Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары

Қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

І Тарау . Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6

1.1 Қылмыстық құқықтың пәні және түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қылмыстық құқықтың міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3 Қылмыстық құқық қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

ІІ Тарау. Қылмыстық құқықтың арнаулы қағидаларына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
25

2.1 Жазаны жеке даралаудың негізгі қағидалары .қылмыстық құқықтағы арнаулы қағидалардың бірі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
25
2.2 Жазаны жеңілдететін мән жайлардың қылмыстық.құқықтық
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
2.3 Құқықтық бұзушылық .жеке жауапкершілік қағидасы ... ... ... ... ... . 59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 76

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қылмыстық құқық ғылымының ең маңызды және күрделі мәселелерінің бірі – қылмыстық құқықтың арнаулы қағидалары. Қылмыстық құқық теориясында және сот-тергеу тәжірибесінде бұл мәселенің түсінілуі мен шешілуі әрқилы.
Зерттеу барысында қылмыстардың қағидалары айқындалып, заң нормаларын жетілдіруге байланысты ұсыныстар енгізілді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Дипломдық зерттеу қылмыстық-құқықтық арнаулы қағидаларына арналған. Арнаулы қағидалар мәселелерін зерттеудің өзектілігі және маңыздылығы бірқатар себептермен түсіндіріледі.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты 2009 жылдың 6 наурызындағы халыққа жолдауында «Қылмыспен, сыбайлас жемқорлықпен, алаяқтықпен, заңдардың бұзылуымен табанды да қатал күрес жүргізу керек. Осы қиын кезде біздің азаматтардың, бүкіл қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бәрін де істеу керек»,- деп баса көрсетуі кездейсоқтық емес [1]. Осыған орай, қазіргі бүкіл әлемдік экономикалық дағдарыс барысында мемлекеттің беріктігі сынаққа салынып, табанды шаралардың қылмыстылықпен күрес жүргізу үшін, терең теориялық негіздің қажеттілігі айқын болды.
Жиырмасыншы ғасырдың 90 жылдарында орын алған кеңестік жүйенің тоқырауы, жалпы әлемдік демократиялық құрылымдарға бағытталған саяси бағдардың өзгеруі, нарықтық қатынастарға көшу, ұлттық құқықтық жүйенің жүйесі мен құрылымын түбірлі түрде қайта қарау қажеттілігін туындатты. Яғни, қолданыстағы заңнама ғылым мен құқық қолдану тәжірибесінің қажетін тиісті деңгейде өтей алмағандықтан, 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы негізінде 1997 жылы 16 шілдеде Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі қабылданды. Әрине, қабылданған қылмыстық заңда қарастырылған бірқатар институттар нормаларды түсіндіруге байланысты елеулі қиындықтарды туындатып, кей жағдайларда әртүрлі талқылауларға орын берді. Сондықтан да, социалистік даму кезеңіндегі құқықта қаланған, теориялық тұрғыдан негізделген, тәжірибелік тұрғыдан тиімді тұжырымдар сақталынып, жаңа жағдайларға сәйкес бейімделіп, жаңа мазмұнға ие болып, дамытылуы тиіс.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің қабылдануы осы құқық саласының реформаланып біткендігін білдірмейді. Қылмыстық құқықтың қалыптастырылуы және оның ары қарай дамуы адам құқықтарын қорғауға бағытталған біркелкі, тұтас демократиялық қылмыстық-құқықтық саясатты өңдеп шығару, ұсынылатын өзгерістер мен толықтырулардың ғылыми негізделуі, құқық қолдану тәжірибесін толық көлемде ескеру сияқты талаптарға сәйкес келуі керек.
Қолданыстағы қылмыстық заңнамаға енгізілген толықтырулар мен өзгерістерге қарамастан, қылмыстық құқық ғылымында, қылмыстық құқықтың көптеген проблемаларына қатысты шешімін тапқан біркелкі пікір жоқ.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде ресми түрде
1. Нормативтік құқықтық актілер

1. ҚР Конституциясы. 30.08.1995 ж. Өзгерістер мен толықтырулар 21.05.2007 ж. енгізілген. Алматы 2007ж
2. ҚР Қылмыстық iс жүргiзу Кодексі. 13.12.1997 ж. Өзгерістер мен толықтырулар 13.12.2005 ж. енгізілген.
3. ҚР Азаматтық iс жүргiзу Кодексі. 13.07.2007 ж. Өзгерістер мен толықтырулар 12.07.2005 ж. енгізілген.
4. ҚР Қылмыстық атқару Кодексі. 13.12.1997 ж. Өзгерістер мен толықтырулар 01.01.2007 ж. енгізілген, Алматы, 2007 ж.
5. «ҚР Бас прокурорының бұйрығымен бекітілген «прокуратура органдарын көтеру үшін кадр резервтерімен жұмыс істеу жөніндегі нұсқаулық» /
6. Қазақстан Республикасының Бас прокурорының 2006 жылғы 27 желтоқсандағы № 76 «Азаматтық істер бойынша сот актілерінің заңдылығына прокурорлық қадағалау туралы» бұйрығы. Астана. 2008 ж. - 340 б.
7. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауы // Справочная правовая система «Юрист». – 2009. - 6 наурыз

Арнайы әдебиеттер:

1. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауы // Справочная правовая система «Юрист». – 2009. - 6 наурыз
2. Яковлев А.М. Совокупность преступлений по советскому уголовному праву – М.: Гос. Юрид. Изда-во, 2007. – 120 с.
3. Ткешелиадзе Г.Т. Ответственность при совокупности преступлений по советскому уголовному праву: автореф. канд. дисс. - Тбилиси, 1985. - 25 с.
4. Уголовное право. Общая часть. - М., 2005. – 120 с.
5. Куринов Б.А. Научные основы квалификции преступлений – М.: Издательство МГУ, 2003. – 124 с.
6. Загородников Н.И., Стручков Н.А. Направления изучения советского уголовного права // государство и право – 2005. - №7. – С.10-14
7. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: оқулық – Алматы: Жеті жарғы, 2007. – 352 б.
8. Каиржанов Е.И. Уголовное право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. – 248 с.
9. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. – Алматы: «Норма-К», 2008. – 172 б.
10. Уголовное право. Общая часть / Отв. ред. И.Я. Козаченко, З.А. Незнамова. – М.: ИНФРА М – НОРМА, 2007. – 516 с.
11. Ткачевский Ю.М., Крылова Н.Е. Амнистия, помилование, судимость // Курс уголовного права. Общая часть. Том 2: Учение о наказании. - М.: «Зерцало», 2007. – 400 с.
12. Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер және толықтырулармен) // Справочная правовая система «Юрист»
13. Курский Д.И. Избранные статьи и речи. – М., 1948. – 86 с.
14. Крылова Н.Е. // Курс уголовного права. Общая часть. Том 1: Учение о преступлении. – М.: Издательство Зерцало,2005. – С. 592
15. Сборник материалов по истории социалистического уголовного законодательства (1917-1937гг.) – М.: Юридическое издательство НКЮ, 2008. – 371 с.
16. Уголовное право. Общая часть – М.: Юридическое издательство, 2006. – 575 с.
17. Уголовное законодательство – М.: Государственное издательство юридической литературы, 1957. – 531 с.
18. Шаргородский М.Д. Преступления против жизни и здоровья – М.: Юридическое издаельство Министерства юстиции, 2007. – 511с.
19. Пионтковский А.А., Меньшагин В.Д. Курс уголовного права. Особенная часть. Том 1. – М.: Государственное издательство Юридической литературы, 2003. – 799 с.
20. Уголовное законодательство. В двух томах. – М.: Государсвенное издательство юридической литературы, 2005. - Т.:1. – 655 с.
21. Курс уголовного права. Часть Общая / Под ред. Н.А.Беляева, М.Д. Шаргородского. - Л.: – Издательство Ленинградского университета, 1999. – 671 с.
22. Свинкин А.И., Юшков Ю.Н. Особо опасный рецидив как квалифицирующий признак // Правоведение – 1975. - №5. – С. 5-8
23. Словарь синонимов. - Ленинград: издательство Академии наук, 1999. – 250 с.
24. Горелик И.И. Ответственность за оставление в опасности по уголовному праву. - Минск: Высшая школа, 2002. – 150 с.
25. Некипелов П.Т. Актуальные вопросы уголовно – правовой охраны природных богатств // Проблемы социалистического законодательства на совеременном этапе развитя государства: Межвузовксая научная конференция . – Харьков,2005. - С. 199.
26. Пионтковский А.А., Меньшагин В.Д., Чхиквадзе В.М. Курс уголовного права. Особенная часть. – М.: Госюриздат, 2006. - Т.2 - 811 с.
27. Ожегов С.И. Словарь русского языка. 4-е издание. - М., 1961. – 850 с.
28. Даль В. Толковый словарь живого великорусского языка. – М., 2006. – 600 с.
29. Уголовное право. Общая часть – М.: Манускрипт, 1992. - 200 с.
30. Кузнецова Н.Ф. Значение преступных последствий для уголовной ответственности. – М., 1958. – 200 с.
31. Кригер Г.А. Квалификация хищения имущества. – М: Государственное юридическое издательство, 2002. – 120 с.
32. Кругликов Л.Л., Савинов В.Н. Квалифицирующие обстоятельства: понятие, виды, влияние на квалификацию преступлений. – Ярославль, 2007. – 120 с.
33. Стручков Н.А. Назначение наказания при совокупности преступлений. – М.: Госюриздат, 1999. – 56 с.
34. Блум М.И. Понятие и признаки совокупности преступления / В сб.: Вопросы уголовного права и процесса. - Рига, 2004. – С.52-54
35. «Қылмыстардың бірнеше рет жасалуын және жиынтығын саралау туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 11 Нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 26 желтоқсан.
36. Пионтковский А.А. Уголовное право. Часть общая. - М., 2007. –С.624.
37. Ткачевский Ю.М. Давность в уголовном праве. - М., 1999. –С. 13.
38. Гернет М.Н. Избранное произведения. – М., год.2004 - С. 610
39. Корнецкий // Еженедельник юстиции. – 2009. - №5
        
        Жоспары
|Қысқартулар..........................................................|3 |
|.......................................... | ... ... | |
| | ... ... . ... ... ... түсінігі, міндеттері мен | ... ... | |
| | ... ... ... пәні және |6 ... | |
|1.2 ... ... |9 ... ... ... ... |11 ... ... | |
| | ... ... ... құқықтың арнаулы қағидаларына жалпы | ... ... | |
| | ... ... жеке ... негізгі қағидалары –қылмыстық құқықтағы | ... ... |25 ... | ... ... жеңілдететін мән жайлардың қылмыстық-құқықтық | ... ... | ... ... ... -жеке жауапкершілік қағидасы |59 ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... |78 ... ... | |
| | ... мен ...... Республикасы
ҚК – Қылмыстық кодекс
ҚІЖК – Қылмыстық істер жүргізу кодексі
РФ – Ресей ... – Ішкі ... ...... – тағы ... жалпы сипаттамасы. Қылмыстық құқық ғылымының ең маңызды және
күрделі мәселелерінің бірі – ... ... ... ... ... ... және ... тәжірибесінде бұл мәселенің
түсінілуі мен шешілуі әрқилы.
Зерттеу барысында қылмыстардың қағидалары айқындалып, заң ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Дипломдық зерттеу қылмыстық-құқықтық
арнаулы қағидаларына арналған. ... ... ... ... және маңыздылығы бірқатар себептермен түсіндіріледі.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ... мен ... атты 2009 ... 6 ... ... жолдауында
«Қылмыспен, сыбайлас жемқорлықпен, алаяқтықпен, заңдардың ... да ... ... жүргізу керек. Осы қиын кезде біздің азаматтардың,
бүкіл қоғамның қауіпсіздігін ... ету үшін ... де ... ... баса көрсетуі кездейсоқтық емес [1]. Осыған орай, қазіргі бүкіл әлемдік
экономикалық ... ... ... ... сынаққа салынып,
табанды шаралардың қылмыстылықпен күрес ... ... ... ... ... ... болды.
Жиырмасыншы ғасырдың 90 жылдарында орын ... ... ... жалпы әлемдік демократиялық құрылымдарға бағытталған саяси
бағдардың өзгеруі, ... ... ... ... ... ... мен ... түбірлі түрде қайта қарау қажеттілігін туындатты.
Яғни, қолданыстағы заңнама ... мен ... ... ... ... ... өтей ... 1995 жылғы Қазақстан Республикасының
Конституциясы негізінде 1997 жылы 16 ... ... ... ... ... ... қабылданған қылмыстық заңда
қарастырылған ... ... ... ... байланысты елеулі
қиындықтарды туындатып, кей жағдайларда әртүрлі талқылауларға орын берді.
Сондықтан да, социалистік даму ... ... ... ... ... тәжірибелік тұрғыдан тиімді тұжырымдар сақталынып,
жаңа жағдайларға ... ... жаңа ... ие ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексінің қабылдануы осы ... ... ... ... ... құқықтың
қалыптастырылуы және оның ары қарай дамуы адам ... ... ... ... ... ... саясатты өңдеп
шығару, ұсынылатын өзгерістер мен толықтырулардың ғылыми негізделуі, құқық
қолдану тәжірибесін толық көлемде ескеру ... ... ... ... ... заңнамаға енгізілген толықтырулар мен
өзгерістерге ... ... ... ... қылмыстық құқықтың
көптеген проблемаларына қатысты шешімін тапқан біркелкі пікір жоқ.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде ресми түрде қылмыстық
құқықтың ... ... ... ... бап қарастырылмаған.
Қылмыстық-құқықтық қағидалары — заң шығарушыға, ғылымға, құқық қорғау
және ... ... мен ... ... ... ... жүргізу
саласындағы қажетті, негізгі және міндетті ережелердің ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
заңның құқық қолдану тәжірибесінде де, заң нормаларын қабылдау саласында
да, сөз жоқ, ... ету ... ... табады. Бұл көрініс бірнеше
құқықтық талаптардың жиынтығынан құралады. Оның біріншісі — ... ... ... ... ... жұрт ... қағидалары
мен нормаларын басшылыққа алуы болып табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты және міндеттері. Дипломдық зерттеудің ... ... ... ... қағидаларды жалпы сипаттама беру. Қылмыстық
құқықтың арнаулы қағидалары құқықтық реттеудің ... және ... ... ... негіздері.
Дипломдық зерттеудің әдістемелік негізін әлеуметтік және ... ... ... ... ... және одан ... ... және арнайы-ғылыми әдістер құрайды. Дипломдық зерттеу барысында
тарихи, салыстырмалы-құқықтық, ... ... ... пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың нормативтік құқықтық негізін ... ... ҚР ... ... ҚР ... жүргізу кодексінің ережелері құрайды.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... зерттеудің
теориялық және тәжірибелік маңызы құқық қорғау органдарының алдында тұрған
өзекті міндеттерді ... ... ... ... негізінде қылмыстық заңнаманы жетілдіруге, оның нормативтік-
құқықтық реттелуін ... ... ... ... жасалынды.
Дипломдық жұмыста жасалынған ғылыми тұжырымдар ... ... ... ... қорғау органдарының қалыпты қызметін қамтамасыз
ететін құқық нормаларын қабылдауға бағдарлайды.
Жұмыстың ... және ... ... ... мен ... сай
келеді. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, ... ... ... ... ... Тарау. Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары
1.1 Қылмыстық құқықтың пәні және түсінігі
Қылмыстық құқық жеке құқық ... ... ... оның құқықтары мен
бостандықтарын, қоғамды және мемлекетті қылмыстық ... ... ... ... ... ... реттеу үш түрлі жолмен
жүзеге асырылады. Оның біріншісі, қылмыстық құқық нормасы ... ... ... ... ... табылады. Ол қылмыс істеуге байланысты
қылмыс жасаған адам мен (субъекті мен) ... ... ... ... құқықтық қатынасқа қатысушылардың әрқайсысының өзіне тән құқықтары,
міндеттері пайда болады. ... ... ... ... ... және ... ... міндетті болса, екінші субъект әділ ... (сот, ... ... ... ... ... сол ... күшпен міндеттейді. Сонымен, қылмыстық құқықтық қатынастарды
реттейтін бұл функция орын алған ... ... ... ... және жазаны қолдану немесе қылмыстық жауаптылықтан және
жазадан ... ... ... ... асырады[1].
Екіншіден, қылмыстық құқық нормасы ... ... ... ... ... ... байланысты қоғамдық қатынастар реттеледі.
Яғни, қылмыстық заңның болуы және оны бұзған адамдарға ... ... ... ... ... алуы осы ... ... толық жүзеге асырылуына мүмкіндік туғызады. Үшіншіден, қылмыстық
құқық қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... олардың одан қорғануға байланысты қатынастарын ретке
келтіреді. Мысалы, қажетті ... ... ... ... ... әрбір азамат заңда белгіленген тәртіппен қорғануға
құқылы. Бұл мәселе тек қылмыстық құқықтық норма арқылы реттеледі.
Қылмыстық ... ... сөз ... оның үш ... ... ескеруіміз
қажет. Қылмыстық құқық — бұл жалпы құқық жүйесінің негізгі бір ... ... ... ... Осы ... ... қосылып қылмыстық құқық
курсы деген түсінікті білдіреді.
Қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... ... тән белгілердің, негізіг қағидаларыдің осы құқық саласына да тән
екендігін ескеру қажет. Сонымен бірге қылмыстық құқық өзінің ерекшеліктерін
белгілейтін және өзін жеке ... ... ... негіз болатын өзіндік
мазмұн, өзгешелік белгілері мен қағидалары бар құқық саласы болып табылады.
Құқық саласы ретінде қылмыстық ... заң ... ... ... пен ... ... ... негізі, жаза жүйелерін, жазаны
тағайындаудың ... мен ... ... – ақ ... ... ... ... белгілейтін заңдық нормаларының жиынтығы болып
табылады.
Басқа құқық салалары сияқты ... ... да ... ...... ... Конституциясы болып табылады. Қылмыстық
құқықтың ережелері мен институттарының ... ... ... ... ... анық ... ... құқық нормалары мазмұнына
қарай екі түрлі қызметті жүзеге асырады. Оның біріншісі қылмыстық ... ... ... мен ... ... арқылы негізгі екі
ұғым – қылмыс пен жазаны анықтайды.
Бұл нормалар қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімінің мазмұнын құрайды.
Екінші бір ... ... ... ... немесе әрекетсіздіктің
қылмыс қатарына жататын белгілерін, ... және оны ... ... ... ... мен ... ... Мұндай нормалар
қылмыстық құқықтың Ерекше бөлімінің мазмұнын құрайды.
Қылмыстық ... жеке ... ... ретінде мынандай өзіндік ерекшелік
белгілерімен көрініс табады:
Қылмыстық құқық пәні қылмыс істеуге байланысты пайда ... ... ... ... Ал ... ... қылмыстық құқықтық
қатынастардың субъектілері ... бір ... ... ... адам ... үшін соларға мемлекет атынан шара қолданатын мемлекеттік құқық
қолдану және ... ... ... ... бір ... немесе әрекетсіздікті қылмыс қатарына жатқызып,
оған жаза тағайындау, қоғамға, жеке адамға және мемлекетке ... ... - ... ... ... оны бұзғаны үшін қылмыстық жауапқа және жазаға
тартатын нормаларды белгілеу - мемлекеттің ... Осы ... ... ... ... ... ... ғана тән әдіс болып
табылады[2].
Қылмыстық құқық Жалпы және Ерекше бөлімнен тұрады.
Қылмыс пен жаза ... ... ... ... ... ... ... негізі және одан босату, қылмыс құрамының түсінігі,
қылмыстық заңның кеңістіктегі және ... ... іс - ... ... жоятын мән – жайлар туралы түсініктер, ... – ақ ... ... ... ұғыммен, қылмысқа бірге қатысу, жазаның мақсаты және
жүйелері, жаза тағайындаудың немесе қылмыстық жауаптылықтан және ... ... осы ... бөлімде зерттеледі.
Ерекше бөлімде жалпы қылмыс құрамдары және ... ... ... жаза түрлері көрсетіледі. Жалпы және Ерекше бөлім өзара тығыз
байланысты, осы екі бөлімнің жиынтығы ... ... ... ... ... ... бірлігі олардың алға қойған мақсаты мемлекетті, қоғамды,
азаматтарды және құқық ... ... қол ... ... арқылы
айқын көрінеді. Қылмыстық құқықтың Жалпы ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Жалпы бөлімнің ережелері
мен институттары Ерекше бөлімдегі нақты ... ... ... ... Сол себепті осы екі бөлім нормалары бір – біріне сәйкес
болуы ... ... ... ... тонау деген не екенін білу қажет болды
делік. Бұл үшін Қылмыстық кодекстің 178 – бабына ... Бұл ... ... ... ... ... Бірақ та осы бап ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... жас мөлшері, кінәнің нысандары мен түрлері, қылмыс істеу ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... түрде
Қылмыстық кодекстің жалпы бөліміндегі ... ... ... ... заңдылық ұғымдарды басшылыққа алу керек. Егер
тонау туралы осы ... іс ... ... ... онда сот жазаны
белгілеу (немесе ... ... ... түрі мен ... ... үшін
де Қылмыстық кодекстің Жалпы бөлімінің осы мәселелерге арналған III, ... ... ... сөз жоқ ... ... ... ... жеке саласы болуымен бірге ол басқа
құқық салаларымен де тығыз байланысты. Сонымен ... ... ... ... ... ... мәні мен ... реттеу әдісінің ерекшелігіне
байланысты басқа құқық салаларынан оқшауланып, ажыратылады.
Қылмыстық ... ... ... ... ... өзара тығыз
байланыста болады. Қылмыстық ... ... ... ... екендігін
және оған қандай жаза қолданылатынын белгілесе, қылмыстық ... ... ... ... ... ... асырады, қылмыстық істі тергеудін
және сотта қараудың ... ... яғни бұл ... ... құқық
пен қылмыстық істер жүргізу құқығы өзара ... ... ... ... ... отыр.
Қылмыстық құқық қылмыстық атқару құқығымен де тығыз ... ... ... пәні ... сот ... ... ... енген
қылмыстық жазаны орындау, сотталғандарға ... ... ... ... ... істеуден сақтандыруға байланысты қоғамдық қатынастарды ретке
келтіру болып табылады және олар ... ... ... күшіне енген
уақыттан бастап ... ... ... ... ... ... қылмыс істеуге байланысты болса, ал қылмыстық атқару
құқығы қатынасының пайда болуының негізі ... ... ... айыптау үкімі
болып табылады.
Бұл қатынастардың субъектілерінде де айырмашылықтар бар. ... ... ... ... қылмыс істеген, есі дұрыс, заңда
белгіленген белгілі бір ... ... адам ... сот ... ... ... орындау құқығының субъектісі болып саналады.
Қылмыстық құқық әкімшілік құқықпен де ... ... Бұл екі ... ... ...... ... іс-әрекет — құқық бұзушылыққа қарсы
күрес ... ... ... ... ... бұзушылықта іс-
әрекеттің қоғамға қауіптілік ... ... ... ... ... қылық
істеген адамға арнаулы әкімшілік органдар қылмыстық жаза емес, әкімшілік
шара қолданады. ... шара ... атақ ... ... ... жазаны қолдану «сотталғандық» атаққа ұрындырады. Оның заңдылық
салдары бар. ... ... ... ... ... азаматтардан
басқа заңды тұлғалар болуы да мүмкін. Ал ... ... ... ... ... ... ... толған, қылмысты іс-әрекет істеген, есі дұрыс
кінәлі адам ғана болады.
Қылмыстық құқық криминология ... де ... ... ... ... ... елеулі айырмашылықтары бар.
Егер қылмыстық құқық қылмыс пен жазаны белгілейтін ерекше құқық саласы
болса, криминология қылмыстылық, оны ... ... мен ... ... ... ... шараларын белгілейтін ғылым
саласы болып табылады. Криминологиялық ... ... ... ... ... оны ... жолдарын, қылмыстан
сақтандырудың негізгі бағыттарын жасауға мүмкіндік береді.
1.2 Қылмыстық құқықтың міндеттері
Қылмыстық кодекстің 2-бабына ... ... ... ... Адам мен ... ... ... мен заңды мүдделерін,
меншікті, ұйымдардың құқықтары мен занды мүдделерін, қоғамдық тәртіппен
қауіпсіздікті, ... ... ... ... ... мен ... тұтастығын, қоғам мен мемлекеттің заңмен қорғалатын
мүдделерін қылмыстық ... ... ... ... ... қорғау, сондай-ақ қылмыстардың алдын алу болып
табылады[4].
2. Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін осы ... ... ... ... жеке ... ... немесе мемлекет үшін қауіпті қандай
әрекеттер қылмыс болып табылатыны айқындалады, оларды жасағаны үшін жазалар
мен өзге де қылмыстық ... ... ету ... ... ... ... ... қоғамның саяси, экономикалық және әлеуметтік
өмірінде орын алған сапалық өзгерістер еске алынған. ... ... ... олардың құқықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... қатарына
қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік жәнеқоршаған ортаны қорғау, Республиканың
Конституциялық құрылысы мен ... ... ... мен ... қорғалатын мүдделерін қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау, бейбітшілік
пен адамзаттың ... ... ... ету міндеттері енгізілген.
Яғни, қылмыстық құқықтың негізгі міндеті ... ... ... заңда көрсетілген осы маңызды объектілерді қорғау, қылмыстылықпен
барынша пәрменді күрес жүргізу болып табылады. ... ... ... жүзеге асыру үшін Қылмыстық кодекс қылмыстық
жауаптылықтың негізін ... ... ... заңда көрсетілген іс-
әрекеттерді істеген адам осы ... ... ... ғана ... Ол үшін ... заң жеке адам, қоғам немесе мемлекет үшін
қандай қауіпті іс-әрекеттер қылмыс болып ... ... және ... ... ... ... мен ... қылмыстық-құқылық ықпал ету
шараларын белгілейді. Жаңа Қылмыстық кодекс бұрынғы кодекске қарағанда
ізгілік ... ... ... ... ... онша ... емес іс-
әрекеттер жасағандарға оларды қоғамнан оқшауламайтын жаза түрлерін ... ... ... ... ... шын ... өкінуіне немесе
тараптардың келісімге келуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан ... кең жол ... ... ізгілік қағидалар қылмыспен күресуге
пәрменді әрі тиімді жағдай туғызады.
Қылмыстық кұқықтың ... ... ... мен ... ... ... Ұзақ ... бойы орын алған әміршілдік-әкімшілік,
тоталитарлық жүйе, жеке адамға табыну, тоқырау және ... құру ... өрши ... ... экономикаға көшудің қиын процестері,
экономикалық кризистер, коғам мүшелерінің едәуір бөлігінің өмір ... ... ... ... ... ... орын алып отырған
жұмыссыздық, жоқшылық, құқық қорғау, құқық қолдану ... да ... ... ... ... және ... ... өсу қарқыны
үдеді. Бұрын жұртқа беймәлім ұйымдасқан, кәсіптік, банк ... кең ... ... ... ... құрылымында тұрақты
ұйымдасқан қылмысты құрылымдар ... роль ... ... топ ... ... ... ауыр ... саны өсе түсуде.
Кісіні қасақана өлтіру, денеге ауыр жарақат түсіру, ... ... ... ... ... ... ... талан-таражға салу,
бандитизм, контрабанда сияқты қылмыстардың саны арта түсті.
Қылмыстылықтың санын азайтуда мемлекет ... ... ... ... ... саяси, экономикалық және әлеуметтік шаралардың маңызы ... ... ... ... ... ... кең жол ашылу,
өндірістің құлдырауын тоқтатып, еңбекті дұрыс ұйымдастыру, оның өнімділігін
арттыру, жұмыссыздықты жою, қоғам мүшелерінің өмір сүру ... ... ... ... ... ... талабына сай іске ... алға ... осы ... міндеттерін жүзеге асыруына кепілдік
берді.
Қылмыстық заңның басты міндеттерінің бірі — қылмыстан сақтандыру болып
табылады. Қылмыстық ... ... және ... сақтандыру функцияларын жүзеге
асырады. Жалпы сақтандыру қылмыстық заң арқылы кез келген қылмысты ... ... ... ... ... ... әділ жаза ... арқылы жүзеге асырылады. Арнаулы сақтандыру қылмыстық заң тыйым
салған әрекет ... ... ... адамға қылмыстық-құқықтық
нормалар арқылы белгіленген тиісті ықпал ету шараларын қолдану ретімен іске
асырылады.
Қылмыстық құқыққа, ... ... ... да тән. Қажетті
қылмыстық заңдардың болуы, оның іс жүзінде әділ ... ... ... мен ... ... қылмыс істеген адамның
лайықты қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... және ... ... ... сенімділігін арттырады[6].
Қылмыстық құқыққа тән тағы бір функция бар. Ол – көтермелеу функциясы.
Мұндай функция азаматтардың қылмысқа қарсы күрес саласындағы ... ... ... ... қоғамның мүддесін, өзінің немесе
басқаның мүддесін қорғауға, мысалы, қажетті қорғану, ... ... пара ... ... осы ... шын ... ... түрде
мәлімдемесі болса, олар қылмыстық жауапқа тартылмайды деген нормалар бар.
Бұл нормалар көтермелеу функциясының ... ... ... заң, ... ... саясатты жүзеге асырудың да құралы
болып табылады. Қылмыстық саясат ... ... бір ... ... ...... заңдарды қолданудың міндеттерін, қылмыстан
сақтандырудың тиімді жолдарын табу, қылмыспен күресуде заңдылық ринциптерін
қатаң сақтау. Ауыр ... ... ... ... қылмыстық
құқыктық шараларды жетілдіру, ал керісінше ... онша ... ... ... ... ... қолдануға жататын шараларды
белгілеу болып табылады.
1.3 Қылмыстық құқық қағидалары
Қазақстан Республикасының ... ... да ... ... салалары
сияқты өзіне жүктелген зор, жауапты ... ... ... ... ... ... ... заң және оның құқық қолдану
органдары тәжірибесінде дұрыс қолдануын, жаза ... ... ... ... ... ... беру болып табылады.
Осы күрделі мәселелерді зерттеуде қылмыстық құқық ғылымы қылмыстылықпен
қүрес жүргізетін криминология, құқыктық ... ... ... сот ... сот ... және ... ... тығыз байланыста болады. Осы ғылым салаларының ортақ міндеті
қылмыстылықпен күрес проблемаларын ... оны ... ... ... әдістерін және тәсілдерін зерттеу болып ... ... ... осы ... ... ... әрқайсысы өзіне тән
әдістерін қолданады. Қылмыстық құқық ғылымы қылмыстық заңдарды, ... мен ... ... қылмыс құрамдарын, яғни қылмыстық-
құқықтық нормаларын зерттейді[7].
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... ғылымының тарихын, даму кезеңдерін, шет ... ... ... ... ... талдайды. Дамыған, өркениетті елдердің
қылмыстық заңдарының ғылыми жетістіктерінің пайдалы жақтарын ... ... ... да қылмыстық құқық ғылымы болып табылады.
Қылмыстық құқық ғылымын дамытудын негізгі шарты — оның құқық қорғау,
құқық қолдану органдары ... ... ... істер, тергеу, прокуратура, сот органдарының ... ... ... ... ... ... іріктеуге ғалымдардын, тікелей қатысуы, ғылым мен
тәжірибенің ... ... Осы ... ... ... ғалымдар
қылмыстық зандардыңжобаларын дайындау, заңдарды жетілдіру ... ... ... ... Жоғарғы Сотының, Прокуратурасының
ғылыми-консультативтік және методикалык кеңестері қызметіне қатысу арқылы
да құқық ... ... ... ... ... Қазіргі
заманда қылмыстық құқық ғылымының негізгі міндеттері болып, қолданылып
жүрген заңдарға ... ... ... оның пәрменділігін. тиімділігін
жетілдіру, қылмыстық заңдарды, оның институттарын, ... ... ... ... ... ... ... қылмыс
қатарына жататып немесе ... ... ... ... ... дер ... анықтап отыру; қылмыстық заңдарды әзірлейтін
мемлекеттік органдардың қызметіне кеңінен араласып, олардың заңды қолдану,
қылмысты ... ... ... ... жасауына белсенді қатысу;
шет мемлекеттердің қылмыстық ... және ... іс ... ... ... жеке адамды, нарықтық ... ... ... қол ... қорғау саласындағы үздік тәжірибелерін
зерттеу арқылы, оның ... ... ... мемлекетінің қылмыстық
заңдарын дайындағанда еске алу, құқықтық мемлекет құрудың мақсатына ... ... ... заңдарды әзірлеудің, қылмыстық құқықты дамытудың
жолдарын ... ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық құқық өзінің алға қойған қорғаушылық, сақтандырушылық және
тәрбиелік міндеттерін тек қана белгілі бір қылмыстық-құқықтық ... ... ғана ... ... ... ... — заң ... ғылымға, құқық қорғау
және қолдану ... мен ... ... қарсы күрес жүргізу
саласындағы қажетті, негізгі және ... ... ... ... ... ... ... Президент қабылдаған қылмыстық
заңның ... ... ... де, заң ... ... саласында
да, сөз жоқ, үстемдік ету арқылы көрініс табады. Бұл ... ... ... ... ... Оның ...... қодексінің халықаралық қылмыстық құқықтың жұрт таныған қағидалары
мен нормаларын басшылыққа алуы ... ... ... ... ... ... ... бекіткен халықаралық шарттардың республика заңдарынан басымдығы
болады деп көрсетілген. Адам құқықтары жөніндегі 1948 жылғы Жалпыға бірдей
декларация, 1986—1989 ... Вена ... ... және ... ... ... туралы халықаралық Конвенция және осы сияқты басқа да
халықаралық құжаттар халықаралық ... ... ... ... ... ... 1986 жылғы Вена ... ... ... ... ... ... қатысушы
елдерге ұсынылған. Осы келісімнің «Қағидалар» деген тарауының 106, 107
баптарында террорлыққа қарсы күрес, ... БҰҰ ... ... ... ... ережелерін сақтау; сондай-ақ БҰҰ
бекіткен ... ... ... ... ... ... Кодекс туралы; 23б -бабында адамды оның ... ... ... басқадай дәрігерлік тәжірибеден қорғау; ... ... ... ... ... ... қолдану жөніндегі ұсыныстар
туралы мәселелер көрсетілген[8].
Тәуелсіз Қазақстан Республикасы осындай халықаралық құқық нормаларын
қастерлейді және ... ... ... ... ... ... ... алынады. Зандылық қағиданың екінші бір талабы —
қылмыстық заңның Конституциялық ... ... ... ... ... ... ережелерді қылмыстық заң сөзсіз
басшылыққа алуы тиіс. Өйткені Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар ... ... ... ол ... қолданылады (4-бап, 2-тармақ).
Мысалы, Конституцияның 15-бабының ... өлім ... ауыр ... жасағаны үшін ең ауыр жаза ретінде заңмен белгіленеді,
делінген. 17-бапта адамның қадір-қасиетіне қол ... ал ... жеке ... ... құқы бар ... ... ... көптеген баптары осы Конституциялық заңдарға ... ... ... тағы бір ... «арнайы заңда
көрсетілмейінше қылмыс та,жаза да жоқ»деген ... ... ... осы ... ... ... ... түрде қабылданған қылмыстық
заң қылмыстық құқықтың негізгі қайнар көзі ... ... ... ... нормалар бірыңғай жүйеге келтіріліп, ... ... ... ... жауаптылықты көздейтін өзге заңдар оларды осы
Кодекске енгізгеннен кейін ғана қолданылуға тиіс ... ... ... ... ... ... жол ... (ҚК-тің 9-
бабы 1-бөлігі). Адамның ойы, пиғылы, дүниетанымы, ... ... ... ... ... де ол ... бір нақты іс-әрекетпен
ұштаспаса қылмыс ретінде қаралуға тиіс емес. Қоғамға ... ... ... ... ... заң шығарушы орган арқылы қылмыс ... ... пен жаза ... мәселелер қылмыстық заңдарда тікелей
көрсетіледі және оларға тиісінше заңдылық анықтама ... ... ... көзделмеген ретте адамның іс-әрекеті қылмысқа жатпайды. Қылмыс
жоқ жерде жаза да болмайды.
Қылмыстық құқықтың ... бір ...... заң ... ... табылады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 14-бабының
1-тармағында — заң мен сот алдында ... бәрі тең деп ... ... адам оның ... ... ... және мүліктік жағдайына,
нәсіліне, ұлтына, саяси сеніміне, жынысына, біліміне, тіліне, ... ... түрі мен ... ... ... ... ... да жағдайларға қарамастан жауаптылыққа тартылады. ... заң ... ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылыққа
және жазаға тартылуы болып ... Бұл ... заң ... ... ... қылмыс істеген кінәлі адамдардың барлығына бірдей етіп жаза
тағайындау деп ... ... Жаза ... қылмысының ауырлығы мен
түріне, оның жеке басынын ... ... ... ... ... байланысты дараланып тағайындалады. Қылмыс
істеген адам тек қана ... ... ... ... ... жауаптылықтан немесе жазадан босатылуы мүмкін. Жасы ... және ... ... ... жас ... бар ... ... қылмыс істеген басқа субъектілерге қарағанда ізгілік қағидасы
басшылыққа алына ... ... жаза ... ... ... ... бір принципі — жауаптылықтан құтылмайтындық
принципі. Бұл принцип бойынша әрбір кез келген адам ... ... ... ... өзі істеген қылмысы үшін сөзсіз, ... ... ... ... ... істеген қылмысты мойнымен көтереді. Бұл үшін
қылмыстық-құқықтық жауаптылықты белгілейтін заң ... ... ... анық ... ... ... Сөйтіп, ол істелген қылмыс үшін нақты
жауаптылықты ... ... ... ... ... ... үшін бұл өте ... Сондай-ақ осы принциптің жүзеге
асырылуы құқық қорғау және құқық қолдану органдарына ... ... ... көрсетіп отырғандай, көптеген ... ... ... ... ... ... қылмыстардың тіркелмеуі, тіркелген
қылмыстардың біразының ... осы ... ... ... ... көрсетеді. Мұның өзі құқық ... ... ... ... азаматтардың қылмыспен күресудегі
белсенділік дәрежесінің, ... ... ... әлі де ... ... ... ... табылады.
Қылмыстық құқықтағы негізгі мәселелердің бірі қылмыстың ұғымын анықтау
болып табылады. Жеке адам мен қоғам арасындағы ... ... ... дәрежесінің басым екендігін анықтау және оған ... ... ... шараларды қолдану арқылы осы қатынастарды реттеу
— қылмыстық заңның негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. ... ... да ... бір ... ... ... әрекетсіздіктің)
көрінісі болып табылады. Заң ... ... ... келе ... әр ... да адамның нақты іс-әрекетінің, мінез-құлқының сыртқа
шыққан көрінісі екенін атап ... ... ... мінез-құлқы белсенді әрекет күйінде немесе
әрекетсіздік күйде болуы мүмкін. Бұл жерде ... ... ... заң тыйым салған нәрселерді істеуі, ал әрекетсіздік дегеніміз
адамның заң, ... ... ... ... арнаулы жарлықтар,
бұйрықтар бойынша өзіне жүктелген міндетін орындамауы ... ... ... ... немесе оған қайшы емес мінез-құлқы оның ... ... ... соң ... бір ... арқылы көрініс береді.
Ондай нақты іс-әрекеттер арқылы көрініс таппаған ... ... ... ... қатерлі болғанына қарамастан, қылмыс болып
табылмайды. Белгілі бір ... ... ... асырылмаған адамның
ниет-мақсаттары қоғамға қауіп туғызбайтындықтан қылмыстық құқық реттеу
саласына жатпайды.Қылмыстық құқық ғылымында бұл ... ... ... ... ... құқылық құбылыс ретінде осы құбылыстың мәнді жақтарын
бейнелейтін белгілі бір ... ... ... ... заңға сәйкес қылмыстың түсінігі заңның өзінде көрсетіледі.
Бұрынғы кеңестік жүйеде қылмыстың ұғымы алғаш рет 1919 жылы РСФСР-дың
Қылмыстық ... ... ... негіздерінде (5-бап): «Қылмыстық
құқықпен ... ... ... ... ... ... ... делінген. РСФСР-дың 1922 жылғы Қылмыс кодексінде «Қылмыс
дегеніміз кез ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдалады.
1924 жылы КСРО және одақтас республикалардың қылмыстық заңдарының
негізгі бастамаларында қылмыс туралы ұғымға ... бап ... жоқ. ... ... ... ... ... дегеніміз қоғамға қауіпті іс-
әрекет»деп көрсетіледі.(1-бап). Бұл жерде кеңестік құрылысқа немесе құқық
тәртібіне ... ... ... ... ... қауіпті деп
жарияланды. КСРО және ... ... 1958 ... ... ... «Қылмыстық заңда көзделген, оның саяси және
экономикалық ... ... ... азаматтардың жеке басына,
саяси, еңбек, мүліктік және басқа да құқықтары мен ... ... ... қауіпті іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік), сондай-ақ
социалист құқық тәртібіне қиянат жасайтын ... ... ... қауіпті іс-әрекет қылмыс деп ... ... Дәл ... ... ... ... ... республикалардың, оның ішінде 1959
жылы 22 ... ... ... КСР ... ... де (7-бап)
берілді. 1997 жылы жаңа Қылмыстық кодекс ... ... ... орын ... ... әлеуметтік-экономикалық, саяси
өзгерістерге сәйкес ... жаңа ... ... Онда ... ... салынған айыпты ... ... ... (іс-әрекет немесе
әрекетсіздік) ... деп ... ... ... ... ... ... қайшылық, қоғамға қауіптілік, ... ... ... екендігі көрініп тұр.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі Ерекше бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... құқықта қылмыстың осы нақты құрамдарына қарсы ... ... ... ... деп атау ... ... ... қолданылған Қылмыстық кодекстерде ұқсастығы бойынша
яғни, ... заң ... ... көрсетілмеген
іс-әрекеттерге де сонда көрсетілген соған ... ... ... жол ... еді. Мұның өзі заңды бұзуға және осы мәселеде
бейберекетсіздікке кетушілікке әкеліп ... ... ... жылғы жаңа Конституциясында, осыған орай жаңа Қылмыстық кодексте
қылмыстық заңды ұқсастығы бойынша ... жол ... ... ... құқылық норма тыйым салған іс-әрекеттерді ... ... ... деп ... ... заң ... салмаған, осы заңда көрсетілмеген іс-
әрекеттерді ... ... ... ... ... Тек заң ... ... бір іс-әрекетті қылмыс қатарына жатқызуға мүмкіндік беретін
оның мәнді белгілерін ... ... ... ... ... ... осы ... көрсетілген іс-әрекетті істеген ... ... ... ... ... ... ... жазаның белгілі
бір түрінің тағайындалуы болып табылады. ... ... ... белгілеген тиісті заңның жарияланған уақытынан
бастап ондай іс-әрекеттер қылмыс ... ... ... ... мемлекет
осындай іс-әрекеттермен қылмыстық құқылық ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен күші жойылған қылмыстық-
құқылық норма қылмыс қатарынан шығарылады. Ондай іс-әрекеттер қылмыс ... ... ... ... ... ... кодекстен алыпсатарлық деген қылмыс құрамы қатарынанІ алынып
тасталды. Бұрын ... ... жоқ ... банкроттық,табысты жасыру,
салық төлемегені үшін ... ... ... ... жаңа
нормалар пайда болды.
Қылмыстың негізгі сапалық ... оның ... ... ... Бұл ... ... ... мәнін білдірумен бірге не себепті
осы немесе басқадай іс-әрекеттер ... ... ... ... ... белгісінің болуының өзі іс-әрекеттің қоғамдық
қатынастарға зиян ... ... зиян ... ... ... Қоғамға қауіптілік — қылмыстың объективтік белгісі. Ол заң
шығарушының санасына және еркіне ... ... ... ... және ... ішкі мәні ... қоғамның бір қалыпты өмір сүру
шарттарына қайшы болады. Заң шығарушының ... сол ... ... өмір сүру жағдайларын дұрыс бағалап, осыған байланысты іс-
әрекеттің қайсысының қылмыс ... ... ... шешім қабылдау болып
табылады.
Қылмыстық кодекстің 2-бабында коғамға қауіптіліктің сипаттамасы
қылмыстық ... ... адам мен ... ... ... мен
заңды мүдделеріне, ұйымдардың, құқықтары мен занды мүдделеріне, қоғамдық
тәртіп пен қауіпсіздікке, табиғи ортаға т. б. ... ... қол ... ... ... көрсету арқылы берілген. Бірақ та қоғамға
қауіптілік ... қол ... ... ... ... ... Бұл қылмыстың қоғамға қауіптілігін сипаттайтын мәнді
жақтарының бірі ... ... ... ... іс-әрекеттің өзінен тікелей
ерекшелігіне, оны ... ... ... ... жағдайына байланысты болуы
мүмкін. Мысалы:тиісті ... ... ... ... ... ... ... аумақтар, төтенше экологиялық аймақтар)
не ... ... ... мен аңдарға қатысты аң ауланса, ол заңсыз ... ... ... ... жағдайлар кезінде тыйым салынған
ереуілге басшылық жасау, кәсіпорынның, ұйымның жұмысына кедергі ... ... ... ... ... ... ... немесе
келтірілуі мүмкін зиян қоғамға қауіптіліктің көлемін айқындайтын негізгі
бір белгі болып табылады. ... ... ... ... ... ... бастап, өзінің қаңдай зиян келтірілгеніне қарамастан,
қоғамға қауіпті болады. Басқалары қылмыстық ... ... ... ... ғана қоғамға қауіптілік сипатына ие болады. Іс-әрекеттің
қоғамға қауіпті және қылмыс қатарына жатқызуға мүмкіндік беретін ... заң ... әр ... етіп ... мүмкін. Кейбір реттерде
қылмыстың зардабы қылмыстық заңның өзінде дәлме-дәл көрсетіледі. Мысалы,
денеге жарақат салу, ... ... ... ауыр ... болуы т. б.
Келтірілген дене жарақатының ауырлығына орай денсаулыққа,қасақана ауыр
зиян келтіру (103-бап) денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян ... ... ... ... зиян ... (105-бап) болып
бөлінеді. Басқа жағдайларда, зардаптың әр түрлі болып келетіндігін ескеріп,
заң шығарушы оның ... ... ... оларды зиян келтіру
(142-бап), ірі мөлшер (175-бап), ауыр зардап келтіру ... 3 ... ... т. б. деп ... береді. Мұндай жағдайларда зардаптың осы
көрсетілген ... ... ... жағдайларда орындалған ... ... ... ... қауіптілігі қылмыстық ниет және
мақсат сияқты оның белгілеріне де байланысты. Мысалы, қылмыстық іс ... ... ... деп ... ... ... Егер ... іс -
әрекетті пайдақорлық мақсатпен істесе хабарлау әрекеті күшейтілген қылмыс
түрі болып табылады. Кейбір реттерде қоғамға ... ... ... ... де ... ... ... іс-әрекеттер оны
істеген адамның жәбірленушімен ерекше қатынаста болуына байланысты қылмыс
деп танылады. Мысалы, айыптының ... ... ... басқа реттен
тәуелді адамға қатал ... ... ... ... салдарынан
жәбірленушінің өзін-өзі өлтіру халіне жеткізілуі ... ... ... жағдайы қылмыстың қоғамға зияндылығын үдетеді. Мысалы:
жауапты мемлекеттік қызметтегі ... ... пара алуы ... ... ... ... ... қауіптіліктің сапалық және сандық
жақтарын бөліп қарайды. ... ... ... жаза ... ... анықтай отырып, сот жазаны тағайындауда істелген ... және ... ... ... ... алу ... көрсетеді.
Мұның өзі қылмыстың сипатын қылмыстық сапалық, ал ...... деп ... ... ... ... қоғамға қауіптілік
экономикалық және зорлық қылмыстары, ... және ... жеке ... ... қылмыстар болып бөлінеді. Қоғамға ... ... ... ... ... Объектілердің тізбегі қылмыстық
кодекстің 2-бабында көрсетілген, Қылмыстық кодекстің ... ... ... белгілері бойынша тарауларға ... ... ... Ерекше бөлімінің жүйелері топтық объектілерінің маңыздылығына
қарай рет-ретімен орналасқан. ... ... ... тағы бір
көрсеткіші келтірілген зиян болып табылады. Материалдық, моральдық зиян ... ... ... ... ... ... байланысты қылмыс
қоғамға қауіптілік сипатына қарай мүліктік, ұйымдастырушылық, ... және ... ... ... деп ... Қоғамға қауіптілік
сипаты одан әрі кінәнің нысандары ... ... ... жаса-
латын қылмыстардың абайсыздықпен істелетін қылмыстарға қарағанда қоғамға
қауіптілік сипаты едәуір ауыр. Мысалы, кісіні ... ... ... үшін 10 ... 20 жылға дейінгі мерзімге бас ... не ... ... ... ... ... өлім жазасына, не мүлкін
тәркілеу арқылы ... ... өмір бойы бас ... ... ... (96-бап, 2-бөлігі), ал абайсызда кісі өлтіру ... ... ... ... ... бас ... айыруға жазаланады. Қінәнің
нысандарын анықтау қылмыстың қоғамга ... ... ... ... роль атқарады. Қылмыстың қоғамға қауіптілігінің сандық
жағын анықтағанда көптеген факторларды еске алу ... ... ... ... ... (аса көп мөлшерде, көп, едәуір мөлшерде)
қылмыстық істің ерекшеліктеріне (аяқталған немесе аяқталмаған ... жеке ... ... ... ... ... ... істегенде қандай
тәсіл қолданылды, кінәнің сипатын (ниет, мақсат) қылмыстың ... ... ... уақытына, жағдайына баса назар аудару
керек. Мысалы, денсаулыққа қасақана ауыр зиян ... ... ... ... ... ... немесе жеңіл (105-бап)
дәрежеде ... зиян ... ... қауіптілік дәрежесі едәуір
жоғары[14].
Қылмыс пен ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық-құқылық түсініктер. Олардың өзара мазмұны да, бағыты
да әр түрлі. Жоғарыда ... ... ... ұғым ... ... 9-
бабында берілген. Осы баптағы анықтамадан көрінгеңдей, ... ... ... ... ... және ... қайшы секілді
міндетті белгілерінің жиынтығынан туатын ерекше іс-әрекеті болып ... ... ... сол ... ... ... беріп
қана қоймай, оның әлеуметтік-саяси ... де ашып ... ... ... әр ... ... көрініс тауып немесе түрлі түрде
болатындықтан қылмыстық заң қылмыстың ... ... ... ... да ... ... Қылмыстың жалпы түсінігі — барлық
қылмыстарға тән, оның белгілері Қазақстан ... ... ... жеке қылмыстар түрінде нақтыланып, өзінің дамуын табады.
Қылмыстық занда сипатталған әрбір қылмыс, яғни қылмыс құрамы ... ... ... ... ... — бұл қылмысты іс-әрекет
емес, тек соның нысанын сипаттайтын түрі ғана. Ол — нақты қылмыстың ... жеке ... ... ... ... Егер ... барлық қылмыстарға тән белгілер — қоғамға қауіптіліқ, құқыққа
қайшылық, кінәлілік және жазаланушылық аталған болса, ал ... ... ... ... ... ... қылмыстардың міндетті
белгілерінің жиынтығы есепке алынады. Қоғамға қауіптілік қылмыс құрамының
емес, қылмыстың белгісі ... ... Осы екі ... ... бағыты да әр түрлі. Нақты қылмыстың құрамы қылмыстық
жауаптылықтың негізі болса, ал ... ... ... нақты кылмыстың
құрамының заңдылық базасын жасаудын, кылмыстық ... оның ... ... ... кажеттілігінен туындайды.
Қылмыстық құқық теориясында, оқулықтарда қылмыс құрамының жалпы
түсініктері кеңінен қолданылады. ... және ... ... ... ... ... түсінігіне қарағанда заңдылык ұғым емес, ғылыми ұғым
болып табылады. Бұл ұғым теорияда нақты қылмыстардың түсінігінен, қылмыстың
нақты құрамының жинақталған ... ... ... және өз бойында
жалпылама барлық қылмыс құрамдарының белгілері мен элементтерін сипаттап,
көрсетеді. Нақты қылмыстың құрамы нақты ... тән ... ... ... атап ... ... ... қылмыс құрамында барлық қылмыстардың
құрамына тән, жиынтығында қылмыс құрамының жалпы түсінігін құрайтын, яғни
кез келген ... ... ... ... ... ... бар.
Қылмыстық құқық теориясы әрбір қылмыста болатын төрт түрлі міндетті
элементтерді: қылмыстың ... ... ... және ... ... атап көрсетеді. Осы белгілерге орай кез келген
қылмыстың құрамы осындай төрт ... ... ... ... ... ... оның ... объективтік, субъективтік жақтарын, және
субъектіні бейнелейтін белгілері міндетті түрде ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып табылады, сондықтан
да осы ... ... жоқ ... ... ... ... және
қылмыстық жауаптылыққа негіздің де жоқ ... ... ... ... ... барлық қылмыс құрамына тән осы төрт түрлі
элементтермен сипатталады. Қылмыстың осы немесе ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Мысалы,
қылмыстың субъективтік жағының белгілерін сипаттау қылмыс ... жағы деп ... ... деп, сол қылмыстық қиянаттың неге бағытталғанын,
оның қандай зиян келтіргенін немесе келтіруге нысана алғанын ... ... заң ... ... ... болып табылады.
Қылмыстық құқықта олар шартты түрде жалпы, топтық және тікелей объект болып
бөлінеді Қылмыстың объектісін оны сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... үшін және оны ... үшін маңызы ерекше.
Қылмыстың сыртқы пішінін, көрінісін сипаттайтын белгілердің жиынтығы
қылмыстың объективтік ... ... ... жағының белгісін ең
алдымен қоғамға қауіпті мінез-құлық актісінің сыртқы ...... ... ... жатады. Қоғамға қауіпті әрекет ... ... мен ... ... заң ... әр ... ... (мүлікті жою немесе бүлдіру, өмірді жою, қауіпті жағдайда
қалдыру, т. б.). Біршама қылмыс құрамының объективтік жағы ... ... ... ... ... және ... зардап пен
себепті байланысын көрсетеді. Көрсетілген ... ... ... ... ... жағын сипаттауда оның міндетті белгілеріне уақыт,
орын, жағдай, қылмыстың жасалу тәсілдері де жатады. Қылмыстарды ажыратып
жіктеуде, онын ... ... ... ... қылмысты
саралауда объективтік жақтың осы белгілерінің маңызы зор. ... ... ... ... ішкі ... ... белгілері,
яғни адам істеген қоғамға қауіпті іс-әрекет не ... ... ... ... белгілері не кінә, ниет және мақсат
жатады. Кінә екі түрлі нысанда: ... және ... ... ... қөрініс табады. Субъективтік жағынан бір қылмыстар қасақаналықпен
(ұрлық), екінші біреулер абайсыздықпен (абайсызда кісі ... ... ... де ... ... Кінәнің нысанының
көпшілігі қылмыстық ... ... ... ашып ... ... жағдайда олар қылмыстың құрамының белгілеріне талдау жасау
арқылы анықталады. Кейбір қылмыс құрамының субъективтік жағының белгілеріне
қылмыстың ... мен ... да ... ... пайдақорлық ниетпен кісі
өлтіру, басқа қылмыстың ізін ... ... кісі ... ... ... жағының белгілерін анықтау, қылмысты саралауда
қылмыстың және қылмыскердің қауіптілік ... ... үшін және ... ... үшін аса ... ... ... Қылмыстық заң бойынша
қылмыстың субъектісі болып, қылмыстық ... ... кез ... ... ... ... есі дұрыс, қылмыс жасаған уақытта ... ... ... үшін ... ... жеке ... жатады.
Сонымен кез келген қылмыс құрамының субъектісінің жалпы белгілері
болып: жеке ... есі ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдары үшін жауаптылыққа осы жалпы белгілерден бөтен
қосымша белгілер болғанда ғана жол ... ... ... ... ... осы ... үшін ... беруі мүмкін адамдардың шеңберін шектейді.
Мысалы, пара алудың субъектісі болып тек қана ... ... ... ал ... қылмыстардың субъектісі болып ... ... ... субъектісін белгілейтін белгілердін кылмысты
саралау үшін, қылмыстыкқ ... ... ... және жаза ... ... зор. Осы тұрғыдан алғанда қылмыстық құқық теориясында
қылмыстың құрамының ... ... ... құрамының қажетті, міндетті
белгілері және факультативті белгілері болып ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті дұрыс
саралауға көмектеседі. Қылмыстың құрамының қажетті, міндетті белгілері
дегеніміз бұл кез ... ... ... болатын белгілер. Ондай
белгілердің кем дегенде біреуінің болмауы қылмыс құрамының мүлде болмауының
көрінісі болып ... ... ... ... ... ... кінәнің нысаны, адамның есі дұрыстығы және оның белгілі ... ... ... ... ... бұл заң ... қылмыс құрамдарын сипаттау үшін қолданатын белгілері болып табылады.
Факулътативтік белгілерге жататындар: уақыт, қылмыс істеу тәсілі, қылмыстық
ниет, ... ... ... ... арнаулы субъектісі, қылмыстың
зардабы, себепті байланыс[17].
Егер факулътативтік белгі сол ... ... бір ... ... онда ол ... мәні ... осы ... қажетті, негізгі
белгісіне айналып кетеді. Мысалы, басқа біреудің мүлкін тонауды алсақ,
мұнда тонаудың ...... ... ашық алу, осы ... ... ... белгісі қылмыс құрамына енгізілмесе, онда ол кылмысты
саралауға әсер етпейді. Тек қана қылмыстық-құқылық жаза белгілегенде есепке
алынады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... қандай тәсілмен, қандай құралмен істелген есепке алынбайды (314-бап).
Бірақ қолданылған тәсіл, мақсат, жаза тағайындалғанда сөз жоқ ... ... ... ... ол ... ... ... сақтауда
және оны нығайтудағы маңызы орасан зор.
Қылмысты ... ... ... ... қылмыс құрамдарының белгілерін
тиісінше дұрыс түсіну қажет. Осындай әдіс қылмыс құрамының жалпы ... ... Ал ... ... ... ... нақты қылмыс
құрамын қатесіз табудың аса қажетті сатысы болып табылады.
Жекелеген қылмыс құрамының мазмұнын терең ашу, ... ... ... және ... істелген іс-әрекетті дұрыс саралау
мақсатымен қылмыс құрамының түрлері нақты ... ... ... ... ... ... мұңдай бөлінудің негізі (критериясы) болып:
біріншіден, іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігінің дәрежесі, екіншіден, қылмыс
құрамының сипатталу тәсілі, ... ... ... құрылысы есепке
алынады. Іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігінің дәрежесі мен ... ... ... ... ... қылмыс құрамдары ... ... ... ... ... бөлінеді. Негізгі қылмыс
құрамы деп іс-әрекеттің белгілі түрі ... онда ... ... ... айтамыз. Негізгі қылмыс құрамында қылмысты ауырлататын
немесе жеңілдететін жағдайлар ... ... ... ... ... 1-бөлігіндегі құрам негізгі құрамға жатады. Онда кісі өлтірудің жай
түрі ғана көрсетілген, ауыр немесе жеңіл ... ... ... ... осы ... ... белгілерінен басқа
жауаптылықты жеңілдететін жағдайлар көрсетілсе, онда ... ... ... ... қылмыс құрамы деп айтамыз. Мұндай қылмыс құрамына
Қылмыстық кодекстің 98-бабында көрсетілген ... ... ... (жан
күйзелісі жағдайында болған кісі ... ... ... ... ... жағдайлар көрсетілген қылмыс құрамы, ... ... ... ... ... ... деп аталады. Сондай-ақ
құрам қатарына 129-баптың III - бөлігінде көрсетілген адамды ауыр қылмыс
істеді деп ... жала жабу ... ... ... ... ауырлататын жағдайлар: адамдар тобының алдын ала сөз ... ... рет т.б. ... ... құрамының сипатталу
тәсіліне қарай құрам жай қылмыс құрамы, күрделі қылмыс құрамы және ... ... деп ... Жай ... дегеніміз қылмыс құрамының
белгілерінің біркелкі болуы, яғни оның бір ғана ... бір ... жағы ғана ... ... ... ... 1-бөлігінде
көрсетілген адамды ұрлау жатады. Күрдел қылмыс құрамы деп қылмыс құрамы
элементтерінің ... ... ... ... ... ... ... жағы). Мысалы, екі объектіге бірдей қол сұғуын (179-
бап — қарақшылық). Кінәнің екі түрлі нысаны болатын қылмыстар (103-бап, ... және т. б.). ... ... деп ... ... бабындағы
диспозициясында көрсетілген әрекеттердің біреуін істегендікті ... ... ... ... ... жүйкеге әсер ететін заттарды заңсыз
дайыңдау, сатып алу, сақтау,тасымалдау, жөнелту немесе сату. ... ... ... ... түрге бөлудің де практикалық маңызы
ерекше. Осы белгісі бойынша қылмыс құрамы ... ... ... ... ... ... ... Іс-әрекеттің нәтижесінен болатын зардап
қылмыс құрамында көрсетілсе ондай қылмысты ... ... ... ... ... ... құрамы әрекет немесе әрекетсіздік жасалған уақыттан
бастап қана емес, заңда көрсетілген ... ... ... уақыттан
бастап аяқталған деп саналады. Мысалы, қызмет өкілеттігін теріс пайдаланып
қиянат ... ... ... (307-бап).
Формальдық қылмыс құрамы деп ... ... ... ... қылмысқа жататындар: пара беру (312-бап), қызмет жөніндегі
жалғандық (314-бап). Пара беру, параны кез ... ... ... ... ... бір зардаптың болуына қарамастан аяқталған қылмыс деп
саналады. Кейде заң ... ... ... ... ... ала қылмысты
әрекет сатысына көшіреді. Мұндай құралымда қылмыс құрамын келте келте құрам
деп атаймыз.
ІІ Тарау. ... ... ... ... жалпы сипаттама
2.1 Жазаны жеке даралаудың негізгі қағидалары –қылмыстық құқықтағы арнаулы
қағидалардың бірі
Жаза тағайындау- мемлекеттік органның маңызды да ... ... ... ... ... ғана ... жасаған адамның әрекетіне қорытынды баға
беріледі. Жаза тағайындау барысында заң нормалары ... ол ауыр ... ... ... шектен тыс қатаң жаза берілсе, сотталған адамда ыза-
кек туады. Ал өте жеңіл жазаланған адам жазаға онша мән ... Бұл ... да ... қайта жасалынуы мүмкін, ... ... ... жаза өз ... ... ... сот ... 52-62 ,80-баптарында қарастырылған жаза
тағайындау тәртібін, сондай-ақ ... заң ... ... ... ... ... жазаны жеке адамға сәйкес даралау,
т.б.) басшылыққа алу тиіс. Бұл жағдайда сот ҚК-тің 38-бабында ... ... ... ... ... осы және ... да ... төмендегі арнайы
бөлімдердерде қарастырылған[19].
Қылмыскерге тек қылмыстық жазалау шараларын, оның ішінде ауыр, қатал жаза
қолдану арқылы ғана ... ... жеңе ... ... Ал, қылмыскерліктің алдын алу, одан сақтандыру шааларының бұл
күресте көмегі көп екендігі сөзсіз.
Қылмыскелікпен күресте ... ... да ... ... ... бірі- жаза.
Қылмыстық заң нормаларын сақтауды мемлекет мәжбүрлеу арқылы ғана
қамтамасыз етеді, себебі бұл нормалардың ... ... ... ... ... қарағанда мемлекет мүддесіне, қоғам мүддесіне ... ... ... ... зиян келтіреді.
Жаза қолданудағы мақсат- адам мен азаматтың құқығын, бостандығын,заңды
мүдделерін, бейбіт өмір мен адамзат ... ... ... мен заңды мүдделерін, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, қоршаған
ортаны, конституцялық құрылысты және Қазақстан ... ... ... ... мен мемлекеттің заң қорғайтын мүдделерін қара
ниет қастандықтан қорғау.
Республиканың Қылмыстық кодксі жаза түсігіне мынадай анықтама ... ... ... ... ... ... мемтекеттік мәжбүрлеу
шарасы. Жаза қылмы жасауға кінәлі деп ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарынан осы Кодекспер ... ... ... ... табылады. (38- бап).
Бұл анықтамадан жаза белгілерінің жиынтығы шығады. Оны қылмыс жасаған
адамға мемлекеттік ... ... сот кана үкім ... ... ... тек ... ... атынан шығарылады. Мемлекеттік
мәжбүрлеудің басқа шаралары лауазымды ... ... ... ... ... ... ... қабылданады.
Заңды күшіне енген сот үкімі барлық мекемелер, ... ... үшін ... ... ... ол ... ... аумағында
орындалуға тиісті.
Үкімде тағайындалған жаза қатаң дара сипатта ... ол тек ... ... ғана қатысты және басқа адамдарға (сотталғанның туған-
туыстарына ) таралмайды.
Жазаның орындалуы мемлекет күшімен ... ... ... ... шараларының жазадан айырмашылығы сол- олардың артында мемлекеттік күш
емес, ... ... ... ... ету ... мемлекеттік органдар емес, қоғамдық
ұйымдар қолданады. Жаза- ... ... ... ... ... ... жаза түрлері түгелдей келтірілген. Қылмыс жасаған
адамға сот жазаның бұлардан басқа түрін қолдана алмайды.
Қылмыс пен жаза- өзара тығыз ... ... ... Мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы ретінде жаза тек қылмыс үшін қолданылады[20].
Жазаға тән ... ... ... ... ... Жазалау
дегеніміз жазаның мәжбүрлеу, золау сипаты. Олар күш корсету, моральдық,
материалдық және ... ... ету ... ... ... бас ... ... қамауға алғанда сотталған адамның
көптеген құқықтарына шек ... ол ... ... оның
отбасымен, дос- туыстарымен байланысы үзіледі. ... ... ... ол ... ... ... Белгілі бір қызметке тұру немесе
қызметпен айналысу құқынан айыру сияқты жаза шарасы ... ... ... ... ... салады. Жазаның жазалау сияқты элементінде қорқыту
сипаты бар. Тағайындалған жазаның ауыр- ... ... ... және ... ауыр ... ... жеке ... және басқа
мән- жайларға байланысты.
« Жазалау жазаға тән ... бола ... да ... кодексте ол жаза
мақсаты ретінде қаралмайды (ҚК-тің 38-бабының 2 бөлігі). Бұрынғы ҚК- ... ... ... ... ... ... бірқатар ғалымдар жазалауды жаза мақсаты ... Атап ... ... ... деп ... ... ... ол дегеніміз жасаған қылмысы үшін ... ... ... (2 ж) пен ... (3 ж) ... де ... айтылған».
Мемлекеттік мәжбірлеудің ерекше шарасы ... ... ... ... ... тән сипат бар, ол кейін құқықтық және ... ... ... ... ... ... егер адам ... қылмыс
жасаса, оның бұрынғы қылмысы үшін соттылығы қылмыстық жауапкершілікті
ауырлататын мән-жай болып ... ... ... үшін ... бар адамның жаңадан қасақана
қылмыс жасауы ... ... деп ... ҚК-тің 13- бабы ).
Қайталаудың болуы ... ... ... және ... ... ... айыру жазасын тағайындағанда колонияның нысанына әсер
етеді ( ҚК- тің 48-бабы).
Мемлекеттік ... ... ... түрлерінен жазаның
айырмашылығы сол- қылмыс жасаған адамға және оның әрекетіне сот тек құқық
тұрғысынан ғана ... ... ... ... ... теріс баға береді.
Сондықтан да жаза тағайындау дегеніміз қылмыс жасаған адамға мемлекет
атынан берілген ... ... ... ... ... ... белгіленген мемлекеттік
мәжбүрлеу шарасы, оны қылмыс жасап айыпты ... ... ... сот ... ... онда ... сипаты болады және осы қылмысты жасаған
адамның айыбы мемлекет атынан бетке басылады ( теріс баға ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеу шарасының өз міндеті, өз
мақсаты болады. Жазаның ... ... ... жаза ... ... және іске асыру арқылы мемлекет қол жеткізуге ұмтылатын әлеуметтік
нәтиже.
Жазаның ... ... ... ... ... заңдарының
алдында тұрған жалпы міндеттерден туындайды ( ҚК-тің 2- бабы).
Жазаның мақсатынанықтаудың, бәрінен бұрын, ... заң ... ... зор. ... адамға қатысты жазаның түрін, мөлшерін анықтай
отырып сот жазаның заңда белгіленген мақсаттарын басшылыққа алуға тиіс. Бұл
талапты елемеу- заңсыз, ... жаза ... ... емес ... әкеп ... мүмкін.
Жазаның мақсатына заң тұрғысынан анықтама беру- жаза ... ... ... үшін де ... ... ... рет ... жалпы санының көбеюі, не азаюы жалпы қылмыстың ... ... ... бола ... Ал ... ... деңгейі- арнайы
алдын алу шаралары үшін және сотталғанды түзету үшін сондай көрсеткіш
болады.
Жазаның ... ҚК- тің 38- ... ... « ... ... қалпына келтіру, сондай-ақ сотталған адамды түзету
және сотталған адамның да, ... ... да жаңа ... ... мақсатында қолданылады. Жаза тән азабын шектіруді немесе адамның
қадір-қасиетін қорлауды мақсат етпейді».
Яғни, жазаның мақсаты:
А) әлеуметтік әділдікті қалпына келтіру;
Б) сотталғанды ... ... ... жаңа ... ... ... ( арнайы,
жеке сақтандырудың мақсаты);
Г) басқа адамдар тарапынан қылмысты болдырмау ( ... ... ... әрбір жағдайда осы мақсаттар бірге қарастырылуы тиіс.
Сонымен әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру- жаза ... ... ... ... қылмыс болмасын әлеуметтік әділеттікті бұзады.
Мысалы, күші басым адам әлсіз адамды соққыға жығады. Ер адам күш ... ... ... адам өз қызмет бабын пайдаланып, ... мен ... ... елеулі нұсқан келтіреді. Осы көрсетілген
жағдайлардың әр қайсысында біреу жасаған ... ... ... ... ... әділеттілік бұзылады.
Айыпкерге жаза тағайындағанда сот тек жәбір шеккен адамға ғана емес,
жалпы қоғамға қатысты ... ... ... ... да ... ... жасауға тиіс. Қылмыскерді бас бостандығынан айыру, оны
күйзелту жәбірленгеннің аз да ... ... ... жасалған қылмыс
нәтижесінде өзінің бұзылған ... мен ... ... ... ... ... Мысалы, мүлкі ұрланып жәбір көрген адам ұрланған ... ... ... өзіне келген залалды ақшалай өндіріп алады[22].
Ал, жалпы қағам көлемінде әлеуметтік әділеттік қалпына келу үшін ... ... ... ... ( сот процестері негізінен ашық ... ) ... сол ... ... қылмыстық заңды бұзған адамды
мемлекеттің жазалайтындығын, жазалай отырып қоғмдық тәртіпті, ... ... ... ... ... денсаулығын, басқа ... ... ... ... ... ... орнына түседі. Жазаның мақсатын заң әлеуметтік әділдікпен
байланыстырады, сондықтан сот тек қана әділ жаза ... үшін ... ... ... ... ... ... әділеттілікті қалпына
келтірудегі мақсатына қол жеткізу мүмкін емес.
Жаза қолданғанда адамдар әділеттікті ... ал ... ... ... ... ... ... сезімін тудырады. Сондықтан
да қатаң болса да әділ жазаны ... ... ... Керісінше, әділетсіз, кінәсіне сай емес жаза тағайындау жазаның
мұндай маңызды мақсатын жоққа шығарады. Жазаның басқа бір ... ... ... Ондай мақсаттың болуы Қазақстан Республикасы қылмыстық
заңындағы адамгершілік сипатты көрсетеді.
Қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ол ... ... кейін қоғамға басқа қылмыс жасамайтындай болып оралуын көздеуге
тиіс.
Түзету дегеніміз – адам ... ... ... итермелейтін
қасиеттерді жою.
Түзетудің мақсатыадамның мінез- құлқын, іс- ... ... жаңа ... ... ... ... ... теріс
қасиеттерден оның арылуына мүмкіндік туғызу. Түзеу барысында ... ... онда ... ... пайдалы қасиеттер егіледі, бұрын
болып кейін жоғалып кеткен жақсы қасиеттердің көзі ... Ол ... ... адамды, оның құқықтары мен мүддесін ... ... ... т.б. Жазаны орындау барысында сотталған адамның
көзқарасы, ... ... ... ... ... түзеу мақсатының
орындалғаны болып табылады. Түзелген адам қылмысты жазадан қорыққандықтан
ғана емес, жазаны орындау барысында ... бір ... ... бролғандықтан
жасамайды.
Түзеу процесі алдын ала тергеу кезінен басталады, бірақ сот ... ... ... ... ... жазаның нақты түрі
тағайындалғанда, сол жазаның орындалу барысында ол өз ... ... жаза ... ... ... тәсілін, әдісін және жолын
қарастырады. Жазалау шарасы да, түзеу тәсілдері мен ... ... де ... ... оны ... ... жеке басына қарай
қолданылуғатиіс[23].
Бас бостандығынан айыру жазасын өтегенде сол ... ... ... ... ... ... ... басты тәсілдері
болып табылады. Қылмыстық- ... ... ... ... ... ... мақсатқа барлық уақытта бірдей қол жете бермейді, ал өлім жазасы
сияқты жаза ... оған қол ... ... ... ... ... түзеу мақсаты әлеуметтік әділеттілікті ... ... ... ... Егер тағайындалған жаза өте қатаң
немесе өте жұмсақ болса, бұл ... ... ... ... орнына сотталған адамды түзеу процесіне кесірін тигізеді, ... ... жаза оны ... ... ыза- ... тудырады, ал өте жеңіл
жаза алған адам қандай қылмыс жасасам да қатаң жаза алмаймын ... ... ... жеке мақсаты- арнайы ( жеке ) сақтандыру мақсаты.
Оның мәні де, мазмұны да- сотталған адам тарапынан жаңа ... ... ... сол ... жасаған адамға тікелей бағытталады.
Әдебиеттерде арнайы ... ... мәні – ... ... ... жаңа ... ( немесе жаңа
қылмыстар) жасауына жол бермеуде » және бұл ... ... ... ... қол жеткізуге болады(4 ж).
Ал, И.И. Карпецтің пікірінше, нақты ... жаза ... ... ... мына әдістермен қол жеткізуге болады: Қылмыскерді
қылмыс жасау мүмкіндігінен айыру; қылмыскердің ... ... ... жасау;
зәресін алу (5 ж).
Арнайы сақтандырудағы мақсатқа мына жолдармен қол жеткізуге болдады.
Біріншіден, сотталған адамды жаңа ... ... ... ... ... белгіленген жазалар жүйесінде сотталған адамның жаңа
қылмыс жасау мүмкіндігін жоққа шығаратын көптеген ... ... бас ... ... қамауға алғанда тиісті режим
сақталады, тұрақты күзет қойылып, қадағалау ... ... ... оқшау ұсталады, қылмыс жасау құралы немесе қаруы боларлықтай
ақшаны немесе заттарды өзінде ұстауына тыйым салынады.Белгілі бір ... ... ... адам ... ... атқара алмайды, жаңа қылмыс
жасау үшін ол қызметті пайдалана алмайды.
Екіншіден, арнайы сақтандыруға мақсатқа жазамен қорқыту арқылы ... ... ... қорқыту сол жазаның қалай да ... Егер де ... ... ... үшін ... құтылмайтынын
мойындаса, ол қылмыстан бас тартуы мүмкін.
Сотталған адамның басына қандай да бір күйзеліс келсе, ол жаңа ... бас ... ... ... ... ... ... үшін заңда
қатаң жаза қарастырылға (ҚК- тің 54- ... 1 ... «а» ... да ... ... жазалану үрейі адамды жаңа қылмыс жасаудан бас
тартуға мәжбүр етеді[24].
Үшіншіден, арнайы сақтандырудағы мақсатқа ... өтеу ... ... ... ... ізгі ... ету арқылы қол жеткізуге болады,
ол да сотталған адамның жаңа қылмысқа бармауына себеп болды.
Сонымен қылмыстан арнайы сақтандырудағы мақсат сотталған ... ... ... ... ... жалпы сақтандырудағы мақсат қылмысты сотталған адам
тарапынан болдырмау емес, негізінен, қылмысты ... ... ... ... ... ... ... жасатпау.
Қылмыстан арнайы сақтандырудан оның айырмашылығы – мұндағы ... ... жеке ... емес, заңды, басқа да нормативтік актілерді
бұзуға икемлді, тиянақсыз ... ... ... ... ... қылмыс
жасаған жағдайда оны қолдану қаупі қылмысқа бейім адамдарға ... ... ... ... ... ... үшін жаза ... тұрақсыз адамдарды қылмыс жасаудан сақтандырады.
Жазаның жалпы сақтандыру шараларындағы ықпалы, біріншіден, ... ... онда ... ... ... үшін ... жазаның
көрсетілгендігінде; екіншіден, қылмыс жасаған нақты адамға ... ... ... ... ... ... ... деп
жазады М.Д. Шаргородский ( 6 ж).
С.В. Полубинская жалпы алдын алу шараларын екі ... ... ... ... тар ... түсінгенде, негізінен қорқыту шаралары
және біршама ... ... ... ... бейім адамға ықпал жасау; жалпы
сақтандыру шаралары, кең ... ... ... ... ... ... ... етуі ( 7 ).
Жазаны қолданғанда жазаның барлық мақсаттары бірден қамтылады. Бірақ
бұл, сол ... ... ... қол ... ... ... қылмыскерді
колонияда ұстап оны оқшаулағанда, ол сол жаза өтеп жатқан кезінде ешқашан
жаңа қылмыс жасай алмайды ... ... ... ... ... бірақ бұл жағдайда барлық уақытта бірдей түзеу мақсатына ... ... ... Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексінің 38- бабының
2-ші бөлігін мына түрде ... жөн: ... ... қарапайым ( жақын
) мақсаттары- әлеуметтік ... ... ... және сотталған
адамды түзету.
Қылмыстық жазаның негізгі (түпкі) мақсаты - ... ... ... ... қылмыстық құқықтың негізгі қағидаларынан туады.
Сондықтан да әуелі жалпы қағидаларға көз ... ... ... ... бір ... ... ... туындайтын, заңда көрсетілген
идеологиялық саяси, ... ... ... идея). Ол құқықтың
реттеушілік және қорғаушылық қызметтерін бағыттап, ... ... ... ... ету үшін мемлекеттік бағындыру және тағы басқа да
ықпал ... ... ... негізін, көлемін анықтап береді (31
к).[25]
Осы айтылған жалпы ұғымды басшылыққа ала отырып, құқықтың жеке ... ... ... ... ... ... туындатып
көрейікші. Бұл жерде қылмыстық құқық- жалпы құқық ілімінің жеке бір ... ... ғана тән ... ... ... ... отыратынын,
соның нәтижесінде қылмыстық заңда, тергеу, сот ... ... ... ... ... ... Бұл қағидалар әрқашан
қоғамның белгілі бір саяси-экономикалық, ... ... сол ... мүшелерінің қылмыстық жауаптылыққа, оның ... ... ... ... етеді (32 к).
Құқықтың қағидалары заңда көрсетілуі немесе көрсетілмеуіне қарамастан
өз қызметін (функциясын) атқара береді. ... ... заң ... ... ... ... бөліктері белгілі бір идеяның көрінісі, соның
іс жүзіндегі мазмұны ретінде өз рөлін жоғалтпайды. ... да ... ... заң ... ... ... не ... бар деген
сұрақтың заң әдебиетінде тууы ... ... ... қағидалары туралы жазған оқу құралдарында А.М.
Васильев «қылмыстық заңда ... ... ... ... ... оны міндетті түрде орындау мүмкіндігі туады» (33) десе,
Л.С. Явич бұл ойды әрі қарай өрбітіп, ... ... тек ... ... ... заң шығарушы және құқық қолданушы органдар үшін ... ... ... ... ... ... негізін жасауға ат салысқан белгілі
ғалымдар, өз еңбектерінде құқықтың қағидаларын ... ... ... ... ... қылмыстық құқық нормаларын қолданатын
орындарға және заң шығарушы органдарға бағыт-бағдар ... ... ... ... ... ілімінің ғылыми әдебиеттерінде қылмыстық құқыққа
тән жалпы қағидаларды ... ... осы ... ... саласының дара
институттарына тән қағидаларды жекелеу тәжірибесі етек ала бастады. ... бұл ... іс. ... ... ... құқықтың жалпы
қағидалары белгілі бір институт төңірегінде оны пайдалану кезінде ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтың жеке
институттарын қолдану кезінде ерекшеленіп тұруы ықтимал. ... ... тән жеке ... ... ... оның ... ... арттыруға себепші болады.
Қылмыстық құқықтың үлкен бір арнасы, жеке ... ... ... қағидаларын отыру сотталушының іс-әрекетін, оның жасаған
қылмысының қауіптілігіне сай қылып жазалау ... ... ... ... ... ... ... ерекше маңызының барлығына қарамастан жаза тағайындау
қағидалары мәселесі әлі де болса ... ... ... шешімін таба алмай
отыр. Мұндай келеңсіздіктің себебін, соның ... ... ... Л.Л. ... жаза ... ... саны
және түрлері туралы әр түрлі пікірлердің болуынан, олардың жеке түрлерінің
мағынасын түсінбеушіліктен, олардың ... ... ... жаза ... жалпы негіздерімен шатастырудан және олдардың
жұмыс істеу тетігін жете игермеуден дейді ... ... ... ... ... жаза ... мәселелері әлі де
болса жеткілікті зерттелмей, қылмыстық құқық теориясының бір «ақтаңдағы»
екенін атап ... (37). Жаза ... ... ... ... ... ... қарап шыққанда байқағанымыз, осы
тақырыптағы, аталмыш мәселені қанша автор қараса, заң ... ... ... ... Әлі ... ... оның анықтамасын түсінуде де
бірауыздылық жоқ. Осы сөзімізді ... үшін енді ... ... ... ... жаза тағайындау қағидалары ретінде ... ... ... ... ... жеке ... ... қауіпті істі жазалауды көрсеткен (38).
Ленинградтық қылмыстық құқық курсының ... бұл ... ... үш ... заңдылықты, гуманизм мен жазаны жеке
даралауды айтады (39).
Ал, П.П. Осипов жаза тағайындаудың басты ... ... ... оның ... ... ... және ... сот қарауын
көрсеткен (40).
Қосымша ... ... ... ... В.К. Дуюнов бұл жазаның
түрлерін қолдану үшін мынадай қағидаларға ... ... ... ... негізділік, әділеттік, адамгершілік, жазаны жеке
даралау, қосымша жазаны негізгі жазамен тиімді пайдалану[27] (41).
М.А. ... ... жаза ... қөағидалары былай тізбектеледі:
«заңдылық, негізділік, жазаның қылмыскердің жеке басының қауіптілігіне
сыйлығы, жазаны жеке ... ... ... ... ... «заңдылық, жазаның негізділігі, адамгершілік,
жазаны жеке даралау, жазаның әділеттілігі» айтылады (42).
М.И. Бажанов ... ... ... деп «заңдылықты, жазаның
негізділігін, гуманизмді, жеке даралау және әділеттілікті» түсінетіндігін
көрсетеді ... ... атап ... ... берілген
анықтамалары және кездескен басқа еңбектердің бәріне тәе бір ... ... ... Олар ... ... ... ... қағидалар арасындағы алшақты жете
түсінбеуі. Кей кездерде қағидалар өз арасындағы мазмұндық ауқым- аясына
қарамастан ... ... ... ... (оны М.А. Шнейдер берген
анықтамадан көруге болады).
- қылмыстық іс жүргізуде ... ие ... ... ... ... қағидалары ретінде көрсетілуі (оны М.М. Бабаев, М.И. Бажанов
анықтамаларынан көруге болады);
- олардың бір-біріне деген ішкі ... ... ... ... ... ... ... жалпы құқықтың
қағидаларымен шатастырып, «жалпы- жалқы» арасындағы айырмашылықтарды ... ... ... жаза ... ... жалпы құқықтық, қылмыстық
құқықтық қағидалардың қызмет атқаруы, өзін-өзі көрсету қабілеті қылмыстық
құқықтың жеке институттарын ... әр ... ... ... Мазмұнының
жете көрініп тұруына байланысты оларды кейде ерекшелендіру дұрыс. ... ... ... ... ... ... алып, оны тағы да жеке
институт қағидасы қылып ... ... ... ... ... және т.б. қағидаларды жазаны тағайындаудың қағидасы етіп
көрсетудің ... ... жоқ ... пікірлерге қосылған жөн.
Біздің ойымызша, Л.Л. Кругликов жазған «жаза тағайындаудың қағидасы
ретінде тек жазаны жеке ... ... ... және ... қылмыс ауырлығымен деңгейлестіріп қолдануды пайдалану ... ... ... ... (45). ... осы ... ... жазаның
алдына қойған мақсаттарынан туындап, жазаны ... ... ... ... заң ... ... жаза ұғымын қарап отырсақ олардың
бәріне тән ... ... ... ... ... куә
боламыз. Жаза ұғымын беруші коп авторлар көбіне оның оның сыртқы түріне ... оның ішкі ... ашу, яғни ... ... ... ... көрсетпеуі бұл ұғымды толыққанды мазмұнда қабылдауға мүмкіндік
тудырмайды. ... ... ... ... осы ... негізгі
мәселені түбегейлі түсінбейтіндігі ... кері ... жаза ... ... ... ... қиянат жасайтын, қылмыстық ... іс- ... ... ... қылмыстық жаза мөлшері
оның өз әрекетінен туындап жатуы, белгілі бір ... ... ... ... ... мемлекеттен өзі де сондай
«ыңғайсыздық» күтуі шарт[28]. Жазаны тағайындай ... ... ... » ... ... үшін кек алу емес ... ... болған
«жапа шектіру» екендігін айтады. Сондықтан да әрбір қылмыскер өзінің ... үшін жапа ... ... Бұл ... ... ... да ... жеке адамды жазалауға тағайындалған шара шын мәнінде қылмыскерге
жапа ... ... оған ... әсер етуі де ... ... ... жағдайларды жаза деп есептемейді де, оның ұғымындағы жапа ... ... ... ... мәселе мынада,- әрбір өлтіруге
тырысқан әрекеттердің барлығын «жаза» деуге болмайды. Шыбықпен ... ... ... ... ... есуас адамның ешқашан да бұл соққыларды
қабылдамайтыны белгілі, ал басқаға ол жаза ... ... ... «Қазына
пәтеріне» тұрғысы келіп әдейі түскен кейбір адамдарға басқалармен бірге
түрмеге ... ... » деп ... әсте болмайды, олар қылмысты осы
мақсатта әдейі жасауы ... Егер ... ... құралдың (жазаның) оған
жапа шектірмейтінін, қайта керісінше ... әсер ... ... онда ... ... ... асқындырмас үшін оны қолданбауға тиіс. Егер
субъект жазалау әрекетінде жапа шектірмеймін деген оймен қателесіп осындай
тиімсіз құралдар ... онда ... ... ... жаза болып
есептелмеуге тиіс (54).
Бұл айтылған ... ... ... ... ішкі ... ... ... басты мәселе екендігін анықтап көрсетіп отыр. Сондықтан
да жаза ... ... ... ... оның ... көрсетілмей кеткен « жапа ... ... ... туындайды.
Тәжірибеде қылмыстар бір текке жатқанмен, қылмыстардың істелу
жағдайлары, қауіптілік ... ... ... кінәлі адамдардың өз
бастарының кім екендіктері, сол істер бойынша ... ... ... ауырлататын жағдайлар ешбір уақытта біркелкі болмайды. Олар
біркелкі болмаған жағдайда, оларға сот біркелкі жаза да ... ... заң ... ... ... мен біртекті қылмыстар үшін
белгіленген шектерге сүйене ... ... ... ... тек ... ... және сол істі ... кінәлі адамға шақ жаза қолдануды тек
істі қараған сот қана шешуге мүмкін болғандықтан, заң шығарушы оны ... ... ... айтқанда, құқықтық ... ... ... ... ... ... ... жатқан қылмысты
іске, ондағы ашылған ... ... ... ... ... ... болғанмен, тұрмыста түрліше болып кездесетін қылмысты істер үшін
заңда көрсетілген жалпылама норманы олардың ... сол ... ... ... ... және ол ... ... қылмыскердің
кім екендігіне сай мөлшерде тағайындау тек ... ... ... сүйену арқылы ғана шешілуі мүмкін. Әрине, құқықтық сезімді тек
соттардың нені істегісі ... ... ... ... ойды іске ... деп
ұғыну қате болады. Құқықтық-сезім әділ де ... ... ... ... жалпылама норманы соттар қараған істің
барлық өзгешеліктеріне дәлме-дәл етіп қолданушылық деп түсіну қажет[29].
Осы жерде тағы бір ... ... ... ... ... ... ... қолдануға келмейтін қылмыстық істер кездесу ... ... ... ... ... те ... ... жағдай кездесуі мүмкін. Бірақ ол
жағдайда да сот бұл мәселені өзінің ... ... ... ... Оған заң, ... ... толық мүмкіндік береді.
Біріншіден, қылмыстық кодекстің ерекше бөліміндегі ... ... ... бір ... емес, бірнеше түрлі жаза қаралады.
Солардың әлгіндей қылмысқа бірі дәл келмесе, екіншісі немесе үшіншісі дәл
келуі мүмкін.
Екіншіден, ... бір де бірі ... ... дәл ... ... әлгә қылмысқа судьялар жеңіл жаза қолдану қажет деген шешімге
келетін болса, оған Қазақстан ... ... ... ... ... ... сотта қаралған іс бойынша сотталушыға ешбір жаза
қолданудың қажеті жоқ деп ... ... ... ... ... ... шешуге заң сотқа құқық береді.
Соттың құқықтық сана-сезімі дегеніміз судьялардың қылмыстық заңға
негізделінген, тек ... ... ... қылмыстық істің және оны
істеушінің қауіптілік дәрежесіне сай, заң ... ... ... құқыққа
сүйене отырып, жаза мәселесін шешуі айтылады. Құқықтық ... ... ... істі ... ... ... жеке адамның мүддесіне
қарсы ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін
негіздердің бірі болып саналады.
Сонымен, қорыта айтқанда, қылмыстық жазаны жеке ... ... ... ... мен ... ... дәрежесін, кінәлінің жеке
тұлғасын, жауаптылықты жеңілдететін және ауырлататын жағдайларды ескеріп,
қылмыстық жаза мақсаттарына жетуді алға қойып, соттың ... ... әділ жаза ... ... қылмыстар үшін тағайындау
Сот тәжірибиелерінде жазаны бір қылмыс істелгендік үшін қолданушылық
жиі ... ... ... ... да, ... ... бір адам істегендік
үшін де жазаны қолданушылық кездеседі.
Соңғы кжағдайда екі түрлі болып ұшырайды: бірінші, бір адам ... ... ... ... бірден ашылып, бір қылмыстық іс
ретінде сотта қаралады да, екіншісі, бірнеше ... ... ... бір қылмысы ғана ашылып, оған сот үкім бойынша жаза ... сол үкім ... ... ол ... істеген бір немесе бірнеше
қылмыстары тағы ... ... ... бірнеше қылмыстарды ... ... ... ... ... ... ... деу үшін бірнеше жағдайлар керек: біріншіден,
бір кісі ... ... ... екі ... ... керек; екіншіден, сол
жиынтыққа кіретін қылмыстардың бір де бірі ... үкім ... ... болу ... ... ... ... кіретін
қылмыстардың бәрі де үкім шыққанға дейін ... бірі ... үкім ... ... ... қылмыс деп саналатын қылмыстық істер қылмыстық кодекстің
бірнеше статьяларында жеке-жеке қылмыс ... ... ... ... ... ... бір ... немесе
әректесіздіктен немесе бірнеше ... ... ... ... ... Бір ... пен ... тұратын
қылмыстарды, егер де оны заң бөлшектеп бірнеше қылмыс деп ... ... ... ... ... деп ... Ол қылмыстар бір әрекеттен
немесе бір әрекетсіздіктен тұрады. Әрекет немесе әрекетсіздік бір ғана ... ... ... екі ... одан да көп ... ... келуі мүмкін. Мысалы, қылмыскер өзінің дұшпанын ұйықтап ... ... оның үйін ... Үй ... ... ... Дегенмен ол әрекетте
екі қылмыстың белгілері ... ... ... совокупность) деп қылмыскердің өз
алдына жеке әрекеттер немесе әрекетсіздіктер істеу арқылы жеке қылмыстардың
құрамдарының белгілері бар ... ... ... айтылады. Мысалы,
қылмыскер әуелі әйелді зорлайды, одан соң ол ... ізін жабу ... ... ... болу үшін ... ... ... әрекетсіздіктің
арасында уақыт айырмасы немесе уақытпен қатар, қылмыс істелген ... ... ... ... Идеальдық жиынтықта ондай өзгешелік болмайды. Бірақ бұл
өзгешеліктердің бірнеше қылмыстар үшін жаза белгілеуге ешбір әсері жоқ.
Осы айтылған жағдайларда жаза ... екі ... жолы бар. ... ... ... ауыр ... ... жолы немесе 2) жинаққа кіретін
қылмыстардың ең ауыры үшін қарайтын жазаның жоғарғы шегіне ... ... үшін ... ... ... түгелдей немесе жартылай
қосу жолы.
Екі жолдың қайсысын болмасын қолданғанда сот әуелі сол ... ... ... ... ... жаза ... Содан
кейін кінәлі адамға өтеуге тиісті деген жазаның жинағын немесе ... ауыр ... ... ... ... (поглащение) жолы қолданылып
белгіленеді.
Әр қылмысқа жазаны жеке тағайындаудың ... ... ... әр ... өзінің қауіптілігіне лайық жаза тағайындау,
екіншіден, әр қылмысқа жаза тағайындаушылық жоғарғы сот орындарында ... ... бірі ... жағдай бола қалса, ол істі қайта
қарауға жібермей-ақ, сотталуды дұрыс деп күшінде ... ... ... ... ... ... өтей ... бұйырады[31].
Профессор Ағыбаев Арықбай Нүсіпәліұлы өзінің «Қылмыстық құқық» атты
оқулық кітабында әрбір қылмыс үшін жауап бөлек ... ... ... деп жазады: «... бұл кассациялық немесе ... ... ... біреуі үшін үкімді өзгертуге мүмкіндік туғызады. Әрбір қылмыс
үшін жазаны бөлек тағайындау ... ... ... да ... ... ... ... істеген қылмысының іріне рақымшылық
актісі қолданылуы, ал, екіншісіне оның қолданылмауы мүмкін; ... ... үшін ... ... бойынша тұтас алынып тасталуы, ал екінші
қылмысы үшін жаза мөлшері сол ... ... ... (66).
Қылмыстардың жиынтығы бойынша сот жаза ... ... ... ... ... қылмыстың мәні мен зияндылық
дәрежесін, қылмыскердің тұлғасын және ... ... ... ... ауырлататын жағдайларда ұтастай басшылыққа ... ... ... сот қылмыстың жиынтығына кіретін әрбір қылмыс үшін
біртектес және әртектес жаза түрлерін тағайындағанда ... ... ... ... жолымен жинақтап бір-ақ тағайындайды. Осындай кезде
жаза түрлерінің қатаңдық дәрежесі қылмыстық кодекстің 39-бабында ... ... сол ... ... ... ... Егер жиынтыққа
кіретін қылмыстар үшін түрі мен мөлшері жағынан бірдей жаза ... бір ... ... бір ... ... жолымен қорытынды жаза тағайындау
заңның тиісі баптары ең жоғарғы жазалау шаралары шегінде тағайындалса ғана
рұқсат етіледі.
Тағайындалған ... ... жаза ... ... ... бөлек-бөлек
жаза тағайындап, сол жазаларды бір-біріне түгелдей қосып ақырғы жазаны
анықтау. Жазаларды түгелдей қосу принципі сот ... көп ... ... сипаты мен заңдылық дәрежесі өз ара ... ... ... (67). ... ... ... ... жаза
белгілеу ауырырақ жазаға басқа қылмыс үшін ... ... ... ақырғы жазаны анықтау. Қылмыстың жиынтығы бірнеше қылмыс үшін ... ... ... қосу ... ... ақырғы жаза мөлшері
ауырырақ жаза белгілеген баптың ... ... ... ... ... үшін 3 жылға, ауырлататын жағдайдағы бұзақылығы үшін 4 ... ... сот ... қосу ... ақырғы жазаны 5 жылдан бас
бостандығынан айыруға деп белгілейді. Өйткені, ауырлататын бұзақылығы ... бап, 2 ... ... ең ... шегі ... 5 жыл деп ... жиынтығы бойынша жаза тағайындағанда соттың қайсы
принйипті басшылыққа алатыны (сіңіру жолымен ... ... ... ... ... ... ... түріне, қылмыскердің тұлғасына, әр қылмыс
үшін тағайындалған жазаның түрі мен ... т.б. ... ... ... жазаны сот негізгі жазаға қоса алады.
Егер іс ... үкім ... ... сотталған адамның алғашқы іс
бойынша үкім шығарғанға дейін басқа бір қылмыс істегендігі анықталса, бұл
жағдайда да жаза осы ... ... ... Бұл ретте жазаның
мерзіміне бірінші үкім ... ... жаза ... ... 58-бабының 3 бөлігінде: егер қылмыстардың ... ... ... ауыр ... аса ауыр ... ... түпкілікті
жазалар ішінара немесе толық қосу жолымен тағайындалады[33]. Бұл ... ... ... ... ... жаза 20 ... ... керек
деп белгіленген. Ал осы баптың төртінші бөлігінде «егер қылмыстардың
жиынтығында осы Кодексте 20 ... ... ... бостандығынан айыру
немесе өлім жазасы не өмір бойы бас бостандығынан ... ... ... бір аса ауыр ... ... ... ... жазалау ішінара
немесе толық қосылып тағайындалады. Бұл ... бас ... ... ... жаза 25 ... ... ... деп көрсетілген. Мұндай
ережелер істелген қылмыстың қоғамға қауіптілігі қандай санатқа жататынына,
қылмыскердің жеке басының кім ... ... ... ... жаза
тағайындауға мүмкіндік береді.
Қылмыстардың қайталануы, қауіпті қайталануы және аса ... ... жаза ... ... ... ... ... сипаты және
қоғамдық қауіптілік дәрежесі, сондай-ақ жаңадан жасалған қылмыстың сипаты
мен қоғамдық қауіптілік дәрежесі ескеріледі.
Қайталанған ... үшін ... ... мен мөлшері жасалған қылмыс
үшін ... ең ... жаза ... ... ... мен ... төмен, ал қылмыстардың қауіпті қайталануы жағдайында- үштен
екісінен төмен, ал қылмыстардың аса ... ... ... ... ... ... ... кодекс аяқталмаған қылмыс, қатысып жасалған қылмыс және
қайталанған қылмыс үшін жаза ... ... ... 56- бабына сәйкес аяқталмаған қылмыс үшін жаза тағайындағанда
(қылмысқа дайындық ... ... ... ... ... ... мән-жайларды есепке алу қажет, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асса, ол жүзеге
аспай ... ... ... ... дейін жетуіне тосқауыл болған
мән-жайды есепке алудың қажет екендігі заңда орынды көрсетілген[34].
Егер адам қылмысқа дайындалғанда немесе қылмыс жасауға оқталғанда ... ... ... ... ... шама болмаса да мүмкіндігін
асыра бағаласа, сот бұл ... ... алып ... ... ... ... жасаған адамға қарағанда, жеңілдеу ... тиіс (68). ... ... салыстырғанда қылмыс жасауға
оқталу қауіптірек әрекет болғандықтан заң ... ... ... сол ... жасауға оқталғандық үшін қатаңырақ жаза қолдану
мүмкіндігін қарастырады.
Қылмысқа дайындалғаны және қылмыс жасауға оқталғаны үшін өлім ... өиір бойы бас ... ... ... ... де ... ... қылмыс үшін жаза тағайындау кезінде оны жасауға
адамның іс жүзіннде қатысу сипаты мен ... осы ... ... жету ... мәні, оның келтірген немесе келтіруі ... ... мен ... ... ... ... жеке ... қатысты жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайларда тек сол ... ... ... ғана ... жиынтығы бойынша жаза тағайындау ҚК-тің 60- бабында былай
деп көрсетілген. Егер сотталған адам үкім шығарылғаннан кейін, бір ... ... ... ... ... ... сот соңғы үкім ... ... ... ... ... үкімі бойынша жазаның өтелмеген бөлігін
толық немесе ішінара ... ... ... түпкілікті жаза, егер бас бостандығынан
айырумен байланысты болмаса, осы кодекстің жалпы бөліміндегі осы ... үшін ... ... ең ... ... ... мөлшерінен
аспауы керек.
Үкімдердің жиынтығы бойынша бас ... ... ... жаза 25 ... ... ... Егер үкімдердің жиынтығында осы
Кодекстің 58-бабының төртінші бөлігінде аталған қылмыстардың біреуін болса
да жасаған деп ... үкім ... ... бас ... айыру
түріндегі үкімдер жиынтығы бойынша түпкілікті жаза 30 жылдан аспауы керек.
Үкімдердің жиынтығы бойынша түпкілікті жаза қайта жасалған ... ... ... да, ... оның ... ... бойынша тағайындалған
жазаның өтелмеген бөлігінен де артық болуы тиіс.
Үкімдердің жиынтығы бойынша жаза тағайындау кезінде ... ... қосу осы ... 58- ... ... ... ... жинақтап тағайындаған ақырғы жаза жаңа істелген қылмысқа
тағайындалған ... да, ... ... үкім ... ... ... бөлігінен де артық болуы керек[35].
Бірнеше үкім бойынша жаза өтеу мерзімі соңғы қылмысы үшін ... ... ... ... Үкімдерді жиынтықтап қосқанда
жазаның жалпы мерзімі егер ол бас ... ... ... ... сол ... ... ең ұзақ мерзімнен аспауы қажет. Бас
бостандығынан айыру түріндегі жазаларды қосқанда жазаның ... ... ... ... ... ал заң ... бас бостандығынан айыру жазасы 20 жылдан
артық мерзімге тағайындалған қылмыстар бойынша- немесе өлім ... ... бойы бас ... ... ... ... қылмыстар істегені үшін
жазаның жалпы мерзімі 30 жылданаспауы тиіс.
Қылмыстық кодекстің 61- бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... немесе толық қосу кезінде бас
бостандығынан айырудың бір күніне:
а) қамаудың немесе тәртіптік әскери бөлімде ... бір ... бас ... ... екі ... ... жұмыстарының немесе әскери қызмет бойынша шектеудің үш күні;
г) қоғамдық ... ... 8 ... ... ... салу белгілі бір лауазымда болу немесе белгілі бір қызметпен
айналысу құқығынан айырылу, арнаулы, ... ... ... ... ... ... ... біліктілік сыныбынан және
мемлекеттік наградаларынан айыру, сондай-ақ мүлікті тәркілеу, ... ... ... мен ... ... қамаумен, тәртіпті әскери
бөлімде ұстаумен, бас бостандығынан ... ... ... жеке ... бір ... ... немесе белгілі бір қызметпен айналысу
құқығынан айырудың, түзеу жұмыстарының, ... ... ... ... ... ... қамаудың, тәртіптік әскери бөлімде ұстаудың, бас
бостандығынан айырудың мерзімі айлармен және ... ал ... ... мерзімі сағатпен есептеледі[36].
Үкім заңды күшіне енгенге дейін қамауда ... бас ... ... ... ... ... ұстау түріндегі жаза мерзімінің бір
күніне бір күн есебімен, бас бостандығын шектеу түрінде ұстауға- екі күнге
бір күн, ... ... мен ... қызмет бойынша шектеуге- үш күнге бір
күн, ал қоғамдық жұмыстарға тарту ... ... ... ... 8 ... ... ұсталған бір күніне есептеледі.
Сот үкімі заңды күшіне ... ... ... ... ... ... мен
Қазақстан Республикасы шегіне тыс жерлерде жасалған қылмыс үшін ... бас ... ... ... өтеу ... адам осы
кодекстің 8- бабының негізінде ұстап берілген жағдайда бір күнге бір ... ... ... дейін қамауда ұстауға, сотталушы адамға айыппұл, белгілі
бір лауазымда болу ... ... бір ... айналысу құқығынан айыру
түріндегі жазаны тағайындау кезінде сот қамауда ұсталған мерзімді ескере
отырып, тағайындалған жазаны ... ... оны осы ... ... ... жасағаннан кейін психикалық аурумен науқастанған ... ... ... ... ... ... жаза мерзіміне
есептеледі.
Белгілі бір қылмыс үшін көзделген жазадан гөрі жеңілірек жаза тағайындау
Заңда белгіленген жазаның түрі мен шегінен ... тек ... ... ... ... ғана орын ... Бұл қылмыстық заңда
көрсетілгеннен гөрі жеңілірек жаза тағайындауға мүмкіндік ... 55 ... ... ... мен ... ... ... байланысты ерекше мән-жайлар және әрекеттің қоғамдық қауіптілігі
дәрежесін едәуір азайтатын ... да ... ... кезде; сондай-ақ
топтық қылмысқа қатысушы топ жасаған қылмыстарды ашуға белсене жәрдемдескен
кезде жаза осы Кодекстің ... ... ... ... ... ... ... төмен тағайындалуы мүмкін, не сот жазаның осы ... ... ... ... тағайындауы не міндетті жаза ретінде
көзделген қосымша жаза ... ... ... деп ... ... Жоғарғы Соты Пленумының 2007 жылғы 30 сәуірдегі «Қылмысқа жаза
тағайындаған кезде соттардың заңдарды ... ... №1 ... ... ... ... жазаны осы қылмыс үшін тиісті бапта (бап
бөлігінде) ... ... ... ... немесе қылмыс дәрежеленген ҚК
бабының (бап ... ... ... ... неғұрлым жеңіл
түрін тағайындау немесе міндетті түрде ... ... ... қолданбау
тек, әрекеттің қоғамдық қауіптілігі дәрежесін едәуір азайтатын ерекше мән-
жайлар анықталған жағдайда, сондай-ақ топтық қылмысқа ... топ ... ... ... жәрдемдескен жағдайда ғана мүмкін болады[37].
Жазаны жеңілдететін ... ... да, ... мән-жайлар деп танылуы
мүмкін. Сот ҚК-тің 55-бабын қолданғанда, іс бойынша анықталған ... ... деп ... және ... ... жеке басы ... ... бірге негізге алғанын үкімде көрсетуге міндетті.
Шартты түрде соттау
Егер түзеу жұмыстары, әскери қызмет бойынша ... бас ... бас ... ... ... тәртіптік әскери бөлімде ұстау
жазасын тағайындағанда сот сотталған ... ... ... түзелуі мүмкін
деген қорытындыға келсе, ол ... ... ... деп ... ... ... соттау тағайындалған кезде сот сотталған адам мінез-
құлқымен өзінің ... ... тиіс ... ... ... ... бір ... үш жылға дейінгі ұзақтықта тағайындалады. Басқаша
айтқанда, шартты түрде ... ... ... бір ... қоя ... оған
тағайындалған жазаны нақты өтеуден босату. Шартты түрде ... ... ... бір ... ... ... қойылады. Олар мыналар:
шартты түрде сотталған адамның ... ... ... ... мемлекеттік органдарға хабарламай тұрақты тұратын, жұмыс істейтін,
оқитын жерін ... ... бір ... бармау, маскүнемдікпен,
нашақорлықпен, уытқұмарлықпен, соз ауруларынан немесе ВИЧ емделу курсынан
өту, отбасына материялдық көмек көрсету. Сот шартты ... ... ... ... септігін тигізетін басқа да міндеттерді орындауды да жүктей
алады.
Шартты түрде сотталған адамның мінез-құлқын ... оған ... ... ... ... ал әскери қызметшілер жөнінде
әскери бөлімдер мен әскери ... ... ... ... ... ... бойынша сынақ мерзімі ішінде сот шартты түрде
сотталған адам үшін ... ... ... ... ... ... не ... мүмкін. Шартты жазаға сотталған ... ... ... ... ... ... ... Қосымша жазалардың
тізбесін Қылмыстық кодекстің 39 бабының 2- бөлігінде көрсетілген. Шартты
жаза сотталғанда ... ... жаза ... ... ... ... заңда шартты түрде соттаудың күшін жою немесе сынақ мерзімін
ұзартудың тәртібі де көрсетілген. Қылмыстық кодекстің 64 ... ... ... күшін жоюдың және сынақ мерзімін үзартудың түрлі негіздері
көрсетілген:
1. Егер щартты түрде сотталушы сынақ мерзімі ... ... ... ... ... ... мінез-құлқына бақылау жасауды жүзеге
асыратын органның ұсынысы бойынша сот шартты түрде ... ... ... сотталған адамнан соттылықты алып тастау туралы қаулы ете ... ... ... ... ... ... сынақ мерзімінің кем дегенде
жартысы өткен соң күші жойылуы мүмкін.
2. Егер ... ... ... адам ... сот жүктеген міндеттерді
орындаудан ... ... сол үшін ... әкімшілік жаза салынған қоғамдық
тәртіпті бұзса, сот осы баптың ... ... ... ... ... ... ... ұзарта алады, бірақ ол бір жылдан аспауы керек.
3. Шартты түрде сотталған адам сынақ ... ... ... сот ... ... ... әдейі орындамаған, сол сияқты ... ... ... ... жағдайда сот осы баптың бірінші
бөлігінде аталған ... ... ... шартты түрде сотталушының күшін
жою және сот үкімімен тағайындалған жазаны орындау туралы қаулы етеді.
4. Шартты түрде сотталған адам сынақ мерзімі ... ... ... ... ... ... қасақана қылмыс жасаған жағдайда шартты түрде
сотталудың күшін жою, немесе оны сақтау туралы ... сот жаңа ... жаза ... ... шешеді.
• Шартты түрде сотталған адам ... ... ... орташа ауырлықтағы
қасақана қылмыс, ауыр немесе аса ауыр қылмыс жасаған ... сот ... ... ... ... оған осы Кодекстің 60-бабы бойынша жаза
тағайындалады. Шартты жазаға сотталған адам ... ... ... ... ... істемесе ол сотталмаған адам деп танылады. Қазіргі Қылмыстық
кодекстің 84бабында кәмелетке толмағандарды ... ... ... ... ... босату көзделгенін айту керек. Онда жазаны өтеуден шартты
түрде мерзімінен бұрын босату кәмелетке толмаған жаста қылмыс ... ... ... немесе түзеу жұмыстарына сотталған адамдарға:
• Кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін сот тағайындаған ... ... ... ... Ауыр ... үшін сот ... ... кемінде жартысын;
• Аса ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жаза мерзімінің кемінде ... ... ... ... ... мүмкіндігі айтылған. Қазақстан
Республикасы Жоғарғы сотының 2007 ж. 30 ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде соттаудың, әдетте,
бұрын сотталмаған, жеңіл ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Шартты жаза ауыр ... ... ... егер ... ... қылмыскер еместігі
анықталса, сонымен қатар оның жеке басына берілген мәліметтер мен ... ... ... жаза ... кезде ҚК-тің 63-бабының
ережелерін қолдануға негіз бола алған жағдайда ғана қолданылады.
Сот шартты ... ... тек ... ... ... жазалардың
түрі (түзеу жұмыстары, әскери ... ... бас ... ... ... ... ... тағайындалған жағдайда ғана
қолданылады. ҚК-тің 63-бабын қолданып жаза тағайындаған ... ... ... ... да, ... ... ... үкімі күшіне енген
күннен бастап орындалуға жатады[39].
Шартты жаза ... ... сот ... бір ... оның ... 63-бабының 3-бөлігінде көрсетілген және оның ... ... ... ... ... ... ... Сынақ мерзімі
ішінде шартты түрде сотталушының мінез-құлқын бақылайтын органның ұсынысы
бойынша сот ... ... ... ... не ... жоюы ... мүмкін. Шартты сотталуы туралы қаулы шығарған кезде ... оның ... ... ... ... ... немесе
әкімшілік құқық бұзушылық, жаңа ... ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкіншілігі туралы түсіндіруге
міндетті.
Қазіргі қылмыстық кодекстің 84 бабында кәмелетке ... ... ... ... ... ... босату көзделгенін айту керек. Онда
жазаны өтеуден шартты түрде мерзімінен ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыруға немесе түзеу ... ... ... орташа ауырлықтағы қылмысы үшін сот тағайындаған жаза
мерзімінің кемінде үштен бірін;
Ауыр қылмысы үшін сот ... ... ... ... ауыр ... үшін сот ... жаза ... кемінде үштен екісін
нақты өтегеннен кейін қолданылу мүмкіндігі айтылған.
Егер сот кәмелетке толмаған сотталған адамның ... ... ... ... ... ... онда ол ... кодекстің 63-
бабына сәйкес шартты түрде соттауды қолдануы мүмкін.
2.2 Жазаны жеңілдететін мән жайлардың қылмыстық-құқықтық
сипаттамасы
Қазақстан Республикасының заң талаптарына ... ... ... ... жаза ... кезінде соттар қылмыстық жауаптылық пен ... ... мен ... ... Қылмыстық жауаптылық пен
жазаны жеңілдететін мән-жайларды ескеру қылмыс ... ... ... ... жаза тағайындауға қатысты бөлігі бойынша ... ... ... жаза тағайындау кезінде заңда көзделгеннен
гөрі неғұрлым жеңіл жаза тағайындауға құқылы.Қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ... ... ... ... ... ... ... 1-бөлімінде көрсетілген. Онда қылмыстық жауаптылық
пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар деп – ... жеке ... және ... ... ... ... қылмыс құрамынан тысқары тұратын қылмыс пен
қылмыскердің қоғамға ... ... және оның ... ... ... төмендететін түрлі факторларды түсіну қажет. Жасалған
қылмыста жеңілдетілген жағдайлардың бар болуы, бап ... ... ... түрін тағайындауға, ... ... ... ... ... не ... соттауды қолдануға мүмкіндік
береді[40]. Қылмыстық кодекстің 53-бабының 1-бөліміндегі тізімді ... ... ... ... ... ... ғана емес,
сонымен бірге кінәлінің жеке басына қатысты ... де ... ... ... ... кодекстің 53-бабының 1-бөліміндегі қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлардың үлгі тізбегі ғана берілген
өйткені, жаза тағайындағанда қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... да мән-жайларды да соттың еске алуына болады[41].
Қылмыстық ... пен ... ... ... – қылмыстық
әрекетке, қылмыскердің жеке басына тікелей немесе жанама қатысты ... ... және ... сәйкес қылмыстық жауаптылық пен жазаға
ықпал ететін қылмыс құрамының шегіндегі және оның шегінен тыс жағдайлар ... ... ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-
жайларды арнаулы заң ... ... ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды қылмыс
құрамының элементтеріне қарай бөлген [30, 25 б.], ал Н.Ф.Кузнецова ... да ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-
жайларды 1. Қылмыскердің жеке ... ... ... мән-жайлар; 2.
Қылмыстық әрекетті сипаттайтын, яғни оның объективтік және ... ... ... деп екі ... ... ... ... бөлігі қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... мен жағдайларына байланысты бөледі. Қылмыстық
жауаптылық пен жазаны ... ... ... ... және ... жеке ... ... қауіптілік дәрежесін
сипаттайтын жағдайларға және тек қылмыскердің жеке басын ғана ... ... ... [32, 7 б.]. Кейбір ... ... пен ... ... мән-жайларды: қылмыскердің жеке басын
сипаттайтын және іс-әрекеттерді ... деп ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайларды екі
түрге бөледі: объективтік жақ және ... ... ... ... ... ... [33,104 б.]; В.И.Ткаченко қылмыстық жауаптылық пен
жазаны ... ... ... ... ғана ... жеке ... ... және жасаған қылмыстың қоғамға
қауіптілік дәрежесін сипаттайтын жағдайларға байланысты топтастырады ... б.]. ... заң ... ... ... қылмыстық жауаптылық
пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды белгілі бір топтарға ... ... В.Д. ... ... ... келе [35, 12б.] онда біз
қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... ... ... ... болады:
1) тек қылмыстың өзін ғана сипаттайтын мән жайлар;
2) тек қылмыс жасаған кінәлінің жеке басын ғана сипаттайтын мән-жайлар;
3) қылмысты және кінәлінің жеке ... ... ... ... пен ... ... ... ескерудің
маңыздылығы тек арнаулы заң әдебиеттерінде ғана емес, сонымен ... Сот ... ... да ... табады. Нақтылы істер
бойынша соттар жаза тағайындағанда әрқашанда Қылмыстық Кодекстің ... ... ... ала ... ... ... Ерекше
бөлімінің тиісті бабтарындағы санкцияның шегінде жаза тағайындайды. Бірақ
та, тек осы ... ... қана ... ... да ... ... ... да дұрыс болады. Сондықтан Қылмыстық Кодекстің ... ... ... ... заң шығарушы қылмыс құрамының
шегінен шығатын басқа да мән-жайларды айтады[42]. Осы жерде ... ... ... ... ... ... көрсетіп кетсек, 1997
жылы өзінің көршісімен ұрысып қалып қасақана көршісінің денсаулығына жеңіл
жарақат келтіріп, азамат ... ... ... ... сот үкім шығарар алдында істің мән-жайын толық, объективті қарап
шығып, жеңілдететін мән-жай ретінде оның жасымен ... және ... ... ауырлықтағы қылмыс екендігін ескере отырып,( сол кезде
Н.Кармыковтың жасы 65 жаста болатын.) Сот ... ... ... ... ... ... [36,13 ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөліміне сәйкес, қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайлар
деп мына ... ... ... ... ... ... тоғысуы салдарынан алғаш рет кішігірім
ауырлықтағы қылмыс жасау;
б) айыпкердің ... ... ... ... жас ... ... ... жасағаннан кейін зардап шегушіге тікелей медициналық және
өзге де ... ... ... ... ... мүліктік залал мен
моральдық зиянның орнын өз еркімен толтыру, қылмыспен келтірілген ... ... өзге де ... жеке басындық, отбасылық немесе өзге де ауыр мән-жайлар ... не жаны ... ... қылмыс жасау;
ж) күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу салдарынан не материалдық,
қызметтік немесе өзге де тәуелділігі ... ... ... ... ... құқықтық дұрыстығының шартын бұзу, аса
қажеттілік қылмыс ... ... ... ... ... бұйрықты немесе
өкімді орындау жағдайында қылмыс жасау;
и) қылмыс жасау үшін түрткі болып табылған жәбірленушінің заңға ... ... ... ... шын ... ... ... мойындап келу, қылмысты ашуға, қылмысқа
басқа қатысушыларды әшкерелеуге және қылмыс жасау нәтижесінде ... ... ... жәрдемдесу.
Қылмыстық заңда сонымен қатар жеңілдететін мән-жай ретінде ... ... ... ... ... ... ... құрамдарына жатқызуға тыйым салады[43]. Мысалы, Қазақстан
Республикасының Қылмыстық ... ... ... яғни ... ... шығу ... жасалған кісі өлтіру қылмысы бойынша жаза ... сот ... ... ... ... ... ... “з” тармақшасына жеңілдететін мән-жай ретінде сілтеме ... ... ... ... ... шығу Қылмысты Кодекстің ... ... ... ... ... ... ... және екінші рет
жеңілдететін мән-жай ретінде ... ... ... Ал ... ... ... ... бойынша, яғни қажетті қорғаныс
шегінен шығу кезінде жасалған кісі өлтіру қылмысы бойынша жаза тағайындау
кезінде ... ... және онша ... емес жаза ... ... де заң ... бұл мән-жайды ескеруге тыйым салады.
Қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайларды есепке алу
соттарға мына төмендегідей құқықтарды береді:
а) ... ... ... ... ... ... түрін қолдануға;
б) Қылмыстық Кодекстің сол қылмыс ... ... ... ең аз ... соған жақын мерзім тағайындауға;
в) Қылмыстық Кодекстің 55-бабын пайдаланып, сол ... ... ... жаза ... ... түрде соттауды немесе ... ... ... ... енді ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 53-
бабының 1-бөліміндегі ... ... пен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөлімінің “а” тармақшасы ... ... ... пен ... ... ретінде – Мән-жайлардың кездейсоқ тоғысуы салдарынан
алғаш рет кішігірім ауырлықтағы қылмысты айтамыз.
Кішігірім ауырлықтағы қылмыстарға ... ... ... ... сәйкес, жасаған қылмыс үшін ең ауыр жаза екі жылға бас
бостандығынан айырудан аспайтын қасақана жасалған әрекет, сондай-ақ ... үшін ең ауыр жаза бес ... бас ... ... ... жасалған әрекеттер жатады. Мұндай қылмыстарға мысалы, қылмыстарды
жасыру қылмысы бойынша (Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 363-
бабы), мұндай қылмыстарға айыппұл ... жаза ... не ... ... екі ... бас ... ... жазаланады. Кішігірім
ауырлықтағы қылмыстарды жасау,қылмыстық жауаптылық пен жазаны ... ... ... егер де ... ... бірінші рет жасалған
болса. Соңғысы фактілі негізде ... ... ... ... де ... фактілі тұрғыда екінші рет қылмыс жасаса, бірақ та ... ... ... ... ... өтіп кетсе, сондай-ақ оның
соттылығы ... сот оның ... ... ... ... ... рет деп танып, қылмыстық жауаптылығын жеңілдететін мән-
жайлар деп ... ... ... ... бұл ... ... мән-жайға жатқызу үшін біріншіден, қылмыс алғаш рет істелуі,
екіншіден Қазақстан Республикасының ... ... ... ... көрсетілгендей, ол қылмыс онша ауыр емес ... ... ... ... ... ... тоғысуы салдарына
байланысты істелуі керек [37, 90 б.]. Қазіргі заң талаптарына сәйкес адам
бұрын ... ... ... және ... ... ... үшін жауаптылыққа
тартылудың заңда көзделген мерзімдері өтіп кетсе, сондай-ақ ... ... ... ... ол адам бұрын жасаған ... ... ... ... ... жағдайда ол адамға қатысты бірінші
рет қылмыс ... деп ... Ал ... ... тоғысуы
салдарынан қылмыс жасауына қылмыс жасауға алдын-ала дайындықтың болмауы,
қылмысты табан астында немесе ... ... ... ... Ал ... ... тоғысуы салдарынан дегеніміз – ... адам ... ... ... ... және кінәлі адамның қылмыстық іс-әрекетіне
себеп болған және әсер еткен ... ... ... ... ... ... су тасқыны, өрт, жер сілкінісі нәтижесіндегі қолайсыз мән-
жайларды жатқызуға болады[44].
Жаңағы біз жоғарыда ... ... үш ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жайларға маңызды болып табылады.
Қылмысты бірінші рет жасауы – ... ... адам ... мүлдем қылмыс
жасамаған болса немесе ол бұрын қылмыс жасағанымен жауаптылыққа ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 69-бабы),
айыптау ... ... ... мерзімі (Қазақстан Республикасының
Қылмыстық Кодексінің 75-бабы) өтіп ... ... ... ... үшін ... тәртіппен соттылығы алынған не өтелген болса (Қазақстан
Республикасының ... ... ... ғана ... ... ... кездейсоқ тоғысуы салдарынан қылмыс жасау – бұл істің нақты
барлық жағдайларын тексеріп, зерттеу негізінде ... ... ... ... ... ... ... әсер еткен және итермелейтін
объективтік және субъективтік факторларды да түсіну қажет. М.Н. ...... ... тоғысуы салдарынан деп кінәлі адамды қылмыс
жасауға итермелеген, ... оның ... сай ... ... ... ... таниды [38, 204б.]. Сонымен мән-жайлардың
кездейсоқ тоғысуы салдарынан жасалған қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... әрекеттер; кінәлі адам қылмыс жасағанда оның
қоғамға қауіптілік дәрежесін толық түсінбеуі; кінәлі адамның қылмыстық ... ... ... ... ... тап болуы және оның қылмыстық
іс-әрекеттерді жасағанда оның еркінен тыс ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау және тағы да басқа
да жағдайлардың әсерінен қылмыс ... ... ... ... ... 53-бабының 1-
бөлімінің “б” тармақшасы бойынша қылмыстық жауаптылық пен ... ... ...... ... толмауы. Айыпкердің
кәмелетке толмауы және жасы кәмелетке толмаған ... ... ... ... Бұл ... ... пен ... жеңілдететін мән-
жайға негіз болып, жасы кәмелетке толмағанның психикасының ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың
өмірге деген жақсы мен жаманға деген ... ... ... ... ... ... олардың ортасы қатты әсер етеді. Бұл ... жасы ... ... әлі жетіліп, қалыптаспағандығы
жастықтың салдарынан ... ... ... ... еске алынып,
олардың кәмелетке толмай қылмыс жасауы ... ... пен ... мән-жай ретінде танылады. Осы жерде кәмелетке жасы толмаған
деп – қылмыс ... ... он төрт ... ... ... та он сегіз жасқа
толмаған адам табылады. ... ... ... ... ... Бұл орайда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумы
қаулысында ... ... жасы ... ... жаза тағайындағанда
олардың қылмысын өте ... ... ... ... ... жаза ... немесе жазаға жатпайтын ... мәні ... ... қолдану туралы бірнеше ұсыныстар берген[45].
Аталған қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жайды былайша
түсіндіруге болады. Кәмелетке жасы ... ... ... ... даму ерекшеліктеріне байланысты қажетті өмірлік тәжірибелерге
толық жеткілікті дәрежеде ие бола ... ... да олар ... ... ... ... ... есеп бере алмайды.
Кәмелетке жасы толмағандар олар көбінесе ... ... ... болады. Сонымен қатар олардың жасаған қылмыстары ... аз ... ... ... ... олар ... ... қаншалықты қауіпті екенін толық ... ... ... ... көбінесе олардың әлі ... ... ... ... кино ... ... ... алады [39, 112 б.].
Мельников Ю.Б.-ның пікірі бойынша ... ... ... ... ... пен жазаны жеңілдететін мән-жай ... ... ... ... Кәмелетке толмағандар физикалық жағынан әлсіз, ... ... ... ... сонымен қатар олар өздерінің іс-
әрекеттерінің қоғамға қауіптілік ... ... ... ... ... қарағанда көп еліктегіш болып келеді және оларды тез ... ... ... ... ... жасы толмағандарды тез түзетуге
және тәрбиелеуге де болады деп айтады [40,76 б.]. ... 14 пен 17 ... ... жеке тұлғаның өмірлік тәжірибе жинау, білім алуы, жоғарғы
оқу орындарына түсуі үлкен маңызға ие. Өйткені, бұл жас ... ... ... ұшырауы мүмкін, сондықтан да оқу, білім алу ... ... ... сақтандырады. Бірақ та, кәмелетке ... ... ... ... ... ... жасы толмағандық
жағдайын қылмыстық жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... бермейді, сонымен бірге кәмелетке жасы толмаған
қылмыскердің қылмыс жасауындағы ниеттерінде қылмыстық ... ... ... мән-жай ретінде ескерілмейтіндігі белгілі болды ... б]. Тағы да бір ... ...... жасы толмағанды қатал
жазалаған сайын оның кәмелетке толмағандығы қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін ... ... ... аз ескеріледі екен. Бұл көрініс
соттарға міндетті түрде барлық кәмелетке жасы толмағандардың ... ... ... ... ... “б” тармақшасын ... ... Жасы ... ... ... тартқан кезде, егер олар кішігірім немесе орташа
ауырлықтағы қылмыс ... ... ... ... ... мәжбүрлеу
шараларды қолданылуы мүмкін. Мұндай ... ... ... болады: Ескерту; ата-аналарының немесе олардың заңды өкілдерінің
не мамандырылған мемлекеттік органдардың ... ... ... ... толтыруға міндеттеу; кәмелетке жасы ... ... ... ... ... белгілеу және демалысынан шектеу;
кәмелетке жасы толмағандарға арналған арнаулы тәрбиелеу немесе ... ... ... Жаңа ... ... ... VI - бөлімінде кәмелетке толмағандардың ... ... ... Онда ... ... жаза түріндегі қылмыстық
жауаптылығының мәселелері, жаза тағайындаудың ерекшеліктері, жазадан босату
мәселесі, тәрбиелік ықпал етудің мәжбүрлеу шаралары және ... ... жасы ... ... ... мерзімінен бұрын босату, ескіру
мерзімі мен олардың ... ... және ... ... ... 18 және 22 жас аралығындағы адамдарға қолданудың
заңдылық шектері қарастырылған[46].
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... заңдылықтың сақталуы туралы” Қаулысында ... жаза ... ... ... ... ... оларға
қылмыстық жазалардың тек Қылмыстық Кодекстің 79-бабында көзделген түрлері
ғана ... ... ... ... алу ... және ... мен көлемдері сол бапта белгіленген шектерден аспауы тиіс деп
көрсетілген [42,18 б.]. Сонымен қатар ... ... ... ... және 81-баптарында белгіленген мән-жайларды ... алу ... және ... ... ... ... ... жасы
толмаған тұлғаның ісінің мән-жайы мен жеке басын есепке ала отырып, ... ... ... ... 82-бабында көзделген
тәрбиелік ықпал етудің ... ... ... ... ... көрсеткен. Сонымен кінәлі адамның жасы ... ... ... ... ... мынадай: белгілі бір
қызмет түрімен айналысу құқығынан айыру; қоғамдық ... ... ... бас ... шектеу; бас бостандығынан айыру жазалары
көзделген. Кәмелетке жасы толмағандарға жаза түрлерінің бәрі ... ... өлім ... тағайындалмайды, бас бостандығынан айырудың ең
жоғарғы мерзімі – 10 жыл, ал түзеу ... ... ең ... мерзімі – 1
жылға дейінгі мерзімге тағайындалады. ... ... ... 2004 ... 9 желтоқсанындағы №10 Заңы бойынша ... ... ... “д” ... ... жазасы алынып
тасталды[47].
3.Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөлімінің “в” ... ... ... ... пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде - Жүктілік – Қылмыстық ... пен ... ... ... бұл ... ... заң ... принципін
басшылыққа ала отырып, ана мен баланың мүддесін қорғайды. Жүкті ... ... ... ... пен ... ... ... – осының айғағы. Жүктілік ... әйел ... ... ... ... ... байланысты мұндай жағдайларда
олардың өздерін ұстауы кеміп, ашуланшақ, міншіл, кінәмшіл күйде ... ... заң ... ... ... ... жүктілік жағдайында жасауы
емес, жүктіліктің өзін қарастырады. Заң ... ... ... жеңілдететін мән-жай ретінде ол жүктілік жағдайында ... ... ... ... ... қылмыс жасағаннан кейінде жүкті болып
қалған жағдайын да жаза тағайындағанда ... ... ... ... ... ... жүкті әйелдің физиологиялық және
психологиялық ... ... ... та кейбір авторлар мысалы
Н.О.Дулатбековтың ... ... ... ... жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде қылмыс жасағаннан кейін жүкті болуы ... ... ... ... ... ... керек дейді. Бірақ та Гуманизм
қағидасын басшылыққа ала ... ана мен ... ... ... баланың
өмірімен денсаулығын және оның жақсы дамуын ескере отырып, ... [43,12 б.]. ... ... мән-жай деп ... ана мен ... ... ... ... ... ... мына
төмендегі жаза түрлері тағайындалады: Бас бостандығынан шектеу, ... ... ... ... өмір бойы бас ... айыру мен өлім
жазасын жүкті әйелдерге ... ... ... ... физиологиялық
тұрғыдан да психологиялық тұрғысынан да ... ... ... ... ... ... кезінде әйелдің мінезі көңіл-күйі тұрақты емес
жағдайда, тез ашуланшақ, тез ренжігіш, әр нәрсеге сезіктене ... ... Бұл ... ... ... кез ... сыртқы факторларға тосын
іс-қимылдармен жауап беруге итермелейді. Яғни, жоғарыда айтып ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жай ретінде
жүктілік жағдайын емес, нақтылы жүктіліктің өзін таниды[48]. Егер де ... ... ... ... ... ... айналысатын болса
және салауатты өмір салтын ұстанбайтын болып, өзінің ішіндегі ... ... ... қажетті шаралар қолданбай, керісінше қылмыс ... ... ... ... үшін кісі ... ... болса, менің
ойымша жүкті әйелдің жауапкершілігін ... ... ... тану
мүмкін емес.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөлімінің “г” ... ... ... жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде – ... жас ... ... ... ... жасөспірім деп он төрт жасқа толмаған адам танылады. Бұл мән-
жайды ... ... пен ... ... ... ... отбасылық жағдайы және оның жас балаларының тағдырына деген
алаңдаушылыққа, қамқорлыққа негізделген. Осы жерде ... ... ... ... ... болсақ, Алматы қалалық соты азамат О.Те. деген
азаматты қылмыстық жауапкершілікке тартудан босатқан болатын. Ол О.Те өзі
“Дастархан” атты ... ... рет ... ... ... Сонымен
қатар О.Те-нің сол кезде екі жас ... ... сот ... ... ... ретінде қылмыстық істі қысқартып
жауаптылықтан босатылған болатын. Заң бұрыннан бар айыпкердің жеке ... ... ... ... ... толмауы,
жүктілік, сондай-ақ айыпкердің жас балалары болуы қосылды. Бұл белгінің
жеңілдететін мән-жайлар тізіміне ... ... ... ... ... ... айыпкердің іс-әрекетіне жаза тағайындаған кезде жаза
оның отбасының немесе оның ... ... ... ... тигізетіндігін ескеруге де міндетті. Әрбір осындай жағдайда сот
жауаптылықты және даралаған ... ... ... түрі мен ... туралы
мәселені шешкен кезде аталған мән-жайдың маңызын салмақтауға ... ... ... пен ... ... ... болуы айыпкерге
неғұрлым жеңіл жаза тағайындауға немесе айыпкердің жазасын өтеуін кейінге
қалдыруға негіз болуы ... ... ... ... ... жас ... ... ең бастысы жас балалар кінәлі адаммен, яғни, айыпкермен бірге
нақтылы ... ... ... ... ... ... ... қарамастан
жас балалары айыпкердің асырауында болуы керек. Айыпкерге қылмыстық жаза
тағайындаған ... оның ... ... ... жас ... ... ... керек. Сонымен қатар тағы бір ... ... ... адамның жас балалары бола тұрып өзінің балаларымен ... ... және ... балаларына деген тәрбиелік міндеттерін атқаруға
ат салыспаса, жас балаларын қылмыстық мақсатқа ... ... ... өз
балаларына деген көзқарасы дұрыс емес қатыгез болса, қоғамға ... ... ... ... сот мұндай жағдайда жаза тағайындау кезінде
жеңілдететін мән-жайлар ретінде ескеруге тиісті емес.
5. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ның ... “д” ... ... ... ... пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде – Қылмыс ... ... ... ... ... және өзге де ... ... қылмыс салдарынан
келтірілген мүліктік залалмен моральдық зиянның орнын өз ... ... ... ... ... ... өзге де ... айыпкердің іс-әрекеттерін түрлі жағдайларда түсінуге болады.
Жәбірленушіге жаны ... ... ... ... ... ... ... деп есептеуінен
және істеген әрекеттеріне шын ... ... ... және ... ... болуы мүмкін. Қылмыс жасалғаннан кейін ... ... ... және өзге де ... көрсету ол келесідей
жағдайларда көрініс ... ... ... ... жасағаннан кейін айыпкер
адам жәбірленушінің қанын тоқтатуға көмектесуі ... ... ... ... ... ... әлде өзінің жәбірленушіні
ауруханаға жеткізуі және т.б. ... ... ... Ал ... салдарынан
келтірілген мүліктік залал мен моральдық зиянның орнын өз еркімен толтыруы
ол мүліктік ... өз ... ... ... ... ... ... болған қоғамдық қатынастарды толықтай немесе ішінара
жартылай ... ... және де ... ... ... арыз-
шағым, мәжірбүрлеу түрінде қорғаудан әлдеқайда тез арада жылдам ... ... Ал бұл ... ... ... ... ...
ол мысалы, жәбірленушіден кешірім сұрауы әлде моральдық шығындарды ... бір ақша ... ... анықталады. Қылмыспен келтірілген
зиянды жоюға бағытталған өзге де іс-әрекеттерге жатуы ... оған ... ... ... яғни жұмысшы адамды заңсыз түрде орнынан ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 148-бабы) оны
қайтадан ... ... ... ... ... болады. Өйткені,
оны жоғары жалақылық жұмысқа қабылдауы оның шығындарының орнын толтырады
деуге болады. Қылмыспен келтірілген кез ... ... ... мен ... ... ... және өзге де зиянды жоюға бағытталған іс-әрекеттер –
бұл мән-жайлардың бар ... ... өз ... ... ... ... ... өз кінәсін азайтуға деген ниеті жөніндегі және ол өз
кезегінде ... ... пен ... ... ... ... ... болады. Нақтылы айтқанда қылмыс жасаған кінәлі адам ... ... ... да өз еркімен қоғамдық қауіпті зардапты жоюға ешкім шектей
алмайды және оны жоюға құқылы ... ... ... пен ... мән-жайды және жазаны жеке даралаған кезде соттар төмендегі
мән-жайларды есепке алуы тиіс:
-Зиянды толықтай немесе ... орын ... ... ... ... ... белгілі болғаннан кейін қалпына
келтіруі немесе алдын ала тергеу сатысында ... не ... істі ... ... қалпына келтіруі;
- Зиянды орын толтыру айыпкердің жақсы ... ... ... ... Ол ... ... адамның шын жүректен өкінуіне, кінәсін мойындап
келуі, қылмысты ашуға белсенді жәрдемдесуге ықпал етуі;
- ... ... ... себептері – ол кінәлі адамның шын жүректен
өкінуі, жазадан қорқуы не ... ... ... үшін істеуі мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-
жайлардың бар болуы және ... ... ... ... ... ... Кодекстің Ерекше бөлімінің ... ... ең ... жаза ... ең ... мерзімінен төрттен үш
бөлігінен аспауы керек[50].
6.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... “е” тармақшасы бойынша қылмыстық ... пен ... ... ... -Жеке басындық, отбасылық немесе өзге де ауыр
мән-жайлар тоғысуының салдарынан не жаны ашығандық себебінен қылмыс ... ... ... жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде
сыртқы факторлардың әсер етуінен кінәлі адамның қарсы ... ... ... ... ... ... қылмыстар көбінесе жеке
басындық, отбасылық және қызметтік қатынастардың ... Жеке ... ... ... ... ... кейінгі кезде
қатты науқастанып қалуы яғни, бұл жерде қылмыс субъектісінің қызметіндегі
ұрыс, жан-жалдың негізінде ... ... ... ... ... негізде де болуы мүмкін. ... ... ... еркек әлде
әйелінің яғни ерлі-зайыптыларының ... ... шөп ... де ... Сонымен қатар кінәлі адамның жақын адамдардың ... ... ... ... және ... адамның төтенше жағдайлардың
негізінде яғни, өрттің кесірінен ... ... ... айталық, кінәлі
адамның өрттің кесірінен үйсіз ... ... - бұл ... ... пен ... ... ... ретінде саналуы үшін және кінәлі
адамның ауыр мән-жайлар тоғысуының салдарынан деп ... үшін ... ... ... ... осы мән-жаймен байланысты болуы керек. Мұндай
жағдайда кінәлі адам өзінің тұрғын-жайынан ... ... ... ... ... ... ... деп ұрласа онда қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде саналуы мүмкін. Ал ... адам өзі ... ... ... ... спирттік ішімдікке немесе
басқа да зиянкес заттарға бола қылмыс жасайтын болса онда заңда қылмыстық
жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... ... Ал
жаны ашығандық себебінен қылмыс жасауы - бұл ... ... ... ... адамына, туыстарына зиян келтіргені үшін кегін алу мақсатында,
сонымен ... ... ... да ... не ... ... адамының пайдасы
үшін қылмыс жасауы болып табылады. ... та бұл ... ... ... ... мен ... ... төмен болуы керек және
нақты себептерінің болуы ... Бұл ... тағы да бір ... ... кінәлі адамның ауыр қалде жатқан яғни, жазылмайтын
аурумен ауыратын адамның өтініш ... ... ... ... бұл ... ... және жан азабынан құтылуы себебінен өтініш жасаған
соң науқастанып жатқан адамды жаны ашығандықтан ... ... ... Мұндай әрекеттерді заңи терминологияда “Эвтаназия” деп атайды,
және де жаны ашығандықтың себебінен қылмыс ... ... ... ... және мұндай қылмыстар өте сирек кездеседі десек те
болады. ... ... ... ... бұл ... мән-жайды қолдану үшін
жаны ашыған адамның нақты ауыр халде жатқан адамның ... азап ... оның ... ... жағдайда ғана қолдануға болады[51].
7. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... ... “ж” ... ... қылмыстық жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде -Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу салдарынан
не ... ... ... өзге де ... ... ... ... жерде қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде ... ... ... ... ... ... ... таңдауға оған зорлық-
зомбылық көрсету нәтижесінде еркінің болмауы яғни, белгілі бір дәрежеде
амалының болмауының ... оның ... ... ... шешім қабылдауы,
ал материалдық, қызметтік және өзге де тәуелділігін (туыстық, жеке ... ... ... және т.б.) ... ... қысым жасау арқылы
жасалатын жағдайлар. ... ... бұл ... ... ... ... жасаған кінәлі адамды ұрып-соғумен, бас бостандығынан
айыруымен сонымен ... оның ... зиян ... ... ... ... ... дегеніміз – ол қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... оған байланыссыз қорқыту арқылы
сипатталады. Мысалы: кінәлі адамға өлтіремін немесе денсаулығыңа ... деп не ... ... және ... ... қадыр қасиетіңді
не ар-намысыңды аяққа таптаймын деп ... ... мен ... ... та ол ... ... амалының жоқтығын көрсететіндей
шындыққа сәйкес болуы керек. Егер де ол адамның күшінің төтеп бере ... аса ... ... болса Қазақстан Республикасының Қылмыстық
Кодексінің 34 және 35-баптары бойынша ... ... ... - ол ... мүмкін егер де тұлға өзін қамтамасыз ету үшін екінші
бір адамнан қаражат алуы яғни, материалдық қаражаттар алып тұру ... ... ... мүмкін ата-анасын, жақын туыс адамдарының қажеттілігі
үшін де және оларды қамтамасыз ету үшін де ақша ... алып ... ... ... тек ... да ... үшін емес, тек өмір сүру
үшін болуы тиіс. Бірақ та ... ... ... ... үшін ... ... одан ақы алып ... автокөлік сатып алу үшін
және де басқа да осындай қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... Ал ... ... ... ... бұл жерде жұмысшысының
бастығына тәуелділігін және т.б. ... ... ... ... ... ... ... және олардың меншік нысанына
қарамастан болады. Сонымен бірге бұл жерде басшысының жұмысшыларына деген
жүріс-тұрыстарына әсер ете алуы мен ... ... Ал өзге де ... ... жағдайлармен салаларда да болуы мүмкін..Олар мысалы, оқушымен
оқытушының арасында, студент пен ... ... ... мен ... арасында және т.б. жағдайлармен салаларда кездесуі мүмкін.
8. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының ... “з” ... ... ... ... пен ... мән-жай ретінде - Қажетті қорғанудың құқықтық дұрыстығының
шартын бұзу, аса қажеттілік қылмыс ... ... ... ... ... ... ... орындау жағдайында қылмыс жасау[53]. Бұл көрсетілген
қылмыстық жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ...... ... ... ... 32, 33, 34, 34-1, 35, ... қарастырылған әрекеттердің қылмыстылығын жоятын мән-жайлардың
заңға сәйкестік шарттарын ... ... ... ... ... қажет.
Бұл мысалы, Қылмыстық Кодекстің 98, 99, 100-баптарындағы адам ... ... ... ... ... ... ... заң осы
Қылмыстық Кодекстің 32-37- баптарының ... ... ... ... ... ... сәйкес шарттарын сақтамаудың
нәтижесінде өздерінің әрекеттері үшін жауаптылыққа тартылады, бірақ та ... ... ... ... ... ... және т.б. жағдайларды
жауаптылықты жеңілдететін мән-жай болып табылады. Рахметов С., Турецкий Н.
олардың жазуы бойынша Қазақстан ... ... ... ... деп айтып түсіндіреді. - Қажетті қорғануға құқық беру ол қылмыскерден
емес, қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... - дейді. Бірақ та, соңғысы әрине көбінесе қылмыс болып табылады
[44, 28 б.]. ... ... ... ... ... және ... бірі болып табылады. Қажетті ... ... ... бола ... ... ... ... кепілі болып табылады. Қоғамға пайдалы әрекет ретінде,
қылмыстың болдырмауын ескерту немесе ... ... ... Қажетті қорғану - әрбір адамның заңды және заңмен көрсетілмеген
әрекеті болып табылады. Себебі ... ... ... ... оған тойтарыс
берудің нысаны болып табылады. Бұл шабуыл жасаушыға қарсы ... ... ... ... Заң ... ... азаматтар – кәсіби немесе өзге де
даярлығын, қызмет жағдайына қарамастан ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... ... ... “Соттар тек қорғаныс пен шабуыл құралдарының
сәйкестігі-сәйкессіздігі ғана ... ... оның ... ... ... қауіптілік сипатын қорғанушының қол сұғушылыққа қарсы
қолданар күші мен мүмкіндігін, ... ... қол ... мен ... ... ... ... басқа да ... ... мен ... ... ... дене бітімі күші, жас
шамасы, қарулардың болуы болмауы, қол сұғушылықтың уақыты мен орны ... ... ... ... деп атап көрсеткен [45, 26 б.][54]. Осы
жоғарыда айтылғандай заң ... ... ... ... ... (кінәлінің) қылмыстық жауаптылық дәрежесін
төмендететін белгілер ретінде қарастырған, сондықтан да ... ... ... шығу ... кісі ... ... ... Кодексінің 99-бабы), қылмыс жасаған адамды ұстау үшін ... ... шығу ... кісі ... (Қазақстан Республикасының
Қылмыстық Кодексінің 100-бабы), денсаулыққа қажетті қорғаныс ... ... ... ... ауыр зиян ... (Қазақстан Республикасының
Қылмыстық Кодексінің 109-бабы), қылмыс жасаған адамды ұстау үшін ... ... ... кезінде денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру
(Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... осы ... ... ... сәйкес өзінен-өзі жаза тағайындау кезінде
қайталап ескеріле алмайды.
9. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... “и” ... ... ... жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай ретінде. Қылмыс жасау үшін ... ... ... ... қайшы немесе адамгершілікке ... ... ... ... пен ... жеңілдететін мән-жай ретінде – кінәлінің
қылмысты жәбірленуші ... орын ... ... ... жала жабу,
қорлау және т.б. құқық бұзушылық сипатындағы әрекеттер немесе ... жат ... ... ... ... ... әрекеттер бір
мәрте немесе жүйелі түрде де жасалуы мүмкін. Алайда заңға ... ... ... ... сот ... ... сәйкес барлық
уақытта анықтап отыруы қажет. Аталған мән-жай жәбірленушінің тарапынан оның
қылмыс жасауына түрткі жасайды. ... ... ... ... сот ... ... оны жұмысына орналастырылған адам сол ... ... ... де ... ... ... түрткі
болады, содан ол оның түрткілеріне шыдай алмай ... ... ... міне ... және ... осыған ұқсас ситуациялар сияқты
жағдайларды заң ... ... пен ... жеңілдететін мән-жай
ретінде есептеуі мүмкін. Соттар қылмыстық жаза ... ... ... ... ... ... ... қылығының сипаты
мен дәрежесінің нақтылығына ерекше назар аударуы қажет. Күш көрсетуден, күш
көрсетемін деп қорқытудан, қорлаудан және басқа да заңға ... ... ... ... ... сот іс ... ... оның ішінде жәбірленуші мен айыпкердің арасындағы өзара қарым-
қатынасын және т.б. жағдайларды ... ала ... ... ... қажет[55].
10. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 53-бабының 1-
бөлімінің “к” ... ... ... ... пен ... ... ... - Шын жүректен өкіну, айыбын мойындап келу,
қылмысты ашуға, қылмысқа басқа ... ... және ... ... ... ... ... белсенді жәрдемдесу – Қылмыстық
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде - Бұл ... ... өте ... және ... ... та ... ... келмейді сондықтан
да олар бөлек аталған. Шын жүректен өкінуі – бұл кінәлі адамның ... ... ... ... моральдық тұрғыдан шын жүректен өкінуімен
сипатталады. Кінәлінің өз кінәсін толық мойындап, ... ... ... және қылмыстың болғандығы жөнінде сонымен қатар қылмыскерлер туралы
шындыққа сәйкес келетіндей етіп ақпарат ... ... [46, 128 ... ашуға, қылмысқа басқа қатысушыларды әшкерелеуге және ... ... ... ... белсенді жәрдемдесу әртүрлі нысанда
көрініс табуы мүмкін. Белсенді жәрдемдесу дегеніміз – қылмысты ... ... ... әшкерелеуге және қылмыс жасау нәтижесінде
алынған мүлікті іздестіруге белсенді жәрдемдесу, қылмыс ... ... ... ... жасырынып жатқан жерін айту т.б. Кінәлінің
мұндай әрекеттері оның ... оған ... ... қылмыстық
жазаны да жеңілдетуге негіз болады.
Айыбын мойындап келу – ол айыпкердің болашақта белсенді қылмыстарды
ашуға, қылмыскерлерді әшкерелеуге, сонымен ... ... ... ... ... ... жәрдемдеспеуіде мүмкін, әлде керісінше де болуы
мүмкін себебі қылмыстар бір-біріне ұқсамайтын әртүрлі ... ... ... та ... айыбын мойындап келудің өзіде жеңілдететін мән-жай
ретінде ескерілуі ... ... ... келуі – бұл кінәлі адамның ... ... ... ... арыз ... ол арыз ауызша болуы мүмкін не
жазбаша болуы мүмкін. Бірақ та бұл ... ... ... ... ... айып ... ... болады[56]. Ал қылмыскерлерді әшкерелеуге,
қылмыскерлерді тауып беруге және іздеуде жүрген қылмыскерлермен ... ... ... ... толық ақпараттар бергенде ғана кінәлінің
басқа қылмысқа қатысушыларды әшкерелеуге және қылмыс жасау нәтижесінде
алынған ... ... ... ... ... болады. Бірақ та
кінәсін мойындап келген адамның көрсетпелері әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы,
қылмыскерлер қаруды қайдан ... ... ... ... және
олардың рөлін, олардың жасырынатын жерлері, сонымен бірге қылмыстық жолмен
табылған мүліктерді қайда жасыратындықтары жөнінде және т.б. ... ... ... ... ... ешкімнің қысымынсыз әсіресе құқық
қорғау органының қысымынсыз өз еркімен беруі тиіс сонда ғана ... ... ... ... ... емес деп тануға куәлік
етеді және оның ... жаза ... оның ... Құқықтық бұзушылықта-жеке жауапкершілік қағидасы
Қоғам әрқашан тәртіпке негізделіп, арқа сүйеп ... ... ... ... ... ол ... ... келешегі болмайды. Мұны
адамдар ежелден-ақ жақсы түсінген. Сондықтан да ... ... ... ... ... де, керісінше қоғамдық тәртіпті бұзуға бейім
азаматтар да аз болмаған. ... ... ... бұзушылық орын ала бастады.
Құқық бұзушылық – қоғам өміріне тән дерт. Адам баласы өмір сүрген ортада ... ... орын ... Бұл ... құбылыс.
Құқық бұзушылық құқықтық нормалар қорғайтын мүддеге нұқсан келтіріп
қоғамның, жеке адамның мүддесіне зиянын ... ... ... бұзады. Құқықтық нормалардың талаптарын орындамау ... ... ... ... ... келеді, белгілі бір игілік,
құнды зат жоғалады, адамның өміріне, денсаулығына, ... ... ... өзіне жүктелген міндеттерді орындаса немесе құқықтары мен
бостандықтарын ... ... ... ... ... да, ... да
пайдасын тигізетіні сөзсіз. Азаматтар заңда белгіленген міндеттерін
бұлжытпай ... ... ... ... ... ... ... өз құқықтары мен бостандықтарын тиімді пайдалана ... ... ... ... ... жағдайларының жақсаруына, халық
мәдениетінің ... ... ... ... әр ... оның ... мен органдары қоғамда
заңдылыққа, құқықтық тәртіпке ... ... ... етеді. Олар
жеке және заңды түлғалардың іс-әрекеттерін катаң бақылап ... ... ... ... ... даму және ... заңдылықтарына ие
белгілі бір қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... барлығы да ортақ қасиетке ие ... бір ... ... ... ... табиғаты мен заңды
нысанын бейнелейтін осындай қасиеттердің жиынтығы ... ... ... ...... ... ... сай, адамның іс-әрекетінің әлеуметтік көрінісі.
Құқық бұзушылық – құқыққа, оның талаптарына қарсы бағытталған ... ... ... ... ... қарап, талаптарынан айналып өту деген
сөз. Әрбір құқық бұзушылық – нақтылы құбылыс. Оны нақты ... ... ... ... жағдайда жасайды. Ол құқық нормаларының қағидасына қайшы
келеді және өзіне тән оның ... ... ... ... ... ... тән жалпы белгілері де кездеседі[57].
Құқық бұзушылықтың екі зияны бар:
1. Құқық бұзушылық – қоғамға зиянды ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл қоғамға зиянды, қауіпті
әрекет, әрекетсіздік заңда құқыққа қайшы ... ... ... ... ... ... ... Құқық бұзушылық – объективтік процесс болып табылады. ... деп ... кез ... ... ... құқықтың қорғайтьш
әлеуметтік игіліктері: жалпы мүдде, қоғамдық тәртіпке қауіп төндіреді. ... ... ... ... қоғамға қауіптілік және зияндылық мәнге ...... ... бұл ... ... ... қоғамға
зияндының бәрі де, құқыққа қайшы болып табылады. Тиісінше, құқыққа ... ... ...... деп саналады. Шындығына келгенде бұл
тұжырымнан екі терістік байқалады:
1. ... ... ... деп саналғандардың бәрі де, қоғамға ... ... ... ... ... барлығы да, құқықтық нормаларға қайшы деп
тыйым салынбаған.
Құқық бұзушылықгың мәні – оны ... ... ... бөліп
көрсететін, басты өзіне ғана тән ерекшеліктерінен тұрады. Алдымен барлық
құқық бұзушылықтың мәні қоғамдық құрылыстың, ... ... ... ... ... Яғни, тек бір ғана әрекеттің қоғамға
қауіптілігі мен ... ... оның ... ... ... ... келтіретін адам әрекетінің белгілі бір түрі ... ... ... ... өмірдің бекітілген тәртібін, олар
қоғамда кең таралған жағдайда ғана қоғамдық тәртіптің қаупіне ... ... ... ... ... деп ... Ол және өзі зиян ... емес, өзі тектес әрекет-
әрекетсіздіктің көптеп орын ... ... Олар өз ... ... өмір сүру ... ... құрылыстың реттілігі мен тәртібін
бұзады, сондықтан да құқық бұзушылықпен күресудің мемлекеттік ұйымдасқан
қызметін қажет ... ... ... ... оның қашанда адам қоғамының
құндылығы, жеке және мүддеге нұқсан келтіруінен ... ... ... ... оның өмір сүру ... ... төндіреді. Құқық
бұзушылықтың қоғамға қауіптілігінің деңгейі түрлі дәрежеде болуы мүмкін.
Мәселен, адамның ... ... ... – өте ... ... Ал ... түсіп, мүлкін ұрлау оған қарағанда жеңілірек дәрежеленеді. Дегенмен,
осы екі әрекет те қоғам үшін өте қауіпті ... ... ... ... ... қоғамның қалыпты өмір сүру жағдайын бұзып, маңызды
қоғамдық қатынастарға ... ... ... де ... ... ... да ... заң бұзушылықтың теріс зардабы – ажырамас белгісі.
Оның көлемі, мөлшері, сипаты түрліше болады[58].
Әрекет-әрекетсіздіктің ... ... ... ... ... қайшылық деп саналады. Ол іс қимылдың белгілі бір түрінің
нышаны ретінде құқық талаптарының саналы ... ... ... ... ... ... ... немесе құқықты теріс пайдалану, яғни
егер оған ... ... ... және оны жүзеге асырған жағдайда, құқықтық
нормалардың санкциясы қолданылуға жатса, бұл құқыққа қайшы ... ... де ... ... салынбаса, құқық бұзушылық болмайды. Адамның
өзінің тұлғалық құқықтарын қолданбауы, оның жеке ... ... ... бұзушылыққа жатпайды. Керісінше, адамның қоғамға,
мемлекет және азаматтардың мүддесіне залал келтіре ... ... ... ... құқықка қайшы әрекет деп саналады.
Құқық бұзушылықты сипаттайтын белгі-нышандар:
1. Құқық ...... оның ... ... жүктеген
міндеттерді бұзу, тыйым салынған әрекеттерді жасау. Яғни бұл адамдардың іс-
әрекеті, қылығы немесе әрекетсіздігі. Адам өзінің іс-әрекеті, ... ... ... қоғаммен, мемлекетпен қарым-қатынасқа түседі. Демек,
құқық бұзушылық адамның мінез-құлқы арқылы байқалады. ... ... ... көрінбеген адамның ой-тұлғасы, сезімдері құқық ... ... ... адам ... ... ... ... таспаға
жазып, суретке түсіруі мүмкін. Адамның ой желісі заңмен реттелмейді. Бірақ
қандай да ... ... ... ... ... ... Олар қашан да ойдың елігінен өтіп, бақылауында ... ... ... дұрыс адамның іс-әрекеті ерік пен ойдың арқасында
жүзеге асырылады ... сөз. Яғни ... ... ... ... жасалатын
ерікті іс-әрекет немесе әрекетсіздік болып табылады.
2. Құқық ... ... ... ... ... нұқсан келтіріп,
қоғамның және адамның мүддесіне зиянын тигізеді, ... ... ... Құқық нормаларының талаптарын орындамау нәтижесінде
құқықтық тәртіп бұзылады, қоғамдық қатынастарға кесел ... ... ... ... зат ... ... ... өміріне, денсаулығына,
рухани сезіміне зиян келтіреді. Зиянның көлемі, мөлшері, түрлі болуы
мүмкін.
Қоғамдық ... ... ... тәсілдері белгілі:
1. Заңдылықты бұзудың ... ... ... ... ... ... зиян келтіруді анықтау.
2. Зиянның түрін, мөлшерін анықтау.
3. Қылмысты жасаған әдісін, уақытын, орнын анықтау.
4. ... ... ... ... және осы іске ... ... жинастыру, толық мінездеме беру.
Қалай болса да заң бұзушылық қоғам үшін зиянды іс-әрекет. Өйткені
жоғарыда айтылғандай жеке ... ... ... ар-намысына, бас
бостандығына), мүлікке, қоғамдық тәртіпке ... ... ... жағдайда
келтірілген зиянның орнын толтыру мүмкін болмайды. Мәселен, кісі өлтіру,
мүгедектікке душар ету, ... ... ... ... ... ... әрқашан да құқық нормаларының талаптарына ... ... да оның ... ... ... және қорғалатын
қоғамдық-қатынастарға қарсы бағытталғандықтан құқықка ... ... ... ... келісті және ол рұқсат берген әрекет, ... ... ... бағаланбайды[59].
Құқық бұзушылық ең алдымен неге қауіп ... ... ... өзге ... ... Дегенмен адамның барлық мүддесі заңмен
қорғала бермейді, сондықтан да оларға нұқсан келтіру әр ... да ... ... ... ... ... бұзушылық ретінде бағаланбайды.
Мәселен, бәсекелестік, біреудің жеке экономикалық мүддесіне залал келтіруі
мүмкін, бірақ бұл құқық бұзушылыққа жатпайды. ... ... ... ... шығарған құқық нормаларына қайшы әрекеттер мен байланысты болады.
6. Құқық бұзушылық құқық субъектісінің кінәлі ... ... ... ... ... деп танылу үшін заңды бұзған адамның ақыл-есі ... ... Есі ... емес ... ... ... жоқ деп ... (әрекет қабілеттілігінің жоқтығы соттың шешімімен анықталады) құқық
нормаларының талаптарын қалай бұзса да жауапқа тартылмайды, себебі, ол ... ... ... одан басқаға зиян келетінін болжай алмайды.
Кінәлі болу үшін адамның есі дұрыс және ... ... ... ... ... Әрекет қабілеттілік деген адамның ез еркімен саналы
түрде ... ... сол үшін ... беру мүмкінділігінің болуы. Кінә –
құқық бұзушының өзінің құқыққа қайшы әрекетіне қатысты психикалық ... ... екі түрі ... ... ... ... ... жасалған қасақаналық. Егер адам өз іс-
әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның қоғамдық
қауіпті зардаптары болуының мүмкін ... ... ... ... ... ... және осы ... болуын тілесе, әрекет тікелей ниетпен
жасалған қасақаналық деп ... адам өз ... ... ... ... ... оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуының мүмкін екенін алдын ала
білсе, осы зардаптардың болуының ... де оған ... ... жол ... ... ... ... әрекет жанама ниетпен жасалған деп танылады.
2. Абайсыздық. Ол менмендік және немқұрайдылықпен жасалады.
Егер адам өз іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) ... ... ... ... ... ... ... бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз
жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне ... бұл ... деп ... ... ... техникалық ақаулықтарын біле отырып ... ... жол ... ... деп ... ал ... апатына кезігеді.
Егер адам қажетті ұқыптылықпен сақтық болғанда ол ... ... тиіс және ... біле алатын бола тұра өз ... ... ... ... болуы мүмкін екенін
болжап білмесе, ... ... ... ... ... ... ... көлігінің техникалық жағдайын тексермейді. Ал ... ... ... ... еді. ... ... жол апаты орын
алады.
Құқық бұзушылық өз жиынтығында қоғамның қалыпты өмір сүру ... ... ... мен тәртібін бұзатындықтан, оған мемлекет
атынан шара ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеу;
- құқық бұзушыны жауапқа тарту;
- құқық ... ... ... ... ... ... шарасын
мемлекет белгілейді. Құқық нормаларының қағидаларын бір ауыздан ... ... ... ... ... мәжбүрлеу арқылы қамтамасыз етіледі.
Егер құқықтық норманың қағидалары бұзылатын болса, ... ... ... ... құқылы.
Заң бұзушыны мемлекет жауапқа тартады. ... ... ... айқындап, әшкерелеу үшін тиісті шаралар қолданады – тергеу
жүргізеді, адамның кінәсі ... ... ... құжаттар жинайды.
Жиналған деректердің барлығын жан-жақты тексеріп, соның нәтижесінде шешім
қабылдайды[61].
Әркез құқық бұзушы өзіне лайық ... ... ... асырады. Ол оның
мүлкіне немесе өз басының бостандығына келетін нұқсан. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... оның орнын толтырады. Көп
жағдайда шара кінәлі ... жеке ... ... Оны бас ... жүріп-тұру еркіндігін шектейді. Осы айтылғандардың құқықтық
жауаптылықтың мақсаты:
- кінәлі адамның зұлымдығын бетіне басып, оның ... ... ... ... ... ... жеке адамға істеген қиянат сұраусыз қалмайтынын, кінәлі
адамның өз басына да күн ... ... ... ... ... адамдарды сақтандыру болып табылады.
Әрекет-әрекетсіздіктің қоғамға зияндылығы және ... ... оны ... сай ... ... қарауға негіз болады. Алайда, бұл
ерекшеліктер құқық бұзушылықты ... ... ... де, ... белгілерін нақтылау қажеттілігі туындайды. Осы мақсатта заң
ғылымында құқықка қайшы ... ... ... ретінде
саралауға негіз болатын элементтердің жиынтығы, яғни құқық бұзушылықтың
заңды құрамы болады: ... ... ... ... ... ... ... объективтік жағы құқыққа қайшы деп саналатын әрекет-
әрекетсіздікті жасау немесе құқық нормаларында көрсетілген құқыққа ... ... ... Қай ... болмасын құқыққа қайшы әрекет-
әрекетсіздік саналы түрде жасалып, әлеуметтік зиянды ... ... ... Ол ... ... ... ... тікелей зиян
келтіруі немесе осындай зиян келтіруге байланысты ... ... ... ... ... ой-өріс, сезім, болжам заң бойынша
объектіге кірмейді. Кей жағдайда ... ... ... ... (балағаттау, жалған сөз) арқылы да зиян келеді.
1. ... ... ... жағының элементіне әрекет-
әрекетсіздікпен келтіретін зиянның арасындағы ... ... ... ... ... Заң ... ... байланыс дегеніміз –
келтірілген зиянның басты және тікелей себебі құқыққа қайшы ... ... ... ... әрекет-әрекетсіздікпен пайда болған
нәтиже арасындағы объективтік байланыс болып табылады. ... зиян ... ... ... ... ретінде көрінеді. Қандай да бір
игіліктің немесе құндылықтың жойылуы, ... ... шек ... ... қол сұғу, олардың субъективті құқықтарын бұзу
т.с.с[62].
Зиян материалдық, физикалық басқа да ... ие ... ... ... ... ... мүддеге де қауіп төндіреді. Іс-әрекеттің
сипаты және одан келген зиян қоғамға қауіптіліктің деңгейін анықтап, құқық
бұзушылықты ... ... ... ... ... ... ... бұзушылық фактісін бекіту үшін ... ... ... мәнге ие бола бермейді. Субъектінің кінәсі оның қоғамға зиянды
салдарын болжаумен байланысты болады. Ал сол ... ... ... ... ғана ... мүмкін болмақ. Демек, ... ... ... ... ... ... байланыс болады. Басқаша
айтқанда, келтірілген зиян жасалған әрекеттің тікелей нәтижесі ... ... ... оның нәтижесі арасындағы
байланыстың қажетті немесе ... ... ... барлық фактілік жағдайын
жан-жақты зерттеудің негізінде ғана бекітіледі.
2. Объект – құқық ... ... ... ... ... ... ... Яғни, құқықпен реттеліп және қорғалатын қоғамдық қатынастар.
Құқық бұзушылық өз іс-әрекетінде құқық тәртібіне қарсы бағытталып, ... бір зиян ... ... оның ... ... мен ... ... болуына сәйкес нақтылы құқық ... ... де ... ... ... ... субъективтік жағын адамның құқық бұзушылықты
жасауға жол ... ... ... ... ... ... ... алып қарағанда барлық құқық
бұзушылық, алдымен кінәнің болуымен ... ... Бұл ... ... ... – құқық бұзушының еркі және санасы арқылы жол
берген кінәлі ... ... ... ... ... оның өз іс-әрекетінің әлеуметтік зиянды
нәтижесін алдын ала болжағандығы немесе болжамағандығына қатысты анықталады
және қасақаналық немесе абайсыздық ... ... ... өз ... қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның ... ... ... ... ... ... болмай қоймайтынын алдын-ала
біледі және осы зардаптардың болуын тілейді. Ал ... адам өз ... ... ... ... ... ... білмеу, бірақ бұл зардаптарды
жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен ... ... ... ... ... пен ... болғанда, ол зардаптарды болжап біле алатын
бола тұра өз іс-әрекетінің қоғамдық қауіпті зардаптарының ... ... ... ... ... кінә (қасақаналық немесе абайсыздық)
адамның ... ... ... ішкі ... ... ... мұнда құқық бұзушылыққа жол берген психологиялық факторлар да
ескеріледі. Барлық ерікті әрекет іштей реттелген және белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... әрекет-
әрекетсіздіктің ниеті мен мақсаты да кіреді. Мұндағы ниет деп ... ... ... жасауға түрткі салатын, ең басты негіз, ал мақсат – құқық
бұзушы жетуге ... ... ... осы ... тани білу ... ... психологиялық ерекшеліктерін ашу және ... ... ... және ... ... ... ... бұзушылықтың субъективтік жағын айқындауға мүмкіндік
береді.
4. Субъект – ... ... бар ... ... тұлға. Егерде субъект
құқық бұзушылық кезінде өзге құқыққа сай жолды таңдау мүмкіндігіне ақыл-
есінің ... ... ... физикалық немесе психикалық
жетіспеушілігінің салдарынан жол ... ... ... ... ... да ... ... деп саналмайды. Құқыққа қарсы әрекеттерді
құқық бұзушылық деп тану үшін заң оның субъектісіне белгілі бір ... Ең ... ... бір жасқа толу керек. Айталық, қылмыстың
жауапкершілік 16 жастан басталады, ... ... ... үшін 14 ... ... 16 жас, ... жауапкершілік 15 ... ... ... ... ... ... ... мен
практикада біркелкі шешілмеген. Құқық бұзушылық субъектісінің ... ... және ... ... алшақтық байқалады.
Қылмыстық құқықта қылмыс субъектісі мен жауапкершіліктің ... ... ал ... ... ... тек құқық бұзушылыққа
жол берген субъект қана тартылып ... ... ... субъект ретінде
адамдардың ұжымын тану мәселесі де күрделі ... ... ... құқық
бойынша бұл сұрақ бір жолмен шешіледі – жауапкершілікке жеке ... ... топ ... ... да, оның ... қатысушысы өзінің
істеген жеке әрекеті үшін жауап береді. Өзге құқық салаларында, бұл тұрғыда
мамандардың пікірі әр түрлі. ... бір тобы ... ... ... ... деп ... екіншілері бұлай санамайды.
Құқық бұзушылықтың ... ... ... бұзушылық қоғамға
қауіптілігінің сипаты мен ... ... екі ... бөлінеді. 1)
Қылмыс. 2) Теріс қылық.
Қылмыс қоғамға ... және ... ... ... ... салынған
айыпты әрекет-әрекетсіздік. Ол қоғамның қалыпты өмір ... ... ... ... ... және ... саяси, еңбектік,
мүліктің және басқа да құқықтары. Қылмыстың заңды сипаты – оларға ... ... салу мен ... ... ... ... ... Қылмысты
заңда көрсетілген, қылмыстың барлық нысандық белгілерін иеленуші құқық
бұзушылық өзінің жеңіл ... ... ... ... ... ... саналмайды.
Теріс қылық дегеніміз – қылмыспен салыстырғанда қоғамға ... ... және ... ... ... ... ... нұқсан
келтіруші құқық бұзушылық[64].
1. Әкімшілік құқық бұзушылық – мемлекеттік басқару саласындағы қоғамдық
қатынастарға зиян келтіретін ... ... жер және ... ... ... ... әлеуметтік қауіпті әрекет-
әрекетсіздік.
Мұндай құқық бұзушылықтар атқару және ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті бұзады (жол ережесін бұзу,
өндірістегі қауіпсіздік ережесін бұзу және т.б.), азаматтардың ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтар тек объектілерінің жалпы сипаты және
мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ғана ... сипатында қолданылатын санкциялармен де ерекшелінеді. Мәселен,
ескерту, айыппұл, ... ... алып қою және ... Тәртіптік құқық бұзушылық қызметтік қатынас саласында бағынушылық
тәртібін бұзуға бағытталатын, ... ... ... ... ... әскери және оку тәртібін бұзып, олардың алдында
тұрған шаруашылық, ... ... және де ... ... ... кедергі болады. Бұл үшін мынадай санкциялар
қолданылуы мүмкін: ... ... ... шығару, оқу орнынан шығару және
т.б.
3. Азаматтық құқық бұзушылық – азаматтық құқық ... ... және ... ... ... ... зиян ... қауіпті әрекет-әрекетсіздік. Ол шарттық және шартсыз деп екіге
бөлінеді. Шартты – ... ... ... ... ... туындаса, шартсыз – азаматтық құқықтың нормаларының ... және ... ... болады.
Құқықты бұзу, оның түрлері
Азаматтық құқық бұзушылықтың қылмыстық ... ... ... ... ... Яғни, азаматтық құқық бұзушылыққа тән
ерекшелік оларға мүліктік және мүліктік емес санкциялармен ... ... ... ... және ... ... қалпына келтірілуі көзге
түседі: заңға қайшы келетін мәмлені өзгерту, келтірілген мүліктік зиянның
орнын толтыру және т.б. ... ... ... ... азаматтық
құқық бұзушылық келтірілген зиянды салдарын бағалау және ... ... ... ... мен ... ... қалпына келтіруін
көздейді.
Құқық бұзушылықтың себептері төңірегінде ежелден осы күнге дейін сан
түрлі пікірлер айтылуда. Айтылған ойларды тұжырымдасақ, ... ... ... ең ... ... және ... жағдайлар әсер
ететінін байқаймыз.
Әлеуметтік жағдайлар – отбасы, мектеп, қызмет істейтін ұжым, жалпы
қоғам өмірінің әсері. ... ... әр ... ... ... етеді. Тұрмысы
ауыр, қиын жағдайда тәрбиеленіп, өмір ... де, ... ... ... ... де ... ... мүмкін. Бұл жағдайды бабаларымыз
ежелден-ақ байқаған. «Жаманнан жақсы туар, адам айтса нанғысыз, жақсыдан
жаман ... бір ауыз ... ... ... ... ... ... керек.
Биологиялық жағдайлар. Бір отбасында дүниеге келіп, тәрбиеленіп, өскен
балалардың ой-өрісінің сапасы әртүрлі болатыны белгілі. ... ... ... ... ... ... ... жігерсіз болуы мүмкін.
Әрине балалардың жаратылысынан әр түрлі болуы, ... ... ... ... сөз ... ... тұқым қуаламайды, бірақ, адамның
жаратылысына тән жаман мінездерді ... ... тап ... ... заң бұзушылық қылықтан тайынбайды.
Маңызды мәселенің бірі заңдар туралы мәліметтердің жеткіліксіз болуы ... ... ... себебін тигізетіні сөзсіз. Шынында ... ... ... ... ... ... сан алуан
құқықтар беріліп, көптеген міндеттер жүктелген. ... ол ... біле ... ... ... білмей бұзғанмен, біле тұрып қасақана
немесе абайсызда бұзғанның ... ... өте ... ... бар.
Конституция бойынша қандай да болмасын қабылданған заңды құжаттар баспасөз
бетінде жариялануы ... Егер ... оның күші ... ... ... орындамаған адам жауапқа тартылмайды (ҚРКонституциясы,
39-б)[65].
Құқық бұзушылықгың субъективтік себебі – бұл, мемлекеттік идеологияға,
адами құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... объективтік себебі – өмірдегі, экономикалық және әлеуметтік қатынас
саласындағы нақтылы қайшылықтар. Құқық ... ... ... – оның ... және объективтік себептерінің орнын алуына жол
беретін, ұйымдастырушылық және техникалық тәртіптің жеткіліксіздігін айтуға
болады.
Құқық ... ... да ... ... ... Жеке ... және оның ... мақсаты арқылы анықталатын құқыққа қайшы
шешім, ... ... ... ... ... табылады. Бірақ құқық
бұзушылық себебін белгілі бір әлеуметтік құбылыс ... ... ... ... ... қоғам тек адамдардан ғана тұрмайды,
олардың ара байланысы мен ... ... ... ... жинағы, 3-т, 3-б.). Сондықтан да құқық бұзушылықтың себебін жекелеген
құқыққа қайшы әрекеттер арқылы ... ... ... ... ... ... ... себебі жеке адамның
қажеттіліктерімен оны қанағаттандырудың әлеуметтік мүмкіндігінің арасындағы
қайшылықта деп ... Яғни бұл өз ... ... ... тәуелді болады. Бұл дегеніміз қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... ... белгілі бір
орынға ие болу. Ал қалыпты өмір сүру ... ... ... ... ... тиіс. Қоғамдық еңбек бөлінісі жүйесіндегі белгілі бір орынды
иелену адамның ... ... ... және ... ... адамның әлеуметтік мәртебелерінің бір-біріне сәйкес келмеуі оны
қоғамдық тәртіпті бұзуға итермелейді. Яғни ... ... ... ... ... ... жеке ... білім
мәртебесіне экономика, мәдениет саласында тиісті орынды қамтамасыз ... олар ... ... ... Кейбір саяси қызметкер өзінің
жағдайын ... ... ... үшін, билікті теріс мақсатта
пайдаланады. Ең арысы жалданбалы жұмысшы да, сатылмалы жұмыс ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді пайдалануға бет
бұрады[66].
Жоғарыда айтып өткен құқық бұзушылықтың негізгі себептерін тұжырымдай
келе байқайтынымыз – ... ... ... ... ... мәдениеттің
бұл тұрғыда алатын орны ерекше.
Заңды мінез-құлық құқық нормаларының нұсқауларына сәйкес келетін жеке
тұлғаның мінез-құлқы. Ол ... заң ... ... асырылады. Егер
адамдардың мінез-құқықтары құқық нормаларының талаптарына ... ... ... ... ... ... нормаларының талабын белсенділікпен немесе енжарлықпен
орындайды. Соған сәйкес мінез-құлық екіге бөлінеді:
1) Белсенді заңды ... ... ... ... ... белгілі мақсатқа бейімделген заңды әрекеттері оның түрлері сан
алуан.
2) Енжарлы мінез-құлықтың көрінісі де сан ... ... ... жүктелген
міндеттерді салақтықпен сапалы ... ... ... ... жүзеге асыруға енжарлықпен, немқұрайлықпен қарайды. Әрине
мұндай мінез-құлық, құқық нормаларына қайшы ... де ... ең ... зиян ... ... адамның игілігі үшін берілетін заңды
мүмкіндіктер іске ... ... ... ... ... да ... ... екі тарапта ұтылыста болады. Мұндайда енжар мінез-құлық
басым болса, мемлекетке зиян келеді. Азаматтардың енжарлығын, ... ... ... ... ... ... ... қызметін
халықтың бақылауынан тыс қоюға әрекет жасауы ... ... ... ... ... ... Оның ... – еңбекке баулу. Құқық нормаларын адал, ақ ниетпен іс ... ... ... ... ... ол нормалар белсенділікке негіз
болары сөзсіз.
Заңды жауапкершіліктің заңды негізі – ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтың белгілеріне сәйкес
келмесе, онда ол заңды ... ... ... ... әлеуметтік құбылыс. Мұнда кем дегеңце екі
жақ қатысады: мемлекет және құқық бұзушы. Олардың арасында ... ... ... және екі ... заң ... ... отырған
жауапкершіліктің құқықтық нормаларының нақты санкциясының ... ... ... ... жүйенің құрам бөлігі бола отырып, оған
қатысты маңызды міндет атқарады. Кең ... ... ... ... ... мен ... ... өз міндетін мойындап, оны орындауы
болып табылады. Тар ...... ... ... бұзушылыққа қарсы
жауабы болып саналады.
Заңды жауапкершілік – тарихи құбылыс. ... ... ... ... ... мен ... ... тарихтың күрделі
кезеңдерінің ерекшеліктерімен тікелей ... ... ... ... ... ... және ол жеке ... оның мүддесіне қауіп
төндіру деп саналған уақытта жаза өзінің сыртқы нысаны бойынша, ... ... ... ... ... және оның өзіне жәбірленуші шеккен
зиянды келтіруден тұрады.
Заңды жауапкершіліктің қай түрі ... ол ең ... ... ... ретінде, яғни құқық нормаларының талаптарын орындау
үшін мемлекеттік күштеу ретінде ... ... ... мен ... қашанда екеуі байланысты болады. Заңды жауапкершіліктің бұл
белгісі әр ... ... ... ... ... ... еңбектік заңдар міндеттемені ерікті түрде орындау мүмкіндігін
қарастырады[67].
Шарттың міндетін бұзған азамат ... ... өз ... ... ... ... ... қалпына келтіре алады. Ерікті орындау
жүзеге асырылмаған кезде ғана ... сот ... ... және ... ... мемлекеттік күштеу анағұрлым анық көрінеді
және мемлекеттің арнайы органдарының ... ... ... ... – тек ғана ... ... ... кезде пайда
болып қоймай, оларды қатаң сақтау арқылы да орындалады. ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар бойынша
бекітілген белгілі бір процедуралық – іс жүргізу тәртібін бұзған кезде ғана
мүмкін ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
1. Мемлекеттік күштеу арқылы жүзеге асады.
2. ... ... бір ... ... Тек қана ... құқық бұзушылықтың негізінде пайда болады.
Заңды жауапкершілік бір қатар қағидалардың негізінде ... ... ... үшін ғана ... ... Бұл ... негізінен, заң
шығарушыға арналады. Оның тек қоғамға зиянды құқықтық табиғаты мен қоғам
құндылығына қайшы ... ... ғана ... ... бекітуін
талап етеді. Егер де субъект құқық бұзуға жол беру кезінде өз еркі ... ... ... ... ... ... болмаса, оның болуын
тілемесе және өзін басқара алмаса, ол жауаптылыққа негіз бола алмайды.
Заңдылық қағидасы. Бұл қағида бойынша жауапкершілік құқықтық ... ... ... және де ... ... ... ... пайда болады.
Сонымен қатар барлық процессуалдық ережелер сақталына отырып бекітілген
құқық бұзушылық туралы ... ... ғана ... ... ... болып табылады.
Әділеттілік қағидасы. Ол өз мазмұны бойынша келесі талаптарды қояды:
- теріс қылық үшін қылмыстық жазалауға болмайды;
- адамның намысын түсіретін жазаны ... жол ... ... ... және оны күшейтуші заңның кері күші
болмайды;
- бір құқық бұзушылық үшін жауапкершілік тағайындалады;
- ... ... ... ... ... ... келуі тиіс;
- жауапкершілік бұзылған құқық пен келтірілген зиянның орнын толтыруы
тиіс.
Мақсатқа сәйкестілік қағидасы. Ол ... ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес келуін талап етеді:
- Құқық бұзушылықтың ауырлығына байланысты мемлекеттік күштеу шарасын
іріктеу;
- Егер жазалау ... ... ... ... ... ... ... түрде босату;
- Егер заңды жауапкершіліктің мақсаты онсыз да орындалуға жатса, заңды
жауапкершілікті өзге жауапкершілікпен ауыстыру.
Жауаптылық қағидасы:
- Бірде-бір ... ... ... үшін ... ... ... ... бұзушы міндетті түрде заң алдында жауапты;
- Құқық қорғау ... ... ... ... ... өз уақытында орындалуы. Кері жағдайда ол өзінің
мәнін жойып, құқық бұзушылық жасалған ... ... ... ... жояды.
Жалпы құқық теориясы тұрғысынан құқықтық реттеу механизімінде құқық
бұзушылық жаңа қатынасты тудырып өзгертіп, тоқтататын заңды ... ... Бұл ... ... бұзушы мен мемлекет арасында әрекет
жасалғаннан бастап қорғаушы құқық ... орын ... Бұл ... ... ... оның қатысушыларының субъективтік құқықтары мен
міндеттерін құрайды. Мемлекет құқық бұзушылық фактісін бекіткеннен ... ... ... құқылы. Бірақ, жасалған әрекетті ... ... ... ... ... тәртіптік теріс қылық деп
бағалайтын құқық нормасының санкциясы ... ... ... ... ... ... кінәлі деп табылса, жасалған әрекеті үшін құзыретті органның
тағайыңдаған жазасын орындайды және ол ... ... ... ... шығып кетпеуін талап етуге құқылы[69].
Мемлекет қоғамдық өмірде тәртіпті қамтамасыз ету барысында, заңның
шегінде және ... ... ... ... ... ... ... тәртібін
қалыптастырады, олай болса, құқықтық жауапкершілік ... ... ... нәтижесі болып табылады.
Сонымен заңды жауапкершіліктің функциялары:
1. Жазалау – құқық бұзушыға, қоғамның басқа да мүшелеріне, ... ... жол ... ... ... ... қалпына келтіру – азаматтық құқық пен ... ... ... ... ... ... ... Тәрбиелік азаматтық заңды сақтап, өзгелердің құқықтары мен заңды
мүдделерін құрметтеуге баулаиды.
Заңды ... ... ... ... ... ... ... және қылмыстық деп бөледі. Жауапкершіліктің
әрқайсысына өзіндік жазалау ... мен ... ... тәртібі тән болады.
1). Тәртіптік жауапкершілік. Тәртіптік жауапкершілікті бұзу салдарынан
жауапкершілік ... ... Оның үш түрі ... ішкі ... ... ... ... бағыну тәртібіне байланысты ... ... ... ... жол, су, әуе ... ... ... Қылмыстық және әкімшілік құқықтық жауапкершілік заң нормаларында
көрсетілген құқық бұзушылықтар үшін ... ... және ... ... ... ... ... Қылмыстық жауапкершілік әр
кез жекелік сипатқа ие ... ... ... ... ... адам ғана ... ... жауапкершіліктің түрлері: ескерту,
айыппұл, қатаң ... ... ... ... ... бұзушының өзге тұлғаның
мүддесіне байланысты келтірілген шығынды өтеу үшін ... ... ... ... ... немесе зиянның орнын толтыруға байланысты
орындалады. Азаматтық құқықтық жауапкершіліктің мақсаты – ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл
жауапкершілікке келтірілген ... ... өтеу ... ... қай түрі болмасын құқық тәртібін қорғау, ... ... ез ... мен ... ... ... ... сай
тәртіптің қажеттігін түсінуге баулуға негізделген. Мемлекетте ... ... ... қамтамасыз етудің бірден-бір әдісі – азаматтарды ... ... ... ... мен ... ... жөнінде сендіре білу болып табылады.
Заңды жауапкершіліктің тәрбиелік ықпалының тиімділігінің алғы шарты –
құқық бұзушыны қоғам, ұжым болып жазалау. ... тек ... ... ... ғана ... ... жоғары деңгейде әрекет
етуін қамтамасыз етеді.
Заңды ... ... оның ... ... ... ... ... Заңды жауапкершілік түрлі нысанда жүзеге асуы ... ... ... ... ... әкімшілік тәртіпте жүзеге
асырылады. Ал жауапкершіліктің кейбір түрлері, мәселен, ...... ... іске ... ... ... ... біздің қолданымымызда «тұлға», «дара тұлға»
терминдері ... ... ... ... өз ерекшіліктерімен
ажыратылады, бірақ бір-бірімен тығыз байланысты. ... ... ... көп ... бірігуін - «адам» түсінігі қамтиды[70]. Адам
- өмір ... ең ... ... ... ... ... ... әрі табиғат пен әлеуметтік болмыс тұтастығын аңдататын тіршілік
иесі. Алайда, адам әлеуметтік- тектік мәнге ие ... ол ... ... ... дара ... ... жағынан жанды мақұлық ... адам - «homo ... ... ... ... ... адам
Даралық-нақты адамның табиғи және әлеуметтік қабылдаған қайталанбас
қасиеттері мен ерекшеліктері
«Жеке тұлға» түсінігіне байланысты ең алдымен адамның қоғамдық ... ... ... мәні оның қоғаммен байланысында
қалыптасады да ... ... ... орай ... ... сапа ... әрқилы келеді.
Қоғам социологиясы нақты қоғамның ... ... ... отырады.
Жеке адам көп сатылы құрылымға ие.Осыдан жеке адам психологиялық
құрылымының ең ... да ... ... қажеттік-себеп аймағы-жеке
адамның бағыт-бағдарынан, оның қоғамға басқа тұлғаларға, өзіне қатынасынан
және қоғамдық әрі еңбектік мідеттерінен ... ... ... ... ... тек оның ұстанған бағыттары ғана емес, оның өз ... іске ... ... де ... маңызға ие.Ал, бұл өз кезегінде
адамның іс-әрекеттік икемділігіне,оның қабілеті, білімі және есептілігіне,
көңіл-күй, ... және ... ... ... ... өмірге дайын қабілет,мінез және қызығулары мен келмейді, бәрі-
белгілі табиғи негізде ... өмір ... ... тәнінің
негізі,яғни генотипі оның ... ... ... ... биологиялық құрылым иесі-адам өткен әулеттердің білім, салт,
заттай және ... ... ... ... өмір тәжіриебсін игерумен
ғана жеке адамдар ... ... адам ... өз ... үздіксіз кеңітіп қажеттіліктерін
арттырып ... ... Осы даму ... адамға тән болған қарым-қатынастар аймағымен өлшенеді даму дәрежесі
мардымсыз тұлғаның адамаралық қатынастары да өте ... ... ... даму ... ... болған адам өзінің ... ... ... ... ерекшеленеді.
Әрбір дара адам өзінің қоғамдығы өмірлік әдептерін реттеумен
күнделікті ... ... ... ... ... шешімін әр адам өз әдіс, тәсілдерімен табуы ... ... ... ... білу үшін сол ... ... тұрған өмірлік
міндеттерін, оларды іске асыру жолдары мен өмір ... ... жете білу ... қатынастарға араласып және оларды басшылыққа ала отырып,
адам сол қатынастардың ықпалында қалып ... ... дара ... өз
дербестігі мен ерекшелігіне ие[71].
Жеке адамның дербестігі оның ең жоғарғы психикалық сапасы- рухани
дүниесімен ұштасады. ... ... ... адам мәнінің ең биік көрініс,
оның жалпы адамзаттық инабат парызды түсіне білуі, болмыстағы өз орнына ... ете ... Жеке ... ... жетілгендігі – бұл жоғары дәрежедегі
саналық жетілу, ізгі мұраттарды басшылыққа алу, ... ... ... мен ... шен-шекпеннен, жалған белсенділік пен өтірік-өсектен
өзін ... ... ... Ал ... мұндай қасиет, сапаларды өз бойына
дарытуы көбіне қоғамдық ... ... ... даму ... ... ... ел ішінде баршаны бірдей теңестіру принципі өріс ... ... ... ... ... бағыну күйінен арыла алмайды. Дербестігінен
айрылып, өз бетінше ой жүгіртпеген ... ... ... даму ... қалады.
Жеке адам сапалары сол адамның араласқан қатынастар өрісіне, әртүрлі
әлеуметтік өмір аймағында қызмет ете алу ... ... ... ... ... қоршаған әлеуметтік шеңберінде қалып қоймай ... ... ... негізінде қалыптастыруға ұмтылыс жасайды. Мұндай адам
бойында өзі жасаған қауымның, ... ... ... ... ... ол өз дәуірінің сапалық деңгейінен көш ілгері жүреді. Жеке адамның
өз дербестігіне ие болуы оның ... ... ... ... еместігін
көрсетумен бірге сол адамның жоғары деңгейде ... ... ... жеке адам ... ... үшін маңызды факторлар
идентификация, яғни дара ... ның өзін ... ... ... сай болу ... ... бару процесі,
персонализация-дара адамның өз басының басқа адамдар өмірінде қадірі барын
түсіне білуі, сонымен ... ... ... топта өзінің кісілік
мүмкіндіктерін іске асыра алуы.
Басқа әлеумет мүшелерімен жеке адам өз ... ... ... ... ... рефлекция» деп аталған бұл «Мен» ұғымы өзі
ішінде әр ... өз ... ... өз мүмкініктерін және өз қадірін
сезе білу сияқты ... ... ... ... ... бағытының
астам не төмен болуынан сол аамның ішкі жан ... ... ... ... нақты тарихи-әлеуметтік аймақта жүріп жатады.Дүниелік
жағдаяттар өндіру ерекшелігі, тұтыну аймағы, әлеуметтік ... ... ... ... оның тұрақты қылық әрекеттерін белгілейді.
Әрқандай жеке адам өзінің өмірлік салтын, жеке құндылық ... ... ... ... ... ... құрудың жалпыланған,
тұрақты тәсілдер жүйесін түзіп барады.Осыдан адамның тұрмыс, тіршілік салты
оның ... өмір ... ... өз ... ... ... ... салт- бағыттан адамның жоғары инабатты,
жасампаздық ... ... ... ... ... ... бір мезеттік ықпалдар билігінде қалып қоймай,
ішкі заңдылықты ниет –себептер жүйесін ... ... ... ... ... ... барластыра, саналы бағытта жасау мүмкіндігін
алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу жұмысын жүргізу ... ... ... ... қол ... ... ... қағидаларына жататын қағидаларды анықтадық.
Бірінші тарауда қылмыстық құқық пәнін, ... ... ... ... пәнін құқық саласы ретінде қарастырғанда жалпы құқық
теориясына тән ... ... ... осы ... ... да тән
екендігін ескеру қажет. Сонымен бірге қылмыстық құқық өзінің ерекшеліктерін
белгілейтін және өзін жеке саласы ретінде қарастыруға негіз болатын ... ... ... мен ... бар құқық саласы болып табылады.
Құқық саласы ретінде қылмыстық құқық заң шығарушы ... ... пен ... ... ... ... жаза жүйелерін, жазаны
тағайындаудың тәртібі мен шарттарын, сондай – ақ ... ... ... ... ... заңдық нормаларының жиынтығы болып
табылады.
Басқа құқық ... ... ... құқықтың да негізгі заңдылық
базасы – Қазақстан Республикасының Конституциясы болып ... ... ... мен ... ... қолданылып жүрген қылмыстық
құқықтың нормаларында анық көрсетілген. Қылмыстық құқық нормалары мазмұнына
қарай екі ... ... ... ... Оның ... қылмыстық құқықтың
жалпы ережелерін, қағидалары мен институттарын белгілеу арқылы негізгі ...... пен ... ... нормалар қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімінің мазмұнын құрайды.
Екінші бір нормалар қоғамға қауіпті әрекеттің немесе әрекетсіздіктің
қылмыс қатарына ... ... ... және оны ... үшін
тағайындайтын жазаның түрлері мен ... ... ... ... ... Ерекше бөлімінің мазмұнын құрайды.
Қылмыстық құқық жеке құқық саласы ... ... ... ... ... ... құқық пәні қылмыс істеуге байланысты пайда болатын қоғамдық
қатынастарды ретке ... Ал ... ... ... құқықтық
қатынастардың субъектілері болып бір жағынан ... ... адам ... үшін ... мемлекет атынан шара қолданатын мемлекеттік құқық
қолдану және ... ... ... ... ... ... ... жүргізу құқығы өзара тығыз
байланыста ... ... ... ... ... қылмыс екендігін
және оған қандай жаза қолданылатынын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады, қылмыстық істі тергеудін
және сотта қараудың тәртібін белгілейді, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... өзара ... ... ... ретінде көрсетіліп отыр.
Қылмыстық құқық қылмыстық ... ... де ... ... атқару құқығының пәні болып, сот үкімі бойынша ... ... ... орындау, сотталғандарға түзеу ықпалын жүзеге ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды ретке
келтіру болып табылады және олар айыптау үкімінін заңды ... ... ... ... ... ... қылмыстық құқықтық
қатынастар негізі қылмыс істеуге байланысты ... ал ... ... ... ... ... ... заңды күшіне енген айыптау үкімі
болып табылады.
Белгілі бір ... ... ... ... қатарына жатқызып,
оған жаза тағайындау, қоғамға, жеке адамға және мемлекетке ... ... - ... тыйым салып, оны бұзғаны үшін қылмыстық жауапқа және ... ... ... - ... ... Осы ... ... ретке келтіру қылмыстық құқыққа ғана тән әдіс болып
табылады[73].
Екінші тарауда нақты қылмыстық арнаулы ... ... ... ... жеке даралау, жазаны жеңілдететін мән жайлар,
жеке жауапкершілік қағидалары екенін ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер алға қойылған мақсаттар толық шешілді деп санауға
мүмкіндік береді. ... ... ... Республикасының
қолданысындағы заңнамаларды және осы тақырыпта ... ... ... негізінде алынып, қорғауға шығарылып отырған тұжырымдармен толықтай
сәйкес келеді.
Қойылған мақсаттарды мейлінше толық шешу үшін теориялық материалдар мен
тәжірибелік деректер кеңінен пайдаланылды.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстарды тәжірибеде қолдану қылмыстылықпен
күрес тиімділігін арттыруға байланысты заң шығармашылық және ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Нормативтік құқықтық актілер
1. ҚР Конституциясы. 30.08.1995 ж. ... мен ... ... ... ... 2007ж
2. ҚР Қылмыстық iс жүргiзу Кодексі. 13.12.1997 ж. ... ... ... ж. ... ҚР ...... Кодексі. 13.07.2007 ж. Өзгерістер мен
толықтырулар 12.07.2005 ж. енгізілген.
4. ҚР Қылмыстық атқару ... ... ж. ... мен ... ж. ... Алматы, 2007 ж.
5. «ҚР Бас прокурорының бұйрығымен ... ... ... үшін кадр ... ... ... ... нұсқаулық» /
6. Қазақстан Республикасының Бас прокурорының 2006 жылғы 27 желтоқсандағы №
76 «Азаматтық істер бойынша сот ... ... ... туралы» бұйрығы. Астана. 2008 ж. - 340 б.
7. «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты ... ... Н.Ә. ... ... жолдауы // Справочная правовая
система «Юрист». – 2009. - 6 ... ... ... жаңару мен дамуға» атты ... ... Н.Ә. ... ... жолдауы // Справочная правовая
система «Юрист». – 2009. - 6 наурыз
2. Яковлев А.М. Совокупность ... по ... ... ... М.: Гос. Юрид. Изда-во, 2007. – 120 с.
3. Ткешелиадзе Г.Т. ... при ... ... ... уголовному праву: автореф. канд. дисс. - Тбилиси, 1985. -
25 с.
4. ... ... ... ... - М., 2005. – 120 ... ... Б.А. ... основы квалификции преступлений – М.:
Издательство МГУ, 2003. – 124 ... ... Н.И., ... Н.А. ... ... ... ... // государство и право – 2005. - №7. – С.10-14
7. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы ... ...... ... 2007. – 352 ... ... Е.И. ... право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. –
248 с.
9. ... ... ... кодексі. – Алматы: «Норма-К»,
2008. – 172 б.
10. Уголовное право. ... ... / Отв. ред. И.Я. ... ... – М.: ... М – НОРМА, 2007. – 516 с.
11. Ткачевский Ю.М., ... Н.Е. ... ... ... ... уголовного права. Общая часть. Том 2: Учение о ... - ... 2007. – 400 ... ... ... Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер
және толықтырулармен) // Справочная правовая система «Юрист»
13. Курский Д.И. ... ... и ... – М., 1948. – 86 ... Крылова Н.Е. // Курс уголовного права. Общая ... Том 1: ... ... – М.: Издательство Зерцало,2005. – С. 592
15. Сборник ... по ... ... уголовного
законодательства (1917-1937гг.) – М.: Юридическое издательство НКЮ,
2008. – 371 ... ... ... Общая часть – М.: Юридическое издательство, 2006. –
575 ... ... ... – М.: ... ... литературы, 1957. – 531 с.
18. Шаргородский М.Д. Преступления против ... и ...... ... Министерства юстиции, 2007. – 511с.
19. Пионтковский А.А., ... В.Д. Курс ... ... ... Том 1. – М.: Государственное издательство Юридической
литературы, 2003. – 799 ... ... ... В двух ... – М.: ... ... ... 2005. - Т.:1. – 655 с.
21. Курс ... ... ... ... / Под ред. ... М.Д.
Шаргородского. - Л.: – Издательство Ленинградского ... ... 671 ... ... А.И., ... Ю.Н. ... опасный рецидив как квалифицирующий
признак // Правоведение – 1975. - №5. – С. ... ... ... - ... издательство Академии наук, 1999. –
250 ... ... И.И. ... за ... в ... по ... - Минск: Высшая школа, 2002. – 150 с.
25. Некипелов П.Т. Актуальные вопросы ...... ... богатств // Проблемы социалистического законодательства на
совеременном этапе развитя ... ... ... . – ... - С. ... ... А.А., ... В.Д., Чхиквадзе В.М. Курс уголовного
права. Особенная часть. – М.: ... 2006. - Т.2 - 811 ... ... С.И. ... ... языка. 4-е издание. - М., 1961. – 850
с.
28. Даль В. Толковый словарь живого великорусского языка. – М., 2006. ... ... ... ... ... часть – М.: Манускрипт, 1992. - 200 с.
30. Кузнецова Н.Ф. ... ... ... для ... – М., 1958. – 200 ... ... Г.А. Квалификация хищения имущества. – ... ... ... 2002. – 120 ... ... Л.Л., ... В.Н. Квалифицирующие обстоятельства:
понятие, виды, влияние на ... ...... – 120 с.
33. Стручков Н.А. Назначение ... при ... ... ... ... 1999. – 56 ... Блум М.И. ... и признаки совокупности преступления / В ... ... ... и ... - ... 2004. – ... «Қылмыстардың бірнеше рет жасалуын және жиынтығын саралау туралы»
Қазақстан ... ... ... 2006 ... 25 ... ... Нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 26 ... ... А.А. ... ... Часть общая. - М., 2007. –С.624.
37. Ткачевский Ю.М. ... в ... ... - М., 1999. –С. ... Гернет М.Н. Избранное произведения. – М., год.2004 - С. 610
39. Корнецкий // Еженедельник юстиции. – 2009. - №5
-----------------------
[1] С.М. ... Б.А. ... А.А. ... ... и ... пособие. – Алматы: Данекер, 2008, - С. 101-102.
[2] Каиржанов Е. Уголовное право ... ... ... ... 3-е, ... – Алматы: Компьютерно-издательский центр «ДОИВА-
Братство», 2008. – С. 232-233.
[3] «Дағдарыстан ... мен ... атты ... ... Н.Ә. Назарбаевтың халыққа жолдауы // Справочная правовая
система «Юрист». – 2009. - 6 ... ... А.Н. ... ... ... бөлім: оқулық – Алматы: Жеті
жарғы, 2007. – 352 ... ... Н.Е. // Курс ... ... Общая часть. Том 1: Учение о
преступлении. – М.: Издательство Зерцало,2005. – С. 592
[6] Гернет М.Н. Избранное произведения. – М., год. - С. ... Даль В. ... ... живого великорусского языка. – М., 2002. – 600
с.
[8] Ткачевский Ю.М., Крылова Н.Е. Амнистия, помилование, судимость ... ... ... ... ... Том 2: ... о наказании. - М.:
«Зерцало», 1999. – 400 с.
[9] Каиржанов Е.И. ... ... ... ...... ... 2006. ... с.
[10] Чугаев А.П. Малозначительное преступление и товарищеский суд. ... ... ... ... ... 1966. – 56 с.
[11] Ткачевский Ю.М., Крылова Н.Е. ... ... ... ... ... ... ... часть. Том 2: Учение о наказании. - М.:
«Зерцало», 1999. – 400 ... ... ... по истории социалистического уголовного
законодательства (1917-1937гг.) – М.: Юридическое издательство НКЮ, 1999. –
371 с.
[13] Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер
және ... // ... ... ... ... Маликова А.Ш. Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығындағы қылмысты
саралаудың жалпы түсінігі мен маңызы: заң ғыл.канд.дисс. - Алматы, 2007. –
44 б.
[15] Қазақстан Республикасының ... ...... ... – 172 б.
[16] Е.Ә. Оңғарбаев., А.А. Смағұлов. Қазақстан Республикасының Қылмыстық
құқығы. Оқулық. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2005, - 184 ... Е.Ә. ... А.А. ... ... ... Қылмыстық
құқығы. Оқулық. – Қарағанды: Болашақ-Баспа, 2005, - 184 б.
[18] Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: оқулық – Алматы: ... 2007. – 352 ... ... Л.Л., ... В.Н. ... ... виды, влияние на квалификацию преступлений. – Ярославль, 1999. –
120 с.
[20] Кругликов Л.Л., ... В.Н. ... ... виды, влияние на квалификацию преступлений. – Ярославль, 1999. –
120 с.
[21] Стручков Н.А. Назначение наказания при совокупности преступлений. –
М.: Госюриздат, 1957. – 56 ... ... А.Н. ... ... ... ... оқулық – Алматы: Жеті
жарғы, 2007. – 352 б.
[23] Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. ... ... ...... Жеті
жарғы, 2007. – 352 б.
[24] Загородников Н.И., Стручков Н.А. Направления изучения советского
уголовного права // ... ... и ... – 1981. - №7. – ... Маликова А.Ш. Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығындағы қылмысты
саралаудың жалпы түсінігі мен маңызы: заң ғыл.канд.дисс. - Алматы, 2007. –
44 б.
[26] ... А.А., ... В.Д., ... В.М. Курс советского
уголовного права. Особенная часть. – М.: ... 1959. - Т.2 - ... ... ... мен дамуға» атты Қазақстан ... Н.Ә. ... ... ... // ... правовая система
«Юрист». – 2009. - 6 наурыз
[28] С.М. Рахметов., Б.А. Кулмуханбетова., А.А. Нурымбетов. НАКАЗАНИЕ:
Учебное и практическое ...... ... 2008, - С. ... ... ... Қылмыстық кодексі. – Алматы: «Норма-К»,
2008. – 172 б.
[30] С.М. ... Б.А. ... А.А. ... ... и практическое пособие. – Алматы: Данекер, 2008, - С. 101-102.
[31] С.М. Рахметов., Б.А. Кулмуханбетова., А.А. Нурымбетов. НАКАЗАНИЕ:
Учебное и практическое пособие. – ... ... 2008, - С. ... Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: оқулық – ... ... 2007. – 352 ... ... постановлений Пленума Верховного Суда СССР. 1924-1963гг. – М.:
Издательство Известия Советов ... ... ... 1964. – ... ... Е.И. Уголовное право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. –
248
[35] Каиржанов Е.И. Уголовное право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. ... С.М. ... Б.А. ... А.А. ... ... и практическое пособие. – Алматы: Данекер, 2008, - С. 101-102.
[37] Куринов Б.А. Научные ... ... ...... МГУ, 1976. – 124 с.
[38] Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер
және толықтырулармен) // Справочная правовая ... ... ... А.Н. ... құқық. Жалпы бөлім: оқулық – Алматы: Жеті
жарғы, 2007. – 352 б.
[40] Каиржанов Е. ... ... ... ... ... ... 3-е, ... – Алматы: Компьютерно-издательский центр «ДОИВА-
Братство», 2008. – С. 232-233.
[41] Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер
және ... // ... ... ... ... ... Е. Уголовное право Республики Казахстан (общая часть).
Издание 3-е, дополненное. – Алматы: Компьютерно-издательский центр ... 2008. – С. ... ... А.Н. ... құқық. Жалпы бөлім: оқулық – Алматы: Жеті
жарғы, 2007. – 352 б.
[44] Блум М.И. ... и ... ... ... / В ... ... ... и процесса. - Рига, 1969. – С.52-54
[45] Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексі (өзгерістер
және толықтырулармен) // ... ... ... ... [46] ... ... рет жасалуын және жиынтығын саралау
туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 жылғы ... ... ... ... Сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі
«Қылмыстық жаза тағайындаған кезде ... ... ... ... ... ... // ... Қазақстан. - 1999. – 30 сәуір.
[48] Ткачевский Ю.М. Давность в советском уголовном ... - М., 1978. ... ... постановлений Пленума Верховного Суда СССР (1924-1986). – М.,
1987. – 250 ... ... А.М. ... ... по ... ... ... М.: Гос. Юрид. Изда-во, 1999. – 120 с.
[51] Каиржанов Е.И. Уголовное право. ... ...... Арда, 2006. –
248 с.
[52] ҚР Қылмыстық атқару Кодексі. 13.12.1997 ж. ... мен ... ж. ... Алматы, 1998 ж.
[53] Каиржанов Е.И. Уголовное право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. –
248 ... Блум М.И. ... и ... ... преступления / В сб.:
Вопросы уголовного права и процесса. - Рига, 1969. – С.52-54
[55] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1999 ... 30 ... жаза ... ... ... заңдылықты сақтауы туралы» №1
нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. - 1999. – 30 ... ... Е.И. ... право. (Общая часть) – Алматы: Арда, 2006. –
248 с.
[57] Уголовное право Российской Федерации. ... ... / Под ... ... – М.: ... 2003. – 512 ... ... А.А. Уголовное право РСФСР. Часть общая. - М., 1923.
–С.624.
[59] ... М.Н. ... ... – М., год. - С. ... ҚР ... ... ... 13.12.1997 ж. Өзгерістер мен толықтырулар
01.01.1998 ж. енгізілген, Алматы, 1998 ж.
[61] «ҚР Бас ... ... ... «прокуратура органдарын
көтеру үшін кадр резервтерімен жұмыс істеу жөніндегі ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының 1999 жылғы 30 сәуірдегі
«Қылмыстық жаза тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтауы туралы» №1
нормативтік қаулысы // Егемен Қазақстан. - 1999. – 30 ... ... Н.Е. // Курс ... ... ... ... Том 1: ... о
преступлении. – М.: Издательство Зерцало,2005. – С. 592
[64] Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. – ... ... – 172 ... ... ... рет жасалуын және жиынтығын саралау туралы»
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2006 ... 25 ...... қаулысы // Егемен Қазақстан. – 2006. – 26 желтоқсан.
[66] «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты ... ... Н.Ә. ... ... жолдауы // Справочная правовая система
«Юрист». – 2009. - 6 наурыз
[67] ҚР Әкiмшiлiк Құқық бұзушылық ... 30 ... 2001 жыл 15 ... Өзгерістер мен толықтырулар енгізілген.
[68] Ағыбаев А.Н. Қылмыстық ... ... ... ... – Алматы: Жеті
жарғы, 2007. – 352 б.
[69] Уголовное право. Общая часть – М.: Юридическое издательство, 2006. ... ... ... ... ... ... – М.: Юридическое издательство, 2006. –
575 с.
[71] Сборник материалов по истории ... ... ... – М.: Юридическое издательство НКЮ, 2008.
– 371 с.
[72] Корнецкий // Еженедельник юстиции. – 2009. - №5
[73] Каиржанов Е. ... ... ... ... ... ... 3-е, дополненное. – Алматы: Компьютерно-издательский центр «ДОИВА-
Братство», 2008. – С. 232-233.
-----------------------
Түсінігі
Қоғамға және жеке адамға зиян келтіретін ... ... ... ... ... ... белгілері
Жеке адамға, мемлекетке, қоғамға зиян келтіру
Адамның құқықты бұзуға ыңғайланған әрекеті немесе әрекетсіздігі
Адамның құқықтық ... ... ... ... жасалған кінә
Кәмелетті адамның кінәлі әрекеті
- Байқаусыз жасалған кінә
- Ұқыпсыздықтан жасалған кінә
- Өзіне сеніп жасалған кінә
Теріс қылық
Әкімшілік тәртіпті бұзу
ҚҰҚЫҚ ... ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық құқық міндеттері24 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Авторлық құқық жайлы25 бет
Авторлық құқық субъектілері, түрлері46 бет
Авторлық құқық туралы ақпарат78 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықтың ұғымы және қатынастардың реттелуі59 бет
Аграрлық құқық25 бет
Азаматтық заңнаманың түсінігі мен жүйес31 бет
Азаматтық құқық - құқық саласы ретінде32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь