қылмыс жасауға азғыру немесе ... ... ... ... Аса ... ... ... қинап қылмыс жасау;
8. Қоғамдық нәубет жағдайларын пайдаланып қылмыс жасау;
9. Жалпыға қауіпті әдіспен қылмыс жасау;
10. ... ... ... ... ... жаза ... барысында зағда көрсетілмеген жеңіледтетін мән-
жайларды да есепке ала ... ... ... ... жасаған адамның
қылмысының сипатын қарастыру барысында сот оны ауырлататын ... ... да ... ... ... ... мастық күйдегі адамның қылмыс
жасауын да сот қылмыстың сипатына қарай, бұл ... ... ... ... ... ... деп те танымауға құқылы болған.33 Осы жылдар
ішінде Ерекше бөлімнің, сол ... ... ... ... баптары
көптеген өзгерістер мен толықтыруларға ұшырады, ал жаза тағайындауға
байланысты мәселелерін ... ... анау ... ... жоқ. ... ... ... құқық әдебиеттерінде жаза тағайындау
жүйесін жетілдіру жөнінде көптеген ... ... ... ... та,
өкінішке орай мәнді өзгерістер болған жоқ.
Қазіргі Қазақстан Республикасының заң талаптарына сәйкес ... ... ... жаза ... кезінде соттар қылмыстық жауаптылық
пен жазаны жеңілдететін жағдайлар мен ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайларды ескеру қылмыс жасаған
кінәлі адамға сот үкімінің жаза тағайындауға ________________
33. Қазақстан ... ... ... бюллетені. 2001/11. 34 стр.
қатысты бөлігі бойынша заңдылықтың сақталғанын ... ... ... кезінде заңда көрсетілгеннен гөрі ... ... ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-
жайлардың тізімі Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53- ... ... ... Онда ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жайлар деп- ... жеке ... және ол ... ... ... ... құрамынан тысқары тұратын ... пен ... ... азайтатын және оның жауаптылығы мен ... ... ... ... ... қажет. Жасалған қылмыста жеңілдететін
жағдайлардың бар болуы, бап санкциясы шегіндегі ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтан толықтай босатуды не
шартты соттауды колдануға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... арқылы қарастырылып отырған мән-
жайлардың жасалған қылмысқа ғана емес, сонамен бірге ... жеке ... ... ... Біз қарастырып отырған Қылмыстық ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-
жайлардың үлгі тізбегі ғана берілген, ... жаза ... ... пен ... жеңілдететін, заңда көрсетілген басқа да
мән-жайларды да соттың еске алуына болады.
Қылмыстық ... пен ... ... ...... ... жеке басына тікелей немесе жанама қатысты қоғамға
қауіптілігін азайтатын және соған сәйкес қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... және оның ... тыс ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды ескерудің
маңыздылығы тек арнайлы заң ... ғана емес ... ... ... ... ... да көрініс табады. Нақтылы істер бойынша соттар
жазаны ... ... ... ... ... бөлімінің
ережелерін басшылыққа ала отырып ... ... ... ... ... ... негізінде жаза тағайындайды. Бірақ та , ... ... ... ... қана ... ... да ... ескеріп жаза
тағайындаған да дұрыс болады. Сондықтан Қылмыстық Кодексінің 53- бабының 1-
бөлімінде көрсетілген мән-жайларды заң шығарушы ... ... ... ... да ... ... жаңа ... Республикасының Қылмыстық Кодексіндегі
қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... ... 53- бабының 1-бөлімінде көрініс тапқан. Қылмыстық Кодексінің 53-
бабының 1-бөліміне сәйкес, қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-
жайлар деп – мына ... ... ... ... ... ... ... салдарынан алғаш рет кішігірім
ауырлықтағы қылмыс ... ... ... ... ... ... жас ... болуы;
д) қылмыс жысығаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және
өзге де көмек ... ... ... ... ... ... ... зиянныі орнын өз еркімен толтыру, қылмыспен келтірілген зиянды
жоюға бағытталған өзге де іс-әрекеттер;
е) жеке басындық, отбасылық ... өзге де ауыр ... ... не жаны ... ... қылмыс жасау;
ж) күштен немесе психикалық мәжбүрлеу ... не ... ... өзге де ... себепті өылмыс жасау;
з) қажетті қорғанудың өқөыөтыө дұрыстығының ... ... ... қылмыс жасаған адамды ұстау, негізді тәуекел, бұйрықты немесе
өкімді орындау жағдайында қылмыс жасау;
и) ... ... үшін ... ... ... ... ... қайшы
немесе адамгершілікке жатпайтын қылығы;
к) шын жүректен өкіну, айыбын мойындап келу, қылмысты ашуға, ... ... ... және ... ... ... алынған
мүлікті іздеуге белсенді жәрдемдесу.
Қылмыстық заңда ... ... ... мән-жайлар ретінде
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің Ерекше бөліміндегі көрініс
тапқан қылмыс құрамдарына ... ... ... Мысалы, Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің 99-бабы бойынша, яғни ... ... шығу ... ... кісі өлтіру қылмысы бойынша жаза тағайындау
кезінде сот Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... ... «з» ... жеңілдететін мән-жай ретінде сілтеме жасай
алмайды, себебі ... ... ... шығу ... ... 99-
бабындағы қылмыс құрамының негізгі белгісі болып табылады және ... ... ... ... ... тыйым салады.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды есепке ... мына ... ... ... балама санкция болса жазаның неғұрлым жеңілірек түрін қолдануға;
б) Қылмыстық Кодекстің сол қылмыс сараланатын бабындағы ... еі аз ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 55-бабын пайдаланып, сол қылмыс үшін
көзделгеннен жеңілдеу жаза ... ... ... ... немесе жазаны өтеуді ... ... ... пен ... ... және ... ... болуы тек жаза тағайындау процесінде ғана емес, сонымен қатар
айыпкерді қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... міселені қарастырғанда да ескерілуі тиіс.
Ал, қылмыстық жауаптылық пен жазаның жеңілдететін және ... ... ... Республикасы Қылмыстық Кодексінің 54-бабының 1- бөлімінде
көрініс тапқан. Қылмыстық Кодекстің 54-бабының 1- ... ... ... пен ... келесідей жағдайларда ауырлататын мән-
жайлар деп танылады:
а) қылмыстарды әлденеше рет жасау, қылмыстардың ... ... ... ауыр ... ... адамдар тобының, алдын ала сөз ... ... ... топтың немесе қылмыстың қауымдастықтың (қылмыстық ұйымының)
құрамында қылмыс жасау;
г) қылмыс жасағанда ... ... рөл ... ... үшін ... бұзылуының ауыр түрінен зардап шегетіні
алдын ала ... ... не ... ... ... ... қылмыс жасауға тарту;
е) ұлттық, нәсілдік немесе діни өшпенділік немесе араздық ... ... ... ... іс-әрекеті үшін кектенушіліктен, сондай-ақ
басқа қылмысты жасыру немесе оны жасауды оңайлату мақсатында қылмыс жасау;
ж) жүктілік ... ... үшін ... ала ... ... ... жас ... басқа да қорғанысыз ... ... ... не
айыпкерге тәуелді адамға қатысты қылмыс жасау;
з) бегілі бір адамның өзінің қызметтік, ... ... ... ... ... оған немесе оның туыстарына қатысты қылмыс жасау;
и) аса қатігездікпен, садизммен, қорлаумен, сондай-ақ жәбірленушіні
қинап қылмыс жасау;
к) ... ... ... ... жарылғыш немесе оларды бейнелеуші
құрылғылар, арнайы ... ... ... тез ... ... сұйықтар, улы және радиоактивті заттар, дәрілік және өзге де
химиялық-фармакологиялық дәрі-дәрмектер ... ... күш ... ... мәжбүрлеу не жалпы қауіпті әдіс қолданып жасау;
л) төтенше жағдайды, табиғи немесе өзге де қоғамдық нәубет ... ... ... тәртіп бұзушылық кезінде қылмыс жасау;
м) алкогольдік, есірткілік немесе уытқылық еліту жағдайында қылмыс
жасау. Сот қылмыстық ... ... бұл ... ... деп ... адамдардың өзі қабылдаған антын немесе кәсіби антын бұза ... ... ... қызметі жағдайына немесе шартқа байланысты өзіне
көрсетілген сенімді пайдаланып құжатын пайдаланып ... ... ... ... ... киімін немесе құжатын пайдаланып қылмыс
жасау.
Осы жоғарыда көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын
мән-жайлардың ... ... ... ... 1- бөліміндегі
көрсетілген мән-жайлармен салыстырмалы тұрғыда қарағанда, ... ... 1- ... ... ... түпкілікті және
нақтырақ болып табылады. ... сот жаза ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар ретінде заңда көрсетілген
басқа да мән-жайларды ... ... ... болады. Яғни, бұл дегеніміз
–соттар жаза тағайындағанда қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... ... 1- бөліміндегі көрсетілген мән-
жайлар ретінде тани алмайды ... ... және бұл ... ... ... гуманизм бар екендігіне тағы бір
куәлік етеді. Соттар жаза тағайындау кезінде ... ... ... ауырлататын мән-жайлар болған жағдайда соттарға мына төмендегі
көрсетілгендей құқықтар беріледі: а) Белгілі бір ... ... ... ... кезде, осы қылмыс құрамында көрсетілген санкциясының ең қатал
жазасын тағайындауға; б) Айыпкердің ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдарының санкциясындағы
ең жоғарғы жаза теңестіріп не соған жақынырақ етіп жаза ... ... ... ... ... ... алып ... г) Шартты
түрде соттауды қолданбауға құқылы болып табылады.Өылмыс белгісі ретінде
көзделген ауырлататын ... жаза ... ... ... ... Сонымен қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-
жайлар дегеніміз – жазаны ауырлататын жағдайлар ... ... ... жеке басының жоғарғы қауіпті екендігін дәлелдіктейтіндіктен
соттарға тағайындалатын жазаларды күшейтуге негіз береді. Жазаның ... әсер ... ... ... ... ... соттар нақты қылмыс
сараланып отырған бап санкциясы шегіндегі ең ... ... ... ... мерзімін тағайындайды. Заңда көрсетілген бұл ауырлататын жағдайлар
сотқа кінәлінің жеке басы мен ол ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Жоғарыда көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын
жағдайлардың кез ... егер ... ... ... ... белгілі
бір бабында ауырлататын белгі ретінде көрсетілген болса нақты қылмыс ... ... ... ... ... ... ретінде ескерілмеуі
тиіс. Қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлардың ... ... ... ... табылады сондықтан да ... ... ... осы тізімде көрсетілген қандайда бір жағдайды ауырлатушы
жағдай ретінде қайталап тануға жіне олардың ... ... ... ... ... бола тұра, сот кінәліні немесе ол жасаған қылмысты
жағымсыз жағынан сипаттайтын жоғайрыдағы ... ... ... ... жаза ... кезінде сот үкімінде көрсетуге құқылы.
2.2 Жазаны жеңілдететін мән-жайлардың қылмыстық-құқықтық ... ... заң ... сәйкес қылмыс жасаған кінәлі
адамға жаза тағайындау ... ... ... ... пен ... ... ескереді. Қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жайларды ескеру қылмыс жасаған кінәлі адамға сот ... ... ... ... ... ... сақталғандығын
көрсетеді. Соттар жаза тағайындау кезінде заңда көделгеннен гөрі неғұрлым
жеңі жаза тағайындауға ... ... ... пен ... ... ... Қазақстан Республикасы Қылмыстық
Кодексінің 53-бабының 1- бөлімінде көрсетілген. Онда ... ... ... ... мән-жайлар деп- кінәлінің жеке басына және ол
жасаған ... ... ... ... құрамынан тысқары тұратын қылмыс пен
қылмыскердің қоғамға қауіптілігін азайтатын және оның ... ... ... ... түрлі факторларды түсіну қажет. Жасалған
қылмыста жеңілдетілген жағдайлардың бар ... бап ... ... ... түрін тағайындауға, сонымен бірге қылмыстық
жауаптылықтан толықтай босатуды не ... ... ... ... ... ... 53-бабының 1- бөліміндегі тізімді талдау
арқылы қарастылылып ... ... ... ... ғана емес,
сонымен бірге кінәлінің жеке басына қатысты екенін де ... ... ... ... ... ... 1- бөліміндегі қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардың үлгі тізбегі ғана берілген
өйткені, жаза тағайындауда қылмыстық ... пен ... ... ... басқа да мән-жайларды да соттың еске алуына болады.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... ... ... жеке ... ... немесе жанама қатысты қоғамға
қауіптілікті азайтатын және соған сәйкес ... ... пен ... ... ... құрамының шегіндегі және оның шегінен тыс жағдайлар да
жататды.
Қылмыстық заңдағы қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... заң ... бірнеше тұрғыда қарастырылған.
И.И.Карпец қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды ... ... ... ... 34, ал ... ... ... да
авторлар қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды ... жеке ... ... ... мән-жайлар; 2. Қылмыстық
әрекетті сипаттайтын, яғни оның ... және ... ... ... деп екі топқа бөледі 35. Авторладың бір ... ... пен ... ... И.И. Отягчающие и смягчающие обстоятельства в уголовном праве.
М., 1959 г. 25 стр.
35. Кузнецов Н.Ф., Куринов Б.А. ... и ... ... при ... меры наказания. Применение наказания по
советскому праву. М., 1958 г. 80 стр.
жазаны жеңілдететін ... ... ... ... ... ... ... жазаны жеңілдететін мән-жайларды
Л.Л.Кругликов жасалған қылмыстың және ... жеке ... ... ... ... жағдайларға және тек қылмыскердің жеке
басын ғана сипаттайтын жағдайларға байланыстты бөледі.36 ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайларды: қылмыскердің
жеке басын сипаттайтын және ... ... деп ... ... ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардыекі
түрге бқледі: объективті жақ және субъективтік жағын сипаттайтын белгілер
деп ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жайларды жасалған қылмысты ғана сипаттайтын, қылмыскердің
жеке ... ... және ... қылмыстың қоғамға қауіптілік
дәрежесін сипаттайтын жағдайларға байланысты топтастырады.38 Арнаулы заң
әдебиеттерінде көрініс тапқан ... ... пен ... ... ... топтарға бөлуді қарастыра отырып. В.Д.Филипоновтың ой-
пікіріне қосыла келе, 39 онда біз ... ... пен ... ... ... ... топтарға бөлуімізге болады:
1. Тек қылмыстың өзін ғана сипаттайтын мән-жайлар;
2. Тек қылмыс жасаған кінәлінің жеке басын ғана ... ... ... және кінәлінің жеке басын сипаттайтын мән-жайлар.
Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... тек ... заң әдебиеттерінде ғана емес, сонымен қатар Жоғарғы
Сот Пленумының қаулыларында да ... ... ... ... бойынша соттар
жаза тағайындағанда әрқашанда Қылмыстық Кодексінің Жалпы бөлімінің
ережелерін басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... санкцияның шегінде жаза тағайындайды. Бғрақ та, тек осы
ережелерді ... жаза ... да ... ... Сондықтан Қылмыстық
Кодексінің 53-бабының 1- бөлімінде ... ... заң ... ... шегінен шығатын басқа да мән-жайларды айтады. Осы жерде
Бостандық аудандық сотының ... ... ... ... ... 1997 жылы өзінің көршісімен ұрысып қалып қасақана көршісінің
денсаулығына жеңіл ... ... ... ... қылмыстық
жауапкершілікке тартылған болатын, сот үкім шығарар алдында ... ... оның жасы мен ... және ... рет ... ... ... ескере отырып, ( сол кезде ... ... Л.Л. ... и ... обстоятельства в советском
уголовном праве. Ярославль, 1977 г. 7 стр.
37Минская В.С. Роль смягчающих обстоятельств в ... ... ... ... ... и ... его
применения. М., 1981г. 104 стр.
38. Ткаченко В.И. Общие начала назначение наказания: Учебное пособие. М.,
1984г. 44-45 стр.
39. ... В.Д. ... ... ... ... ... ... стр.
Жасы 65 жаста болатын). Сот мәжіліс залынан қылмыстық істі ... ... ... ... ... Кодексінің 53-бабының 1-
бөліміне сәйкес, қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... мына ... ... топтағылар танылады:
а) мән-жайлардың кездейсоқ тоғысуы салдарынан алғаш рет кішігірім
ауырлықтағы ... ... ... ... ... ... айыпкердің жас балалары болуы;
д) қылмыс жысығаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық ... де ... ... ... ... келтірілген мүліктік залал мен
моральдік зиянныі ... өз ... ... қылмыспен келтірілген зиянды
жоюға бағытталған өзге де іс-әрекеттер;
е) жеке басындық, отбасылық немесе өзге де ауыр мән-жайлар ... не жаны ... ... ... ... ... ... психикалық мәжбүрлеу салдарынан не материалдық,
қызметтік немесе өзге де тәуелділігі ... ... ... қажетті қорғанудың өқөыөтыө дұрыстығының шартын ... ... ... ... ... ... негізді тәуекел, бұйрықты немесе
өкімді орындау жағдайында ... ... ... ... үшін ... болып табылған жәбірленушінің заңға қайшы
немесе адамгершілікке жатпайтын қылығы;
к) шын жүректен өкіну, ... ... ... ... ... қылмысқа
басқа қатысушыларды әшкерелеуге және қылмыс жасау нәтижесінде алынған
мүлікті ... ... ... ... ... ... жеңілдететін мән-жайлар ретінде
Қазақстан ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдарына жатқызуға тыйым салады. ... ... ... ... ... ... яғни қажетті қорғаныс
шегінен шығу кезінде жасалған кісі өлтіру қылмысы бойынша жаза ... сот ... ... ... ... ... ... «з» тармақшасына жеңілдететін мән-жай ретінде сілтеме ... ... ... қорғану шегінен шығу Қылмыстық Кодекстің 99-
бабындағы қылмыс құрамының негізгі белгісі болып табылады және ... ... ... ... ... ... салады.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды есепке алу
соттарға мына төмендегідей құқықтарды береді:
а) балама санкция болса жазаның ... ... ... ... Қылмыстық Кодекстің сол қылмыс сараланатын бабындағы санкцияда
белгіленген еі аз ... ... ... мерзім тағайындау,а;
в) Қылмыстық Кодексінің 55-бабын пайдаланып, сол қылмыс үшін
көзделгеннен жеңілдеу жаза ... ... ... ... ... ... ... кейінге қалдыруды
қолдануға.
Ал енді, сонымен Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53-
бабының 1- бөлімінде сәйкес, ... ... пен ... ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1- бөлімінің
«а» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жай ретінде –мән-жайлардың кездейсоқ ... ... ... ... ... қылмысты айтамыз.
Кішігірім ауырлықтағы қылмыстарғы Қазақстан Республикасы Қылмыстық
Кодексінің 10-бабына сәйкес, жасаған қылмысы үшін ең ауыр жаза екі ... ... ... ... ... жасалған әрекет, сондай-ақ
жасаған қылмысы үшін ең ауыр жаза бес ... бас ... ... ... ... ... ... Мұндай қылмыстарға мысалы,
қылмыстарды жасыру қылмысы ... ... ... Қылмыстық
Кодексінің 363-бабы), мұндай қылмыстарға айыппұл түріндегі жаза тағайындау
не қамауға алуға, сондай-ақ екі ... бас ... ... ... ... қылмыстарды жасау, қылмыстық жауаптылық
пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар болып табылады, егер де мұндай әрекеттер
бірінші рет ... ... ... ... ... ... ... Егер де тұлға фактілер тұрғыдан екінші рет қылмыс ... та оның ... ... ... ... мерзімі өтіп кетсе, соднай-
ақ оның соттылығы жойылса, сот оның істегенін іс-әрекетін ... ... ... рет ждеп танып, ... ... ... ... үшін ... қылмыс алғаш рет істелуі,
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің ... 2- ... ол ... онша ауыр емес қылмыс санатына жатқызылуы,
үшіншіден қылмыс ... ... ... ... ... ... Қазіргі заң талаптарына сәйкес адам бұрын ... ... және ... ... ... үшін ... ... көзделген мерзімдері өтіп кетсе, сондай-ақ соттылығы жойылса немесе
алынса, сондай-ақ ол адам бұрын ... ... үшін ... ... ... ... ол ... қатысты бірінші рет қылмыс
жасаған деп есептеледі. Ал, ... ... ... ... жасауға алдын ала дайындақтың болмауы, қылмысты табан астында немесе
абайсыздықта ... ... ... Ал, ... ... ... дегеіміз – кінәлі адам үшін күтпеген жерден туындаған дауды және
кінәлі адамның ... ... ... ... және әсер еткен
жағдайлар. Мысалы, кінәлі аданың жақын адамының өлімі, су ... өрт, ... ... ... ... ... ... Потрнягин В.Г. Смягчающие и отягчающие обстоятельства по ... ... ... с ... ... Владивосток, 1981г., 90
стр.
Жаңағы біз жоғарыда айтып кеткен үш ... ... ... ... ... ... маңызды болып табылады. Қылмысты бірінші
рет ... – яғни ... адам ... мүлдем қылмыс жасамаған болса немесе ол
бұрын қылмыс жасағанымен жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі ... ... ... ... ... ... орындаудың
ескіру мерзімі (Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 75-бабы) өтіп
кетсе, бұрын ... ... үшін ... белгіленген тәртіппен соттылығы
алынған немесе өтелген болса (Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ғана ... ... ... ... кездейсоқ тоғысуы
салдарынан қылмыс жасау – бұл істің нақты барлық жағдайларын тексеріп,
зерттеу ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау
себептерімен әсер еткен және ... ... және ... да ... ... ... ... кездейсоқ
тоғысуы салдарынан деп- кінәлі адамды қылмыс жасау итермелеген, бірақ оның
мінез құлқына сай келмейтін ... және ... ... ... ... ... ... салдарынан жасалған
қылмыстар мыналар танылуы мүмкін: дау, ... ... ... ... кінәлі адамның қылмыс жасағанда оның қоғамға қауіптілік
дәрежесін толық түсінбеуі; ... ... ... іс-әрекеттер жасаған
адамдардың тобына кездейсоқ тап болуы және оның ... ... оның ... тыс ... ... дау жан жал жағдайында пайда
болған қазбалық әсермен қылмыс жасау және тағы да ... ... ... ... мүмкін.
2. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1- бөлімінің
«б» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жай ретінде – ... ... ... ... ... және жасы ... ... адамның қылмыстық іс-
әрекетін жатқызады. Бұл қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... жасы ... ... ... қалыптасу сатысы негіз болып табылады. Әдетте
кәмелетке толмағандардың өмірге деген жақсы мен жаманға ... ... ... ... ... ... көбінесе
олардың ортасы қатты әсер ... Бұл ... ... ... ойы әлі жетіліп, қалыптаспағандығы жастықтаң салдарынан
ұстамдылық жасамай қылмыс ... еске ... ... ... ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жай
ретінде танылады. Осы ... ... жасы ... деп – ... ... 14 ... толған, бірақ 18 жасқа толмаған ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 78-бабы). Бұл
орайда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумы қаулысында
барлық соттарға жасы кәмелетке _______________
ңә. Становский М.Н. Особенности ... ... при ... ... ... 1991 г. №20, 204 ... жаза тағайындағанда олардың қылмысын өте мұқият зерттеп,
олардың мүмкіндігінше қоғамның ... жаза ... ... ... тәрбиелік мәні бар шараларды кеңінен қолдану ... ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайды
былайша түсіндіруге болады. Кәмелетке жасы толмағандар өздерінің физикалық
жіне психологиялық даму ... ... ... ... ... ... ... ие бола алмайды. Сондақтын да олар
өздерінің ісірекетерінің салдарын ... ... есеп бере ... жасы ... олар ... тәрбиенің кемшіліктеріне де
байланысты болады. Сонымен қатар олардың жасаған өылмыстары ... аз ... ... ... болғандықтан, олар өзінің
әрекеттерінің қоғамға қаншалығта қауіпті ... ... ... ... ... ... олардың әлі жастығына
байланысты ... ... ... кино ... ... ... алады.43
Мельников Ю.Б. –ның пікірі бойынша кінәлі адамның кәмелетке толмауы
қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... түсіндіреді. Кәмелетке толмағандар физикалық жағынан әлсіз, өмірлік
жағынан көзқарасы толық түсіне алмайды. Олар ... ... ... ... ... және ... тез қылмысқа тартуға болады. Сонымен
қатар кәмелетке жасы толмағандарды тез түзетуге және тәрбиелеуге де ... ... ... 14пен 17 жас арасындағы кезең жеке тұлғаның өмірлік
тәжірибе жинау, білім алуы, жоғары оқу орындарына түсуі үлкен ... ... бұл жас ... адам ... ... ... мүмкін,
сондықтан да оқу, білім алу кәмелетке толмағандарды ... ... ... ... жасы ... ... ... қарау
кезінде кәмелетке жасы толмағандық жағдайын қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде ескеруі үнемі кездесе бермейді, сонымен ... жасы ... ... ... ... ниетттерінде
қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... Тағы да бір ... мән-жай –
кәмелетке жасы толмағандығы қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жай ретінде соғұрлым аз ... ... Бұл ... ... міндетті
түрде барлық кәмелетке жасы ... ... ... ... 53-бабының 1- бөлімінің «б» тармақшасы ескерудің қажеттілігін
көрсетеді. Жасы кәмелетке толмағандардың өылмыстық жауапкершілікке ... егер олар ... ... ... аурлықтағы ... ... ... ... ... ... шараларын
___________________
43. Алауханов Е., Рахметов С. «Жаза» пратиклық оқу құралы. Өркениет. 1999ж.
112 бет
44. Мельников Ю.Б. ... ... и ... ... 1989г. 76 стр.
45. Қайыржанов Е., Бұғыбай Д. ... ... ... ... ... – Алматы.
Өркениет, 2000 ж.
қолданылуы мүмкін. Мұндай мәжбүрлеу ... ... ... болады:
Ескерту; ата-аналарының немесе олардың заңды өкілдерінің не ... ... ... ... ... ... ... міндеттеу; кәмелетке жасы толмағанның ... ... ... ... ... және ... шектеу; кәмелетке жасы
толмағандарға арналған арнаулы тәрбиелеу ... ... ... Жаңа Қылмыстық Кодекстің Жалпы бөлімінің VI-
бөлімінде кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы жеке ... ... ... жаза түріндегі қылмыстық жауаптылығының
мәселелері, жаза тағайындаудың ерекшеліктері, ... ... ... ... ... ... ... және олардың мазмұны, кәмелетке
жасы толмағандарды шартты түрде мерзімінен бұрын босату, ескіру ... ... ... ... және кәмелетке толмағандардың жауаптылығы
ережелерін 18 және 22 жас аралығындағы ... ... ... ... Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумының ... жаза ... ... ... ... туралы» Қаулысында
кәмелетке толмағандарға жаза тағайындау мәселесін ... ... ... ... ... тек ... Кодекстің 79- бабында көзделген
түрлері ғана қолданылуы мүмкін ... ... алу ... жіе ... мен ... сол ... ... шектерден аспауы тиіс деп
көрсетілген.46 Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... бабы және 81- ... ... ... ... есепке алу
қажет және әрбір ... ... ... ... жасы ... ісінің мән-жайы мен жеке басын есепке ала отырып, оған Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің 82- бабында ... ... ... мәжбүрлеу шараларын қолдану мүмкіндіктерін қарастыруы ... ... ... ... жасы ... ... ... тізімі мынадай: белгілі бір қызмет түрімен
айналысу құқығынан айыру; қоғамдық жұмыстарға ... ... ... бас
бостандығынан шектеу; бас бостандығынан айыру жазалары көзделген. Кәмелетке
жасы толмағандарға жаза ... бәрі ... ... ... ... ... бас бостандығынан айырудың ең жоғарғы мерзімі -10
жыл, ал түзеу жұмыстары тарту еі шекті мерзімі -1 ... ... ... Сонымен қатар Қазақстан Республикасының 2004 ... ... №10 Заңы ... ... ... ... 1- ... тармақшасы өамау жазасы алынып тасталды.
_____________________
46. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумының. 1999 жылғы ... Жаза ... ... ... ... ... қаулысы // Қазақстан Республикасының
Жоғарғы Соты қаулылар жинағы 1961-2004 ж
-Алматы, 2004. 189 ... ... ... ... ... ... 1- бөлімінің
«в» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жай ретінде – ... - ... ... пен ... ... ретінде бұл жерде қылмыстық заң адамгершілік
принципін басшылыққа ала отырып ана мен баланың мүддесін қорғайды.
Жүкті ... ... ... ... ... пен жазаны
жеңілдететін мән-жайларға жатқызуы – оның айғағы. ... әйел ... ... ... ... ... ... байланысты мұндай жағдайларда бұлардың өздерін
ұстауы кеміп, ашуланшақ, міншіл, кінәмшіл күйде болады. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайында
жасауы емес, жүктіліктің өзін қарастырады. Заң сонымен қатар
сотталушының ... ... ... ... ол ... ... жасаған емес, сонымен бірге қылмыс жасағаннан
кейін де жүкті ... ... ... да жаза ... мән-жай ретінде ескеріледі. Гуманизм қағидасы бойынша
жүкті әйелдің физиологиялық және психологиялық жағдайын ескереді.
Бірақ та кейбір авторлар мысалы, Н.О.Дулатбековтың ... ... ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін ... ... ... ... ... болуы емес, нақты қылмыс
жасаған кезде жүкті болуы керек ... ... та ... ... ала ... ана мен ... дүниеге келетін баланың
өмірімен денсаулығын және оның жақсы дамуын ескере отырып, жазасын
жеңілдетеді.47 Жүктілікті жеңілдететін ... деп тану ... мен ... қамқор болуы мен негізделеді. Жүкті әйелдерге мына
төмендегі жаза түрлері тағайындалады: бас бостандығынан ... және ... ... ... өмір бойы бас ... мен өлім ... ... әйелдерге қолданыға тыйым салады.
Жүктілік физиологиялық тұрғыдан да, психологиялық тұрғысынан да
әйелдің жүктілік ... ... ... ... ... ... мінезі көңіл-күйі тұрақты емес жағдайда, тез
ашуланшақ, тез режігіш, әр ... ... ... ... ... ерекшеліктер кез келген сыртқы факторларға тосын іс қимылдармен
жауап беруге итермелейді. Яғни, жоғарыда ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай
ретінде жүктілік жағдайын емес нақтылы ... өзін ... де ... әйел ... ... ... ... маскүнемдікпен
айналысатын болса жіне салауатты өмір-салтын ұстанбайтын болып,
өзінің ішіндегі құрсықта ... ... ... ... ... керісінше қылмыс жасап және жасаған қылмысын жасыру үшін
кісі өлтірумен ұштасатын болса, ... ... ... ... ... ... ретінде тану мүмкін емес.
____________________
47. Дулатбеков Н.О. Индивидуализация уголовного наказания за преступления
против жизни: автограф.
Дисс.: ...... , 1993г., 12 ... ... Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1- бөлімінің
«г» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жай ретінде – айыпкердің жас балалары ... ... ... ... деп 14 жасқа толмаған адам танылады. Бұл мән-
жайды қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ... ... ... және оның жас ... ... ... қамқорлыққа негізделген. Осы ... ... ... ... ... ... ... Алматы қалалық
соты азамат О.Те. деген азаматты қылмыстық жауапкершілікке тартудан
бас тартқан болатын. Ол О.Те өзі «Дастархан» атты ... рет ... ... болатын. Сонымен қатар О.Те.-нің екі жас
баласы болғандықтан сот оның ... ... ... ... қысқартып жауаптылықтан босатылған болатын. Заң ... ... жеке ... ... ... мән-жайларға
айыпкердің кәмелетке толмауы, жүктілік, сондай-ақ айыпкердің ... ... ... Бұл ... ... ... ... гуманизм қағыдаларына жауап береді. Сонымен қатар
айыпкердің іс-әрекетіне жаза тағайындаған ... жаза оның ... оның ... ... ... ... ықпалын
тигізетіндігін ескеруге міндетті. Әрбір осындай жағдайда сот
жауаптылықты және ... ... ... ... түрі мен көлемі
туралы мәселені шешкен кезде аталған мән-жайдың маңызын ... ... ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-
жайлардың болуы ... ... ... жаза ... немес
айыпкердің жазасын өтеуін кейінге қалдыруға негіз болуы ... ... ... ... жас балалары болған кезде ең
бастысы жас балалар кінәлі адаммен, яғни, ... ... ... керек, сонымен қатар айыпкердің туыстық дәрежесіне қарамастан
жас балалар айыпкердің асырауында болуы керек. Айыпкерге ... ... ... оның ... немесе асырауындағы жас
балалар қиын жағдайларға ұшырамау керек. Сонымен қатар тағы ... ... ... кінәлі адамның жас балалары бола тұрып
өзінің балаларымен біпге ... ... және ... ... ... ... ... ат салыспаса, жас балаларын
қылмыстық мақсатқа әдейі пайдаланған болса, өз ... ... ... емес қатыгез болса, қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді
жасауға тартса, сот мұндай ... жаза ... ... ... ... ... ... емес.
5. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1- бөлімінің
«д» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін
мән-жай ретінде ... ... ... зардап шегушіге тікелей
медициналық және өзге де ... ... ... ... ... залал мен моральдық зияннын орнын өз ... ... ... зиянды жоюға бағытталған өзге де іс-
әрекеттер.
Мұндай айыпкердің іс-әрекеттерін түрлі жағдайларда түсінуге болады.
Жәбірленушіге жаны ... ... ... ... ... ... ... деп есептеуінен
және істеген әрекеттеріне шын жүректен өкінуіне байланысты және тағы басқа
жағдайлардың себебінен ... ... ... ... ... ... ... медициналық жіне өзге де көмек ... ол ... ... табу ... ... қылмыс жасағаннан кейін айыпкер
адам жәбірленушінің қанын тоқтатуға ... ... ... ... ... ... ... әлде өзінің жәбірленушіні
ауруханаға жеткізуі және т.б. жағдайлар ... ... Ал ... ... ... залал мен моральдық зиянның орнын өз еркімен толтыруы
ол ... ... өз ... ... ... ... ... дейінгі болған қоғамдық қатынастарды толықтай немес ішінара
жартылай қалпына келтірілуімен және де бұзылған ... ... ... ... ... ... әлде ... тез арада жылдам орнын
толтырумен түсіндіріледі. Ал бұл ... ... ... ... байланысты
-ол мысалы, жәбірленушіден кешірім сұрауы, әлде ... ... ... бір ақша ... ... ... Қылмыспен
келттірілген зиянды жоюға бағытталған өзге де іс-әрекеттерге жатуы ... ... ... қарамағандағы адамды яғни жұмысшы адамды заңсыз түрде
орнынан алып тастаса, ... ... ... Кодексінің 148-
бабы) оны қайтадан жалақысы жоғары жұмысқа орналастыруын ... ... оны ... ... жұмысқа қабылдануы оның жұмысқа қабылдауы
оның ... ... ... деуге болады. Қылмыспен келтірілген ... ... ... мен ... ... орнын толтыру жіне өзге де
зиянын жоюға бағытталған іс-әрекеттер – бұл ... бар ... өз ... зиянын танып білуі, кінәлі адамның өз
кінәсін азайтуға деген ниеті ... және ол өз ... ... пен жазаны жеңілдетуге негіз болады десек те ... ... ... ... кінәлі адам қылмыстан кейін қалай болғанда да өз
еркімен қоғамдық қауіпті зардапты жоюға ... ... ... және оны ... болады. Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайды және
жазаны жеке даралаған кезде соттар төмендегі мән-жайларды есепке алуы ... ... ... ... ... ... толтырылуы тиіс;
2. Зиянды қылмыстық қудалау органдарына белгілі ... ... ... немесе алдын ала келтіру сатысында кезінде не ... ... ... кезінде қалпына келтіруі;
3. Зиянды орын толтыру айыпкердің жақсы жағынан сипаттайтын мән-жайлар
болып есептелінеді. Ол яғни ... ... шын ... ... мойындап келуі, қылмысты ашуға белсенді жәрдемдесуге ықпал
етуі;
4. Зиянды қалпына келтірудің себептері-ол кінәлі адамның шын ... ... ... не ... ... ... үшін істеуі
мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардың
бар болуы және ... мән- ... ... ... ... ... ... Ерекше бөлімінің тиісті бабында ... ... ... ... үш бөлігінен аспауы керек.
6. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 53-бабының ... «е» ... ... ... ... пен ... ... ретінде – жеке басындық, отбасылық немесе өзге ... ... ... не жаны ашығандық себебінен қылмыс жасау-
бұл жердегі қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін ... ... ... әсер етуінен кінәлі адамның қарсы тұруға мүмкіндігінің
болмауы салдарынан қылмыс жасауы. Мұндай қылмыстар көбінесе жеке ... және ... ... ... ... Жеке
басындыққа кінәлі адамның қылмыс жасағаннан кейінгі кезде қатты ... , ... бұл ... ... ... ... ұрыс, жан-жалдың
негізінде немесе кінәлінің өзінің отбасындағы ұрыс-керістері негізде ... ... Оған ... ... ... әлде ... яғни ерлі-
зайыптылардың бірінің көзіне шөп салуларының негізінде де ... ... ... ... ... ... ... науқастануы немесе қайтыс болуы
және кінәлі адамның төтенше жағдайлардың негізінде яғни ... ... ... ... айталық кінәлі адамның өрттің кесірінен үйсіз ... - бұл ... ... ... пен ... ... мән-жай
ретінде саналуы үшін және ... ... ауыр ... ... деп санау үшін жасаған қылмысы кінәлі адамның нақты осы ... ... ... ... ... ... кінәлі адам өзінің тұрғын
жайынан айырылып, қылмысқа барса, мысалы ... ... киім ... деп ... онда ... ... пен ... жеңілдететін мән-
жай ретінде саналуы мүмкін. Ал егер кінәлі адам өзі осындай жағдайда жүріп
өзіне ... ... ... ... да ... ... бола қылмыс
жасайтын болса онда заңда қылмыстың жауаптылық пен ... ... ... ретінде санауға тыйым салынады. Ал жан ашығандық себебінен қылмыс жасау
– бұл ... ... ... ... ... ... туыстарына зиян
келтіргені үшін кегін алу мақсатында, ... ... ... ... ... не ... жақын адамының пайдасы үшін қылмыс жасауы болып ... ... тағы бір ... ... болсақ, кінәлі адамның ауыр халде
жатқан яғни, жазылмайтын аурумен ауыратын адамның өтініш жасау ... ... бұл ... ... ... және жан азабынан ... ... ... соң ... ... ... жаны ... айыру болып табылады. Мұндай әрекеттерді заңи терминологияда
«эфтаназия» деп ... және де жаны ... ... қылмыс жасауын
жеңілдететін мән-жай ретінде қолданылады және ... ... өте ... ... те ... Сонымен қатар кінәлі адамға бұл жеңілдететін мән-
жайды қолдану үшін жаны ашыған адамның ... ауыр ... ... ... азап ... үшін оның өмірінен айырған жағдайында ғана қолдануға
болады.
7. Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... ... «ж» ... ... ... жауаптылық пен ... ... ... – күштеп немесе ... ... не ... қызметтік немесе өзге де тәуелділігі ... ... – бұл ... ... ... пен ... ... мән-
жай ретінде – бұл қылмыс жасайтын кінәлі адамның өзінің іс-қимылын таңдауға
оған зорлық –зобылық көрсету нәтижесінде еркінің болмауы, яғни ... ... ... ... ... оның қылмыс жасауы туралы шешім
қабылдауы, ал материалдық, қызметтік және өзге де ... ... ... мен ... ... және т.б.) ... тікелей қысым
жасау арқылы жасалатын жағдайлар. Күштеп мәжбүрлеу бұл мынандай жағдайларда
көрініс табады: өылмыс ... ... ... ұрып ... ... ... сонымен қатар оның денсаулығына зиян ... Ал ... ... ... ... ол қылмыс жасаған
кінәлі адамға тікелей жазбаша ... ... ... оған ... ... сипатталады. Мысалы: кінәлі адамға өлтірем немесе денсаулығыңа зиян
келтіремін деп не ... ... және ... ... ... не ар-намысыңды аяққа таптаймын деп заңды құқықтары ... ... ... та ол ... ... ... жоқтығын
көрсететіндей шындыққа сійкес болуы керек. Егер де ол адамның күшінің ... ... және аса ... ... болса Қазақстан Республикасы
Қылмыстық Кодексінің 34 және ... ... ... ... ... –ол ... ... егер де тұлға өзін қамтамасыз ету
үшін қаражат алуы, яғни ... ... алып тұру ... ... ... ... ... жақын туыс адамдарының қажеттілігі
үшін де және оларды қамтамасыз ету үшін де ақша ... алып ... ... ... тек ... да қажеттіліктер үшін емес тек, өмір сүру
үшін болуы тиіс. Бірақ та ... ... ... ... үшін ... жасап, одан ақы алып саяжай, автокөлік сатып алу үшін
және де басқа да осындай ... ... ... ... Ал ... тәуелділікке келетін болсақ бұл жерде жұмысшының
бастығына тәуелділігі және т.б. ... ... ... Мұндай
жағдайлар көбінесе кәсіпорындарда, мекелерде және олардың меншік нысанына
қарамастан болады. Сонымен бірге бұл жерде басшысының ... ... ... әсер ете ... ... ... Ал өзге де тәуелділік
бұл әртүрлі жағдайлармен салаларда да болуы мүмкін. Олар ... ... ... ... студент пен мұғалімнің арасында, тергеуші мен
сезікті, ... ... т.б. ... мен ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөлімінің «ж» ... ... ... ... пен ... ... ретінде – қажетті қоғанудың ... ... ... аса ... ... ... ... ұстау, негізді тәуекел,
бұйрықты немесе ... ... ... ... ... ... көрсетілген
қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде – яғни ... ... ... ... ... ... заңға сәйкестік шарттарын сақтамау нәтижесінде қылмыс
жасауды түсіну қажет. Бұл мысалы, Қылмыстық ... 98,99, ... адам ... ... жеңілдететін түрлері болып
есептеледі. Сонымен қатар заң осы ... ... ... ... ... қылмыстылығын жоятын мән-жайлардың заңға
сәйкес шарттарын сақтамаудың нәтижесінде өздерінің әрекетері ... ... ... та осы жағдайда яғни, қажетті ... ... және т.б. ... ... ... ... ... Рахметов С., Турецкий Н. олардың ... ... ... ... Кодексінің 32- бабын былай деп айтып түсіндіреді:
қажетті қорғануға құқық беру ол ... ... ... ... іс-
әрекетті жасаған адамнан қорғануға деген құқықты білдіреді, -дейді. Бірақ
та ... ... ... қылмыс болып табылады.48 ... ... ... ... және ... әдістерінің бірі болып ... ... ... ... ... бола отырып,
азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... жасаудың тыюдың, оған тойтарыс берідің ... ... Бұл ... ... ... істелген тіеелей әрекет болып
саналады. Заң бойынша барлық азаматтар – ... ... өзге де ... ... ... ... ... жағдайына қарамастан
қажетті қорғануды жүзеге ... ... ... ... ... ... Сотының Пленумының 23.12.1994 жылғы қаулысында
«Соттар тек ... пен ... ... ... – сәйкессіздігі
ғана емес, сондай –ақ оның ... ... ... қатысты
қауіптілік сипатын қорғанушының қол сұғушылыққа қарсы қолданар күші мен
мүмкіндігін сонымен қатар қол сұғушымен ... ... ара ... ... ... да ... ... қылмыскер мен қорғанушылардың
саны, олардың дене ... ... ... қарулардың болуы, болмауы, қол
сұғушылықтың уақыты мен орны және т.б.) мән-жайлар ескерілуі тиіс» деп атап
көрсеткен.49 Осы ... ... заң ... ... ... диспозициясында айыпкердің (кінәлінің) қылмыстық ... ... ... ... төмендететін белгілер қарастырған,
сондықтан
да соттар қажетті қорғанудың шегінен шығу ... кісі ... ... С., ... Н. ... оборона.- Алматы: - «Жеті жарғы» ,
1996г. – 28 стр.
49. ... ... ... ... ... ... ж. ... Қылмыстық Кодексінің 99-бабы), қылмыс жасаған адамды ұстау
үшін қажетті ... ... шығу ... кісі ... ... Қылмыстық Кодексінің 100-бабы), денсаулыққа қажетті ... шығу ... кісі ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адамды ұстау үшін қажетті шараларды
асыра ... ... ... ... ауыр зиян келтіру (Қазақстан
Республикасы Қылмыстық Кодексінің 110-бабы), осы Қылмыстық ... ... 3- ... ... өзінен өзі жаза тағайындау кезінде қайталап
ескеріле алмайды.
9. Қазақстан ... ... ... ... ... «и» ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде – қылмыс жасау үшін ... ... ... ... ... ... адамгершілікке жатпайтын қылығы қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде – кінәлінің ... ... орын ... ұрып ... жала жабу, зорлау және
т.б. құқық бұзушылық сипатындағы әрекеттер немесе моральға, адамгершілікке
жат ... ... ... ... ... ... бір ... немесе
жуйелі түрде де жасалуы мүмкін. Алайда заңға қайшылық ... ... ... сот ... мән-жайларына сәйкес барлыұ уақытта анықтап
отыруы қажет. ... ... ... ... оның ... ... ... Мысалы, заңсыз жұмысынан шығарылған азаматты сот ... ... ... орналастырған адам сол өзінің жұмыс берушісіне қайтсе
де адамгершілікке жатпайтын әрекеттермен ... ... ... ол ... шыдай алмай жәбірленушінің денесіне жарақат салады, міне
осындай және түрлі осыған ... ... ... ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде есептеуі
мүмкін. Соттар қылмыстық жаза тағайындау кезінде жәбірленушінің заңға ... ... ... ... мен ... ... ... назар адару қажет. Күш көрсетуден, күш көрсетемін деп
қорұытудан, қорлаудан жіне басқа да заңға қайшы әрекеттерден ... ... ... қылығын сот іс бойынша барлық жағдайларды оның ішінде
жәбірленуші мен айыпкердің арасындағы ... ... ... және т.б.
жағдайларды есепке ала отырып танып білуі қажет.
10. Қазақстан ... ... ... ... ... «к» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... – шын ... ... айыбын мойындап келу,
қылмысты ашуға, қылмысқа басқа қатысушыларды әшкерелеуге және ... ... ... ... ... белсенді жәрдемдесу - қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде – Бұл ... ... өте ... және ... ... та бір-біріне сәйкес келмейді сондықтан
да олар бөлек аталады. Шын жүректен өкіну – бұл ... ... ... өоғамға қауіпті әрекетіне моральдық тұрғыдан шын жүректен
өкінуімен сипатталады. Кінәлінің өз ... ... ... ... қорғау
орындарына қылмыс және қылмыстың болғандығы ... ... ... туралы шындыққа сәйкес келетін етіп ... ... ... ... ... ... ... әшкерелеуге және
қылмыс нәтижесінде алынаған мүлікті іздеуге белсенді ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу дегеніміз - қылмысты
ашуға, ... ... ... әшкерелеуге және қылмыс нәтижесінде
алынаған мүлікті ... ... ... ... құралын орынды
көрсету, қылмысқа қатысушылардың жасырынып жатқан жерін айту т.б. кінәлінің
мұндай әрекеттері оның ... оған ... ... ... да жеңілдетуге негіз болады.
Айыбын мойындап келу - ол айыпкердің болашақта белсенді ... ... ... ... ... ... ... мүлікті іздеуге белсенді жәрдемдеспеуінде мүмкін, әлде ... ... ... ... ... бір ... ұқсамайтын әртүрлі жағдайларды
болуы мүмкін. Біракқ та әрине ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Айыбын мойындап келу – бұл кінәлі адамның
құқық қорғау оргынына ерікті түрде арыз беруі, ол арыз ... ... ... жазбаша болуы мүмкін. Бірақ та бұл арызды құқық қорғау оргыанының кінәлі
адамға айып ... ... ... Ал қылмыскерлерді әшкерелеуге,
қылмыскерлерді тауып беруге және ... ... ... мен ... ... қылмыскерлер туралы толық ақпараттар бергенде ғана кінәлінің
басқа қылмысқа қатыстысушыларды әшкерелеуге және қылмыс жасау ... ... ... ... жәрдемдесті деуге болады. Бірақ та
кінәсін мойындап келген адамның көрсетпелері әртүрлі болуы ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушаларды және
олардың рөлін, ... ... ... сонымен бірге қылмыстық жолмен
табылған мүліктерді қайда жасыратындықтары жөнінде және т.б. ... ... ... ... ... ... ... әсіресе құқық
қорғау органдарының қысымынсыз өз еркңмен ... тиіс ... ғана ... ... ... ... қауіпті емес деп тануға ... және оның ... жаза ... оның ... ... к ... кодексу Республики Казахстан / Под.редакцией
д.ю.н., профессора
И.И.Рогова и ... ... ... _Алматы, 1999г. -128 стр.
2.3 Жазаны ауырлататын мән-жайлардың қылмыстық-
құқықтық сипаттамасы
Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің ... ... ... ... ... пен ... келесідей
жағдайларда ауырлататын мән-жайлар деп танылады:
а) қылмыстарды әлденеше рет жасау, қылмыстардың қайталануы;
б) қылмыс арқылы ауыр зардаптар келтіру;
в) ... ... ... ала сөз ... ... ... ... немесе қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық ұйымның)
құрамында қылмыс жасау;
г) қылмыс жасағанда айрықша белсенді рөл ... ... үшін ... ... ауыр ... ... шегетіні
алдын ала белгілі адамдарды не қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... нәсілдік және діни өшпенділік немесе араздық ... ... ... ... ... үшін кектенушіліктен, сондай-ақ
басқа қылмысты жасыру немесе оны жасауды оңайлату мақсатында қылмыс жасау;
ж) жүктілік жағдайы ... үшін ... ала ... ... ... жас ... басқа да қорғансыз немесе дәрменсіз ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір адамның өзінің қызметтік, кәсіби немесе қоғамдық
борышын өтеуіне байланысты оған ... оның ... ... ... аса ... ... ... сондай-ақ жәбірленушіні
қинап қылмыс жасау;
к) қару, оқ-дәрі жарылғыш заттар, жарылғыш немесе ... ... ... ... ... ... тез тұтынантын және
жанғыш сұйықтар, улы және ... ... ... және өзге ... ... ... сондай-ақ күші көрсетіп
немесе психикалық мәжбүрлеу не жалпы қауіпті әдіс қолданып қылмыс жасау;
л) төтенше жағдайды, табиғи және өзге де ... ... ... ... ... ... ... кезінде қылмыс жасау;
м) алкогольдік, есірткілік немесе уытқылық еліту ... ... Сот ... ... ... бұл ... ауырлтушы деп тануға
құқылы;
н) адамдардың өзі қабылдаған антын немесе ... ... бұза ... ... ... ... ... немесе шартқа байланысты өзіне
көрсетілген сенімді пайдаланып қылмыс жасауы;
п) ... ... ... киімін немесе құжатын пайдаланып қылмыс
жасау.
Осы жоғарыда көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын
мән-жайлардың ... ... ... ... ... мән-жайлармен салыстырмалы тұрғыда қарағанда, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Өйткені, сот жаза тағайындағанда ... пен ... ... мән-жайлар ретінде заңда ... да ... ... есепке алуына болады. Яғни, бұл дегеніміз-
соттар жаза тағайындағанда қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-
жай ... ... ... ... ... ... ... басқа қылмыс құрамын ауырлататын мән-жайлар ретінде тани ... ... және бұл ... Республикасы Қылмыстық заңнамасында
гуманизмнің бар екендігіне тағы да бір куәлік етеді. Соттар жаза тағайындау
кезінде қылмыстық ... пен ... ... ... ... ... мына ... көрсетілгендей құқықтар беріледі: ... бір ... ... санкциясының ең қатал жазасын тағайындауға; б)
Айыпкердің ... ... ... ... Кодектің Ерекше
бөліміндег қылмыс құрамдарының санкциясындағы ең жоғарғы жазаға теңестіріп
не соған жақынырақ етіп жаза ... в) ... ... 55-бабын
қолдану мүмкіндігін алып тастауға; г) Шартты түрде соттауды қолданбауға
құқылы ... ... ... ... ... ... ... мән-
жайлар жаза тағайындаған ... ... ... керек. Сонымен
қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жайлар дегеніміз-жазаны
ауырлататын жағдайлар ... ... және ... жеке ... ... екендігін дәлелдейтіндіктен ... ... ... ... ... ... мөлшерін көрсетуге әсер ... ... ... ... соттар нақты қылмыс сараланып отырған
бап санкциясы шегіндегі ең қатал жазаны немесе жазаның ... ... ... ... бұл ... ... сотқа кінәлінің
жеке басы мен ол жасаған қылмысты ескере ... ... жеке ... ... енді сонымен Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 54-
бабының 1-бөліміндегі ... ... пен ... ... ... топтастырылуына тоқталсақ:
1. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 54-бабының ... «а» ... ... ... ... пен ... мән-жай ретінде – Қылмыстарды әлденеше рет ... ...... ... пен жазаны ауырлататын мән-жай ретінде
Қылмыстық ... ... ... екі ... қайталанбалы көптік
қылмыстар ретінде қарастырады. Көптік қылмыстардың басында көрсетілгендей
қылмыстың ... деп – ... ... ... ... ... қылмыстық
іс-әрекеті бойынша қылмыстық-құқықтық жауапкершілігі жойылмаған болса, яғни
қылмыстың жауапкершілігі бойынша ескеру ... ... ... және
жойылмаған болса немесе соттылығы алынып тасталмаған болса, сонымен қатар
тұлға өзінің бірінші қылмысы ... ... ... ... бірінші рет
істеген қылмыстық іс-әрекетінің қылмыстық-құқықтық ... ... адам шын ... ... ... ... татуласуына
байланысты, сонымен қатар жағдайдың өзгеруіне байланысты болатын болса
қылмыстық іс ... ... ... ... Жоғарыда
көрсетілген жағдайлар мен негіздер бойынша қылмыстық жауапкершіліктен
бостау – бұл ... ... ... және де ... қатар бұл істеген
қылмыстық әрекетпен бірге пайда болған қылмыстық-құқықтық ... ... ... тоқталуын білдіреді.51 Бұл
қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-жай екеуі бір-біріне ... ... бір ... ... ... екеуі де кінәлінің
аса қауіпті екндігін көрсетеді және оның оған ... ... ... ... ... кейінде заң тындаушының өмірлік
кейіпіне қайта оралғысы келмейтіндігін куәландырады. Солай бола тұра, заң
сотқа айыпкердің ... ... ... ... ... бұл
жағдайды ауырлататын жағдай ретінде ескермеу құқығында береді. ... ... егер ... ... және одан кейінгі қылмыстары абайсыздықпен
жасалған не қасақана жасалғанымен ауырлығы онша емес ... ... ... да ауырлататын жағдай ретінде де қолданылуы мүмкін.
Қылмыстардың ... рет ... ... ... ... ... ал қылмыстардың қайталануы 13-бабында берілген.
Қазақстан Республикасының ... Соты ... 1994 ... ... ... №1 ... ... қылмыстар туралы қылмыстық
істерді қарастыру тәжірибесі туралы» Қаулысында ... ... ... дейін тағайындалған және шын мәнінде өтелген жазалар, ... ... ... ... жан-жақты және мұқият тексеріп,
сонымен қатар, сотталушының жеке басы туралы басқа да деректерді ... ... атап ... ... егер ... ... қылмысы үшін кінәлінің
соттылығы өтелген не жойылған болса не ... ... өтіп ... жаңа
жасалған қылмысы үшін жаза тағайындау кезінде қылмыстарды әлденеше ... ... ... ... деп ... ... пен жазаны
ауырлататын мән-жай ретінде тани алмайды.
2. ... ... ... ... ... 1-
бөлімінің «б» тармақшасы бойынша ... ... пен ... ... ретінде – Қылмыс арқылы ауыр зардаптар келтіру –
қылмыстан ... ... ауыр не ... ... сот ... ... кезінде келтірілген зардаптың сипатын бағалай ... ... ... А.В. ... ... ... виновного от уголовной
отвественности // СЮ, 1976,№20.-11-12 стр
52. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... 1994 ... ... «Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қарсы
әпекеттер үшін жауапкершілікті реттейтін заңдарды соттардың қолдануы
туралы» Қаулысы
Мұндай шешімге қол ... ... ... ... зиянның
мөлшер сияқты жағдайлар әсер етеді. Сонымен қатар ауыр зардап салыстырмалы
белгі болып келеді. Сондықтан да әрбір нақты жағдайда ... ... ала ... істі ... Ауыр ... келтіру тек
қасақана қылмыстарға ғана тән белгі емес, сонымен қатар абайсыздықпен де
жасалған қылмыстарда да ... және де ... ... ... ... нысанына қарамастан бұл жағдай ауырлататын жағдай ретінде
танылуы мүмкін. Бұл үшін сот ... ... пен ... ... ... байланысты анықтауға міндетті. Сонымен қатар Қылмыстық
Кодекстің Ерекше Бөлімінің ... ... ауыр ... ... ... ... танылғандықтан жауаптылықты ауырлататын жағдай
ретінде қарастырылмайды. Ал Қылмыстық ... ... ... ... келтіру қылмыс белгілері болып табылмайды, ... ... ... ... ауыр ... туындайды. Мұндай жағдайларда
сот осы қылмысты жасау нәтижесінде ауыр зардап келтіргені үшін ауырлататын
жағдай ретіндетануға ... Ал ... ... ... ... ... анықтамасын былай деп ашып көрсеткен: Қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ауырлататын мән-жайлардың бір түрі ретіндег ауыр ... ... ... тыс ... қылмыспен келтірілген қоғамдық қарым-
қатынастардағы залалды өзгерістерді (мүлік, дене ... ... ... да сипаттағы) ұғыну қажет.53 Қылмыстың ауырлық дәрежесі көп жағдайда
келтірілген ... ... ... ... ... қаншалықты
ауыр болса, жауаптылықта сәйкесінше ... ... ... Мысалы, ұрлық
қылмыстары бойынша әрқашанда метериалдық зардап келеді және де материалдық
зардап, сонымен ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Сонымен бірге ұрлық қылмысын ... ... ... бір ... ... ... соңғысыңың ауырлығы жаза тағайындау
кезінде міндетті түрде ескерілуі тиіс. Ауыр зардаптар Қылмыстық ... ... ... ... белгісі ретінде көрсетілген
болса, ол қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын ... ... ... ... Сонымен қылмыс арқылы ауыр зардаптар қылмысты
қасақана жасалған қылмыстарда да және абайсыздықта да ... ... ... ... ... ... ауыр ... келтіру, жасалған
қылмыстың қауіптілігін жоғарылатады, сондықтан олар ... ... ... жазаны ауырлататын мән-жайлар болып ескеріледі. Бірақ та
ауыр немесе жеңілі де әртүрлі ... ... ... ауыр ... нақты істі қарау кезінде келтірілген зардаптың сипатын бағалай отырып
анықтайды. Кригер Г.А.-ның айтуы бойынша- Қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ауыр ... деп – аталған қылмыстың басқа
жасалған қылмыстармен салыстырғанда келтірілген зиянның біршама ірі ... ... ... ... Аталған іс-әрекеттің қоғамдық қауіптілік
зардабы _______________
53. Кругликов Л.Л. Правовая природа смягчающих и ... ... ... ... 1994г. №4. 123 ... ... Г.А. ... и его применение. М., 1962г. 35 стр.
қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын ... ... тек ол ... ... және ... ... ... болған жағдайда
ғана бағалануы керек.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... «в» ... ... ... ... пен жазаны
ауырлататын мән-жай ретінде – Адамдар тобының, алдын ала сөз ... ... ... ... ... ... ... (қылмыстық
ұйымның) құрамында қылмыс жасау – Бұл мән-жай ... ... ... Кодексінің 31-бабында Қылмысқа қатысу нысандары
деген бабында адамдар ... ... ... ... деп атап ... Егер ... жасауға екі немесе одан да көп орындаушы күні бұрын
сөз байласпай бірлесіп қатысса, ол ... тобы ... ... деп
танылады.
2. Егер қылмысқа бірлесіп ... ... күні ... ... ... ол адамдар тобы алдын ала сөз байласып жасаған қылмыс ... Егер ... бір ... бірнеше қылмыс жасау үшін күні бұрын
біріккен адамдардың тұрақты тобы жасаса, ол ... топ ... ... ... Егер ... ауыр ... еркше ауыр қылмыстар ... ... ... ұйымдасқан топ (ұйым) не нақ сондай ... ... ... ... ... ол қылмыстық сыбайластық (қылмыстық
ұйым) жасаған қылмыс деп ... ... ... ... 31-бабы).55
Бұл жағдайларды қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын мән-
жайлардың қатарына жатқызылуы заңды ... ... ... кез ... ... ... ... барлық уақытта жоғары сипатқа
иемденеді. Жоғарыда аталған қылмысқа қатысу ... бұл ... ... ... ... ... қауіптілік дәрежесімен
ерекшеленеді. Қылмысты осы ... ... ... кез ... осы қылмысқа қатысушылардың барлығы үшін, олардың қылмыстағы нақты
рөліне қарамастан ауырлататын мән-жай ретінде танылады. ... ... ... ... ... ұйымды) құрған ұйымдастырушылар
жетекшілер не оларға басшылық жасаған адам ... ... ... тиісті баптарында көзделген жағдайларда оларды ұйымдастырғаны
және оларға басшылық еткені, сондай-ақ қылмыстар оның ... ... ... ... қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық ұйымның)
жасаған барлық қылмысы үшін ... ... ... ... ... немесе қылмыстық қауымдастықтың (қылмыстық ұйымның) басқа
да қатысушылары Қылмыстық Кодекстің Ерекше ... ... ... ... ... ... Қазақстан республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы, 2005 ж.
қатысқаны үшін, сондай-ақ өздері дайындауға немесе ... ... үшін ... ... тартылады. (Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Кодексінің 54-бабының 1-
бөлмінің «г» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен ... ... ...... жағдайында айрықша белсенді рөл атқару – Қылмысқа
қатысушылық немесе қатысып орындаушылықпен жасалған қылмыстарда ... ... ... рөлдері ашылып анықталуы тиіс. Қылмыс жасағанда
айрықша белсенді рөл атқаруды жауаптылықты ауырлататын ... ... ... да тек ... жеке ... ... ауырлататын
жағдайға жатқызуға болады. Өйткені, қылмыс жасағанда қылмыскердің айрықша
белсенді рөл атқаруы тек оның жеке ... ... ... жүзеге
асуы мүмкін. Аталған жағдай қылмысты тек бір адам ... ... ... да ... ... ... жасағанда айрықша белсенді рөл атқару
дегенде қылмыс жасау ... оған ... ... ... ынта ... ... ... қажет. Бұл қылмыс жасаудың кез келген тұсында
болуы мүмкін. ... ... ... аса ... рөл ... ... топты ұйымдастыру, оған қатысатын адамдарды іріктеп алу, оларға
нұсқау беру т.б. ... ... Бұл ... ... бір адам
жасағанда да және адамдар ... ... ... Адам ... ... ... дәрежесінде жасайды. Ол мүмкін қылмыс
жасағанда өмірлік ... ... әсер ете ... ... жасайды
немесе өзінің қылмыстық ниетін жүзеге асыру үшін ұзақ уақыт ... адам ... ... ... ұзақ ... бойы ... дайындалып,
аңдып жүреді, бірақта өзініңжоспарын жүзеге асырмайды. Мұндай мән-жайлар
жазаның көлеміне әсер ... ... ... Егер де ... адамдар тобымен
жасаған жағдайда, ондаолардың әрқайсысының рөлдері анықталуы ... ... және ... ... ... ... және т.б.
субъектілер болуы мүмкін.56 Қылмыс ... аса ... ... тұлға
қылмыстың басқа қатысушыларына қарағанда қауіптілігімен ерекшеленеді. Мұнда
оның аса белсенді рөлі ретінде оның ... ... ... да ... ... әрекеттерін тануға болады. Кінәләнің аса
белсенді рөлін ... ... ... оның ... ... әрекеттерді көрсете отырып соттың үкіміне негізделуі тиіс.
5. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің ... ... «д» ... ... қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... – Айыпкер үшін психикасы бұзылуының ауыр
түрінен зардап ... ... ... ... ... ... тарту.
Бұл қылмыстық жауаптылық пен жазаны ауырлататын ... ... ... ... жүйкесі бұзылуының ауыр түрімен зардап шегетін
______________________
56. Каиржанов Е. Уголовное ... ... ... // Общая часть/
Издание 2-ое, дополнение. –Алматы. 1998г. -161 стр
немесе қылмыстық ... ... ... және де ... ... ... мән-маңызын түсіне алмайтын адамдарды қылмыс жасауға тартумен
негізделеді. Егер де ... ... ... ауыр ... ... шегетін,
ақыл есі дұрыс емес және қылмыстық жауаптылық жасына толмаған адамдармен
жасалса не орындаушы ретінде ... онда осы ... ... ... ... бірақ та осы адамдар арқылы өзінің қылмыстық
мақсаттарына қол ... үшін ... ... ... ... ... ... Сондықтан да заң шығарушы мұндай
әрекеттерді жасаған тұлғаларғақатысты жауаптылығын ауырлататын ... ... Егер де осы ... ... ақыл ... ... жоққа шығаратын болса, онда оларда қылмыстық жауапкершілікке
тартылады және сонымен бірге ... ... ... ... ... да ... жауапкершілікке тартылады және олардың жазасын
ауырлататын мән-жайлар болып табылады.
Сонымен қатар қылмыс жасауға мас ... ... ... қылмыстық
жауапкершілікті ауырлатады. Себебі, мас күйдегі адамдарды қылмыс жасауға
оңай тартылады және де олар ... мас ... ... ... ауыр зардаптарға әкелуі көптен көп ықтимал сонымен қатар мас ... ... ... ... де зардаптар келуі мүмкін. Бұл көрсетілген мән-
жайлар шынында да қылмыс жасауға тартқан адамдардың қоғамға қауіптілігінің
жоғары екендігін ... ... бұл ... ... адам ... ауыр ... зардап шегетін алдын ала белгілі адамды ... ... ... толмаған адамдарды қылмысқа тарту арқылы өзінің
қылмыстық мақсатына жету үшін және өзін ... ... ... ... үшін ... іс-әрекеті болып табылады. Бұл жерде қылмыс жасауға мас
күйдегі кәмелетке жасы толмағандарды ... аса ... ... ... ... ... ... тартқан адамдардың қылмыстық жауаптылығы мен
жазасын ауырлатқаны дұрыс болып табылады.
6. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... ... «е» ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны
ауырлататын мән-жай ... ... және діни ... ... себебі бойынша, басқа адамдардың заңды іс-әрекеттері үшін
кектенушіліктен, ... ... ... ... ... оны ... мақсатында қылмыс жасау. ... ... ... ... ... тегіне, әлеуметтік, лауазымына
және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ... ... ... саяси
көз қарасына тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген өзге де
жағдайлар ... ... ... ... ... деп ... байланысты Қылмыстық Кодексте аталған ... ... пен ... ... деп ... ... ... заңды іс-
әрекеттеріне кектенушіліктен, сондай-ақ басқа қылмысты ... ... ... ... ... жасағаны үшін жазаны күшейтудің себебі
сол бұл жерде қылмыскер арқылы олардың заң ... ... ... ... ... Ал ... ... жасыру немесе оны ... ... ... ... ... ... адам бір қатар ... ... екі ... ... ... жағдайда бірінші жасаған қылмысынан жалтаруы
мақсатында, яғни қылмыстың ізін ... ... ... ауырлататын
мән-жай болып табылады. Кінәлнің мұндай әрекеттері оның жеке ... ... ... ... ... ... бір ... әрекеттер қылмысты ашуды қиындатады, ал ... ... ... ... ... ... мұндай қылмыстар кеңінен өріс алып
келуде, соның ішінде ... ... ... жасалатын қылмыстар
ерекше орын алуда. Жоғарыда аталған жағдайда ұлттық, нәсілдік және діни
өшпенділікпен немесе ... ... ... ... ... ... болып табылмайтын жағдайлар жөнінде сөз болып отыр. Сонымен бірге
басқа адамдардың заңға ... ... үшін тек кек алу ... ... ... бір ... ... жасаған адамға ескерту
жасаған жағдайда осы кінәлі адамның оған ... ... ... ... жасыру не жасауды оңайлату мақсатында қылмыс жасады деген
кінәлі бір қылмысты ... не ... деп ... бір ... ... А. деген азамат Д. ... ... ... ... қылмысты
жасырамын деп оның үйін өртеп жібереді.
Сонымен ... ... ... жәни діни ... ... ... мән-жай болып табылады және ол ... ... ... ... ... ... қатар халықаралық дауларға да
әкеліп соғуы мүмкін. Сондықтан да, осы ... ... ... ... ... ... заң осы ... жасағаны үшін
ауырлататын мән-жай ретінде танылады. Ал араздық ... ... ... заңды іс-әрекеттері үшін кектенушіліктен, сондай-ақ ... ... ... ... оны ... оңайлату мақсатында жаслған
қылмыстар ауырлататын мән-жай деп тану себебі, бұл ... ... ... ... ... ... және де ... көп
қылмыстарды жасауы мүмкін екендігін және ауыр ... ... ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 54-бабының 1-
бөлімінің «ж» тармақшасы бойынша қылмыстық ... пен ... ... ...... ... ... үшін алдын ала
белгілі әйелге қатысты, сондай-ақ жас балаға, басқа да дәрменсізадамға не
айыпкерге тәуелді ... ... ... ... ... ... мақсатына жету үшн әйел адамның жүктілік
жағдайын, жәбірленушінің қорғансыздығы мен дәрменсіздігін пайдалануы ... ... оның ... қауіптілігін және ________________
57. Уголовное право (право казахстанское, право международное): Учебное
пособие.-Алматы, 1998г. 3 ... ... ... ... ... ... международное): Учебное
пособие.-Алматы, 1998г. 3 стр
қатыгездігін көрсетеді және онда жағымсыз ... ... ... Жүкті әйелге қатысты қылмыс жасау тек қана
қасақандылықпен сипатталады. Мұнда қылмыстық жауаптылықты ... ... ... үшін ... ... ... ... жағдайын алдын ала
білгендігін анықтау қажет және бұл ... ... ... ... ... адамға белгілі болуы тиіс.
Ал жасөспірімдерге қатысты айтатын болсақ – жасөспрімдер деп заң он
төрт жасқа жетпеген адамдар танылады. ... ... ... ... баптарында жаөспірімдік жастарындағы адамдарға қатысты жасалынатын
қылмыстар ауырлататын жағдай ретінде қарастырылған. Бұл қылмыстарда аталған
ауырлататын жағдайды жаза ... ... ... ескеруге
болмайтындығын айта кету қажет. Қорғансыз немесе дәрменсіз адамдарға, ауыр
халде болуына, ... ... не ... ... ... ... жатқандығна, есінен тануына байланысты қылмыскерге қарсы
тұруға қабілетсіз адамдарды жатқызуға болады. Бұл ... ... үшін ... ... ... ... болып табылады және
кінәлі адамды қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін тәуелді адамға қатысты
тәуелділігін ... ... ... ... кезде жауаптылығын
ауырлатады.59
8. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... ... «з» ... бой ынша ... ... пен ... ... ретінде – Белгілі бір адамның өзінің қызметтік, кәсіби
немесе қоғамдық борышын өтеуіне байланысты оған немесе оның ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау қылмыстың және кінәлініңжеке
басының аса қауіптілігін куәландырады. Мұнда қызметтік, кәсіби борышын өтеу
деп адамның қызметтік не кәсіби ... ... ... ... ... ... ... деп кез келген азаматтың ... ... ... ... қоғамның немесе жеке ... ... ... әрекеттерін (құқық бұзушылықтың алдын алу, жасалған не дайындалып
жатқан қылмыс ... ... ... органдарына хабарлау), түсіну қажет. Заң
бұл жағдайда жәбірленушілер ретінде тек қызметтік, кәсіби ... ... өтеп ... ... ғана ... сонымен бірге олардың туыстарын да
қарастырады.
Аталған жағдайда жәбірленушілердің туыстарымен бірге алыс туыстарын,
достарын, таныстарын және осы ... үшін ... ... ... ... борышын атқарып жүрген адам деп қоғам, мемелекет, ... ... үшін ... ... ... ... жүрген адамдарды
айтамыз. Мысалы, құқық бұзушылықты болдырмауға дайындалып жатқан ... ... ... ... тағы да басқа да әрекеттерді жасаушы
адамдар. Кәсіптік міндет ... ... ... заң ... ... ... қызметі (мысалы, дәрігер, ... ... т.б.) ... ... ... ... ... суда Республики Казахстан
(Казахской ССР) ... том ... ... оның ... ... және жақын достары болуы мүмкін. Кінәлі
жоғарыда аталған ... ... ... ... әсер ету, кек ... қылмыс жасайды. Бұл жерде маңыздылығы сонда ... адам ... ... қылмыс істей отырып, қызметін, кәсіби немесе қоғамдық
борышын орындауына кедергі келтіру немесе осы ... жек ... ... ... ... жасауы мүмкін.
9. Қазақстан Республикасынын Қылмыстық Кодексінің ... ... «и» ... ... ... ... пен жазаны ауырлататын
мән-жай ретінде – Аса ... ... ... ... ... ... ... мән-жайда көрсетілген қылмыстар адамның өміріне қол сұғушылықпен
байланыстыжеке адамға қарсы қылмыстарда және т.б. ... ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерін асыру
пайдалану сияқты қылмыстарда да көрініс табады. Сонымен қатар бұл ... жеке ... және ... ... ... ... аса
жоғары дәрежеде қауіпті екендгін сипаттайды. Бұл ... ... ... ... ... қылмыстарда кездеседі. Егер ... ... аса ауыр ... ... ... ... сонымен бірге
оны жақын туыстарының көзінше қинап, жапа шектірсе немесе қорласа ... ... деп ... ...... ... ... болып табылады және бұл жағдайда ... ... ... азап ... ... ... ... алады.60
Аса қатыгездікпен, садизмен, қорлаумен, жәбірленушіні қинап ... ... ... ... адам ... денесіне бірнеше рет пышақ тығуы,
ауыр ... ... ... ... көрсетпеуі, баласын анасының көзінше
қинау немесе өлтіруі не зорлауы немесе ... ... ... ... немесе өлтіруі не зорлауы. Кінәлі бұл ... ... ... ... ... жасауы жәбірленуші үшін ... ... ... тұрғыдан азап шегетінін ... және ... ... ... ... жасалады. Қылмыстық заң мұндай әрекеттермен жасалған
қылмыстардың қылмыстық жауаптылығымен жазасын ауырлатады. Сот практикасында
аса қатыгездіктің ... ... ... ретінде көбінесе қасақана кісі
өлтіру қылмыстарында кездеседі. Аса ... ... ... ... қылмыскер туралы да мінездеме алуға болады.61
Ал садизм арқылы қылмыс жасау-бұл адамды қинауға деген құмарлығы яғни,
адамды қинау арқылы ... ... ... кең ... түрі ... азғындату және қинау арқылы қанағаттану яғни, адамға моральдық
және физикалық азап шектіру ... ... ... ... Верховного суда Республики Казахстан от 30 апреля
1999г. №1 «О ... ... ... при ... ... Постановление Пленума Верховного суда ... ... от ... 1994г. №7 с ... и дополнениями,
внесенными постановлением Пленума от 20 1996г. №11 «О применении судами
законодательства, регламентирующего
ответственность за посягательства на жизнь и ... ... ... ... ... суда ... Казахстан
(1961-2004гг.) -110 стр.
Бұл жөнінде Француздың ұлы жазушысы де Саде (1740-1814) өзінің ... ... ... болатын. Садизмдық әрекеттер көбінесе жыныстық
қылмыстарда (зорлау, еркек пен еркек не әйел мен ... ... ... ... ету) ... Бұл ... айтайын дегеніміз жәбірленушіге тән
азабын көрсету бұл кінәлі адамның мақсатының бірі болып табылады. ... ... тек ... қылмыстарда ғана емес сонымен қатар басқа да
қылмыстарда кездесуі ... ... ... ... ... ... ... «к» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен жазаны
ауырлататын ... ...... оқ-дәрі, жарылғыш немесе оларды
бейнелеуші құрылғылар, ... ... ... құралдар, тез
тұтынатын және ... ... улы және ... ... ... ... де химиялық-фармокологиялық дәрі-дәрмектер пайдаланып, сондай-ақ күш
көрсетіп немесе психикалық мәжбүрлеу не жалпы ... әдіс ... ... ... мән-жайда бірнеше ауырлататын ... ... адам ... ... және ... жасау кезінде өзіне
тән қасиеттеріне сай адамдардың өмірі мен ... ... ... ... ... сонымен бірге жәбірленушіге күш қолдану
немесе психикалық ... яғни ... ... ... ... ... ... қауіпті тәсілмен қылмыс жасау дегеніміз – адамдарға,
мүліктік объектілеріне едәір мөлшерде зиян келтіруге қабілетті ... ... (өрт қою, ... ... жаппай қырып-жою, улау және т.б.)
Ал қару деп – бір тірі нәрсені жоюға (өлтіруге) ... ... ... ... деп суық ... мен атыс ... деп ... Атыс
қаруларына: тапанша,винтовка, автомат, пулеметтер жатады және т.б. ... ... ... ... жатады. Ал суық қаруларға: кинжал,
фински, ... және т.б. ... ... 27 ... 1993 жылы ... ... айналымын мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы» Қазақстан
Республикасының заңымен қарастырылған. (Қазақстан республикасының ... ... бұл ... ... және ... қаруларда осы заңмен
реттеледі. Қару қолдана отырып қылмыс ... ... адам оның ... ... ... және заң ... оның жауапкершілігін
ауырлатады. Ал оқ-дәрілерге – қарудың оқтары, артиллериялық снарядтар,
қарулардың бөлшектері мысалы, ... ... ... ... ... динамит, тротил және тез жарылуы мүмкін өзге де химиялық заттар. Ал
жарылғыш ... олар ... ... ... жасалуы не қолдан жасалуы
мүмкін мысалы, мина.
Күш көрсету – бұл кез ... ... ... ... ... ... ... Ал психикалық мәжбүрлеу – ол ... ... ... ... ... ... өлтіремін, мүлкінді жоямын
не жақындарыңды өлтіремін ... ... да ... ... ... ... ... және оның ауызша немесе жазбаша нысанында да
жасалуы мүмкін. Ал жалпыға ... әдіс – ... ... ... ... ... ... – қылмысты жүзеге асыру ... адам тек ... ... объектісіне емес, сонымен бірге ... ... де ... ... қолданып қылмыс жасауы.62 Мұндай жалпыға
қауіпті әдістер болып жарылыс, өрт қою, су ... ... ... ... ... пайдаланып қылмыс жасау танылады. Ескере
кететін бір нәрсе – ... ... ... әдісті қолданудың зардабы емес,
әдістің өзі жауаптылықты ауырлатушы жағдай ретінде танылады. Бұл ... ... ... ... Сондықтан да 54-баптың
«к» тармағын қолдану кезінде қылмысты жасау барысында қылмыстық-құқықтық
қорғаудың ... ... бір ... бұзуға қауіп төндіретін әдісі
қолданудың орын ... ... ... ... қажет.63
11. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... «л» ... ... ... пен ... ауырлататын
мән-жай ретінде – Төтенше жағдайды, табиғи немесе өзге де ... ... ... жаппай тәртіп бұзушылық кезінде қылмыс
жасау.
Төтенше жағдай – мемелекеттік билік органдарының, жергілікті өзін-өзі
басқару ... ... ... ... ұйымдарының ерекше құқықтық
режимі болып табылады. Төтенше жағдай уақытша іс-шара ... ... ... ... тез ... ... ... сондай-ақ заңдылық пен құқық
тәртібін орнату мен азаматтардың қауіпсіздігіне төніп тұрған қауіпті ... ... ... ... ... ... іс-шара болып табылады. Ол
азаматтардың қауіпсіздігіне немесе Мемелекеттік Конституциялық құрылысына
қарсы төніп тұрған ... бір ... ... ... ... енгізілуіне негіз болатын жағдайлар:
а) Мемлекеттік Конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге оқталу,
жаппай тәртіпсіздік, ... дау және ... ... мен
азаматтардың өмірімен қауіпсіздігіне және мемлекеттік билік ... ... ... өзге де ... ... жағдайларда, эпидемия, эпизотия, үлкен
авариялар яғни адамдардың өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі іс-шаралар. Мұндай жағдайларда
қылмыс жасаған кінәлі адамның қоғамға қауіптілігінің жоғары ... ... және ... ... ... ... адамның
жауакершілігін және жазасын ауырлатқан дұрыс болып табылады.
Ал өзге де ... ... ... деп – ол жер сілкінісі, су
тасқындары яғни, адамдардың өлімімен мүліктерінің ... әкеп ... ал өзге де ... ... ... басқа да жағдайлар болуы
мүмкін оған мысал ретінде, соғыс жағдайы, төтенше және
_____________
62. Закон ... ... от 27 ... 1993 г. «О ... за ... ... видо оружия»
63. Кругликов Л.Л. Правовая природа смягчающих и отягчающих наказание
обстоятельств.// Уголовное ... 1994г. №4. 69 ... ... ... ... келген ауыртпалық жағдайына жер
сілкнісі, су тасқыны, қар көшкіні, өрт апаты, дауыл ... ... ... Кінәлі адамның басқа уақытқа қарағанда, осы жағдайларды пайдаланып
қылмыс жасауы оның жауаптылығының сөз жоқ ... ... ... – Ол көп ... ... жиналып, қоғамдық және
өзге де орындарды бүлдіру, қирату, өртеу және басқа да теріс қылықтар ... ... ... ... болып табылады. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ...
күш қолданумен, қиратумен, өртеумен, бұзумен, мүлікті жоюмен, жарылғыш
заттарды немесе жару құрылғыларын ... ... ... ... ... ... ... ұласқан жаппай тәртіпсіздік жағдайын
пайдаланып қылмыс жасау әрекетін айтамыз.
Қазақстан Республикасы 1993 жылғы ... ... және ... жағдайлар туралы» Заңына сәйкес төтенше жағдай деп – Адамдардың
қаза табуына әкеліп ... ... ... соғуы мүмкін, олардың
денсаулығына, қоршаған ортаға және шаруашылық жүргізуші объектілерге нұқсан
келтірген ... ... ... ... ... ... ... ұшырататын авария, зілзала немесе апат ... ... ... ... жағдайлар танылады. Бұл жерде қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ... ... ... үшін ... ... төтенше, табиғи
немесе өзге де қоғамдық нәубет жағдайда қылмыс жасайды және оның оның ... ... және ... ... кінәлі адамның жанашырлық,
адамгершілік тұрғыдан төмен екендігін ... және ... ... ... адамдар қоғамға қауіптілігі жоғары болып табылатындықтан олардың
жауаптылығын ауырлататын мән-жай ... заң ... Бұл ... ... ... және ... іс-әрекетін жақсы сезінеді және оны қылмыс
жасау үшін пайдаланады.
12. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... «м» тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен ... ... ...... ... ... уытқылықт
еліту жағдайында қылмыс жасау. Сот қылмыстың ... ... бұл ... деп ... құқылы. Адамның мұндай күйде ... ... ... зиянның зор және жоғары қауіптілік дәрежеде екенін ... ... ала мас ... ... жасауын ауырлататын мән-жай деп ... ... ... ... Бұл ... ... сотпен барлық мән-жайларды
ескере отырып бағаланып ... ... Мас ... ... ... ауырлататын емес деп тану ... сот ... ... ... ... осындай күйде болып қылмыс істеуі кінәлінің ... сау ... ... ... зор ... ... ... қауіптілігін дәрежесінінде жоғары екендігін көрсетеді. Қылмыстық істі
саралаған кезде кінәлі адамның ... ... ... ... саралау үшін маңызды рөл атқарады. Адамның алкоголь ішімдігін,
есірткілік жүйкеге әсер ... ... ... ... пайдаланып мас
күйде болу арқылы қылмыс істеуі мүмкін. Сот істелген ... ... бұл ... ... ... мән-жай деп танымауға да
құқылы. Мысалы: отбасына, жеке басына ауыр ... ... ішіп ... ... мас ... қоғамға маңызы шамалы қылмысты істеуі және т.б.
жағдайлар.
Ал Д. Бұғыбай бұл мән-жайды ... деп ... ... ... күйінде, есірткілік не уытқұмарлықеліту ... ... ... жасаған қылмысының қоғамға қауіптілігін жоғарлатады. Алайда,
қылмыстық заң соттарға жасалға ... ... ... мастығының
қатысы бар-жоқтығын, осы осындай күйге жеткізген жағдайларды ескере отырып,
бұл жағдайды ауырлатушы мән-жай ретінде танымауға да ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 54-бабының 1-
бөлімінің «н» тармақшасы бойынша қылмыстық ... пен ... ... ...... өзі ... ... немесе кәсіби
антын бұза отырып қылмыс жасауы.
Аталған жағдайда қылмыс жасау әр уақытта да ... ... ... ... Бұл ... ... өзі ... антын бұза отырып,
өзіне тапсырылған сенімге қиянат жасайды. Өзіне қабылдаған анты мен ... ... ... ... ... ... Анттың бұзылуы
мысалы, антты бұзып мемлекеттік құпияны жария етуі не банк ... ... ... банк ... қаражаттарын өзі пайдаланып кетеді
немесе сол ... ... ... ... және т.б. ... Кінәлі
адамның өзінің берген антын немесе ... ... ... ... ... ... да әдеп мәселелеріне нұқсан келтіретін қылмыс
жасауы. Көбінесе бұл ... ... ... ... ... қолданылады.
14. Қазақстан Республикасының қылмыстық Кодексінің ... ... «о» ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны
ауырлататын мән-жай ретінде – Қылмыскердің қызметі ... ... ... ... көрсетілген сенімді пайдаланып қылмыс жасауы. Бұл жағдайда
қызметкер адам өзіне сеніп тапсырылған ... ... ... қиянат жасай отырып, қылмыс жасауға пайдаланады. ... ... ... ... қызметкерлер де жасауы мүмкін. Шарттан
туындаған сенімді пайдаланып қылмыс жасау қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... Бұл ... ... ... сеніп
тапсырылған қызмет жағдайын пайдаланып сенімге қиянат жасап, оны ... ... ... ... осындай қылмысты лауазымды адамдармен
қатар қызметкерлерімен бірге ... ... де ... ... ... ... ... Кодекс нормалары арқылы реттеледі. Шарт
заңды тұлғалармен де жеке ... де ... ... Шарттан
туындайтын сенімді пайдаланып қиянат ... заң ... ... ... ... ... заң бойынша жаза тағайындау» / Заң журналы.
2004 жыл №1. 60 б.
Кінәлінің өзіне қызметі бойыншы көрсетілген сенімді ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауы сот тәжірибесі
көрсетіп отырғандай бұл жағдай көбінесе мемлекеттік қызмет, жергілікті өзін-
өзі ... ... және ... ... ... орын ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... ... «п» ... ... ... ... пен ... мән-жай ретінде - Өкімет өкілінің нысанды киімін ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық
Кодексінің 307-бабының ескертпесінде берілген. Осыған жататын адамдардың
нысанды киімін немесе құжатын ... ... ... істеуге зор мүмкіндік
береді. Сондықтан да ... ... ... ... пен ... ... ... Мұндай мән-жайда өкімет өкілі ... ... ... бір ... ... жету үшін өкімет өкілінің нысанды
киімін немесе құжатын заңсыз пайдалану арқылы жеке азаматтардың, қоғам мен
мемлекеттің ... мен ... ... бұзуға бағытталған әрекеттері.
Жоғарыда көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен ... ... кез ... егер ол ... ... Ерекше бөлімінің
белгілі бір бабында ауырлататын белгі ... ... ... ... үшін жаза ... кезінде қайталап ауырлатушы мән-жай ретінде
ескерілмеуі тиіс.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... ... ... ... ... ... сондықтан да соттар жаза
тағайындау кезінде осы тізімде көрсетілген ... бір ... ... ... ... тануға және олардың қатарын кеңейтуіне болмайды
дегенді білдіреді. Солай бола тұра, сот ... ... ол ... ... ... сипаттайтын жоғарыдағы тзімге кірмейтін жағдайларды
анықтаған жағдайда жаза тағайындау кезінде сот ... ... ... ... «Қылмыстық заң бойынша жаза тағайындау» / Заң журналы. 2004
жыл №1. 60 б.
Қорытынды
Қандай да ... ... сот ... ... ... ... дәрежесі мен сипатын, қылмыскерлердің жеке тұлғасын жан-жақты
зерттей отырып, ... ... пен ... ... ... мән-жайларды ескеруі тиіс.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауылататын мән-
жайларды ескеру, ... ... ... ... сот үкімінің жаза
тағайындауға қатысты бөлігі бойынша заңдылықтың ... ... ... сот ... ... ... ... соттың өзі
шығарған үкімінің әділдігіне жету ... ... ... пен ... және ауырлататын мән-жайларды ... ... ... ғана сот өз ... ... ... болады.
Жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын ... ... де, ... саласында да өте көп кездесетін және аса ... ... ... та заң ... ... ... қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлар қылмыстық
құқық ... ... ... ... өз ... толық таппаған деп
көрсеткен.
1959 жылғы 22-шілдеде қабылданған Қазақ ... ... ... түрде қарастырғанда, 1997 жылы 16-шілдеде қабылданған
Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... жаза
тағайындауға байланысты сондай-ақ қылмыстық жауаптылық пен ... және ... ... көп ... ... жаңаша
түрде көлемі ұлғайып, қазірг заманға сай етіп түзілген.
Мұның өзі мемлекетіміздің демократиялық және ... ... ... ... ... қатар бұл ... және ... ... ... өте зор. Мысалы, жауаптылық ... ... және ... ... қолдану арқылы әділ жаза
тағайындауға болады, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңымыз қылмыстық жауаптылық пен
жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-жай ретінде ... ... ... ... ... ... ... жасауға тыйым салады.
Бірақ та ... ... ... 1-бөлімінде көрсетілген мән-
жайларды заң шығарушы қылмыс құрамының ... ... ... да ... ... Ал ... ... тізімі түпкілікті болып
табылады. Сонымен қатар жаза ... ... тыс жаза ... адам ... ... Ал өте ... жаза ... сотталған
адамжазаға онша мән бермейді. Бұл екі жағдайда қылмыс қайталануы ... ... ... ... жаза өз ... ... ... тізімі.
1. Нормативтік құқықтық актілер:
1.1.Қазақстан Республикасының Конституциясы 30 тамыз 1995ж. өзгер. мен
толы. қоса.
1.2.Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... 16 ... ... ... ... Кодексі 22 шілде 1959ж.
1.4.Қазақстан республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. 1999 жылғы 30 сәуірдегі
«Жаза тағайындаудағы соттардың заңдарды ... ... ... ... ... Соты ... жинағы 1961-2004ж. – Алматы, 2004.189 б.
1.5. Қазақстан Республикасының Президентінің жолдауы
2. Оқулықтар және арнайы әдебиеттер:
1. Ной И.С.Сущность и ... ... ... в Советском
государстве. Изд.Саратовского ун-та, 1973г.
2. Уголовный закон. Опыт теоретического моделирования. М.,Наука,
1987г.
3. Уголовное право. Общая ... М., ... ... 1994г.
стр.347
4. Уголовное право. Общая часть. Под.ред. И.Я.Козаченко. ... 1998г. ... ... М.Д. ... его цели и ... ... ... Курс советского уголовного право. Наказание. М.,1970г.т.3.30стр.
7. Утевский ... ... ... ... и
практики его применения. М., 1957г. 37 стр.
8. Материалы теоритической конференции по вопросам советского
исправительно-трудового ... ... ... М.Д. ... его цели и ... ... Курс советского уголовного право. ... М., ... ... Ной И.С. ... и ... ... ... в Советском
государстве. Изд.Саратовского ун-та,1973г.28стр.
12. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: Жеті ... ... ... ... ... право. Общая часть. Курс лекций. М.. Изд
БЕК, 1996 г. 359 ... ... Н.С. ... уголовное право. Курс лекций.
Часть.Т.1.М.,1994г.19стр.
15. Курс уголовного право. Общая ... Т 2. ... о ... 7стр.
16. Соломон П. Советская юстиция при Сталице. М., 1998г.
17. Соловьев А.Д. Вопросы применения ... по ... ... ... ... Е., Рахметов С. «Жаза» практикалық оқу құралы.
Өркениет 1999 жыл. ... ... ... ... ... ... Жеті ... 2007
жыл.208б.
20. Д.Бұғыбай «Қылмыстық заң бойынша жаза тағайындау» Заң ... жыл №1 ... ... И.И., ... ... ... ... 1998.257 стр.
22. Баймурзин Г.И., Рогов И.И. Уголовное право РК. Алматы, 1998. ... ... Т.Ә. ... ... ... ... ... және ауырлататын мән-жайлар» Алматы 2006 ж.
95-98 стр.
24. Бажанов М.И. Назначение наказания по ... ... ... ... Л.Л. Правовая природа ... и ... ... ... ... 1999г. №4. ... Қазақстан ... ... ... Карпец И.И. Отягчающие и смягчающие обстоятельства в уголовном
праве. М., 1959 г. 25 стр.
28. Кузнецова Н.Ф., ... Б.А. ... и ... ... при ... меры ... наказания по советскому праву. М,1958г. 80стр.
29. Кругликов Л.Л. Смягчающие и ... ... ... ... ... ... 1977г. ... Минская В.С. Роль смягчающих обстоятельств в индивидуализации
уголовной ответственности. Проблемы совершенствования уголовного
законадательства и практики его применения. М,1981г. ... ... В.И. ... ... назначение наказания: Учебное
пособие. М.,1984г. 44-45стр.
32. Филимонов В.Д.Криминологические основы уголовного ... ... ... Т.А. ... ... уголовную
ответственость и наказание» Журнал Фемида.Февраль 2005г 13 стр.
34. Потрнягин В.Г. ... и ... ... по ... ... ... с ... Владивосток,1981г.90 стр.
36. Становский М.Н.. Особенности и ... ... ... ... ... ... Мельников Ю.Б. Дифференция ответственности и индивидуализация
наказания.Красноярск, 1989г. 76 стр.
38. Қайыржанов Е. Бұғыбай Д. Кәмелетке толмаған қылмыскерлерге ... ... ... ... ... ... Н.О. ... уголовного наказания за
преступления против жизни: Автореф.Дисс..канд.юрид.наук.-Алма-
ата,1993.-12стр.
40. Рахметов С., ... Н. ... ... », ... ... Республикасының Жоғарғы Сотының бюллетені.23.12.1994
ж. 26 б.
42. ... к ... ... ... ... И.И. ... ... С.М Рахметова.-Алматы, 1999г.-128 стр.
43. Наумов А.В. Правовые последсвия ... ... ... ответственности СЮ, 1976.№ 20.-11-12стр.
44. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы
ақпандағы «Азаматтардың өмірі мен денсаулығына ... ... ... ... ... ... қолдануы
туралы» қаулысы.
45. Кругликов Л:Л: ... ... ... и отягчающих
наказание обстоятельств // Уголовное право. 1999г.№4.123стр.
46. Кригер Г.А. ... и его ... М, 1962г. ... ... ... ... ... Алматы 2005.
48. Каиржанов Е. Уголовное право республики Казахстан /Общая часть/
Издание 2-е, дополнение. – Алматы 1998г. – ... ... ... (право казахстанское, право международное):
Учебное пособие.-Алматы, 1998г. 3стр.
50. Уголовное право (право казахстанское, ... ... ... 1998г. ... ... постановлений Пленума Верховного суда ... ... ССР) ... том ... ... Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы
30сәуірдегі ... ... ... ... ... туралы» №1 Қаулысы.
53. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы 23
желтоқсандағы №7, 20 1996 ... ... ... мен толықтырулар енгізілген «Азаматтардың өмірі мен
десаулығына қолсұғушылықты регламенттейтін заңнаманы соттардың
қолдануы туралы» Қаулысы. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылғы 27 қазандағы «Жекеленген
қарулар түрлерінің айналымына ... ... ... ... Кругликов Л.Л. Правовая природа смягчающих и отягчающих
наказание ... ... ... 1999г. №4.69стр.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаза туралы тусінік оның белгілері және мақсаты. Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау28 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза жайлы82 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза мақсаттары36 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау21 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза туралы73 бет
Қылмыстық құқықтағы жазаның түрлері мен мақсаты6 бет
Жалпы жаза ұғымы36 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы27 бет
Көптік қылмыстар72 бет
Соттылық түсінігі мен оның жойылу салдары71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь