Инфляция және ҚР-дағы инфляцияға қарсы саясат

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

1.ТАРАУ.
Инфляция теориясы және оның табиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Инфляция түсінігі және оның даму факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

2.ТАРАУ.
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процесс ... ... ... ..11
2.1 ҚР.ның инфляциялық жағдайы және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.2 Ұлттық экономикада инфляцияға қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

3.ТАРАУ.
2005.2008 жылдардағы инфляцияны төмендету саясаты
және инфляцияны таргеттеудің ҚР.да қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... .19

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Инфляция - күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Бүгінде ол көптеген дүние жүзі мемлекеттерінің үкіметтері мен орталық банкілерінің басты экономикалық проблемаларына айналып отыр.Инфляция экономикалық өрлеу қарқынын бәсеңдетеді, инвестициялық белсенділікті төмендетеді, ал өзінің шектен шыққан түрлерінде қоғамда әлеуметтік және саяси шиеленістерді туғызады.
Инфляция мен экономикалық дағдарыстардан осы уақытқа дейін бірде бір ел тыс қалып көрген емес.XIX-XX ғғ. дағдарыс пен инфляцияға АҚШ жане Еуропа (1929-1933 жж. 1950-1980жж.), Оңтүстік Америка (1970-1990 жж.), Оңтүстік-Шығыс Азия (1980-1990жж.), ТМД елдері (1990-жылдары) ұшырады.
Бірақ бұл процестің өзіндік жақсы жақтары да бар - барлық елдерде ең ауыр дағдарыс әдетте экономиканың жаңаруымен және өрлеуімен аяқталады. Сондықтан экономикалық дағдарыс пен инфляция көбінесе мемлекеттің саяси, әлеуметтік және экономикалық дамуының бетбұрыс кезеңі болып қаралады. Бұл жөнінде нақты мысал ретінде 1990 жылдардың басындағы ТМД елдеріндегі, оның ішінде Қазақстандағы дағдарысты айтуға болады.
Инфляция бүгінде әрбір мемлекеттің экономикалық саясатының күрделі мәселелерінің бірі болғандықтан , оның мәнін түсіндіру, талдап үйрету жоғары сапалы экономист-мамандар дайындауда маңызды орын алады. Ал бұл мәселені талдауға арналған арнаулы оқулықтар қазіргі уақытта жоқ.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын "Инфляция және ҚР-дағы инфляцияға қарсы саясат" деп алдым. Бұл тақырыптың өзектілігі және менің оны таңдаудағы мақсатым - экономикадағы инфляциялық процестерге толық мағыналы талдау жасау, олардың пайда болу себептерін және экономикадағы тауарлар мен қызмет бағаларының өсуіне ықпал жасайтын мәселелерді ашып беру, инфляцияға қарсы саясаттың жолдарымен, қазіргі кездегі инфляцияның теориялық негіздерімен және олардың эволюциялық дамуымен таныстыру.
Осы курстық жұмысты орындау барысыеда, еліміздегі инфляцияның қазіргі жағдайын, туындап отырған мәселелерді және болашақтағы экономикалық даму жоспарымызға орай келесідей міндеттерді орындаймын:
• Инфляцияның жаратылысын, оның түрлерін, оған әсер етуші факторларды қарастыру және оның ұлттық экономикамыздағы ерекшеліктерін ашып көрсету;
• Инфляцияның елдің әлеуметтік-экономикалық салаларға тигізер әсерін, одан болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың алдын алу шараларын;
• Инвестиция, жұмысбасты халық, экономикалық активті халық, кәсіпкерліктің дамуы сияқты экономикалық көрсеткіштермен инфляцияның арасындағы өзара байланысты қарастыру;
• Еліміздің егемендігін алғаннан кейінгі инфляциялық жағдайын, олардың пайда болу себептерін және зардаптарын шешу жолдарын қарастыру;
• Биылғы 2008 жылғы инфляцияның жоспарланған шегінен асып кету қаупінің себептері мен экономикаға және әлеуметтік қоғамға тигізер салдарын қарастыру мен талдау;
• Бүгінде еліміз экономикасының қаржы саласы жәнемемлекеттік деңгейде инфляцияға қарсы саясатын және оның негізгі бағыттарын, олардың ішінде ұлттық экономика ерекшелігіне байланысты тиймділерін ұсыну;
Енді осы міндеттерді орындау үшін нақты жұмысқа кірісіп, инфляция жаратылысы туралы тереңірек мағлұмат алайық.
1.Инфляция жене Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясат: Оқу құралы / Жаналинов Б.Н.-
Алматы: Экономика, 2007.
2.Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейітқасымов.- Алматы: Экономика, 2001,-466 б.
3.С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және
толықтырылған.- Алматы: ИздатМаркет, 2004.- 248 б.
4.Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары,- Алматы: "Экономика"
2000 ж.
5.2007 жылдың алдын ала қорытындылары туралы статистикалық мәліметтер // Банки Казахстана,
№1,-20 05 г.
6.Д.А. Федотов "Причины инфляции и пути борьбы с ней" // Вестник КазНУ. Серия
экономическая. №1,- 2004г.
7.Р.Е. Джаншанло "Инфляция и обменный курс в экономике Казахстана" // Вестник КазНУ. Серия
экономическая. №3, - 2004г.
8.Беларусовтар: "Инфляция: факторлары және механизмдері", - Алматы: 2002 ж.
9.Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова "Макроэкономика", - Алматы: 2001 ж.
10.www.nationalbank.kz.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ...................................................................
................................................2
1-ТАРАУ.
Инфляция теориясы және ... ... ... және оның ... ... ... ... ... ... ... жағдайы ... ... ... инфляцияға ... ... ... ... ... ... ... ҚР-да
қолданылуы.................................19
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................
........................................24
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
.......26
КІРІСПЕ
Инфляция - ... ... ... Бүгінде ол
көптеген дүние жүзі мемлекеттерінің үкіметтері мен ... ... ... ... ... отыр.Инфляция экономикалық өрлеу
қарқынын бәсеңдетеді, инвестициялық белсенділікті төмендетеді, ал өзінің
шектен шыққан ... ... ... және ... шиеленістерді
туғызады.
Инфляция мен экономикалық дағдарыстардан осы уақытқа дейін ... ... тыс ... ... ... ғғ. дағдарыс пен инфляцияға АҚШ жане Еуропа
(1929-1933 жж. ... ... ... ... жж.), ... Азия ... ТМД елдері (1990-жылдары) ұшырады.
Бірақ бұл процестің өзіндік жақсы жақтары да бар - барлық елдерде ең
ауыр ... ... ... ... және өрлеуімен аяқталады.
Сондықтан экономикалық дағдарыс пен инфляция көбінесе мемлекеттің саяси,
әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... Бұл
жөнінде нақты мысал ретінде 1990 жылдардың басындағы ТМД елдеріндегі, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық саясатының күрделі
мәселелерінің бірі болғандықтан , оның ... ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Ал бұл
мәселені талдауға арналған арнаулы оқулықтар қазіргі ... ... мен ... ... тақырыбын "Инфляция және ҚР-дағы
инфляцияға қарсы ... деп ... Бұл ... ... және ... ... ... - экономикадағы инфляциялық ... ... ... жасау, олардың пайда болу себептерін және экономикадағы
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... инфляцияға қарсы саясаттың жолдарымен, қазіргі кездегі инфляцияның
теориялық негіздерімен және олардың эволюциялық дамуымен ... ... ... орындау барысыеда, еліміздегі инфляцияның қазіргі
жағдайын, туындап отырған мәселелерді және болашақтағы экономикалық ... орай ... ... ... ... оның түрлерін, оған әсер етуші факторларды
қарастыру және оның ұлттық экономикамыздағы ... ашып ... ... әлеуметтік-экономикалық салаларға тигізер әсерін, одан
болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың алдын алу ... ... ... ... ... халық, кәсіпкерліктің
дамуы сияқты экономикалық көрсеткіштермен инфляцияның арасындағы өзара
байланысты қарастыру;
Еліміздің егемендігін ... ... ... ... ... пайда
болу себептерін және зардаптарын шешу жолдарын қарастыру;
Биылғы 2008 жылғы ... ... ... асып кету ... мен ... және ... қоғамға тигізер салдарын
қарастыру мен талдау;
Бүгінде еліміз экономикасының қаржы ... ... ... ... ... және оның ... ... олардың ішінде
ұлттық экономика ерекшелігіне байланысты тиймділерін ұсыну;
Енді осы ... ... үшін ... ... ... ... туралы тереңірек мағлұмат алайық.
I ИНФЛЯЦИЯ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТАБИҒАТЫ
1.1 Инфляция түсінігі және оның даму факторлары
Инфляция - ақшаның ... ... мен ... ... ... көтерілуін сипаттайтын құбылыс. Бүгінгі таңдағы экономикалық
әдебиеттерде инфляцияға ... ... ... ... ... оның ... ... қабілетінің азаюы ерте заманнан белгілі.
Оның пайда болуын монета түріндегі алғашқы ақшаның шығуымен байланыстырады.
" inflatio " ... - ... ... ... ... Оның мағынасы
латынша inflatio - " іштің қампиюы, ісініп өсуі " деген түсінік береді.
Дүниежүзілік ... ... бұл ... ... рет ... американ экономисі А. Делмар. Ол 1864 ж. ... ... ... үкіметінің Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) ... ... көп ... қағаз ақшалар (" гринбаксы "- green
bakcs: " зелёные спинки ") шығарғанын сынап жазған. Ақшаның осындай шектен
тыс көбеюін А. ... " inflatio " (" ... ... ... ") ... ... бұл ұғым ақша массасының тым көп өсуі мағынасында Еуропа
елдерінің ( Франция, Ұлыбритания, Германия ) қаржыгерлері мен банкирлерінің
арасында ... , ХХ ... ... ... экономикалық әдебиеттерде
орын ала бастады.
Инфляцияның шығу тегі - медальдың екі жағы сияқты, ақша мен ... ... ... ... Инфляцияны кредиттік ақшаның " сырқаты "
деп айтуға болады. Ерте заманда инфляция өте сирек ... ... яғни ... ұзақ уақыт тұрақтылығын сақтаған.
И. Фишердің айырбас теңдеуі MV=PQ инфляцияның " феноменін " бірінші рет
түсіндіре бастады. Бұл теңдеу ... ... ақша ... ... көлеміне тең болуы тиіс. Алтын монеталық ақша ... ... ... ... ... ... Өйткені ол кезде айналымда тек қана сауда-
саттық жүргізуге қажетті алтын ақша мөлшері ... ... ... ... ақша "қазына" ретінде жинақталып, "алтын сандықтарда" сақталды.
Қажетті ... ... ... сұраныс өскенде, сақталған алтын ақшалар
қайтадан айналысқа түсіп, тауар бағасының тұрақтылығын ұстады.Алтынға толық
айырбасталатын ... ақша ... да ... баға ... ... монеталық стандарт жойылғаннан кейін ақша айналымында мүлдем
басқа жағдайлар орын алды. ... ... ... ... ... Бұл ... ... айналымы кезіндегі И. Фишердің теңдеуі бойынша
инфляцияға қарсы ... ... ... тоқтатуға әкелді.
Қағаз ақшаларды қазына, байлық ретінде жинақтап бір ... ... мәні ... Ішкі ... айналымында артық ақшалар айналымда
сақталып қала ... ... ... мен тауар арасындағы тепе-теңдік
бұзылды. Осының бәрі өз кезегінде экономикада инфляцияның орын ... ... ... ... ... - ... ... ол тауардың өзіндік құнынан бөлінген, бірақ ол өз ... жеке ... ... ... шығу ... түсінуге шамалы болса да ... Егер осы ... ... ... ... ... онда ақша
тауардың құнынан бөлініп шығуымен бірге, өзінің өзіндік құнынан айырылған
тауар. Сондықтан бүгінгі ... ақша ... ... дәуірдегі ақша
айналымы сияқты жинақталу немесе қайтадан айналымға ... ... ... ... ... ... жоғары мөлшердегі
қағаз ақша тауар айналымын толтырып, өз ... ... мен ... ... ... ... ... өсуі инфляцияның алғашқы айқын
көзі болып табылады. Қазіргі таңдағы инфляция ... ... ... ... ... әлеуметтік -экономикалық феномен, оның ... ... ... бір ... ... инфляцияның негізгі пайда
болу себептерін экономикадағы барлық нарықтарда (тауар, ... ... т.б. ... уақытта сұраныстар мен ... ... ... ... артуынан) деп есептейді
.Инфляцияның даму факторлары әр түрлі, олар ішкі және сыртқы, ақшалай және
ақшалай емес ... ... ... ... факторлармен туындаған инфляция
сұраныс инфляциясы, ал ақшалай емес - шығын инфляциясын білдіреді.
Бұл ... де ішік ... ... ... факторларға мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы, ақша белгілерінің эмиссиясы, мемлекеттік қарыздың
өсуі, ... ... ақша ... ... өсуі және т.б. ... емес ... ... өнімділігінің төмендеуі, экономиканың
циклдік дамуы, халық шаруашылығы салаларының арасындағы ... ... ... ... ... ... жатады.
Импортталған инфляцияны туындататын сыртқы факторларға - елге шетел
валюталарының артық ағылуы, импортталған тауарлар ... өсуі ... ... факторлар экономикалық емес сипат алуы мүмкін ... ... жөн. Адам ... ... аспектілері (күту инфляциясы),
әлеуметтік сілкіністер (соғыстар, апаттар), өкіметке сенімділіктің жоғалуы,
саяси тұрақсыздық және т.б. факторларға жатады.
Инфляция факторларын былайша топтаймыз:
ұдайы ... ... - ... өндірісінің тоқырауы немесе
өндіріс көлемінің азаюы ... ... ... ... ... өндірілген жиынтық өнімнің 3/4 бөлігінің көбі машиналар өндірісі,
жабдықтар мен басқа өндіріс құралдарын ... ал ... ... ... қажеттілігін қамтамасыз етпейді, жұмыс өнімділігінің өсуі
мен ... ақша ... ... бұзылу;
қазыналық (фискалды) факторлар - ақша ... ... ... ... ... ... өсуі;
ақшалай факторлар - ұлтық валютаның валюталық бағамының құлдырауы үнемі
сипат алып отыпады: ... ... ... ... ... деген сенімділікті жоғалтуға әкеп соғады, импорт қымбаттайтын
болады, екіншіден, жағымды - ... ... ... ... дамуын, экспортқа бағытталған салалардың дамуын ынталандырады,
шетел валютмлардың еркін айналымы(сенімділіктің жоғалғаны үшін ... ... ... ... ), ... ақша эмиссиясы, кредит
экспансиясы, (өндіріс пен ... өсу ... ... кредит
қарқынының алдын ала өсуі кезінде, шамадан тыс кредиттеу);
сыртқы факторларға - экспорттың ... ... ... ... ... сыртқы қарызының шамадан тыс өсуі, сырттан қарыз ... ... ... факторларының бірнеше түсінігі бар.
Кейнсияндық ... ... көп ... ақша-кредит,
саясатының экспансиясы, өндіріс шығындарының өсуі, директивалық бағаның
түзілуі сияқты ... ... ... ... ... ... артық болуы, өндіріс шығындарының көтерілуі, осыған сәйкес,
тауарлар мен қызметтерге бағаның ... ... ... бағалардың
өсуі осы факторлардың салдары болады деп санайды.
Тақыстық (ортодоксальный) монетаризмның жақтаушылары, керісінше тек ақша
массасының артық өсуі бағалардың ұзақ ... ... ... себебі
болады деп есептейді. Олар тек ақша жиынын (массасын) ... ... ... ... ... ... оның өсу ... деп қарастырады.
Олар инфляцияны халықта бар ақшаның мөлшері өндіріс ... ... ... ... арттырумен біріктіреді. Оның себебі артық
сұраныс, ол инфляцияны туындауына жол ашады.
Қазіргі монетаристер, " ақша - ... " ... ... ... өсуі мен ақша ... арасында өте күрделі тәуелділіктің бар
екенін мойындайды. Инфляцияны тек қана айналымдағы артық ақша ғана ... ... ... ... ұдайы өндіріс процестерінің бұзылуы, ақша
айналымы заңының ... ... ... ... салдары
Инфляцияның қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық салдары әр алуан, өзара
қайшылықта болады және мынадай жағдайларға әкеп соғады.
1.Инфляция ұлттық табыс пен ... ... әр ... топтарымен,
экономикалық және әлеуметтік институттар арасында қалай болса солай ... ... ... ... етеді.
Қаражаттар жеке сектордан мемлекет тарапына қайта бөлінеді. Инфляция
факторының біреуі болып табылатынмемлекет бюджетінің тапшылығы, инфляциялық
салықпен ... ... ... ақша ... барлық ұстаушылары
төлейді. Ол өзімен-өзі автоматты түрде төленеді, өйткені инфляция кезінде
ақша капиталы құнсызданады. ... ... ... ақша ... ... ... ... пайдасына қайта бөлудің келесі жолы, ол-ақша басып
шығаруғамонополиялық құқықтың болуынан пайда ... ... ... ... номиналдарының сомасы мен ... ... ... ... ... ... деп ... Ол мемлекеттің басып шығарған
ақша үшін ... ... ... ... тең ... ... бар (зейнеткерлер, мемлекеттік қызметкерлер,
жәрдемақы алушылар) ... ... ... ... табыстарының
төмендеуінен шығынға ... ... ... топтар
табыстарды индексациялау жүйесі оларға ... ... ... қалуға
мүмкіндік бергенше инфляциядан қорғана алады. Ал нарықта жұмыс ... ... ... ... белгілі бір ұтысқа келеді.
Экономикада нақты ... ... ... мүліктің,
антикварианттың, өнер туындыларының, асыл заттардың) инфляцияның қорғанысы
мықтырақ болады, өйткені осы тауарлар бағасының өсуі ... ... ... ... ... ... қойылымы өзгермеген тұрақты болса, коптеген инфляцияның нәтижесінде
несиелеуші тұлғалар ұтылысқа ұшырайды, ал бұл өз кезегінде инвесторлар мен
экономиканы несиелеушілердің ынтасын ... ... ... ... инфляция кезінде қарыз алушылар ұтысқа кеңеледі. ... ... ... ... ... ... Ал пайыздық
қойылымның өсуі өндіріске салынатын ішкі және шетелдік инвистициялардың
көлемінің ... алып ... Бұл ... өз кезегінде мемлекеттің ЖҰӨ
көлемін азайтады және оның ... ... одан әрі ... ... ... ... және баға ... күрт өзгеруі
кәсіпорындар мен үй шаруашылықтарының жоспарлауын ... ... ... ... ... пен ... ... Осының
төлемі ретінде пайыз қойылымы мен пайда өсе бастайды. Ал ... ... ... ала бастайды, инвистициялар жалпы көлемінде күрделі
құрылыстың, маңызды өнеркәсіп ... үлес ... ... ... ... үлес ... өсе бастайды. Болашақта бұл
жағдай ұлттың тұриысын, әл-ауқатын және жұмыспен қамтылуын төмендетеді.
3.Қоғамның саяси ... ... ... ... өседі.
Яғни, елде ұрлық-қарлық, тоноушылық, адамдарға сенімсіздік және ... ... ... орын ... ... ... ... өсуінің шамамен жоғары
қарқындылығы ұлттық тауарлардың бәсекелік ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық көбейеді және
тауар өндірушілер банкротқа ұшырай ... ... ... ... ... өседі. Осыдан барып ұлттық
капиталдың шетелге кетуі өседі, экспорт төмендейді, жұмыссыздық ... ... ... банкротқа ұшырай бастайды. Осылар қосылып бағаның
одан әрі өсуін жылдамдатады.
6.Ақша формасында жасалған жинақтың нақты құны ... ... ... өседі. Бұның нәтижесінде осы тауарлардың бағасы, бағаның
жалпы дәрежесінің өзгеруінен шапшаң өсіп ... ... ... ... ... ... дем береді, ақшадан "қашуға" себеп болады.
Фирмалар мен үй ... ... ... беру ... нақты
активтерді сатып алу үшін қосымша шығындарға ... ... ... ... және оның ... ... Мемлекеттің экспансионистік фискалдық және монетарлық саясат
жүргізуге мүмкіндік шектеледі. Бюджеттік тапшылық және ... ... ... ... ... жағдайда қызмет ететін
экономикадағы орташа инфляция, халықтың нақты табысын шамалы төмендетіп,
халықтың ... және ... да ... ... ... ... ... инфляция бір мезгілде экономикалық өсудің төлемі және
оның стимулы болып та табылады. Дефляция, керісінше, жұмыспен қамтуды және
өндірістік ... ... ... ... ... жоғары дәрежесі үлкен жұмыссыздықпен
ұштасады. Елеулі инфляция жұмыспен қамтуды өсіруге ... ... ... бір жақтан өндіріс көлемі және жұмыссыздықтың, екінші
жаақтан, арасында тікелей өзара байланыс ... ... ... ... ... және ... өндірісінің
көлемі ұқсас емес бағытта жылжып отырады. Ұзақ мерзімді уақыт интервалында
"инфляцияның шапшаңдауы" ... ... ... ... өсуі, өндірістің нақты көлемін, оның өзінің табиғи дәрежесінен
жоғары ұстап отыруға көмек береді.
Инфляция өз ... ... ... ... айтарлықтай әсер етеді.
1958 жылы ағылшын экономисі А.Филипс оның ... ... ... ... ... ұсынды. Ол жұмыссыздықтың нормасы мен ... ... бар ... ... ... Оның қорытындысы
бойынша, жұмыссыздықтың кейбір дәрежесіне (6-7%) жалақының дәрежесі тұрақты
және оның өсімі нолге тең болады. Жұмыссыздық осы ... ... ... онда жалақының өсуі шапшаңдайды және керісінше. Соңынан жалақы мен
бағаның өсуінің өзара ... ... бар ... ... осы ... және ... өсуі қарқынының өзара байланысы ... ... ... қисық сызығын келесі суреттен көре аламыз:
U
Сурет-1 Филипс қисық сызығы
Мұндағы,
W-номиналдық жалақының өсу ... ... ... %;
Суреттен көріп отырғанымыздай Филипс қисық ... ... ... ... тұрақты және болжауға болатын керісінше байланыс ... ... ... ... ... тек ... шамалы
ғана дәрежесінде жоғары болуы мүмкін және керісінше дегенді де дәлелдейді.
Экономикада практика ... ... ... ... ... ... ғасырдың 50-60 жылдардағы ... ... ... ... ... ... қисық сызығын толық растады.
Сол жылдары көптеген елдердің экономикасында жұмыспен қамту толық жүзеге
асырылды. Өндірісті одан әрі ... және ... ... ... ... бағаның өсуін шапшаңдатты және керісінше
- инфляцияның қарқыны төмендеген сайын ... өсе ... мен ... ... ... ... неше ... дәлелденуде. Жартылай бұл жағай еңбек рыногының бейімділігімен
дәлелденеді. Еңбек нарығы жұмыспен ... ... ... орны және т.б. ... ... ... бар, ... рынок болып табылады. Осы жағдай мынаған әкеледі: еңбек ... ... ... ... ... толық қамтуға жылжығанда,
жұмыссыздыық практика жүзінде сақталады, ал сонымен қатар, ... ... ... ... сұраныс сақталады. Бұларда
шығындардың ... және ... ... әкелетін жалақының өсуі жалғаса
береді. Осы процестің макроэкономикалық нәтижесі - инфляцияның ... ... ... ... баға және ... ... ... Осындай экономикалық қолайсыз жағдай стагфляция (инфляциямен бір
мезгілде келетін экономикалық тоқырау) деп ... ... ... мен
жұмыссыздықтың өзара байланыстары туралы деректер екі қорытынды жасауға
мүмкіндік береді: ... ... ... оңға ... жоғары жылжиды да, ол
инфляция дәрежесінің әрқайсысына жұмыссыздықтың өскен дәрежесі сәйкес
келеді ... осы ... ... ... ... бағыт инфляция мен ... ... ... және үзілмейтіндігін жоққа шығарады. Экономикада ... ... ... жағдайында, жұмыспен қамтудың ең жоғары деңгейіне
жетуге болады.
Стагфляцияның пайда болуын Кейнстік мектептің экономистері ... ... ... ... ... ... ... үзілумен дәлелдейді. Бағалар
мен жұмысты болудың өзара байланыстарының ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың дәрежесі өзгеріп
тұратындығына негізделген болатын. Жиынтық ұсыныстың ... ... ... ... ... бір ... өсуіне әкеледі, бұл өз
кезегінде стагфляция пайда болады, Филипс қисық сызығы ... ... ... ... ПРОЦЕСС
2.1 ҚР-ның инфляциялық жағдайы және ерекшеліктері
Инфляция ақша жүйесінің дағдарыстық кезеңі болып ... яғни ... ... ... ... себепші болады.Инфляция
экономикалық құбылыс ретінде ҚР-ның дамуында басты мәселелердің бірі ... ... ... 1991 жылы өз ... алуымен байланысты
ұлттық экономикамыз бірден дағдарысқа ... ... Оның ... ... орталықтан басқарылып келген экономикалық жүйе бұзылып,
қатаң түрде реттеліп келген ... ақша ... ... ... дереу
көрініп қалды. Сол кездегі ... ... ... ... ... ... Олай ... себебі, экономикада өндірілген
өнімдер мен қызмет көрсетулерден ақша массасы тым артып кетті.
1991 жылы КСРО ыдырағаннан ... ... ... басқа мемлекеттерімен
бірге "рубль аумағында" қала берді. ... ... ... ... ... жүйе ... ... қатынастар орын ала бастауына
байланысты экономика айналыста жүрген ақша массасы ... ... кең етек ала ... ... ... 1992 жылы айналысқа 200,
500, 1000 рубльдік купюралар шыға бастады. 1992 жылы маусым ... ... ... 5000 ... кейіннен 10000 және 50000 купюралары шығарылды.
Алайда өндірістің одан сайын ... ... ... ... ... ... дағдарысқа ұшырауы инфляцияны одан сайын үдетті.
Тіпті сол кездегі инфляция гиперинфляцияға ... ... ... ... ... асып ... Осыған байланысты бұрынғы 15
елдің рыноктық қатынастарға өтуге бетбұрвс жасауы ортақ валютаны ұстап
тұрудың ... ... ... ... 1992 ... ... ... ҚР-ның жетекшілері
ендігі жерде рубльден күдер үзіп, өз валютасын шығаруға бетбұрыс жасаған
болатын. Жаңа ... ... ... ... ... шарт
жасасты . Сөитіп, 1993 жылы 1, 3, 5, 10, 20, 50, және 100 теңгелік ... ... ... қолдан жасаудан қорғалатын 18 ... жылы 12 ... ... ... Н.Ә. ... ... ... валютаны енгізу туралы" Жарғыға қол қойды. Осы
жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-ден ... ... ... - ... Мембанкінің және 1992-1993 жж. Ресей ... ... ... ... ... 20 қарашада сағат 18-де аяқталды. Қолма-қол
ақшалардың, рубльдік шоттардың, салымдар мен ... ... 1 ... үшін 500 ... айырбас бағамы бойынша жүргізілді.
ҚР-ның 16 жастан асқан барлық азаматтары 100 мың рубль шегінде ... ... ... бір рет ғана ... ол ... ... соғылды. 100 мыңнан асатын рубльдер арнайы жеке бет шотына аударылып,
оны алты ай ... ... ... құқысыз болды. Лимиттен асқан
қаражаттардың шығу ... ... ... құрылған комиссия тексерді.
ҚР Ұлттық банкі теңгенің валюталық бағамын: 1доллар=4теңге 70 ... ... ... ол ... өсіп ... ... ... жалақы да өсті.
15 қарашадан 18 қарашаға дейінгі халық теңгемен және ... де ... ... ... ... тұлғалармен, сол сияқты бөлшек сауданы жүзеге
асырушы және халыққа ақылы қызмет көрсететін ... ... ... ... ... ... рубльмен берілген
активтер мен пассивтер екі күн ішінде ... ... ... ... және ... мен ... ... есептеу кезеңінде банктер
клиенттермен операциялар жүргізбеді.
Алайда теңгенің енгізілгеннің өзінде де инфляция өсуі ... алып ... ... бір ... ... ... ... мемлекеттік
бюджеттің тапшылығы экономикадағы жаппай теңсіздіктің орын ... ... ... ... және ... ... себебіне сұраныс және
шығындық инфляциялар әсер етті.
Қазақстанда ақша массасының өсуіне үш түрлі себепті атап өтсек болады:
Біріншіден, бюджеттік тапшылықты ... үшін ... ... ... Ұлттық банктің коммерциялық банктерге несиесі - ... үшін ... ТМД ... несие - олардың Қазақстанменсаудадағы
тапшылығымен байланысты;
Аталған несиелердің көздері, негізінде ақша массасы өскен және ... ... ... ... ... ... болатын. Осы мәселе туралы
ұлттық валюта енгізілгеннен бастап елдегі банк жүйеміз нақты ақша-несиелік
және валюталық реттеуге кірісті. Осының нәтижесінде ... 1995 ... ... деңгейі төмендей бастадығ, ал ол өз кезегінде экономикалық
өсуге жол ... ... ... орны ... деп те атасақ болады.
Өйткені 1990 жылдан бастап ... ... ... ... ... құнсыздануға жібермей ұстап тұрған саясаты жойылып,
экономика нарықтық қатынастарға бет алғанда қаржы саласы ... ... ... ... ... ... жылдары тұтынушылар
тауарына инфляция деңгейі ... асып ... ... пен ... ... әлеуметтік саланың күрт құлдырауына алып келді. Халықтың
ақшалай кірістері кеми бастады, еңбек ақы төмендеді, жұмыссыздық ... ... ... өнеркәсібіне инвестиция құйылуы кеміді, ... ... ... өсе ... тәжірибеде инфляциялық дағдарыс деп екі жыл аралығында инфляция
деңгейі 40%-дан төмендесе ... Ал ... ... ... ... мәселеге мемлекетіміз әр түрлі саясаттарды іске асыра бастады. ... ... ... ұлттық валютамыз болмауы есебінен қаржы жүйеміз
ақша-несие және валюталық саясатты толық түрде жүргізе алмады. ... ... ... ... және ... ... ... валютамызды тұрақтандыру саясатын жүргізуді қолға алды және
жаппай мемлекеттік меншікке жекешелендіру саясаты, яғни ... ... ... Бұл ... ... жүргізіп, іске
асырып отырған мемлекетіміздің Ұлттық банкі болды.
Ұлттық Банктің ақша-кредит саясаты.
2007 жылы ... ... әр ... ... ... ... ... инфляцияның өсу қарқынының біршама бәсеңдегені байқалды: ... ... ... ... инфляция 2007 жылғы ... ... ... 2008 ... ... қорытындысы бойынша 6,2%-
ға дейін азайды.
2008 жылдың екінші жарты жылдығында Қазақстан экономикасында ... ... 2008 ... ... - ... ғана бағаның өсуі 6,5%
жетті. Бұ ретте осы кезеңде инфляцияның өсуі,бірінші кезекте ... 10,7% ... ... ... 2008 жылдың қорытындысы бойынша инфляцияның жылдық
деңгейі 6,6% ... ... ... ... 5-7% ... жылы 2007 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда бағаның ... өсуі ТБИ ... ... ... ... ... тауарлары -
16,6%, халыққы ақылы қызмет көрсету - 12,4%, азық-түлікке ... - 10,5% ... ... өсуі ... ... 46,8%, нанға 48,5%, макарон
өнімдеріне 40,2%, жұмыртқаға 36,9%, ... ... ... ... ТКШ қызметіне 18,4% болды.
Бұл ретте соңғы 8 жыл ішінде жылдық инфляцияның соншалықты ... ... ... жылы ... ... ақша ... бірқалыпты өсуі аясында
жүрді.Ақшы массасының өсуі 2008 жылы 25,5 % болды. Ақша базасы 2008 ... ... 2008 жылы ... ... ... ... ішінде күйзеліс сипатындағы сыртқы ... ... ... еңбек өнімділігінің төменділігін, нақты экономикадағы
бағаның өсуін атап көрсетуге болады. 2008 жылғы екінші ... ... ... ... әлемдік нарықта азық-түлік тауарлары
бағасының қүрт секіруі негізгі себеп болды (бидай, өсімдік майы).
Мәселен ... ... ... 2008 жылы ... ... ... 2 есе ... 2008 жылғы АҚШ ауыл шаруашылығы департаментінің
деректері бойынша күнбағыс майының бағасы сондай-ақ 2 есеге өсті.
Сонымен қатар мұнайдың әлемдік бағасы да айтарлықтай ... ... Brent ... ... ... ... 46,8% өсті және орташа алғанда
бір баррель үшін 72,7 АҚШ долл. болды ... ... ... жылы ... ... ... номиналдық көрсеткіште 29,8% және нақты
көрсеткіште 17,1% өсті. Нәтижесінде бөлшек сауда айналымының өсуі 2008 ... ... ... бюджет шығыстары 36,6% өсті, ал түсімдер 22,8%
ғана өсті. Нәтижесінде бюджет тапшылығы 215,3 млрд. теңгені ... ... ... ұсыныс көрсеткіші ретінде нақты ЖІӨ өсуі 2008 жылы 8,5%
болды, яғни ... ... мен ... көрсету ұсынысы оларға
сұранысты толық мөлшерде қамтамасыз етпейді.
2008 жылы орташа айлық жалақының өсу ... ... ... өсу
қарқынынан озып кету үрдісі жалғасты. 2008 жылы ... өсуі ... 17,8% ... бұл ... ... ... бағалау бойынша 5,2%
ғана өсті.
2008 жылы өнеркәсіп өнімін өндіруші ... ... 2007 ... ... 14,6% ... ... 31,9% өсті. Аралық тұтыну өнімдері 35,8%,
өндірілген өнім 33,6%, ал өндіріс құрал жабдықтары 20,8% ... ... ... ... энергия ресурстарының бағасы
2008 жылы 45,8% өсті. Бұл ... 2008 жылы ... ... және ... газ ... 47,0% ... ... экономикасындағы бағаны реттеу
үрдісіне тартылған мемлекеттік органдардың 2008 жылы тұтыну нарығындағы
жағдайды тұрақтандыру ... ... ... ... ... ... күш халыққа арналған тауарлар мен қызмет көрсетудің негізгі
тобының бағасын баға ... адал ... емес ... ... ... басым жағдайын асыра пайдалануарқылы негізсіз
өсіруге жол бкрмеуге бағытталды. ... және ... ... ... ... ... ... бәсекелес ортаны дамыту
бойынша шаралар қабылданды.
Ұлттық Банк 2008 жылы ақша-кредит саясатын 2008-2009 жылдарға арналған
ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ... ... инфляция бойынша осы мақсатқа қол жеткізу үшін 2008 жылы ... ... ... ... ... ... банкі туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 29-бабына сәйкес
Ұлттық Банктің ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты баға тұрақтылығын
қамтамасыз ету ... ... ... 2 ... арналған негізгі көрсеткіштерінің
болжамдарын қоса және алдыңғы ... ... ... ... ... ... 2008-2009 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... кезінде орташа мерзімді кезеңде әлемдік экономиканың өсу қарқыны
және әлемдік ... ... ... ... ... қолайлы жағдай жасайтын болады деген болжамдар пайдаланылды. Бұдан
басқа, есептеулер мен ... ... ... ... 2008-2009 жылдарға арналған орта мерзімді жоспарының (бұдан әрі -
Орта мерзімді жоспар) өлшемдері ... ... ... ... 2007 ... ... ... 28,1%-ға көбейеді деп
болжанып отыр. Инфляцияға ... ... ... ... ... ол ... ... деңгейінен, инфляциялық күтулерден және еңбекақыдан ауытқуы
арасындағы теориялық өзара байланысты көрсетеді. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... ақша массасы
және басқа да көрсеткіштер арқылы айқындалады. Сыртқы борыш қарастырылатын
үлгілерге тікелей кірмейді.
2008-2009 жылдарға арналған ... ... P-star ... ... болжам біршама шетел капиталының әкелініп, ішкі қаржы ... асып ... ... бюджет шығыстарының өсуі жағдайларында
орта мерзімді кезеңде инфляция ... ... ... ... ... инфляциялық аясының сақталатындығын көрсетеді.
2.2 Ұлттық экономикада инфляцияға қарсы саясат
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі осы уақытқа ... ... ... ... ... ... ... қарқынын төмендетуге және оның
тұрақты деңгейін қалыптастыруға қызмет етіп келе жатыр. Соңғы ... ... Банк ... инфляция деңгейін біршама жақсартқанын және оны ... куә ... ... рас. Оны 2007 жылы жалпы жылдық инфляцияның
6,6%-ға төмендегенінен және одан кейінгі аралықта ... ... 5-7% ... ... ... болып отырғанына көзіміз жетті.
Өз кезегінде өспелі инфляция ... ... ... жасауы
төмендегенін көрсетеді. Неғұрлым ... ... ... байқалса, соғұрлым кәсіпкерлердің инвестиция тартуға және
салуға ынтасы төмендейді. Ал инвестициялық активтердің ... ... ... ... төмендетеді. Сондақтан мемлекет және
елдің қаржы секторы инфляцияға қарсы саясаттар жүргізіп отырады.
Ұлттық Банк осы экономикалық жағдайларды ескере отырып 2007-2008 жылдарға
инфляцияның ... ... яғни 5-7% ... ... ... Бұл жоспарланған шама 2007 және 2008 жылдары орындалды.
Экономикалық ... да ... ... қолға алды. Ал 2007 жылы инфляция
деңгейі межелеген шамадан асып ... Бұл өз ... ... ... кері ... ... Сондықтан елбасымыздың өзі және Ұлттық Банктің
қатысы ... ... алып ... ... шағын толқуға қарсы
саясаттарды экономикалық тұрғыдан қолға алуда.
Еліміз инфляцияны жою және ақша айналысын тұрақтандыруға ... ... ... ... қарсы саясаттар елімізде тікелей және жанама
реттеулер ... ... асып ... ... ... ... ... шеңберінде жүзеге асады. Ол елдегі жалақы мен бағалардың өсу
нысаналарын белгілеу негізінде ... ... ... Ал баға ... етудің
жанама әдістерінің үлесі елімізде басымырақ деп те ... ... іске асып ... ... реттеудің жанама әдістеріне
монетарлық және фискалдық саясаттың "дефляциялық" шаралары жатады. ... ... ... үшін ақша ... ... ... көлеміне,
пайыз қойылымының көлеміне, ұлттық валюталық бағам саясатына, ашық
рыноктағы ... ... ... ... ... ... түрде
жүргізіп отырады. Өйткені бұл өтпелі экономиканың талабынан туындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие
саясатының басты мақсаты: ұлттық ... ... яғни оның ... мен басқа шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз
етуді көздейді.
Өз кезегінде өспелі инфляция мемлекеттің экономикаға ... ... ... ... ... ... деңгейінің
анықталмағаны байқалса, соғұрлым кәсіпкерлердің инвестиция тартуға және
салуға ынтасы ... Ал ... ... ... ... өндірістік мүмкіншіліктерді төмендетеді. Сондықтан мемлекет және
елдің қаржы секторы инфляцияға қарсы саясаттар жүргізіп отырады.
Инфляцияға қарсы саясат - ... ... ... ... ... ... шаралар кешені. Мұндай саясаттың екі негізгі
жолы бергіленген: дефляциялық саясат және кірістер саясаты.
Дефляциялық саясат - ... ... ... ... үшін ... ... ... ауыртпалығын күшейту, ақша массасын шектеу
жолымен ақша-несие және салық ... ... ақша ... реттеуді
қарастырады. Бірақ бұл саясат экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты - бағаға және жалақыға оларды толықтай ... ... өсу ... ... ... ... ... жүргізуді қажет
етеді. Оны жүзеге асыру әлеуметтік қайшылықтарды тудыруы мүмкін.
Инфляцияны реттеудегі ақша-несие саясаты - бұл айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... банк ... реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы. Ақша-несие саясатының
макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі - Ұлттық Банк болып ... ... ... ... Банк ... ... объектілеріне
экономикадағы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша жиынының жиынтығы жатады.
Шаруашылық жағдаятына байланысты ақша-несие саясатының екі түрі бар:
1) рестрикциялық ... ... ... ... саясаты;
Рестрикциялық ақша-несие саясаты - екінші деңгейлі банктердің несиелік
операциялар көлемін шектеуге және қатаң шарт ... ... ... ... ... бағытталған шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты - несие беру көлемін кеңейтумен,
айналымдағы ақша ... ... ... ... және ... ... байланысты сипатталады.
Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны
төмендету және теңгенің ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар қазыналық,
валюталық, сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да ... ... ... саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бір бағыты ретінде
қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық жағдацда ... ... ... ... ... ... асырылады. Бұл мақсаттарға жетуге Ұлттық Банк ақша-
несие саясатын жүргізуде.
Нысанаға ... ақша ... ... ақша-несие саясатының негізгі
құралдарының көмегімен реттеледі:
қайта ... ... ... мүдделендіру мөлшерлемесі деңгейін
белгілеу;
Қазақстан Ұлттық Банкі жинақталатын ең төменгі міндетті резервтер нормасын
белгілеу, оның ... ... ... мерзіміне, көлеміне
және түрлеріне байланысты жіктеу;
мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ақша ... және ... ... беру;
валюталық нарықтағы басқыншылық;
кейбір жағдайларды несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің ... ... ... шектеулер енгізу;
ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі;
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір ... ... - ... ... ... сұранысты төмендету болып табылады.
Ұлттық Баектің мүдделендіру ... ақша ... ... ... ... ... ... белгілеу базасы
ретінде қызмет етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай ... ... және ... ... байланысты келеді. ҰБ мүдделендіру
мөлшерін реттеу ... ... ақша ... ... әсер етеді
және несиеге деген сұранысты арттыруға немесе қысқартуға мүмкіндік жасайды.
Ресми пайыз мөлшерлемесінің деңгейі екінші деңгейдегі ... ... ... ақша жиынына бақылау жасау шегіндегі ... ... ... бір ... білдіреді.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды көбейту, мемлекеттің
шығыстарын қысқарту және ... ... ... ... тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі. ... ... ... ... ... жету және тапшылығын жою үшін оның ... ... ... екіншіден экономиканың бастапқы ... ... ... ... ... ... ... жанама салық салуды қысқартуда болып
табылады. Жанама ... ... ... ... ... олар ... ... қысқартады. Сондықтан инфляция кезінде тұтынуға салық
салуға акцентпен жеңілдіктердің шарттарымен ауыртпалық ... және ... ... ... ... ... ... проблемаларының бірінші блогі экономикалық
тұрақтандырудың ... ... ... буыны ретіндегі ... ... ... ... 2005-2008 ЖЫЛДАРДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫ ТӨМЕНДЕТУ САЯСАТЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ҰБ ... ... негізгі бағыттарын
2005 жылдан бастап алдағы үш жылға алдын ала ... ... ... әр ... ... ... ... ҰБ пен ҚР Үкіметі біріге отырып
түзетулер енгізеді.
Мұндағы негізгі ... ... ... ... ... ... ақша ... мен алтын-валюта резервтері бойынша мақсатты
көрсеткіштерден инфляция ... ... ... көшу.
Осы аталған ақша-несие саясаты ҰБ-тың инфляцияны төмендету мақсатындағы
саясатына толық жауап береді және сонымен ... ... ... ... ... ... ... сенімін қамтамасыз етеді.
Инфляцияны таргеттеу мынадай факторлар негізінде жүзеге асады: бюджеттің
тұрақты ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің тәуелсіздігі, Ұлттық Банктің
құралдары мен инфляция арасындағы ... ... ... ... ... ... таргеттеудегі ақша-несие саясаты қаржы нарығының
тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, ... ... ... ... түрде дамуына, экономиканың нақты секторын банктердің ... ... ... үшін ... ... ... жинақтаушы зейнетақы
қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік береді.
2005-2008 жылға арналған ақша-несие саясатындағы инфляцияны таргеттеудің
негізгі көрсеткіштерінің болжамы келесідей сипат алуда.
Базалық инфляция ... 2006 жылы 4-6%, 2007 жылы 3-5%, 2008 жылы 3-5 ... (ТБИ) ... 2005 жылы 6,5%, 2006 жылы 5-7%, 2007 жылы 4-6%,
2008 жылы 4-6%;
Бұдан көріп отырғанымыздай ... ... ... ... ... мақсаты орташа жылдық базалық инфляцияны 2006 жылы 4-6% және ... ... ... ... қажеттігі мақсат етілді.
Инфляциялық таргеттеу тұсындағы ақша-несие саясатының негізгі
құралдарының ... ... ... ... оның ... РЕПО ... вексельдерді қайта есепке алу операциялары жатады. 2009 жылы Ұлттық
Банк өзінің ресми мөлшерлемелерінің рөлін нығайту үшін шаралар ... өз ... ... ... және ... 2007 ... ... өтуіне дайындық үшін қызмет етеді.
2005 жылыдан бастап ҰБ ақша-несие саясатын жүргізу ... ... ... ... ала бастады. ҚР-ның Ұлттық Банкі
басқармасының қаулысына сәйкес базалық ... ... екі ... жүргізіледі және оны ҚР-ның статистика жөніндегі агенттігі жүзеге
асырады. Базалық инфляция есебінің ... ... ... ... ... (ТБИ) ... жемі-жидектерге, жанармайға және
көмірге бағаны алып тастау, ал екінші әдістеме бойынша - ТБИ-ден бағаның ең
жоғары өсуін ... 5 ... және ... ... ... ... алып тастау көзделеді.
Жалпы инфляцияны таргеттеудегі тарихына тоқталатын болсақ, 1990 ... ... ... кейбір елдер экономикалық ... ... ету үшін және ... ... ... жоғарылаудан қорғау үшін
орталық банкілерге инфляция көрсеткіштерін жоспарлау міндеттерін қойды. Бұл
инфляцияныбақылау әрекеттері " инфляциялық ... ... ... деп ... ... ... ақша ... жаңа
тұжырымдамасын жасаушы кім екеніне ... ... жоқ. Ол ... ... К. ... (1896 ж.) ... ... тұрақтандыру орталық банк
саясатының басты мақсаты болуы қажет" деп ... ... ... деген
пікірлер бар. 1931 жылы швед Риксбанкі осы идеяны бағаны тұрақтандыру
бағдарламасына пайдаланды. Одан бері ... ... ... ... ... К. ... ... идеясы " инфляцияны
таргеттеудің" іргетасы болып сақталып қала ... ... ақша ... жаңа тұжырымдама ретінде орталық
банкілердің XX ғасырдың 1970-1980 жылдарындағы ақша саясатының ... ... ... ... ... ... қойылған мақсатқа жету үшін инфляцияның нақты бір
шамасын ... ... ... ... ... ... операциялық
құралдарын, көбінесе пайыздық мөлшерлемелерін пайдаланады. Ол ... ... ... ... оны ... көрсеткіштермен
салыстырады да, болжам мен мақсаттың айырмашылығын операциялық құралдарды
пайдалану арқылы түзетеді.
Қазірде инфляцияны бақылаудың бұл тәсілі ... ... ... - ... ... Финляндия, Жаңа Зеландия, Испания, Швеция,
Ұлыбритания және ... ... жаңа ... келе ... ... ... Венгрия, Чехия, ОАР елдерінде қолданылады. 1999 жылдан бері
инфляциялық таргеттеуді Еуропалық ... банк ... ... ... ... пікірлері бойынша,көп елдердің ... ... ... ... ... деп ... болады.
Мысалға, американың белгілі экономисі Дж. ... ... ... негізінен инфляциялық таргеттеудің ережесіне сүйенеді дейді.
Федералдық резерв жүйесі (ФРЖ) ... қор ... ... ... түзетіп отырады, ішкі өндірістің өзінің белгілі ... ... және ... ... өзінің тиісті әрекетін
көрсетеді деп есептейді.
Барлық мүмкіндіктер бойынша ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде өте сенімді құрал болып
саналады. Ал бағаны тұрақтандыруға жету елдің ... ... ... факторы болып қаралады. Іс-тәжірибе көрсеткендей, билік басында
отырғандардың экономикалық саясатта басқа мақсаттарға ... ... ... жою немесе өндірістің өрлеуін қамтамасыз ету) баға
тұрақтылығы ұстанымдарына қайшы келеді.
Инфляциялық таргеттеу ұстанымдарына көшудің бір қолайлы жағы оның ... жету ... ... (бағытты, параметрлерді өзгертуге) және
шыдамдылығы. Инфляцияны таргеттеу режимі орталық банкіге жоспарланған
инфляция ... жету үшін ... ... ... мүмкіндік береді:
ақша-кредит моделін, құралдарын таңдауда, тіпті өз ... ... да ... ... ... ... ақша-кредит саясатын қалай
құру керек екені туралы ешқандай нұсқаулар болмайды.
Таргеттеу әдісінде басты мәселе - баға ... ... яғни ... ... ретінде қандай индекспен көрсету ... ... Бұл ... туатын проблема бар. Ол "баға тұрақтылығы" ... ... тең ... ... ... таргеттеуді қолданушы елдер
әдетте, бұл көрсеткіш ретінде ТБИ ... ... ... ... Мысалы, ТБИ индексінен маусымдық немесе басқа инфляциялық емес
факторлардан туындаған баға өзгерістерін алып ... Бұны ... деп ... Осының бәрі маусымдық немесе басқа инфляциялық емес
факторлар ақша-кредит саясаты жанама ... ... ... оған ... енгізбеу үшін жасалады.
Инфляциялық таргеттеуге өтудің бастапқы талаптары. Бұл талаптардан екі
шарт туындайды:
1) орталық ... ... ... ... ... ... Бұл шартты
орындау үшін бюджет-салық саясатының ақша-кредит саясатына ешқандай әсері
болмауы керек. Ол үшін ... банк ... ... бос болуы
қажет. Яғни үкіметтің ОБ-ден алған қарыздары өте төменгі деңгейде немесе
жоқ болуы ... ... ... ... ... ... инфляцияға әсерін жою үшін ішкі қаржы нарығының жоғары
дәрежеде дамуы қажет. Егер "фискалдық ... орын ... ... ... ... ... қысымды күшейтуге ықпалын тигізеді де ақша-кредит
саясатының теңділігін төмендетеді.
2) билік органдарының еңбекақы ... ... ... валюта бағамы
сияқты басқа экономикалық көрсеткіштерді таргеттеуден ьас тартуы. ... ... ... ... ОБ ... ... мақсаты -
инфляцияны түсіруді орындай алмай қалу қаупі ... ... ... ... ақша-кредит және бюджет-салық жүйесі ... ... ... ... ... ... инфляция мақсатына жетудің ең тиімді жолы
тек өндірістің өсу қарқынын ескеріп жүргізген дұрыс.
Инфляциялық таргеттеуге өту үшін осы ... ... ... ... бірқатар дайындық шараларын жүргізеді:
- инфляцияның үлгісін немесе оны болжаудың ... ... ... ... ... қойған көрсеткішке дейін төмендететін
ыңғайлы монетарлық құрал
іздестіреді;
- монетарлық құралдарды қолдану сәті мен ... ... ... ... ... ... инфляцияның мақсатты көрсеткішін анықтау мына жұмыстарды
қамтиды:
- баға индексінің түрлерін таңдау;
- инфляцияның мақсатын мөлшерлемесі тұрғысынан ... ... ... ... есептеу;
- инфляцияның мақсатын нүктелік мағынада немесе ауытқу диапазонында құру;
- инфляцияның мақсаттық бағдардан ауытқу шамаларын ... ... ... ... ... мақсат көп елдерде ОБ-мен немесе ... ... Бұл ... ... ... ... ... бірі
болып тадылады.
Үкіметтің таргеттеу мақсатын жариялауға қатысу оның ... ... ... ... ... қатар жарияланатын мақсатты
бағдарлар ... ... ... ... мақсатты индекс;
- таргеттеу кезеңінің ұзақтығы;
- мақсатты бағдардың болжамды ауытқулары;
- операциялық мақсаттағы көрсеткіштер;
Трагеттеу ... ... ... мен мақсаттарын
қарастырайық.
Таргеттеудің мақсатты индексі - бұл негізінен ТБИ. ТБИ ... ... ... сияқты факторлар, мемлекеттік шығыстар, ипотека бойынша
пайыздық мөлшерлемелер, жылжымайтын мүлік бағалары ... ... ... ... ... - ... ... жетуге
жоспарлагған уақыт кезеңі. Бұл параметрлерді белгілеу ... ... ... ... ... ... ... елдерде болмасын,
инфляциялық таргеттеуді бастапқыда инфляцияға қарсы саясат есебінде
пайдаланса, оның уақыты біршама ... (екі ... ... ... ... түскенде қысқарады. Көптеген ... ... ... ... шегі ... Тек ... ғана ... кезеңі
алдын ала бірнеше жылға жоспарланады.
Принстоун университетінің ғылым-экономистері: "...инфляцияны бақылаудың
бүгінгі күнде маңызының жоғарылауы ол ... пен ... ... ... емес, ол осыдан отыз жыл бұрынғыға қарағанда
экономистер мен саясаткерлердің ақша-кредит саясатының ... ... ... ... ... аз ... ... отыр" дейді. Ал
Еуропа елдерінде инфляцияны таргеттеуді қолдайды.
Қазақстандағы инфляциялық таргеттеу ... ... ... ... жылғы шілдеде ҚР-ның "ҰБ" туралы заңына бірқатар өзгерістер ... ... ... ... 2004 ... 1 ... бастап ҰБ-ның
негізгі мақсаты республикадағы баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болды.
Сөйтіп, ақша-кредиттік саясаттың ... ... ... ... мақсаты орын алды. Б. Таджияков " Республикадағы инфляцияны
таргеттеу принциптерін енгізудің ... ... оның ... болып табылады. Бұл ... ... ... ... орта және ұзақ ... кезеңде инфляцияға әсер ету
юолжамын ескере отырып, таяу жылдарға ... ... ... 2004 ... ... ... бойынша бағдарлар "базалық инфляция"
индексіне байланысты ... ... ... ... ... 2008 ... елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының орташа мерзімді
жоспарында" белгіленген шектеудегі инфляцияны ұстап тұру ... ... жылы - ... 2006 жылы - 4,8-6,3%, 2007 жылы - ... 2008 ... 5-7% ... ... ... ... қоғамның экономикалық және әлеуметтік дамуына
айтарлықтай кері ... ... өз ... көптеген экономикалық
факторлармен байланысты болып келетін және экономика ылғи да орын ... ... ... ... табылады.
Инфляция бұл рынокта бағалардың өсуінен, тауарлар тапшылығының ... және ... және ... ... ... туындайтын
ақшаның құнсыздануы, сондай-ақ ақшаның сатып алу ... ... ... ... Ифляция елеулі қарқында немесе біршама жоғары өсімде орын
алған кезінде қоғамдық ... ... ... және ... көп ... ... ... ақша айналысының заңы бұзылғандығының
көрінісі.
Инфляция - өз кезегінде ақша жүйесінің және аұша айналысының дағдарысты
жай күйін көрсетеді. Ақшаның ... ... ... ... ... ... факторлары және ақшалай емес факторлар. Бұл екі ... ... және ... етуіне байланысты үлес салмақтары да әр
түрлі болып отырады. Сондай-ақ инфляцияның пайда болу ... оның екі ... түрі ... көрдік. Оларға: сұраныс
инфляциясы және ұсыныс ... ... ... жұмыс барысында ... ... ... қарастарып, олардың қоғамға тигізер он түрлі ... ... ... ... әлемнің көптеген елдеріндегі
экономиканың қазіргі дамудың ең өткір мәселелердің бірі ... ... ҚР ... және оның ... инфляция бағаның өсуі
нәтижесіндегі ақшаның сатып алу қабілетінің құлдырауымен ғана емес, сонымен
бірге елдің экономикалық дамуының ... ... ... де байланысты.
Инфляцияға өндіріс өткізу сферасындағы әр түрлі факторлар тудырған ... ... ... болып отыр. Инфляцияның әуел бастағы
себебі - ұлттық шаруашылықтың түрлі салаларындағы жинақтау мен тұтыну,
сұраным мен ұсыным, ... ... мен ... ... ... мен шаруашылықтық ақшаға қажеттілігі арасындағы алшақтықтар екені
блгілі.
Сонымен, жұмысты аяқтай келе ҚР ... ... ... ... ... ... ... бұзылуымен,
тым өсіп кеткен басқару ... ... ... шикізат
бағыттылығымен, ұлттық валютаның шетел валютасымен салыстырғандағы
бағамының төмендеуімен ... ... ... ... ... жалпы үнемдеу және бюджет тапшылығын жою инфляцияға қарсы
саясат жүргізудің басты құралына айналып ... ... ... ... қарқынының өсуі негізінен ... әлі де ... ... ... ... яғни ... ... экономиканың жоғарғы қарқынды өсуі, соның нәтижесінде
тұтынушылар табысының ... ... ... ... ал ... ... қабілетінің негізінен шетелдік өнімдердің болуы,
отандық өңдеу өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... ретінде соңғы 2-3 жылдағы инфляция қарқынының ақырындап өсіп келе
жатқандығын айтсақ болады. Егер экономика осы қарқында дами ... ... ... қаржы саласының ғана қолында болып, ал оның түп негізі
өндіріс саласыын тиімді дамытпасақ алдағы жылдары инфляциялық толқудың орын
алуы мүмкін.
Осыған ... ... ... ... ҰБ инфляциялық саясатты
жүзеге асырып, еліміздің ... ... ... ... экономикадан
алып шығатын индустриялық-инновациялық саясатты жүзеге асыруда. Алайда ... баяу ... ал ... ... ... ... ... керісінше ұлғайып келеді. Ендігі жерде еліміз басшылар мен
экономистері осы ... ... ... кіріссе дейміз.
Әрине бұған біз жастар да өз ... де ... ... әрі ... дамып, жоғарлы қатарлы елдериен тең дәрежеде болуына ... ... жене ... ... ... ... Оқу құралы /
Жаналинов Б.Н.-
Алматы: Экономика, 2007.
2.Ақша, несие, банктер: ... / Ғ.С. ... ... ... б.
3.С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші ... ... ... ... ... 2004.- 248 б.
4.Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары,-
Алматы: "Экономика"
2000 ж.
5.2007 жылдың алдын ала қорытындылары ... ... ... ... Казахстана,
№1,-20 05 г.
6.Д.А. Федотов "Причины инфляции и пути борьбы с ней" // Вестник КазНУ.
Серия
экономическая. №1,- 2004г.
7.Р.Е. ... ... и ... курс в ... ... ... ... Серия
экономическая. №3, - 2004г.
8.Беларусовтар: "Инфляция: факторлары және механизмдері", - Алматы: 2002
ж.
9.Н.Қ. Мамыров, М.Ә. ... ... - ... 2001 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік экономикалық салдарлары26 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Қазақстанның несие жүйесінің қызыметін талдау23 бет
Интернет технологиялары пәнінен электронды оқулық жасау81 бет
Монополиялық нарық құрылымы25 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
ҚР-дағы жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь