Қазақстан Республикасына шетел жұмысшыларын жұмысқа тарту мәселесі: халықаралық құқықтық қырлары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І тарау Халықаралық еңбек көші.қонының түсінігі мен құқықтық табиғаты
1.1. Халықаралық еңбек көші қонының теориясы мен түрлері ... ... ... ...7
1.2. Еңбек көші қонын мемлекеттік және құқықтық реттеу мәселесі ...14

ІІ тарау Қазақстан Республикасына шетел азаматтарын жұмысқа тартудың құқықтық негізі
2.1. Қазақстан Республикасындағы халықаралық еңбек көші.қонының өзекті мәселелері және оларды заңнамалық реттеу жолдары ... ... ... ... ... ... ...24
2.2. Халықаралық еңбек көші.қоны саласындағы мемлекеттік саясат және еңбек миграциясы мәселелері бойынша Қазақстанның шет мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығы ... ... ... ...30
2.3. Еңбек көші.қоны туралы қазақстандық заңнамаға талдау ... ... ... ...37

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық қоғамдастыққа тең серіктес ретінде кіруі басқа факторлармен қатар халықаралық жұмыс күшінің көші-қонымен байланысты екені сөзсіз. Өйткені тәуелсіздіке ие болған соңғы 18 жылда Қазақстан аумағына жұмыс істеу мақсатында келіп жатқан шетелдік жұмысшылардың саны жылдан жылға артып келеді. Бұл орайда халықаралық көші-қон процесі жаһандық сипатқа айналған құбылыс болғаны анық. Осы жағдайларға байланысты бүгінгі таңда Қазақстан еңбек көші-қонының жалпы әлемдік процестері мен оған байланысты проблемалардан шет қала алмайды. Қазақстан халқының сыртқы көші-қонының қарқындылығы, бағыттылығы, сипаты алдыңғы кезеңдермен салыстырғанда айтарлықтай өзгеруде. Адамның еркін жүріп-тұру құқығын іске асырудағы бұрынғы шектеулер алынып тасталды. Сонымен бірге қазіргі әлемді жайлаған экономикалық дағдарыс, бірқатар елдерде өмір сүру деңгейінің төмендеуі халықтың көші-қонға деген экономикалық сұранысын едәуір күшейтіп отыр.
Көші-қонның, әсіресе еңбек көші-қонының күрт өсуі көптеген елдер үшін шын мәнінде айтарлықтай қатерге айналды. Еңбек көші-қонының мәселелері, оның негізгі үрдістері мен салдары әлемдік қоғамдастықтың басқа да мемлекеттеріндегідей Қазақстаннан да еліміздегі қазіргі қоғамдық тәртіпке, ішкі келісім мен әлеуметтік-экономикалық тұрақтылыққа әсер ететін теріс ықпалды еңсеруге барабар. Сондықтан пәрменді құқықтық, экономикалық, ұйымдастырушылық шаралар қолдануды талап етеді.
Еңбек көші-қонын реттеу жөніндегі мемлекеттік саясат стратегиялық тұрғыдан мемлекет басымдық берген салаларда (нанотехнологиялар, биотехнологиялар, ақпараттық жүйелер, көлік және коммуникациялар және басқа да индустриялық-иновациялық қызмет салаларында) жұмыс істеу үшін жоғары білікті шетелдік кадрларды тартуды көздейді. Келісім-шарт негізінде жұмыс істеу үшін қазақстандық мамандардың шет елдерге шығуына да мүмкіндіктер бар. Бірақ бұл процесте ең алдымен еліміздің мүдделері мен мақсаттарына қауіп төндірмеу жағы көзделуге тиісті.
Еңбек миграциясымен байланысты қарым-қатынастардың күрделілігі және көпқырлылығы ұлттық еңбек нарығының жағдайына ғана емес, сонымен бірге демографиялық жағдай мен ұлттық қауіпсіздікке де елеулі түрде ықпал етуі әбден мүмкін екенін атап өткен жөн. Осыған байланысты, мигранттардың еңбегін рационалды әрі орынды пайдалануға бағытталған сапалы заңнаманы қалыптастыру, еңбекші мигранттардың құқықтарын халықаралық нормаларға сәйкес еш кедергісіз жүзеге асыруға жағдайлар жасау және оның негативті салдарына жол бермеу айрықша өзекті мәселелер болып табылады деп ойлаймыз.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, Қазақстан Республикасына шетел жұмысшыларын жұмысқа тарту мәселесі, оның халықаралық-құқықтық қырлары бүгінгі таңда өзекті болып табылатынына күмән болмайды деп ойлаймыз.
І. Арнайы әдебиеттер, оқулықтар мен мақалалар.

1.1. Аметистов Э.М. Международное трудовое право и рабочий класс. - М.: Междунар. отношения, 1970. – 237 с.
1.2. Иванов С.А. Проблемы международного регулирования труда. - М.: Наука, 1964. – 307 с.
1.3. Каламанов В.А., Моисеенко В.М. и др. Управление миграционными процессами: Учебное пособие / ГУУ. -М., 2003. – 289 с.
1.4. Мигас В. В., Нечай А. А. «Закономерности современной международной миграции и особенности ее регулирования» //Белорусский журнал международного права и международных отношений, 1999,1.
1.5. Мингазов Л.Х. К вопросу о понятии отрасли современного международного права (на примере международного трудового права) // Советский ежегодник международного права, 1976. - М.: Наука, 1978. - С. 69-79;
1.6. Международное право: Учебник / Под ред. Г.И.Тункина. –М.: Юрид. лит., 1994. – 512 с.
1.7. Международное право: Учебник. Отв. ред. Ю.М.Колосов, Э.С.Кривчикова. –М.: Международные отношения, 2001. – 720 с.


ІІ Нормативтік-құқықтық актілер мен халықаралық келісімдер

2.1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 ж.
2.2. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі, 15 мамыр 2008 ж.
2.3. «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» 1995 ж. 19 маусымдағы № 2337 Қазақстан Республикасының Заңы.
2.4. «Халықтың көшi-қоны туралы» 1997 ж. 13 желтоқсандағы № 204-I Қазақстан Республикасының Заңы.
2.5. Халықты жұмыспен қамту туралы Қазақстан Республикасының 2001 ж. 23 қаңтардағы № 149-ІІ Заңы.
2.6. «Заңсыз еңбектенуге көшіп келушілерді жария етуге байланысты рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 4 шілдедегі Заңы.
2.7. «Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын іске асыру жөніндегі одан арғы шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жылғы 6 сәуірдегі №3010 Жарлығы.
2.8. Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс iстеу үшiн шетел азаматтарын әкелудi реттеудiң жекелеген мәселелерi туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 14 қарашадағы N 1709 Қаулысы.
2.9. «Қазақстан Республикасына шетелдік жұмыс күшін тартуға квота белгілеу ережесі, жұмыс берушілерге рұқсат берудің шарттары мен тәртібі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 19 маусымдағы № 836 Қаулысы.
2.10. «Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға 2009 жылға арналған квотаны белгілеу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 тамыздағы № 753 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Ресрубликасы Үкіметінің 2008 жылғы 22 желтоқсандағы № 1197 Қаулысы.
2.11. Еңбек шарты бойынша Моңғолия мен Қазақстан Республикасының азаматтарын жұмысқа тарту мәселелері бойынша ынтымақтастық туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Моңғолия Үкіметі арасындағы келісім (Алматы, 2 желтоқсан 1994 ж.).
2.12. Қазақстан Республикасының Үкіметі, Қырғыз Республикасының Үкіметі және Өзбекстан Республикасының Үкіметі арасындағы жұмыс күшінің еркін қозғалысы үшін құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық жағдайларды қалыптастыру жөніндегі келісім (Бішкек, 14 наурыз 1997 ж.).
2.13. Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Әзірбайжан Республикасының Үкіметі арасындағы Қазақстан Республикасының аумағында уақытша жұмыс істейтін Әзірбайжан Республикасы азаматтарының және Әзірбайжан Республикасының аумағында уақытша жұмыс істейтін Қазақстан Республикасы азаматтарының еңбек қызметі және оларды әлеуметтік қорғау туралы Келісім (2000 жылғы 2 тамызда күшіне енді - ҚР халықаралық шарттары бюллетені, 2001 ж., N 5, 52-Құжат).
2.14. Қазақстан Республикасының Yкіметi мен Қырғыз Республикасының Yкiметi арасында шекараға iргелес облыстарда ауыл шаруашылығы жұмыстарымен айналысатын еңбекшi-көшiп келушiлердiң еңбек қызметi және оларды әлеуметтiк қорғау туралы келiсiм (2002 жылғы 8 шілде).

ІІІ Мемлекеттік бағдарламалар,тұжырымдамалар және статистикалық көрсеткіштер.

3.1. 2001-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының миграциялық саясатының салалық бағдарламасы (29.10.2001 ж.).
3.2. Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жылғы 28 тамыздағы №399 Жарлығымен мақұлданған «Қазақстан Республикасының 2007-2015 жылдарға арналған көші-қон саясатының тұжырымдамасы».
3.3. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы (Қысқаша статистикалық бюллетень), 2008 жылғы қаңтар-қазан. - Астана, 2008 ж.
        
        «Қазақстан Республикасына шетел жұмысшыларын жұмысқа тарту мәселесі:
халықаралық құқықтық ... ... ... еңбек көші-қонының түсінігі мен құқықтық табиғаты
1.1. Халықаралық еңбек көші ... ... мен ... ... көші ... ... және ... реттеу мәселесі ...14
ІІ тарау Қазақстан Республикасына шетел азаматтарын жұмысқа тартудың
құқықтық негізі
2.1. Қазақстан ... ... ... ... ... және ... заңнамалық реттеу
жолдары...........................24
2.2. Халықаралық ... ... ... ... ... ... миграциясы мәселелері бойынша Қазақстанның шет ... ... ... ынтымақтастығы...............30
2.3. Еңбек көші-қоны туралы ... ... ... ... ... ... ... әлемдік экономикалық
қоғамдастыққа тең серіктес ретінде ... ... ... ... ... ... ... байланысты екені сөзсіз. Өйткені
тәуелсіздіке ие болған соңғы 18 жылда ... ... ... ... келіп жатқан шетелдік жұмысшылардың саны жылдан жылға артып
келеді. Бұл орайда халықаралық көші-қон процесі ... ... ... ... ... Осы жағдайларға байланысты бүгінгі таңда Қазақстан
еңбек ... ... ... процестері мен оған байланысты
проблемалардан шет қала алмайды. Қазақстан ... ... ... ... ... ... кезеңдермен салыстырғанда
айтарлықтай өзгеруде. ... ... ... ... іске асырудағы
бұрынғы шектеулер алынып тасталды. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейінің төмендеуі
халықтың көші-қонға деген экономикалық сұранысын едәуір күшейтіп отыр.
Көші-қонның, әсіресе еңбек көші-қонының күрт өсуі ... ... ... ... ... қатерге айналды. Еңбек көші-қонының мәселелері,
оның ... ... мен ... ... ... ... да
мемлекеттеріндегідей Қазақстаннан да еліміздегі қазіргі қоғамдық тәртіпке,
ішкі келісім мен ... ... әсер ... ... ... ... Сондықтан пәрменді құқықтық, экономикалық,
ұйымдастырушылық шаралар ... ... ... ... ... ... ... саясат стратегиялық
тұрғыдан мемлекет басымдық ... ... ... ... ... көлік және коммуникациялар және басқа
да индустриялық-иновациялық қызмет салаларында) жұмыс істеу үшін жоғары
білікті шетелдік ... ... ... ... ... жұмыс
істеу үшін қазақстандық мамандардың шет ... ... да ... Бірақ бұл процесте ең алдымен еліміздің мүдделері мен мақсаттарына
қауіп төндірмеу жағы ... ... ... ... ... ... және
көпқырлылығы ұлттық еңбек нарығының жағдайына ғана емес, сонымен бірге
демографиялық жағдай мен ... ... де ... ... ... ... мүмкін екенін атап өткен жөн. Осыған байланысты, мигранттардың
еңбегін рационалды әрі ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын халықаралық нормаларға
сәйкес еш кедергісіз жүзеге асыруға жағдайлар жасау және оның ... жол ... ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, Қазақстан Республикасына шетел
жұмысшыларын жұмысқа тарту мәселесі, оның халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Осы жұмыста көтерілген мәселелер ... ... ... де қаралған. Әсіресе кеңестік дәуірде және ресейлік
авторлармен ... ... бар. Атап ... ... ... қатысты еңбектері бар мына авторларды атауға болады: Иванов
С.А. Аметистов Э.М. Мингазов Л.Х., ... В.А., ... В.М. ... ... ... А. А. және ... ... заңгерлер мен ғалымдардың қатарына ... ... ... ... ... ... және т.б. жатқызуға болады.
Жоғарыда аталған ресейлік ... ... ... ... одан бері ... ... аясына қатысты құқыққолдану
тәжірибесі жаңарып, жаңа халықаралық келісімдер мен нормативтік актілер
қабылданды. ... ... ... ... және ... авторлардың
мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған мақалалары да бар. ... ... заң ... ... еңбек көші-қонының құқықтық негіздеріне
кешенді құқықтық талдау жасаған ... жоқ. Осы ... ... ... ... ... теорялық мәселелерді қарастырып,
зерттеу уақтылы және өзекті болып ... ... ... Республикасына шетел жұмысшыларын жұмысқа
тартуды мемлекеттік-құқықтық реттеу бойынша ... ... ... ... жету үшін төмендегідей міндеттерді шешу белгіленді:
- Халықаралық еңбек көші қонының ... мен ... ... Еңбек көші қонын мемлекеттік және құқықтық реттеу ... ... ... ... еңбек көші-қонының өзекті
мәселелері мен оларды заңнамалық реттеу жолдарын ... ... ... көші-қоны саласындағы мемлекеттік саясат пен еңбек
миграциясы мәселелері бойынша Қазақстанның шет ... ... ... ... талдау жасау;
- Еңбек көші-қоны туралы қазақстандық заңнамаға талдау жасау.
Жұмыстың объектісі Қазақстан аумағына ... ... ... ... ... Пәні – ... ... және халықаралық келісімдер мен
конвенциялар, олардың халықаралық миграцияға қатысты шарттарын ... ... ... ... әсер ету ... ... ... міндеттерді шешу үшін автор жалпыға
ортақ ғылыми зерттеу әдістерін қолданды. Атап ... ... және ... салыстырмалы-құқықтық талдау әдістері. Жұмыс теориялық талдауды
сынауға негізделген және құқыққолдану ... ... ... ... негізгі ережелер.
- еңбек көші-қонын басқару саласында сапалы мемлекеттік саясат
әзірлеп, ... ... ... ... және ... ... арттыру, заңсыз еңбек көші-қонының ... алу, ... ... ... ... ... ... деген қажетін уақтылы белгілеу
мақсатында Қазақстан Республикасында көші-қон процестерін үйлестірумен ... оның ... ... ... ... ... арнаулы
уәкілетті мемлекеттік орган құру қажет;
- Қазақстан Республикасы Президентінің ... өз ... ... ... ... Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті
50 елдің ... кіру ... атты 2006 ... 1 ... Қазақстан
халқына Жолдауына сәйкес қабылданған Қазақстан Республикасының 2007-2015
жылдарға ... ... ... ... ... ... ұлттық бірдейлік пен ел қауіпсіздігін сақтау ... ... ... ... ... зардаптарын азайтуды ескере
отырып, «Халықтың көші-қоны туралы» заң жобасының жаңа редакциясын әзірлеу
керек;
- ... ... ... ... ... алатын жоғары білікті
және кәсіби қызметкерлерді Қазақстанға ... ... ... көші-қон заңнамасын және халықаралық шарттардың, оның ... ... ... ... ... имплементациялауды,
сондай-ақ шетел мамандарын жергілікті кадрлармен алмастыруды іс жүзінде
қолдану мәселелерінде шетелдердің тәжірибесі зерделенгені жөн;
- ... ... ... ... ... ... еңбек
нарығының талаптарына қатаң сәйкес және жалдаушы ... мен ... ... ... ... оның ішінде ұлттық кадрларды
даярлау және шетелдік жұмысшыларды ауыстыру бойынша жіберілетін, сондай-ақ
еңбекке байланысты ... ... ... жасауға жұмыс
берушіні ынталандыруға бағытталған көшіп келу заңнамасына өзгерістер енгізу
уақыт ... ... ... көшіп-қонушыларды тіркеу тұрғылықты жері ... ... ... жері бойынша жүзеге асырылатын және жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... зерделеу қажет;
- еңбек көші-қонының және заңсыз еңбек көші-қонының ауқымы ... ... ... мақсатында халықаралық ұйымдармен
бірлесіп ТМД еңбек нарығындағы сұраныс-ұсыныс ... ... құру ... керек деп есептейміз;
- белгіленген тәртіпті бұрын бұзған ... ... ... ... ... ... заңнамада көзделуге тиіс.
Жұмыстың теориялық және тәжірибелік маңызы. Бұл жұмыстың теориялық
маңызы онда халықаралық көші-қон ... ... ... ... еңбек
миграциясына анықтама беру және оның ... ... ... ... ... ... мен ... ойлар халықаралық
еңбек құқығының құқықтық табиғатын ... ... ... және ... ... ... ... жұмыстарында пайдаланыла алады.
Бұл жұмыс халықаралық құқық, халықаралық қатынастар, ... ... ... заңгерлік оқу орындарында оқу-әдістемелік,
оқу құралдарын дайындау барысында пайдалы болары анық. Бұл оның ... ... ... 2 ... 5 тараудан, қорытынды мен пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы көлемі – 47 бет.
І тарау Халықаралық еңбек көші-қонының түсінігі мен ... ... ... ... көші қонының теориясы мен түрлері.
Соңғы онжылдықтарда орын алып ... ... ... ... ... де, ... өзгерістермен де сипатталады: еңбек
мигранттары қозғалыстарының ... мен ... ... ... ... және ... өмірінің күрделенуі мен
демократизациялануының, сондай-ақ өткір ұлтаралық қарама-қайшылықтардың,
елдер мен халықтар арасындағы ... ... ... ... мен
дүлей апаттардың салдарының бір көрінісі болып халықтар мен ... ... ... ірі ... ішкімемлекеттік және
мемлекетаралық қозғалысы табылады. Бұл - әлемдік ... ... ... ... тұрғылықты жері мен жұмыс орнын таңдауға
берілген тиісті құқықтар мен мүмкіндіктерді ... ... ... - ... ... ... өз үйін ... бір жағдайларға байланысты тастап
кетуге мәжбүр болған босқындар мен мәжбүрлі мигранттар.
Халықаралық деңгейдегі көші-қон ... ... ... олардың ауқымын жақында ғана сезінген әлемдік қауымдастық көші-
қон ... ... ... шешу мен ... ... жөніндегі көптеген
мемлекеттердің іс әрекеттерін үйлестіру қажеттілігімен кездесті.
Еңбектің халықаралық бөлінісі белгілі бір өнімді ... ... ... ... көздейтін еңбектің елдер арасында қоғамдық
аумақтық бөлінуінің ең жоғарғы дәрежесі ... ... ... ... ... ... мен біліктілік құрамының болуын көздейді.
Халықаралық еңбек ... кең ... ... ... ... түрлері ретінде оқшаулау міндетті түрде оның ... ... Ал, егер ... ... орын ... ол ... ... жүзеге асырыла алады: еңбек бөлінісі ... ... ... ... (халықаралық сауда) немесе тікелей еңбектің
мемлекетаралық қозғалысы (халықаралық еңбек көші-қоны).
Жұмыс ... ... ... бір мемлекеттің аймақтары арасында
орын алатын ішкі ... және ... ... ... ... ... ... болады. Халықаралық еңбек құқығы мен ... ... ... сыртқы миграциясы мен оның экономикалық себеп-салдарын
зерттейді.[1]
Халықаралық көші-қон ... ... ... ... төмендегідей:
- жұмыс күшінің миграциясы – еңбекке қабілетті ... және ... да ... байланысты бір мемлекеттен басқа
мемлекетке кем дегенде бір жылдан ... ... ... ...... ... адамдардың тиісті мемлекетке оның
аумағынан тыс жерден келуі.
- Эмиграция – ... ... ... тиісті мемлекет аумағынан
кетуі.
- Миграциялық сальдо – ... мен ... ... «Ми ағыны» - жоғары білікті кадрлардың халықаралық миграциясы.
- Реэмиграция – эмигранттардың өзеліне тұрғылықты жеріне оралуы.
Жұмыс күшінің халықаралық ... ... ... бұрын пайда
болып, елеулі өзгерістерге ұшырады. Халықаралық миграция мәселелерін
теориялық ... ... ... ХХ ... 60 жылдарынан кейін
экономикалық өсім ... ... ... Оның ... ... ... күшінің халықаралық қозғалысы өндірістің бірден бір факторы ретінде
экономикалық өсім ... ... ... оның себебінде еңбекке ақы
төлеу деңгейіндегі мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... өнімін алады және тұтынады деген көзқарасқа негізделетін
неоклассикалық ұстанымды ұстанушылар эмиграция қабылдаушы мемлекеттің әл
ауқатын ... алып ... бұл ... ... экономикалық дамуы
сол қалпында қалады немесе кем дегенде нашарламайды деп есептейді.
Неокейнстік бағытты ұстанушылар миграция нәтижесінде ... ... ... ... ... ... елдің экономикалық
жағдайы нашарлау ... ... ... ... байланысты
халықаралық қауымдастық тарапынан «ми ағынына» салық ... одан ... ... ... ... беріп, оны жаһандық даму қажеттіліктеріне
жұмсау да ұсынылған. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... өсімінің эндогендік факторы ретінде адам
капиталын аккумуляциялауға ауысты. Жинақталған адам ... ... ... ... ... ... Осыған орай халықаралық миграция
әртүрлі елдер арасындағы экономикалық өсім темпіндегі ерекшеліктердің ... ... ... ... бір ... ... өңірінде) аумағында болу
уақытына қарай тұрақты, уақытша және маятниктік миграцияны ... ... ... ... тұруға кеткен немесе келген
адамдардың ... ... Бұл ... ... елдерде шетелдік егер ол
тиісті елде белгілі бір уақыт тұрып жатса (жоқ болса) иммигрант (эмигрант)
деп ... ... ... миграция азаматтығын және тұрғылықты жерін
өзгертпей ағымдағы қажеттіліктерге байланысты кіріп-шығуды білдіреді.
Бірақ, ... ... ... мигранттар есебінен маусымдық
жұмысшыларды ... ... ... ... байланысты миграцияның ерекше бір түрі
болып табылады. Ол жұмысшылардың жұмыс ... бір ... ... ... және ... тұрақты тұратын жерінен бір аптаға ... ... ... ... ... тоқталмай кетпеуге болмас. Жұмыс
күшінің халықаралық миграциясы экономикалық та, ... емес ... ... ... ... ... Экономикалық емес себептерге
саяси және діни себептер, мемлекеттердің бірігуі мен ... ... ... ... ... ... жеке ... себептер
жатады. Осы аталған және басқа да көптеген экономикалық емес себептер жұмыс
күшінің елеулі мемлекетаралық қозғалысына алып келуі мүмкін және алып ... Олар ... ... ... орын алатын жұмыс күшінің
халықаралық миграциясы сияқты ... ... ие. ... түп негізінде еңбекке ақы төлеудегі ... ... ... ... ... көші-қоны әртүрлі елдердегі еңбекке ақы
төлеуді біркелкілендіруге алып келеді.
Еңбек ресурстарының шетелге ... ... ... ... ие тауар – жұмыс күші қозғалады. Оның басқа тауарлардан
басты ерекшелігі – жұмыс ... өзі ... ... ... ... ... табылатындығында. Жұмыс күшін экспорттайтын, яғни ... ... ... ... экспорт үшін эмигранттардың
табысының бір бөлігін өз еліне ... ... ... ақы ... ... ... ресурстарының шартты артықтығы сияқты жағдайларда жұмыс
күшін сыртқа шығару жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... тигізеді. Ал, екінші жағынан, жоғарыкәсіби
жұмыс күшінің, мамандардың сыртқа кетуі экспорттаушы елдердің технологиялық
потенциалының ... ... ... ғылыми және мәдени деңгейінің
төмендеуіне алып келеді.[2]
Тарихи тұрғыдан қарайтын болсақ, халықаралық ... – жаңа ... ... ... мен шекара жүйесінің дамымаған жағдайларында
халықаралық мигранттардың көші бірнеше жүздеген жылдар бойы ... ... ... есепке алынбаған. Бүгінгі таңда да өндірістің
маңызды факторы болып табылатын халықаралық көші-қонның нақты ... ... ... күрделі екені сөзсіз.
Еңбек ресурстарының мемлекетаралық көші-қонының мейлінше қолайлы
сандық көрсеткіштері болып төлем ... ... ... көрсеткіштер
табылады. Бұл жағдайда резидент емес болып тиісті мемлекетте бір ... ... ... ... табылады. Егер адам тиісті елде бір ... ... ... онда ол ... ... алу мақсатында резидент
ретінде тіркеледі. Төлем балансының сатистикасында ... ... ... ... ... ... ... бір
бөлігі болып табылады және үш бап бойынша ... ... ... ... ... ... төлем – резиденттер
үшін атқарылған және олармен төленген, жеке резидент емес тұлғалармен қолма-
қол ақшалай ... ... ... ... ақы немесе басқа да төлемдер. Бұл
категорияға резиденттердің резидент еместерді жұмысқа жалдаумен байланысты
зейнетақылық, сақтандыру және өзге де ... ... ... да ... жатады. Резидент емес жеке тұлғалар қатарына ... ... ... ... ... болатын барлық шетелдік жұмысшылар, соның ішінде,
маусымдық жұмысшылар, шекаралас көрші елдерден уақытша табыс үшін келетін
жұмысшылар, ... ... ... ... ... ... жатады.
- Мигранттардың көші-қоны – мигранттар өздерімен бірге ... ... алып ... мүліктерінің құнының бағалық ақшалай эквиваленті. Бұл
орайда эмигранттар мүлкін заттай шығару тауарларды елден экспорттау ... ал оның ... ... ... (осы ... үшін төлем
сияқты) – осы бап бойынша.
- Жұмысшылардың аударымдары – мигранттардың ақшасы мен ... ... ... ... ... ... жөнелткен жағдайда олардың
бағалық құны есепке алынады.
«Еңбек табысы» мен «мигранттардың көші-қоны» және ... атты ... ... ... ... – «еңбек табысы»
атты бапта ... ... яғни ... мелекетте уақытша
орналасқандардың ... ... ... бірге «мигранттардың көші-қоны»
мен «жұмысшылардың аударымдары» атты ... ... яғни ... ... қалған және шетелде кем дегенде бір жылдан астам уақытқа ... ... ... мен ... ... Осы екі бап ағымдағы
операциялар аясында жеке төленбеген аударымдар тобына біріктіріледі. Жеке
төленбеген ... – бұл ... ... ... ... ... ... мүліктің және оның артынан өз еліне жөнелтетін тауарлардың ... ... Ол ... ... мен ... ... жүзінде сол бір немесе өзге халықаралық ... ... бап ... ... ... ... ... соғады. Белгілі бір адам
бастапқы кезде шетелге ... ... табу үшін ... ... ... бір
себептерге байланысты бір жылдан астам уақытқа кідіріп, мигрантқа айналып
кетуі әбден мүмкін. Және керісінше, ... ... тұру үшін ... ... мүлкін жұмысшы аударымы ретінде ... ... бір ... ... ... өз еліне қайтып келуді шешеді. Мұндай жағдайларда
қолданылатын жалпы ережеге сәйкес есепке алу шекараны іс ... ... ... ... ... және егер артынан ол есепке алу жазбасы дұрыс
толтырылмаған ... да оны ... ... ... ... ... жылдық миграциялық сальдо ХХ ... ... ... ... ... 1 млн. ... ... Яғни, қабылдаушы
елдерде сыртқа кетушілермен салыстырғанда келушілер орта есеппен алғанда 1
млн. адамға артық болған. Әдетте, ... ... ... тұрақтанғанда
миграциялық сальдо азаяды, және керісінше, экономикалық дағдарыс уақытында
миграциялық сальдо артады.
Халықаралық миграциямен ... ақша ... ... ... ... ... өлшенеді және ол көлемі жағынан жылдық тікелей
шетелдік инвестицияларға сай ... ... ... ... ... емес
жұмысшылардың барлық еңбек табысының шамамен 9/10 және ... ... ... 2/3 ... ... ... ... аталған
көрсеткіштер тиісінше 1/10 және 1/3 құрайды. Бұл ... ... ... ... ... ... және дәл ... дамушы
мемлекеттердің, соның ішінде өтпелі экономикасы бар елдердің, еңбекке
қабілетті жұмысшылары ... ... ... ... ақша ағымы аясында жұмысшылардың аударымдары 62% - ды, ал еңбек
табысы – 31% және ... ... 7% ... Резидент емес жеке
тұлғаларға төленетін ең ірі ... ... ... ... ... ... Бельгия, АҚШ сияқты мемлекеттер жүзеге асырады. Дамушы
елдердің ішінде шетелдік ... ... ... ... Оңтүстік Африка
Республикасы, Израиль, Малайзия, Кувейт және т.б. ... ... ... ірі ... ... ... ... (АҚШ, Германия,
Жапония, Ұлыбритания) және жаңа ... және ... ... ... Сауд Араб елі, ... және т.б.) ... ... келетін аударымдарды алушылардың қатарына негізінен
дамыған елдер жатады. ... ... ... ... жұмыс істейтін қызметкерлердің, шетелде орналасқан әскери
қызметшілер мен дипломатиялық өкілдіктердің ... ... ... Көптеген
дамушы елдерде (мәселен, Бангладеш, Буркина-Фасо, Египет, Греция, Түркия
және т.б.) жеке сипаттағы ... ... ... ... табысының
25-30 %-н құрайды. Ал, Иордания, Лесото және Йемен сияқты елдерде ... ... ... өнімнің 10-50 %-на дейін жетеді.
Теориялық тұрғыдан қарайтын ... ... ... ... елдің
табысы эмигранттардың шетелден жіберетін аударымдарымен, олар табыстың
негізгі үлесін ... де ... ... ... ... өнімді
ұлғайтатын және төлем балансына оң ықпал ететін басқа ... ... ... ... ... ... жеке фирмаларға салынатын
салықтар, эмигранттардың өз еліне салатын ... және ... ... ... ... ... және ... да әлеуметтік
сипаттағы шығыстарды (олар эмигранттар үшін басқа елдермен жабылады)
қысқарту ... Өз ... ... ... ... зерттеулерге сүйенсек,
банк арқылы аударған сомаларына бара бар қаржыны ... ... алып ... қоса, шетелде жұмыс тәжірибесіне ие болып және біліктілігін арттырып,
мигранттар бұл тәжірибені өз еліне алып ... ... ... ... білікті мамандарға ие болады.
Эмиграция жұмыс күші артық елдердің экономикасына елеулі түрде
оңды ... ... ... ... сыртқа кетуі жұмыссыздық деңгейін
төмендетеді. ... ХХ ... ... Египет үкіметі жұмыссыздықпен
күрес бағдарламасын қабылдай ... онда ... ... елдеріне жұмыс
күшінің эмиграциялануын ынталандырып отырған. Пуэрто-Рикода ең төменгі
еңбек ақы ... заң ... ... кем дегенде үштен бірі АҚШ-қа ... ... ... ... ... ... ... сыртқа кетуі) көптеген дамушы елдер үшін,
әсіресе Африкада (Малави, Судан, ... ... ... ... ... ... «ми ағыны» көптеген жағдайларда елдің экономикалық жағдайы
жақсарғанда бәсеңдейді. Мысалы, жоғары ... ... ... жыл ... ... өз ... оралған үнді ғалымдары жаңа
компьютерлік бағдарламалар ... ... үнді ... ... ... ... екен.
Иммиграцияның экономикалық ықпалы әдетте теріс сипатталады. Өйткені
шетелден келетін жұмыс күші жұмыс орындарын ... және ... ... жұмыссыздықты көбейтеді. Аталмыш проблеманың орын
алатынын жоққа ... ... ... де, ... жаңа ... ... мен жаңа ... алып келетінін атап өткен жөн.
АҚШ, Канада және Австралия сияқты мемлекеттер иммиграция ... ... ... ... ... ... иммигранттар тұтас
салалардың экономикалық дамуына жаңа динамизм алып келеді. Мысал ... мен ... ... ... ... ... шыққан кәсіпкерлер, Африкадағы үнді және Ливан бизнесмендері,
Парсы шығанағының мұнай ... ... ... және ... ... алады. Оның үстіне, иммигранттар көптеген ... ... ... үміткерлер болмайтын бос орындарды толтырады.
Түркия мен Солтүстік Африкадан ... ... жоқ ... ... ... ... 60-80 % ... Ауыр жұмысқа Израильде
палестиндіктер, Малайзияда ... ... ... ... ... ... өндірістің кейбір салалары, соның ... ... ... ... ... ... өмір сүре алмас еді.
Мысал ретінде келтірер болсақ, Оңтүстік Африка ... ... ... ... мен Малайзияда және Испаниядағы
ауылшаруашылық алқаптарын, Малайзиядағы каучук және ... ... ... ... әрине, иммиграцияның жағымсыз жақтарына да тоқталмай
кетпеуге болмас. ... ... оның ... ... ... ... ... байланысты білікті емес жұмыс күшінің іс жүзіндегі еңбек
ақысының төмендеуіне алып келеді. Мәселен, АҚШ-та 12-сыныптан төмен ... ... ... ... ...... Иммигранттар негізінен
саудаланбайтын тауарларды өндіретін секторларда жұмыс істейді.
Экономикалық себептерге ... ... ... ... жеке ... ... көрсеткішке ие елдерден жоғары табысты елдерге
қарай бағытталған. Екінші ... ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырап отырған экономикалық жағдайларға
қарай өзгеріп ... ... ... ... ... жоқтығына және заңсыз миграцияның кең етек ... ... ... бағыттарының иерархиялығын нақты белгілеу
қиынға соғады. Әлемдік ... мен ... ... ... ... мигранттар үшін тартымды болатын келесі мемлекеттер мен өңірлерді
бөліп көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
ең дамыған мемлекеті бола отырып, АҚШ төмен білікті де жоғары білікті де
жұмыс ... ... ... ... ... ... табылады. Жыл
сайын онда басқа ... ... ... ... мигранттар келеді.
Төмен білікті ... ... ... ... ... ... орналасқан
латынамерика елдерінен – Мексика және Кариб бассейні елдеріне келеді.
Жоғары ... ... ... ... ... ... барлық
дерлік елдерінен, соның ішінде Батыс Еуропадан, ... ... ... және т.б. ... жатады. АҚШ пен Канадаға ... ... ХХ ... ... ... ... ... 900 мың адаммен өлшенген. АҚШ-қа заңды түрде жылына 740 мың адам
иммиграцияланады және ... 160 мың адам ... Таза ... ... 580 мың ... құрайды.
Батыс Еуропа. Барынша дамыған Батыс Еуропа мемлекеттері, және,
бірінші кезекте, Еуропалық Одаққа кіретін ... ... ... ... ... дамыған Батыс Еуропа елдерінен (Португалия, Мальта, ... т.б.), ... ... араб ... мен Қиыр ... Африка
елдерінен, Шығыс Еуропа мемлекеттері мен бұрынғы КСРО мемлекеттерінен
тартады. Африка ... - ... ... ... ... жұмысшыларды тартуға тіл ортақтығы, ... ... ... және өзге ... ... ... ... Еуропаға
келетін иммигранттардың ағымы ХХ ғасырдың тоқсаныншы ... ... ... 180 мың ... құраған екен. Бұған қоса, батысеуропалық
интеграция аясында жұмыс күшінің ортақ нарығы құрылып, ... келе ... ... ... ... Еуропалық Одақ мемлекеттері арасында
жұмысшылардың еркін қозғалысы мен ... ... ... ... ... Бұл ... мұнай өндіруші елдері арзан шетел жұмыс күшін
сипаты ... ауыр әрі аз ... ... тартады. Жұмысшылар
негізінен көршілес араб ... ... ақ ... ... ... ... сияқты елдерден келеді. Сауд Араб ... Араб ... ... ... Кувейт пен Оманның жұмыс күшінің
жартысынан астамын шетелдік жұмысшылар құрайды.
Басқа дамушы елдер. ХХ ғасырдың тоқсаныншы жылдарының жаңа феномені ... ... ... ... ... миграциясының артуы, жиілеуі.
Әдетте жұмысшылар ... ... ... жолында қарқынды дамыған
мемлекеттерге бағытталады. Мәселен, Латын Америкасында маусымдық жұмысшылар
мен жиналмалы кәсіпорындарға қажетті жұмысшылар ... мен ... ... Сахараның оңтүстігінен Піл Сүйегі жағасына қарай, ... ... ... ... ... ... ... жартысынан
астамы тән. Парсы шығанағындағы 1991 жылғы соғыстың салдарынан 1 млн. жуық
египеттіктер Иракты тастап шықты, 800 мың ... Сауд Араб ... ... және 500 ... жуық палестин жұмысшылары Кувейттен кетуге
мәжбүр болды. Олардың ... ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттер. Оңтүстік Шығыс Азияның бұл
мемлекеттерінің қарқынды дамуына ... онда ... ... ... ... ... күрт артты. Бұл жағдай әсіресе
Оңтүстік Корея мен Малайзияға тән болды.
Жылына 25 мыңнан ... ... ... ... тұру үшін ... ... елдер негізінен жоғары дамыған мемлекеттер болып табылады.
Олардың Жалпы Ұлттық өнімі жан басына шаққанда ... ... АҚШ ... ... ... көзі – дамушы мемлекеттер, олардың басым бөлігі
Мексика мен Азия елдері.
1.2. Еңбек ... ... және ... ... мәселесі
Жұмыс күшінің халықаралық көші-қонының дамуы барысында ... ... ... ... де жасалып, жетілдіріліп келді.
Қазіргі таңда миграцияны мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... ... көпшілік мемлекеттері өздерінің сыртқы саудасын
либерализациялау жолымен дами отырып, барлығы дерлік халықаралық миграцияны
шектейтін шаралар қабылдауда. Миграция ... ... ... ... келеді, бұл орайда миграциядан түсетін экономикалық табыс бірдей
бөлінбейді. Миграцияның ... ... ... орын ... ... де ... ... Солардың бірі – иммигранттар дамыған ... ... ... ... Бұл ... ... мемлекет
экономикалық тұрғыдан әлсіз дамыған мемлекетке жақын ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан, АҚШ,
Мексика және Кариб бассейні елдерін, екінші жағынан – ... және ... мен ... ... келтіруге болады. Осындай жақын
көршілестік ... ... не ... қажетті қаржылық
шығында талап ететін заңды иммигранттардың ғана ағымына алып ... ... ... ... ... шамамен 4 млн.-ға жуық, ал ...... 3 млн. ... ... орын ... күшінің халықаралық көші-қоны туындататын проблемалар оны
мемлекеттік және халықаралық реттеудің кең көлемді жүйесін ... ... ... ... ... ... көші-қонына мемлекеттің араласуы оның
халықаралық сауданы реттеуінен бұрын ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларына шетелге кетуге тыйым
салатын заңдар қабылданған ... ХІХ ... бойы ... Еуропа
мемлекеттері жағымсыз шетелдіктердің келуіне шектеу қоятын заңдар қабылдап
келген.[4] Сол кезде ... ... ... ... ... бекіте бастаған. Олардың бір бөлігі бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... ... ... мен ... еместердің арасын нақты ... ...... елге тұрақты тұру үшін келген адамдар, ал ...... елге ... ... ... онда ... ... адамдар. Иммигрант еместер көбіне қабылдаушы мемлекетте ұзақ
уақыт болып, жұмыс істеуіне қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Әдетте, мемлекеттік реттеу бюджеттен қаржыландырылатын бағдарламалар
қабылдау арқылы жүзеге ... Ол ... ... ... ... ... ... қоюға немесе мигранттарды өз еліне қайтуға
(реэмиграция) ынталандыруға бағытталады.
Қабылдаушы мемлекеттердің көпшілігі иммиграцияны ... ... ... Оның ... ... ... өз аумағында сұранысқа
ие жұмыскерлердің келуіне кедергі жасамайды және сонымен ... ... ... Қалаулы иммигранттардың тізімі әр мемлекетте әрқалай, бірақ
көбіне олар мына ... ... ... ... ... үшін ауыр, зиянды, лас және біліксіз жұмысты –
құрылыс, маусымдық, ... ... ... атқаруға дайын
жұмысшылар:
- жаңа және перспективті салалардың мамандары – программистер, ... ... банк ... ... ... ... мамандары – алмаз өңдеушілер, ... ... емес ... тәсілдерін меңгерген
дәрігерлер;
- әлемдік аты бар мамандар – ... ... ... дәрігерлер, жазушылар;
- өз қызметін қабылдаушы мемлекетке көшіретін және ... ... ... жаңа ... ... ашатын ірі бизнесмендер.
Еңбек иммиграциясының проблемаларымен қабылдаушы елдердің мемлекеттік
институттары айналысады. Олар ұлттық заңнамаға және ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Әдетте иммиграция
мәселелерін шешуге кем ... үш ... ... ... өзінің
консулдық басқармасы арқылы кіру визаларын беруге құзырлы ... ... ... ... кіру ... ... орындайтын кедендік
бақылау органдары және шетелдік ... ... ... ... ... ... ... елдерде иммигранттың елге кіруіне рұқсат жұмысқа жалдаушымен
оның жұмыспен қамтылатыны туралы бекітілген келісім шарт негізінде ... ... ... ... ... біліктілік пен дағдыны қажет
ететін болғандықтан не ... да ... ... ... ... ... ... қорытынды негізінде беріледі.
Кейбір мемлекеттерде потенциалды иммигранттың елге ... ... ... оның жұмыс берушісі ішкі істер министрлігінің және тиісті
саланың кәсіподақтарының келісімін алуға тиіс.
Иммиграция үшін қажетті ... база ... ... саны көп заңдардан және заңға ... ... ... ... ... ... ... біліктілік. Барлық қабылдаушы ... ... ... ... ... мен жұмыс өтіліне қатаң талаптар
белгілейді. Біліміне ... ең ... ... ... орта ... ... ... толық курсын аяқтау табылады. Ол тиісті
дипломмен ... ... ... ... ... қабылдаушы
мемлекетте қайта растау не бағалау қажет. Жұмысқа жалдаған кезде қабылдаушы
елдер тарапынан басымдық мамандығы бойынша кемінде 3-5 жыл ... ... ... ... Бұл ... ... ... да талап етілуі мүмкін.
Жеке сипаттағы шектеулер. Қабылдаушы ... ... ... жағдайына қатаң талаптар белгілейтіні сөзсіз.
Мемлекет аумағына нашақорлар, психикалық ауруға шалдыққандар, СПИД ... ... ... өз ... ... ... ... міндетті. Бұл орайда анықтама қабылдаушы мемлекеттің консулдық
бөлімінің мөрімен расталуға немесе арнайы медициналық ... ... ... ... ... заңнамамен олар жұмыс істеуге ниеттенген
өндіріс саласына қарай белгіленеді. Әдетте ол 20-40 жас ... ... ... және ... ... қойылатын заңнамалық
талаптар да айрықша маңызды болып ... ... ... ... ... үшін ... адамдарға, лаңкестік және профашистік ұйымдардың
мүшелеріне заңнамалық тыйым салынады.
Сандық ... ... ... ... ... максималды санын белгілейді. Сандық квоталар тұтас ... ... ... Бұл ... ... ... еңбек ресурстарының ішінде шетелдік жұмыс күшінің максималды
үлесін анықтайды;
- жекелеген ... ... ... ... ... қамтылғандардың
ішінде шетелдік жұмысшылардың үлесін анықтайды;
- жекелеген кәсіпорындар ... ... ... осы
кәсіпорындағы максималды үлесін анықтайды.
Сандық квоталау жұмыс күшін ... ... ... ... әдісі болып табылады және әдетте тиісті заңдармен анықталады, оның
орындалуына құқық қорғау органдары қадағалау жасайды.
Экономикалық ... Ол ... ... ... қамтамасыз
ететін белгілі бір қаржылық шектеулер енгізеді. Заңды тұлғаларға қатысты
айтар ... ... ... олар ... ... күшін тек белгілі
бір жұмыс айналымына не сату көлеміне қол ... ... ... белгілі бір төлем жасағаннан кейін ғана тарта алады. Жеке тұлғалар
иммиграциямен келе ... ... бұл ... олар ... ... ... белгіленген белгілі бір көлемдегі ... ... ... өз қаржысының заңды жолмен алынғанын дәлелдей алуға
және белгілі бір мөлшерде жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ресімдеу мен жергілікті кәсіпорынға жұмысқа
тұру үшін иммигранттар ... бір ... ... міндетті. Кейбір
жеңілдіктер оның атынан мәмілелер жасауға құқылы ... ... үй ... ... ... ... ... дайын
дербес шетелдіктерге берілу мүмкін.
Уақытша шектеулер. Көптеген мемлекеттердің заңнамалары ... ... ... ... ... мерзімін белгілейді.
Сол мерзім аяқталғаннан кейін олар қабылдаушы елден кетуге, не құзырлы
органдардан ... болу ... ... ... ... ... тағылымдамадан өткен немесе студент болған адамдарға өздерінің
болу мерзімін ұзартуға мүмкіндік бермейтін қатаң ... ... өз ... қайту және онда кем дегенде бірнеше жыл болу және содан
кейін ғана қабылдаушы мемлекетке қайта келу ... ... ... ... ... ... ... қабылдайтын
әрбір мемлекет иммиграцияның географиялық және ұлттық ... ... ... Ол ... ... нақты бір елден келуінің сандық
квотасы арқылы реттеледі. ... ... ... ... ... ... ... деген айыптаулар болмау үшін, үкіметтер ... ... бір ... ... әртүрлі елдердің өкілдері
арасында иммиграциялану құқығы лотереясын ойнатады.
Тыйымдар. Шетелдік ... ... ... ... және ... ... ... айналысуына тыйым салынатын кәсіптер туралы заңдарда
көрініс табады. ... ... ... ... ... ... мен мамандықтарды нақты тізбелеп көрсетеді. Жасырын тыйымдар,
керісінше, тек ... ... ... ғана ... істей алатын
салалар мен мамандықтар тізімін белгілейді. Сол ... ... ... ... шектеу қойылады. Әдетте, иммигранттың кез келген
қозғалыстары – ... ... ... ... ... үшін ... ... қосымша рұқсат алу талап етіледі. Олар ондай ... бас ... да ... Заңсыз иммиграцияға да тыйым салынатын
сөзсіз. Оның алды ... ... ... ... ... ол барлық
жағдайда тиімді бола бермейді. ... ... ... үшін ... ... ... Олар иммигранттардың өздеріне де, оларға
заңсыз келуге көмектесетіндер мен жұмысқа қабылдайтындарға да қолданылу
мүмкін. ... ... келу ... ... ... Оған жол ... ... ақшалай айыппұл және (немесе) бас бостандығынан ... ... ... ... ... үшін қайталап депортациялау,
үлкен ақшалай айыппұл және ұзақ ... бас ... ... ... ... ... заңсыз иммигрантты жұмысқа орналастыру да
қылмыс деп ... Олар үшін ... ... ... ... ол ... ірі компаниялар мен кәсіпорындардың күйреуіне алып
келуі мүмкін.
Жалпы, ... ... ... кез ... ... ... ... ету қажеттілігінен де туындайды. ... ... ... ... ... ... есебін жүргізіп отыру, оны
нақты заңнамалық шектермен реттеу мемлекеттік маңызы бар ... ... ... ... ... ... көретін
кәсіподақтардың қысымы аясында көптеген батыс мемлекеттерінің үкіметтері ХХ
ғасырдың жетпісінші жылдарынан бастап иммигранттардың кері өз еліне ... ... ... ... ... бастады. Реэмиграцияның
дәстүрлі мемлекеттік шараларына мыналарды жатқызады:
Реэмиграцияны ынталандыру бағдарламалары. Олар заңсыз иммигранттарды
мәжбүрлі түрде өз ... ... ... өз ... ... ниет
білдірген иммигранттарға материалдық көмек беруге дейінгі кең көлемді іс-
шараларды қамтиды. ... ... ... (Германия, Франция,
Нидерланды және т.б.) ... ... ... ... ... иммигранттар ерікті түрді жұмыстан шығып, өз еліне қайту жағдайларында
белгілі бір жәрдемақы ... ... ... ... ... ... елді ... өз еліне кетуі ... ... ... ақ ... ... ... – оның іс ... өз еліне
қайтқанынан кейін төленетін болған. Бұл ... ... ... ... қабылдаушы елге қайта келу ... ... ... ... ... жалдаған кәсіпорынның әлеуметтік
сақтандыру немесе заңнетақы қорларына аудару ... ... ... ... Мұндай қаржыландыру әдісі бюджеттің шығыс
бөлігіне қосымша ... ... деп ... де, ... жүзінде,
иммигранттарды мемлекеттік есепке алудың электронды жүйесін құру ... ... ... қажеттілігі нәтижесінде бюджеттік шығыстар елеулі
ауқымда болған. Дей тұрғанмен, реэмиграцияны ... ... ... ... ... отыр.
Иммигранттарды кәсіби дайындау бағдарламасы. Иммигранттың өз еліне
қайтуын ынталандыратын ... ... ... ... ... ... иммигранттарды кәсіби оқыту бағдарламарын қарастырады
екен. Бұл бағдарламалардың мәнісі бойынша, дамыған елде білім ала ... ... ... ақы ... ... ... ... алады және
сол жағдай оларды өз еліне қайтуына ... ... ... бұл ... ... деген қызығушылық төмен
болды. Оның себебі қабылдаушы мемлекетте ... ... мен ... ... ... мамандыққа сәйкес жұмысты өз елінде табуды ... ... ... көптеген иммигранттар өз еліне
реэмиграцияланудан гөрі, ... ... ... ... ... болса да қолда бар жұмыстарын сақтап қалуды ... ... ... ... ... деңгейде ынтымақтаса отырып,
жүзеге асырылуға тиіс еді. Оған қабылдаушы мемлекетпен қатар, ... ... де ... керек. Сонда аталған бағдарламаның тиімділігі
артып, иммигранттардың іс ... өз ... ... белгілі бір ынта
болады.
Жаппай эмиграция елдеріне ... ... ... ... ... ... экспорттайтын елдермен келісім бекітеді. Ол жұмысшылардың
табысының бір бөлігін өз ... және ... ... бір ... үшін жаңа ... ... бола алатын жаңа кәсіпорындар құруға
инвестициялау туралы мазмұнда болады. ... ... ... компания, акционерлік қоғам нысандарында құрылатын болған. Қарым-
қатынастың бұл ... ... мен ... ... ... ... ... дамыды. Жекелеген жағдайларда, негізінен неміс ... жаңа ... ... ... ... ... қана ... сонымен бірге Түркиядан жаңа эмигранттар ағымын
біршама тоқтатқан.
Қабылдаушы елдердің үкіметтерінің белсенді іс-әрекеттеріне ... ... ... ... ... ... қол жеткізе алмаған: олардың жүзеге асырылуының ... ... ... ... ... бағдарламаны қаржыландыру
қысқарғанда өз еліне қайту фактілері де азая бастаған. ... ... ... ...... ... экспорттайтын елдердің үкіметтері
реэкспортқа мүдделі емес екендігі анықталған және ... ... ... ... ... ... ... күрделі материалдық және әлеуметтік-еңбек ... ... ... назарынан тыс қала алмады. Халықаралық еңбек
ұйымының Бас конференциясының сонау 1919 жылғы бірінші сессиясында ... ... ... ... ... ... ... №2 ұсыныс
қабылданған. Онда Халықаралық еңбек ұйымының әрбір ... ... ... ... ... арасында келісілетін ережелер негізінде өз елінің
аумағында еңбек ... ... ... ... мүшелерімен бірге)
қорғауға қатысты өз елінің жұмыс басты азаматтарына қолданылатын заңдар мен
ереже нормаларының күшін тарату туралы сөз ... жылы ... ... ... ... ... ... және эмигранттардың транзитіне қатысты
статистикалық және басқа да ... ... ... ... ... №19 ... қабылданды. Бұрақ, ұсыныстар – бұл ұсыныстар ғана.
Олардың міндеттік сипаты жоқ. Бұл ... күші ... ... құжат
талап етілді. Осыған орай 1939 жылы «Еңбек етуші ... ... ... ... ... Оны 1949 жылы ... қарастырып, елеулі
өзгерістер енгізді (Бұл ... күші ... ... 2000 ... 30 ... ... ... Іс жүзінде ол
«Еңбек етуші мигранттар туралы» №97 ... ... ... ... ... ... конвенция болып табылады. Аталған конвенцияға
сәйкес, Халықаралық еңбек ... ... ... ... ... ... ... кез келген мүшесіне олардың талап етуі бойынша өз ... мен ... ... ... ... ғана ақпаратты емес,
сонымен бірге мигранттарды жұмысқа ... ... ... және ... сондай-ақ, осы елде аталған мәселелер бойынша ... мен ... ... ... ... ... ... 2-бабы еңбек-етуші мигранттарға құзырлы және ... ... ... ... мен иммиграция ... ... ... ... іс шаралар қолдануды, еңбек-етуші
мигранттардың кетуін, ... ... мен ... ... ... ... және ... мүшелеріне қажетті дәрігерлік ... ... ... ... ... ... ... дініне
немесе жынысына қатысты ешқандай кемсітусіз әрекет етуге және төмендегідей
салаларда өз ... ... ... ... міндеттенеді:
- еңбек ақы, жұмыс ... ... ... ... ... және ... оқытудың басқа да нысандары;
- тұрғын үймен қамтамасыз ету;
- әлеуметтік қамсыздандыру (өндірістегі ... ... ... ... ... ... мүгедектік
жағдайында, кәрілік пен өлім жағдайында). Салықтар, алымдар және
сотөндірісі саласында да мигранттардың құқықтарын ... ... ... ... мигранттарға жұмысқа орналастырудың
мемлекеттік органдарымен көрсетілетін қызметтер тегін беріледі. Егер ... ... ... ... ... кететін
мигранттардың саны елеулі түрде көп болса, тиісті мемлекеттер арасында
өзара ... ... ие ... ... ... ... бекіту
көзделеді. Ол атап айтқанда, табыстың не ... ... кез ... ... ... ... рұқсат беруді реттеу мүмкін. ... №86 ... және үш ... бар: оның ...... ... ... – мигранттардың жеке мүлкін, ... ... ... ... ... Жоғарыда аталған конвенциялар мен ұсыныстар
тек қана Халықаралық еңбек ұйымына мүше-мемлекеттерге ғана ... ... саны 174 және ... ... ... №97 ... Бірақ, Халықаралық еңбек ұйымының соңғы шешімдеріне
сәйкес, ұйымның Жарғысын қыбалдаған оның ... ... ... түрде
барлық конвенциялардың орындалуы үшін жауапты болады.
Еңбек етуші мигранттардың жағдайын реттейтін ... ... ... мен ... бар ... ... ол күрделі
болып қала беруде. Өйткені аталған нормалар не толық орындалмайды, ... ... ... ... ... атап ... ... миграция
кеңінен тарала бастады. Осы жағдайларға байланысты, 1975 жылы ... ... және ... ... ... тең мүмкіндіктер мен
қатынасты қамтамасыз ету туралы» №143 ... ... ... ... №151 ... ... №143 Конвенция ережелерінде Халықаралық
еңбек ұйымына мүше әрбір мемлекет барлық еңбек етуші мигранттарға ... адам ... ... ... деп ... Ұйымға мүше-
мемлекеттер заңды негізде мигрант ретінде тұрып жатқан адамдар мен олардың
жанұя мүшелері үшін еңбек пен ... ... ... ... және мәдени құқықтарға, жеке және ... ... тең ... ... ету мен кепілдік беруге бағытталған
ұлттық саясатты ... және ... ... ... ... ұсыныстарда
аталған мәселелер егжей-тегжейлі қарастырылған.
Жалпы, мигранттардың құқықтық жағдайын қорғау ... ... ... ... Халықаралық еңбек ұйымының ... ... ... тапқан. Атап айтқанда, «Қайғылы жағдайларда еңбек
етушілерге өтем ... ... ... ... азаматтары мен
шетелдіктердің теңдігі туралы» №19 Конвенция (1925 ж.); «Метрополиядан тыс
жерлердегі ... ... ... туралы» №82 Конвенция (1947
ж.), онда «Еңбек етуші мигранттар туралы ережелер» деп ... ... ... бар; ... еңбек жағдайлары туралы» №110 Конвенция (1958
ж.), онда «Жалға алу, азғырып ... және ... ... ... ... бар; Әлеуметтік қамсыздандыру саласындағы елдің азаматтары мен
шетелдіктер және азаматтығы жоқ адамдардың ... ... №118 ... ... ... ... ... сияқты, миграцияның өзіндік
артықшылықтары мен кемшіліктері бар. ... ... ... ... ... еңбек нарығына жасалатын қысымды азайтады. Еңбек
мигранттары, өз жанұяларының ... ... ... ... ... істеп
тапқан еңбек ақыларының басым бөлігін отанына жібереді. Сол арқылы олар өз
еліне валютаның келуіне септеседі. Импорттаушы ... ... ... ... білім потенциалын, оларды арнайы дайындау
қажеттілігінсіз, пайдалану мүмкіндігін береді. ЮНКТАД есебі ... ... ... АҚШ-қа келген мамандардың адамдық капиталының құны 25 млрд.
АҚШ долларын ... ... ... ... ... ... ... жергілікті
тұрғындар үшін интеллектуалды қызмет түрлерімен көбірек айналысуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... етеді, өйткені мигранттардың орташа жасы тұрғылықты адамдардың
жасынан төмен болып ... ... ... ... ... балалар көп
болады. Дей тұрғанмен, миграцияның демографиялық процесстерге ықпалын
біржақты бағалауға болмайды.
Әдетте, ... ... ... ... ... жұмыссыздық
деңгейінің артуымен, тұрғын үй проблемасының ушығуымен, еңбекке ақы төлеу
деңгейінің төмендеуімен (иммигранттар төмен еңбек ақы үшін де ... ... ... ... ... жүреді. Жаппай шетелдіктер тұратын
аудандарда қылмыстық жағдай да күрт нашарлап ... ... ... ... ... ... ... заңсыз иммигранттар еңбек шарттарының
мерзімі аяқталса да қабылдаушы мемлекетте неғұрлым көп ... ... және сол ... олар ... ... (соның ішінде, қару-
жарақ пен ... ... ... да өзіндік әсер етеді.
Халықаралық еңбек ... ... ... ... ... ... қарамастан шетелдік жұмысшыларды ... әлі де ... ... ... ... ... бұл ... жұмыспен
қамтылғандардың жалпы есебіндегі иммигранттардың үлесі үлкен емес ... ... ... ... ... барлық заманда және барлық елдерде
кемсітушілікке ұшыраған да ұшырап ... де. Ол ... ... да ... ... еңбекке ақы төлеу, әлеуметтік төлемдер жасау және т.б.
Жергілікті тұрғындармен салыстырғанда мигранттарға жұмыс ... табу ... ... Одақпен жүргізілген зерттеулерге сәйкес, 1989 жылы
Испанияда ... ... ... 40 % өз мамандықтары бойынша жұмысқа
тұра алмаған. Бұл ... ... ... ... ... оқу мен ... ... мүмкіндіктері сирек
берілген. Бірдей сипаттағы жұмыста еңбек ететін жергілікті жұмысшылармен
салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... келтірер болсақ, Германияда жүргізілген зерттеулер көрсеткендей,
иммигранттардың ортасағаттық төлемдері немістермен салыстырғанда 10 %-ға
төмен. ... ... ... мен тиімді үстеме жұмыстарға ие болған.
Әртүрлі әлеуметтік төлемдерге ... ... ... болып табылады.
Мамандардың есебі бойынша, АҚШ-тағы 11 млн. ... ... ... 240 ... АҚШ ... ... және соның 90 млрд. доллары салықты
құрйды. Бұл орайда олар ... ... ... ... ... 5 ... құрайды екен. Иммигрантарды жұмыстан шығарып ... де ... ... ... ... ... ... ететін әлеуметтік-
экономикалық, саяси және заңдық проблемалардың кешені болып табылады. Еңбек
миграциясы мәселесі қолайлы экономикалық жағдай мен ... ... ... да елеулі қатер болып табылатынын мойындау қажет. Бұл ... ... ... ... жағдайында ... ие ... ... өнім ... ірі масштабта және күрт
құлдырауы жұмыс орындарын елеулі ... және ... ... алып ... ... әлемнің геоэкономикалық дамуының логикасына сүйенсек,
еңбек және басқа да ... – бұл ... ... ... Капитал мен инвестициялардың халықаралық ... ... ... және ... ... ... ... да білдіреді.
Сол себептен, алдағы міндет миграциялық ... ... ... ... ішкі ... және мемлекетаралық деңгейде уақтылы
және ұтымды ... ... ... ... ... ... жұмысқа тартудың
құқықтық негізі
2.1. Қазақстан Республикасындағы халықаралық еңбек ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес, дүниежүзіндегі мигранттар саны соңғы
жылдары айтарлықтай ... 185-190 ... ... жеткен, бұл әлем
халқының шамамен үш пайызын құрайды. Әлем көші-қонның жаңа дәуіріне ... және бұл ... ... да ... ... айналып бара жатыр.
Көптеген адамдар жақсы өмір іздеу жолында көші-қонды ... ... болу ... көбі үшін ... ... ... ... табу
мүмкіндіктері мен кірістің айырмашылығы талап ... өмір сүру ... ... қоғамдастық іс жүзінде адамдардың сан қилы тез құбылып
отырған табиғи ... ... ... бұл ... ... ... алуға мүдделілік танытуда. Бүгінгі көші-қон процесі тек
Еуропа мен Солтүстік Американың ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... мен ... Америкасының да ең басты
проблемаларының біріне айналып ... ... ... ... елдері
өздеріне сырттан көшіп келушілердің әлеуметтік бірлігі мен олардың жаңа
қоғамға бейбіт ... ... ... ... деген көзқарасты
орнықтыру жолындағы мәселелермен тікелей айналысуға ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты зерделеп,
зерттеуді және қолдануға лайықты тетікті әзірлеп, пысықтауды қажет ... ... келе ... ... ... ... алып ... 45 пайызы мен босқындардың 70 пайызы енді ғана дамып ... ... ... ... ең ... әрбір мигрантты іргелі құқықтарды ... ... адам ... көре ... ... Біз ... ең алдымен өз
мәдениеті, тілі мен ... ... діни ... мен құндылықтары, өздеріне
тән отбасылық байланыстары бар ... ... ... есте ... Осы ... орайынан келгенде, көші-қонды басқару ісіндегі кез
келген талпыныста осы адами өлшемдер назарға алынуға ... ... де, ... ... ... ... – адамдардың осы санаттарымен жұмыс
істеуіміздің өзекті тетігі болып табылатынын атап өтуге тиіспіз.
Мемлекет Басшысы Н.Назарбаев 2008 жылғы 5 ... ... ... ... мерекелік 20-шы жалпы отырысында тәуелсіздіктің 17
жылы ішінде Қазақстан ... ... ... ... бәсекеге
барынша қабілетті екенін атап өтті. Алайда, осындай игі істермен қатар
шешімін таппаған проблемалар да ... ... тағы да ... ... ... ... ... Қазақстанда сырттан тартылатын жұмыс күшінің
саны мен сапасы ... ... ... түйткілдер әлі де жеткілікті
екеніне назар аударды. Осы орайда квоталарды айқындау мен ... ... ... ... ... квоталардың сапалық толығуын сараптап
отыруды күшейту Үкіметке, оның ішінде Еңбек және ... ... ... ... ... көші-қонын реттеу жөніндегі мемлекеттік саясат стратегиялық
тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... көлік және коммуникациялар және басқа
да индустриялық-иновациялық қызмет салаларында) жұмыс істеу үшін жоғары
білікті шетелдік ... ... ... ... ... ... үшін ... мамандардың шет елдерге шығуына да мүмкіндіктер
бар. Бірақ бұл процесте ең ... ... ... мен ... ... жағы ... ... Республикасы көші-қон саясатының тағы да бір маңызды жағы
елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мен ... ... ... ... болып
табылады. Бұл жерде ең алдымен толық және дәйекті статистиканың, болжамды
көрсеткіштердің болмай отырғанына назар ... ... Оның ... да бүгінгі өмір шындығынан мейлінше артта қалып отыр. Өкінішке орай
республикамызда қажетті зерттеулердің, ғылыми әзірлемелердің аз ... да айта ... жөн. ... ... ... ... халықаралық институттардың ұсыныстарына, ең алдымен Біріккен Ұлттар
Ұйымы мен Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы ... ден ... ... ... ... ... ... отырып, үкіметаралық қарым-қатынастарды жандандыра
түсуіміз қажет. Әрине бұған сыбайлас жемқорлықтың да тигізер зияны аз ... орай ... ... ... мен лауазымды адамдардың және ... ... ... ... ... ... ... талап етуге құқылымыз. Олай болмаған жағдайда қойын алдырып,
қорасын жапқан болып шығуымыз әбден ... Ел ... ... ... баса ... аудара отырып, техникалық ресімдеу және
визалар беру жүйесін де ... ... ... бір ... ... және ... принципін сақтай отырып, осы мақсатта
көшіп келушілердің елге заңды түрде жіберілуі және ... адал ... ... ... ... ... ... тиісті. Ал көшіп келудің
қандай да бір шарттары бұзылған жағдайда ұлттық немесе ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы 28 тамыздағы №399
Жарлығымен ... ... ... ... жылдарға
арналған көші-қон саясатының тұжырымдамасы» Қазақстан ... 2006 ... 1 ... Қазақстан халқына Жолдауының
«Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... іске ... ... жалпы ұлттық іс-шаралар жоспарына ... ... ... 2006 ... 31 ... №222 ... ... Республикасы Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған
бағдарламасына сәйкес әзірленді.[6]
Қазақстан ... ... ... ... еңбек көші-
қонын реттеу мен оны басқару жөніндегі ізгі шара және уақыт қажеттігінен
туып отырған бастама. Ол ... ... ... ... әрі ... түрде бекітілді. Біз бұл тұжырымдаманы ... және одан тыс ... ... ... ... және ... ... мемлекеттің жауапкершілігін арттыра түсетін
салдарлы саясаттың ... ... ... Мемлекет қызметі көші-қон
мәселесінде сол процеске тартылған ... ... ... ... жұмылдырылып, еліміздің пайдасына, сондай-ақ ... ... ... өз ... ... әрі тиімді болатындай жұмыс істеуге тиіс.
Экономикалық дамуды, территориялық сұранысты, көші-қон жөніндегі
статистиканы жүргізе ... ... ... ... ... ... ... мен олардың қажеттіліктерінің өзекті индикаторлары жүйесінің
тұрақты сраптамасымен ... ... ... саясатының негізгі
бағыттарын әзірлеуге айқындыққа және үйлесімділікке қол жеткізілуі тиіс.
Сонымен қатар, республикамыз айтарлықтай ресурстарды иеленіп ... ... ... көлемде пайдалана алмауда, сол себепті шетелдік мамандар
мен компанияларды жұмысқа тартуға мәжбүр ... ... Бұл ... ... қабілеттіліктің төмен болуына, жергілікті халық
арасында ... ... ... ... мамандықтар мен еңбек
дағдыларының жеткілікті деңгейде болмауына байланысты ... ... 2002 жылы ... 12 мың, 2006 жылы 40,9 мың 2007 ... мың шетелдік мамандардың еңбегі пайдаланылса, ал 2008 жылдың 9 айы
ішінде 59,6 мың шетелдік жұмыскер еңбек ... ... Яғни ... ... бес есе өсіп ... ал ... ... 132,8 мың адам.
Дүниежүзілік банктің баяндамасына сәйкес, еңбек ету мақсатында көшіп
келушілерді қабылдайтын әлемнің жетекші елдерінің тізімінде ... ... ... ... жұмыспен қамтылған шетелдік жұмыс күшінің белгілі
бір бөлігі заңсыз көшіп келушілер болып табылады. Бұлардың ... ... ... ... ... Олар ... ... пайдаланып,
шекарадан еркін өтіп, қазақстандық азаматтардың сұранысына ие болатын,
немесе ие ... ... ... ... Олар сонымен қатар
экономиканың көлеңкелі секторында жұмыс күші ... ... ... ... ұйымдастыруды қолдайды. Бұл заңсыз
көшіп келушілерге қарсы жүргізілетін күрес қана емес, ол ... ... ... ... жою, көшіп келушілерді әлеуметтік қорғау үшін
жағдайлар жасау және шетелдік жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қолдану болып табылады. Бұл мәселеде
біз үкіметтік емес ... ... ... ... ... арқа ... ... Сонымен бірге біз бизнеспен айналысушыларға
да ел ... ... ... орны мен ... ... ... тиіспіз.
Қазақстан Республикасының көші-қон заңнамасы Қазақстан
Республикасының Конституциясына, ... ... ... ... ... құқықтық актілерге, халықаралық шарттарға негізделеді.
Атап айтқанда, шетелдік жұмыс күшін тарту тәртібі, оны ... беру 2007 ... 15 ... ... ... ... ... Жұмыспен қамту саласындағы құқықтық, экономикалық
және ұйымдастырушылық қатынастар, оның ішінде ... ... ... ... беру ... ішкі ... ... 2001 жылғы 23 қаңтардағы «Халықты
жұмыспен қамту туралы» ... ... ... реттеледі.
Сондай-ақ, 1997 жылғы 13 желтоқсандағы «Халықтың ... ... ... ... жеке ... ... ... шетелдік жұмыс күшін тартатын шетелдіктер мен ... ... ... ... ... белгілеген тәртіппен қазақстандық
азаматтарды өз қаражаты есебінен ... ... ... ... ... ... арттыруды жүзеге асырады. Бұдан басқа 2006 жылғы 4
шілдедегі «Заңсыз еңбектенуге көшіп ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес республика
аумағында жұмыс істеп жүрген ТМД елдерінен заңсыз ... ... ... ... ... ... ... өткізілді.
Шетелдіктер Қазақстан Республикасының заңнамасы мен халықаралық шарттарында
белгіленген ... және ... 1995 ... 19 ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Қазақстан
Республикасында еңбек ... ... ... ... ... достастығына қатысушы-мемлекеттердің
Парламентаралық Ассамблеясының 1995 жылғы 13 ... ... «ТМД ... ... ... көші-қоны» ұсынымдық
заңнамалық актісі ТМД елдерінің көші-қон ... ... ... ... ... заң адам ... ... бірдей декларациясын,
Экономикалық одақ құру туралы шарттың және Еңбек көші-қоны және ... ... ... саласындағы ынтымақтастық туралы келісімді
негізге алып, БҰҰ-ның адам құқықтары саласындағы негізгі құжаттарына және
Халықаралық еңбек ұйымы ... ... ... ... ... еңбек ресурстарының көші-қоны саласындағы ... ... ... ... қамтиды.
Еуропалық Одақ елдерінде шетелдіктердің еңбек көші-қонымен байланысты
ұзақ мерзімді болу мен маусымдық және конъюнктуралық ... ... ... үшін ... ... болу ... көзделеді. АҚШ-та
еңбек көші-қоны мәселелерімен федералдық органдар айналысады. Осыған ұқсас
еңбек көші-қонын реттеу ... ... ... ... ... ... ... және басқа да елдерде бар.
Бүгінгі таңда Қазақстан еңбек көші-қонының жалпы әлемдік ... оған ... ... шет қала ... ... ... көші-қонының қарқындылығы, бағыттылығы, сипаты алдыңғы кезеңдермен
салыстырғанда ... ... ... ... ... құқығын іске
асырудағы бұрынғы шектеулер алынып тасталды. Сонымен бірге қазіргі әлемді
жайлаған экономикалық дағдарыс, ... ... өмір сүру ... ... ... ... экономикалық сұранысын едәуір күшейтіп
отыр.
Көші-қонның, әсіресе еңбек көші-қонының күрт өсуі көптеген елдер үшін
шын мәнінде ... ... ... ... ... ... негізгі үрдістері мен салдары әлемдік қоғамдастықтың басқа да
мемлекеттеріндегідей Қазақстаннан да ... ... ... тәртіпке,
ішкі келісім мен әлеуметтік-экономикалық тұрақтылыққа әсер ... ... ... ... Сондықтан пәрменді шаралар қолдануды талап етеді.
Бүгінгі таңда еңбек көші-қоны мәселесі ... ... роль ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының көші-қон саясатының 2007-2015
жылдарға арналған ережелерінің негізінде мемлекеттік билік ... орта және ұзақ ... ... көші-қон процестерінің
келеңсіз салдарының алдын алу, ... және ... ... мен мүдделерін қамтамасыз ету және қорғау, біліктілігі жоғары
шетелдік жұмыс күшін тарту ... ... ... ... ... ... ... келуін ынталандыру және тартылатын шетелдік
жұмыс күшінің сапалық құрамын реттеу сияқты міндеттер тұр.
Тұжырымдаманы іске асыру этникалық және еңбек көші-қонының ... ... ... ... жетілдіруді талап етеді.
«Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын іске ... одан арғы ... ... ... ... Президентінің
2007 жылғы 6 сәуірдегі №3010 Жарлығына сәйкес заңсыз еңбек көші-қонының
деңгейін азайту, ішкі ... ... ... ... ... жұмыс күшін
бөлу қажет.
Өз кезегінде, 2008 жылғы 2 желтоқсанда ... ... ... ... ... көш» ... бекітілді. Оның негізгі мақсаты
этникалық иммигранттарды, Қазақстан Республикасының аумағына еңбек қызметін
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... елдің қолайсыз
аудандарында тұратын Қазақстан азаматтарын ... ... ... ... болып табылады.
Үкіметтің жанындағы Заң ... ... ... жөніндегі
ведомствоаралық комиссияда ... ... ... ... реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы» заң жобасының тұжырымдамасы мақұлданды. Оны ... ... ... ... ... органдардың өзара іс-қимыл тетігін
айқындау, атқарушы билік органдарының жауапкершілігін ... ... ... ескеріп, этникалық қазақтар мен олардың отбасы ... ... ... ... мен ... отбасы мүшелерін,
қолайсыз аумақтарда тұратын ... ... ... ... ... ... осы адамдарды әлеуметтік қолдаудың қосымша
шараларын енгізу қажеттігінен туындады.
Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі ... заң ... 2009 ... ... жоспарының жобасына енгізілген «Қазақстан
Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне азаматтарды ... ... ... мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы» Заң ... ... ... ... ... көздерінде хабарланған.
Осы заң жобасына сәйкес азаматтардың тұратын жері бойынша тіркелу міндетін
енгізу, еңбек ... ... ... орнын көрсетуді мәндеттейтін
нормаларды бекіту мақсатында «Халықтың көші-қоны туралы» ... ... ... мәселе қарастырылуда.
Жоғарыда баяндалғанды қорыта келе, еңбек көші-қонын мемлекеттік
реттеудің мынадай ... ... ... көрсетуге болады:
- еңбек көші-қонын жария ету жолдарын және оны реттейтін тетіктерді
белгілеу;
- көшіп-қонушы ... және ... ... негізгі
құқықтарын қорғауды және ... ... ... ... ету;
- процестің негізгі мүдделі тараптарының және оған қатысушылардың
рөлдері мен ... ... ... көші-қонының саясатын әзірлеуге және оны іске асыруға
әлеуметтік әріптестерге кеңестер беру және ... осы ... ... ... енгізу, әсіресе мұні көшіп-қонушы ... ... ... ... енгізу;
- мүдделі мемлекеттік ведомстволар мен мемлекеттік емес ұйымдар
арасындағы үйлестіру жұмысын жетілдіру;
- ... ... ... ету үшін ... ... ... ілгерілету;
- шетелде жұмыс істейтін Қазақстан азаматтарының еңбек жағдайларын
бақылап отыруды қамтамасыз ету;
- ... ... ... мамандарды оқыту мен қайта
даярлауға деген қажеттілігін болжау, оның ... ... ... ... ... оқу ... жекелеген санаттары бойынша сұраныс пен ұсынысқа
сараптама жүргізу мақсатында білім беру ... мен ... ... ... ... ... ету.
2.2. Халықаралық еңбек көші-қоны саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... шет мемлекеттермен және
халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығы.
Экономиканың жаһандануы мен мемлекеттердің әлеуметтік-экономикалық
дамудағы теңсіздігі халықтың ... ... ... ... елеулі
маңызға ие проблемалардың бірі екенін көрсетіп отыр.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсім мен күн көріс деңгейінің ... ... ... ... аумақ пен ұтымды геосаяси орналасуы
Қазақстанды халықаралық көші-қон ағымының негізгі ... ... ... ... мыңдаған қазақ диаспорасының мүддесіне
орай этникалық миграциялық саясатты жария ... ... ... келе ... бір мемлекет. 1991 жылдан бастап республикамыз 703 ... ... ... ... ... ... сұранысының артуына орай еңбек
миграциясы да ... ... ... ... да ... күш ... ... Даму
процесіне септігін тигізумен қатар, ол бірқатар елеулі проблемаларды да
туындатады. Заңсыз ... ... ... ... ел аумағында біркелкі орналаспауы, ... ... ... үй нарығындағы бәсеке, құндылықтар мен жүріс тұрыс ережелерінің
қарама ... ... ... пен ... ... ... ... болып табылады.
Осы жағдайларға байланысты тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап-
ақ ... ... ... мемлекеттік саясаттың маңызды
бағыттарының біріне жатады. ... ... ... ... ... ... да ... дамып келеді.
Миграциялық саясаттың негізін төмендегідей нормативтік ... мен ... ... ... ... қозғалу және тұрғылықты жерін еркін ... ... ... және ... жоқ адамдардың
құқықтары мен міндеттерін бекіткен Қазақстан Республикасының
Конституциясы;
- 1997 жылы ... ... ... Заңы;
- 2001-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының миграциялық
саясатының ... ... ... ж.). Оның негізгі
мақсаты елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық және ... ... ету; ... ... ... асыру
жөніндегі барлық қажетті жағдайларды жасау, сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының миграциялық
саясатының тұжырымдамасы. Ол Қазақстан Республикасында миграциялық
процестерді басқарудың ... және ... ... ... ... бағытталған.
Бүгінгі таңда миграциялық процестер аясында төмендегідей үрдістер
орын алуда. 2004 жылдан бастап миграцияның оң ... ... ... ... ... аясында негізгі миграциялық
ағымдар Ресеймен, Украинамен және ... Азия ... ал, алыс ... ... Германиямен байланысты. Тәуелсіз Мемлекеттер
достастығына мүше мемлекеттермен ... ... ... Республикасы
мен Украинаны қоспағанда) байланысты миграциялық сальдо оң.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... арналған. 1993 жылдан бастап этникалық мигранттарды
көшіру иммиграция квотасын белгілеу арқылы реттеледі. Соңғы ... ... жж.) ... елге ... ... ... ... 15 мың жанұяны
құраған. 2009 жылдан бастап, Мемлекет Басшысының тапсырмасына ... ... ... ... ... 20 мың ... дейін
көбейтілді.
Демографиялық тұрғыдан алғанда оралмандардың жартысы (54,1 ... ... ... жаста, 18 жасқа дейінгі балаларға 41,2 ... ... ... 5 ... сәйкес келеді.
Қазақстанда оралмандардың иммиграциясымен қатар басқа да миграциялық
ағымдар күшеюде.
Экономиканың жаһандану процестері сыртқы еңбек ... ... ... шұғыл назар аудару құралына ... ... ... ... білікті кадрлардың белгілі бір
тапшылығы жағдайында шетелдік жұмыс күшін ... ... ... қамтамсыз етудің қажетті талабы болып отыр.
2007 жылы қазақстандық кәсіпорындар мен ұйымдарда 104 ... ... мың ... ... ... ... ... бұл 2005 жылмен
салыстырғанда олардың санынан екі есе артық.
Ішкі еңбек нарығын және ... ... ... ... ... мен Қазақстан азаматтарының еңбекақыларына тиетін зиянды
төмендету ... ... ... ... ... ... ... квотасын белгілейді және оның сақталуын қатаң бақылайды,
сонымен қатар, шетелдік мамандарды ... ... ... ... (2007 жылы ... 79,5 мың адамды құраған болса, 2008
жылы ол 132 мың ... ... ... ... басымды бағытта тарту мақсатында 2008
жылдың ... ... ... ... ... күшін тартуға жұмыс берушілерге
рұқсат берудің жағдайлары мен ... ... ... Ереже
қабылданған.
Аталған Ережемен шетелдік жұмыс күшін тартуға берілетін рұқсат
тәртібі жеңілдетілген, ... ... ... біліктілік
сипаттамаларын балдық бағалау жүйесі енгізілген, шетелдік маманды тартуға
берілетін рұқсат жекеленген. ... бір ... ... ... ... ... қайта дайындау және біліктілігін арттыру ... ... ... ... ... жұмыс күшімен алмастыру
жөніндегі инвестордың міндеттемелері нақтыланғаны ... ... ... 2008 ... 11 ... 18,5 мың
қазақстандық азаматтар кәсіби дайындық пен қайта ... 32,6 ... ... арттырудан өткен және 2,3 мың шетелдік мамандар
қазақстандық жұмысшылармен ... ... ... ... ... ... жөніндегі жеке
агенттіктер лицензиялық тәртіпте Қазақстаннан жұмыс күшін сыртқа шығарумен
айналысады.
2007 жылғы 1 желтоқсандағы ресми ... ... ... тұру үшін
Қазақстаннан шетелге 1044 адам, соның ішінде 300 адам алыс шетелге, жақын
маңда орналасқан шетелдерге 744 адам ... ... ... үшін Қазақстан Республикасы мен Қызрғыз
Республикасының Үкіметтері деңгейінде шекаралас облыстарда ... ... ... ... мигранттардың еңбек қызметі мен оларды
әлеуметтік қорғау туралы келісім бекітілген (2003 ... 16 ... ... ... ... мен ... Федерациясының Үкіметі
арасында 1995 жылғы 26 ... ... ... ... ... ... ... облыстарының ынтымақтастығы туралы» келісім
аясында еңбек нарығындағы жағдай туралы ақпаратпен тұрақты ... ... ... ТМД ... ... ... миграциялық
процестердің алдын алу бойынша шаралар қолданылады және ... ... ... ... ... ... ... шараларға қарамастан, Қазақстанда пайдаланылатын
шетелдік жұмыс күшінің елеулі бөлігі заңсыз мигранттармен ... ... ... толық ауқымын анықтау мүмкін болмай отырғаны да
белгілі.
Негізінен заңсыз мигранттардың басым көпшілігі ТМД ... ... ... Олар ... ... ... ... еркін өтеді және қазақстандық жұмысшылар тарапынан сұранысқа
ие емес ... ... ... ... ... ... ... миграциясының ауқымын төмендету мен оны ... ... ... ... тығыз екіжақты ынтымақтастығы
арқылы, сонымен қатар, еңбек заңнамасы, шетелдік ... ... ... ... кең ... ... ... жүргізу мен жұмыс
берушілердің тиісті ... ... ... ... ... ... үшін ... күшейту арқылы ғана орын алады деп
есептейміз.
Адам саудасы фактілерін ... және ... ... ... жеке
агенттіктердің қызметін реттеу мақсатында 2005 жылғы 22 қазанда ... ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» ... ... заңы ... Бұл ... жеке жұмыспен қамту агенттіктері арқылы шетелге шығу кезінде
Қазақстан Республикасы азаматтарының ... ... ... ... Еңбек ету үшін шетелге жұмыс күшін шығару тек ... ... ... ... ... ... ... рұқсат етіледі. Сондай-ақ, жұмыс беруші тарапынан қабылдаушы
мемлекеттің ... ... ... ... ... жарналар енгізу
көзделген. Ол шетелде жұмыс істейтін ... елге ... бір ... ... ... ... халықаралық міндеттемелереге сәйкес ... ... ... және ... ... қорғалуын
қамтамасыз етеді. Босқын мәртебесі бір жылға ... және жыл ... ... ... және ... ... қорғау министрлігі
Көші-қон комитетінің аумақтық органдарымен қайта қарастырылып отырады.
2008 жылғы 1 қазандағы ... ... ... 527 ... ... ... көпшілігі – 523 адам Ауғанстаннан келген.
Босқындардың 95 % Алматы қаласында, қалғандары Оңтүстік ... ... ... Қазақстан арқылы өтетін еңбекші мигранттардың транзиті
сақталуда.
Еңбек миграциясын реттеу ... ... ... ... ... бірқатар күрделі проблемалар да жоқ ... Атап ... ... ... ... мемлекеттік басқару
органдарының іс-әрекеттерін үйлестіруге қатысты кешенді ұстаным жоқ.
Сыртқы еңбек ... ... ... ... ... мен пайдалану жалғасуда. Шетелдік инвесторлар тарапынан жергілікті
персоналды кәсіби ... мен ... ... және оларды шетелдік
жұмысшылардың орнына орналастыру ... ... ... ... ... ... түрде көшіп-қонуы әлеуметтік жайсыздық
туындатады, ішкі еңбек нарығының тұрақтылығы мен тепе-теңдігін бұзады.
Этникалық еңбек саясатын ... ... да ... бір ... мен ... орын ... шетелдердегі қазақ диаспорасының өкілдері арасындағы иммидждік және
ақпараттық-насихаттық жұмыстың тиімділігі төмен;
- оралмандарды имиграция квотасына енгізу ... де ... ... ... ... мен қажеттілігін бағалау
механизмі жоқ. Берілетін квоталар мен іс жүзіндегі репатрианттардың
арасындағы дисбаланс сақталуда.
Осы ... ... ... ... басқаруды жетілдіруді
қажет етеді. Бұл орайда еңбек миграциясын басқарудың бір бөлігі ... ... ... ... деп ... ... ... иммиграциялық заңнама талаптарын күшейту.
Қоолданыстағы ... ... ... ... ... ... қолдануға, миграциялық ағымды қатаң бақылауға
алуға, олардың транспаренттігіне (ашықтығына) мүмкіндік ... ... ... ... процестерді еңбек нарығының талаптарына сәйкес
келтіру. ... ... ... ... ... сәйкес келгенде ғана кіре алатындығы ... ... ... ... Бұл орайда олар қауіпсіздік нормалары
толық сақталғанда және жұмысқа қабылдаушы ұйымдар ... ... ... ... ... (орналастыру, жұмысқа
тұрғызу, иммигранттардың заңдылықты ... ... ... ... ... ... тіркеуге алу тәртібін өзгерту. Мигранттарды
тіркеу тұрғылықты жері ... ... ... орны ... ... тиіс және ол ... ... ресми өтініші негізінде ғана
орындалуға тиіс. Бұл шетелдік жұмыс ... ... ... ... ... бір жолы ... ... болады.
Көптеген халықаралық мамандар халықаралық еңбек миграциясын оң
бағалайды. ... ол ... ... ... да, оны ... ... дамуына өзіндік үлес қоса алады.
Миграция жөніндегі халықаралық ұйымның ... ... ... ... елдердің экономикалық өсімін ынталандыруға және кедейлік
деңгейін төмендетуге ... ... ... Бүгінгі таңда сыртқы еңбек
миграциясының экономикалық ұтымдылығын мынадай ... ... ... жіберілетін ақша аударымдары; тәжірибесі мен дағдысы шетелде жұмыс
істеу нәтижесінде алынған білікті жұмысшылардың ... ... ... ... және ... ... тек ... каналдардың өзімен ғана эмигранттар өз елдеріне
жүздеген миллиард АҚШ долларын аударады екен. Бұл ... ... ... ... ... қана ... ол ... бірге
тұтастай алғанда әлемдік экономикаға позитивті әсер ... ... ... бұл ... 283 ... ... құраса, ал, 2007 жылы 265 млрд.
доллар болған ... ... іс ... бұл ... әлде қайда жоғары.
Жоғарыда атап өткеніміздей, өз еліне жіберілетін ақша аударымдары
төмен ... бар ... тән ... келеді. Жоғары білікті мамандар,
әдетте, үлкен жалақы алады және өз жанұяларын қабылдаушы мемлекетте өзімен
бірге ұстауға мүмкіндігі бар. Бұл өз ... ақша ... ... ... ... жүзінде қарасақ, мигранттардың бұл категориясы
қабылдаушы мемлекетің экономикасына ... ... Осы ... фактіге
дәлелдеме ретінде кейбір дамыған мемлекеттердің мына ... ... ... олар ... онжылдықтарда ақпараттық технологиялар,
медицина, білім беру сияқты секторларға жоғары ... ... ... ... ұстанып келеді.
Бүгінгі таңда АҚШ-та, Австралияда, Канада мен Швейцарияда ... ... ... мигранттар арасындағы іріктеу ... ... ... ... ... жасын және т.б. жағдайларды саралау
арқылы жүзеге асырылады. Тұрақты тұру мен жұмыс ... ... ... ... талаптарына толық жауап беретін иммигранттарға беріледі.
Еуропалық Одақтың көптеген елдерінде мұндай бағдарламалар әлі кеңінен
жүзеге асырыла қойған жоқ. ... бұл ... ... ... бар болуымен және жергілікті жұмыс күшін ... ... ... ... ... ... жылдары біздің елімізде ... ... ... ... және көпжақты негізде халықаралық
әріптестермен ынтымақтасудың қажетті құқықтық базасы қалыптастырылды.
Қазіргі уақытта Қазақстан ... ... ... 16 ... ... адам құқықтары сласындағы бірнеше конвенцияны, соның ішінде
экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы Халықаралық ... ... ... ... ... ТМД ... ... қатысушысы болып, Әзірбайжан, Беларусь Республикасы,
Қырғыз Республикасы, ... ... ... ... мен ... ... сияқты мемлекеттермен екі жақты ... ... ... ... ... миграциясы саласындағы
халықаралық стандарттар енгізілуде.
Қазақстан миграция мәселелерімен айналысатын халықаралық ұйымдармен
тығыз ынтымақтастық орнатқанын да атап өткен жөн. ... ... ... ... органдар халықаралық миграция ұйымы мен ПРООН және
басқа да ұйымдардың мамандарымен және ... ... ... заңсыз
миграция мен адам саудасының алдын алу, миграциялық саясатты ... ... ... ... заңнамасын халықаралық стандарттарға
сәйкес келтіру сияқты еңбек миграциясына қатысты көптеген мәселелерді шеше
алды. ... ... ... ... ... елімізде бірнеше
бағдарламалар, соның ішінде, Орталық Азияда миграциялық процестерді басқару
аясындағы диалогты дамыту мен потенциалды нығайту ... ... ... ... бақылау жасауды жетілдіру және т.б. ... ... ... ... ... қол ... ... заңсыз миграция мәселесі өзекті мәселелердің қатарында екені
шындық. Жаһандық ауқымда, бұл ... ... және ... ... ... ішкі ... нарығының жағдайына теріс ықпал
етеді, мигранттардың құқықтарының жаппай бұзылуына алып келеді, ... ... ... ... ... жағдайларын
туындатады, елдің криминогендік жағдайына теріс әсер етеді.
Бұл орайда ... ... ... миграциясы прцесін
реттеуге деген мүдделілігі ... ... олар ... ... ... өз экономикасына қажетті жұмысшыларды ғана
тартуға мүдделі. Осы мақсатта өндірістік тұрғыдан дамыған барлық ... ... ... ... ... ... өтуімен байланысты мәселелерді
шешу тапсырылған мемлекеттік органдар құрылған. Олардың көпшілігінде ондай
функциялар ішкі істер министрліктеріне жүктелген.
Миграциялық ... өсуі мен ... ... отырып, біздің
елімізде де миграцияны бақылауында ұстайтын бір мемлекеттік орган және
шекара, кенден, ... және ішкі ... ... үшін ... ... құру мәселесі өзекті болып ... деп ... Бұл ... ... мен ел ішінде еңбек мигранттарының бақылаусыз ... ... ... ... ... ... ... үстіне, әлеуметтік-экономикалық дамудың соңғы үрдістеріне ... мен ... Азия ... ... күші ... ... ... елімізге келетін еңбек мигранттарының ағымы ұлғаяды ... және ел ... ... ... ... қатерлердің алдын алу мақсатында бізге кешенді шаралар, ... ішкі ... ... ... ... ... және ... теке-
тірестікті болдырмауға бағытталған заңнамалық шараларды жасап шығару қажет.
Бұл орайда, шетелдік жұмысшыларды еңбек миграциясы саласындағы Қазақстандық
ережелермен және ... ... ала ... тиімді боларына назар
аударғанымыз жөн деп есептейміз. Бұл ... ... ... ... ... ... қосылмауына және қылмыстық құрылымдар ықпалына
түспеуіне септігін тигізер еді.
Күрделі жағдайларға тап ... ... ... ... ... маңызды рөлді үкіметтік емес ұйымдар иелене алады.
Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында жұмыссыздықтың артуына байланысты
мигранттарды қабылдайтын мемлекеттер еңбек миграциясы квотасын ... ... ... ... ... ... пен ... деген
теріс көзқарас артады. Сол себептен, халықаралық қауымдастық мемлекеттерді
миграциялық үрдістерді әділетті түрде және ... ... ... Бұл ... дербес ұлттық қадамдар жаһандану ... ... ... әрі ... ... алып ... анық. Миграция
мәселесіндегі көптеген ... ... ... үшін ... ... ... және жаһандық деңгейлерде тереңдеткен жөн
деп есептейміз.
2.3. Еңбек көші-қоны туралы қазақстандық заңнамаға талдау.
Қазақстанның тәуелсіздікке ие ... ... ... бар ... қоғам құруы миграциялық процестерді жеделдеткені белгілі. Бұл
орайда, Қазақстан Ресей Империясының құрамында, кейіннен Кеңестер ... бола ... ... рет ... ... ... ... деректер куә. Бірақ, бүгінгі жаһандану дәуірінде, миграция - жалпы
әлемдік проблема және ... ... ... алдында халықаралық
миграциялық ағымдарды реттеу міндеті тұр.
Еңбек миграциясының деңгейіне көптеген факторлар ықпал етеді. Оларға,
бірінші ... ... ... ... ... ... дамуы, тиісті заңнамалық қамтамасыз ету жатады. Қазақстан
Республикасы соңғы он бес жылда ... ... ... ... және ... миграциясына тиісті бақылау орнатуға күш жұмылдурада ... ... жөн. ... ... бұл ... ... ... бірақ жылдар бойы
шешімін таппай келе жатқан мәселелер де бар. Бұл, ... ... ... күшін кіргізу талаптарының бұзылу жағдайы. Осыған қатысты Мемлекет
Басшысы Шетелдік инвесторлардың ... ... деп атап ... ... ... ... ... жұмыс күшінің саны артуда.
Егер ... ... ... ... ... мамандар – инженерлер,
технологтар және т.с.с шақырылса, бұл жақсы. Бірақ, іс ... ... ... ... ... ... ілімізде қажеттілігі жоқ
жұмысшылар келуде: ... ... қара ... ... ... ... және жергілікті жұмысшылардың еңбек ақыларын негізсіз
бөлу, әлеуметтік-тұрмыстық ... ... ... ... Шетелдік жұмыс берушілер көбіне жергілікті кадрларды оқыту
жөніндегі міндеттемелерін орындамайды, бұл орайда олар ... ... ... ... біздің азаматтарға тым жоғары ... ... ... ... ... ... бір ... ТМД аясындағы
еңбек миграциясына қатысты. Қазақстан қарқынды дамушы мемлекет ретінде
көршілес мемлекеттердің өз ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда атап өткеніміздей, бұл Қырғызстаннан, Өзбекстаннан,
Тәжікстаннан келетін еңбек мигранттары. Әрине, әлемдік ... ... ... ... ... ... ... олардың жалпы саны,
әсіресе латентті ... әлі де ... ... ... табылады. Қазақстандық
жұмыс берушілер тарапынан еңбек мигранттарының осы категорияларына қатысты
жиі жол ... ... ... ... ... еңбек шартын
бекітпеусіз, тиісті еңбек жағдайлары мен ... ... ... ... ... ... еңбек ақыны толық төлемеу немесе мүлдем төлемеу;
кейде мәжбүрлі еңбектің жекелеген нысандарына да жол беріледі және ... ... ... ... ... мүше ... ... соның
ішінде Қазақстан, Ұйымға мүше болу ... ... ... ие. Бұл жерде мүше мемлекеттердің сол бір ... ... ... ... ... мигранттарына қатысты конвенцияны
ратификацияламауы міндеттемелерді орындамауға құқық ... ... ... ... ... ... жатады:
бірігу еркіндігі және ұжымдық шарттар жүргізу құқығын тану; мәжбүрлі немесе
міндетті жұмыстың барлық ... жою; ... ... ... ... пен ... ... кемсітушіліктерге жол бермеу және т.б. Осы
аталған нормалардың барлығы әмбебап сипатқа ие және олар ... ... ... Халықаралық еңбек ұйымына мүше-мемлекеттердің
барлығымен бірдей қолданылуға ... ... ... ... азаматтар мен азаматтығы ... ... ... еңбек қызметін ғана білдірмейді. Ол
сонымен бірге біздің азаматтарды жұмысқа тарту үшін шетелге ... ... ... ... ... жеке агенттіктер айналысады. Олардың
қызметі ... ... ... ... және ... ... бұзуға
алып келіп жатады.
«Халықтың көші-қоны туралы» Заңның 1-бабына сәйкес, еңбек көші-қоны –
жеке тұлғалардың еңбек қызметін жүзеге ... үшін ... ... ... және Қазақстан Республикасынан, сондай-ақ мемлекет
ішінде уақытша ... ... ... ... еңбек миграциясы – кешенді, ... ... ... ... Бұл мәселеде, бір жағынан, еңбекші
мигранттар еңбек аясындағы тең мүмкіндіктер ... ие ... ...... ... реттеуде ішкі еңбек нарығын қорғау басымды
маңызға ие болу керек. Ол ... ... ... ... ... ... ... (5-бап.).
Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанда еңбекті және еңбекші мигранттардың
мәртебесін құқықтық реттеу жөніндегі заңнамалық базаны қалыптастыру ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясында бекітілген. Қазақстан Республикасы
Конституциясының 12 бабының 4-тармағына ... ... ... ... ... ... ... шетелдiктер мен азаматтығы
жоқ адамдар ... ... үшiн ... ... ... ... сондай-ақ мiндеттер атқарады.
Еңбек миграциясын құқықтық реттеу Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайы туралы», «Халықтың көші-қоны туралы» заңдармен, сонымен
қатар, жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс ... ... ... ... жағдайлары мен рұқсат беру тәртібін анықтау Ережесімен,
шетелдік жұмыс күшін тартумен және ... ... ... ... ... ... ... беру Ережесімен және т.б. заңға
сәйкес актілермен жүзеге асырылады.
Кез ... ... ... қызметі келіспеушіліктермен,
біртектес қоғамдық қарым-қатынастарды реттейтін құқықтық нормалардың қарама-
қайшылығымен, басқаша ... ... ... ... ... ... ... теориясында әртүрлі деңгейдегі коллизияларды
ажыратады: Конституция мен заңдар ... ... мен ... ... ... ... және ... ішкі мемлекеттік нормалар
арасындағы және т.б. ... ... ... ... ... ... ... және еңбек миграциясы туралы заңдарда да бар. Мәселен,
Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабының ... ... ... ... үкiмi ... не ... жағдайда немесе соғыс
жағдайында ғана жол ... ... ... ... ... ... 8-бабында мәжбүрлі емес жұмыстарға жатқызылмайтын жұмыстар аясы
негізсіз кеңейтілген деп ... ... ... ... міндеттері. Бұл орайда, «әдеттегі азаматтық міндеттер» түсінігі
ашып көрсетілмеген. ... ... ... ... ... үшін осы ... ... және сол себепті, олардың немесе олардың өкілдерінің
бұл ... ... ... өз ... айтуға құқығы болған
жағдайда, ұжым мүшелерінің әдеттегі азаматтық міндеттері ... ... ... жұмыстар қатарына қоспаған. Бұл ... ... ... ... ... жою ... ... еңбек
ұйымының конвенциясына қайшы келеді. Бұл ... ... ... үшін жұмыс күшін жұмылдыру әдісі мен ... ... ... ... салады. Яғни, ... ... ... 8-бабының 3 және 7 тармақтары ... ... да, ... ... ... халықаралық
құжаттардың да ережелерімен коллизияға түседі. Бұл жерде аталған ... ... ... ... бар ? деген сұрақ туындауы мүмкін. Оның
тікелей қатысы бар. Әрине, ... ... ... жұмысшыларға да
қатысты қолданылуы мүмкін. ... ... ... ... мен ... да ... мемлекеттік органдар, саяси
партиялар, тіпті сот ... тұр. ... ... ... ... ... ... ие емес және ... ... бұл ... ... ... ... өрескел қолданылу
мүмкін. Мұндай жағдай өркениетті мемлекет үшін жол ... ... ... ... ... ... жағдайы туралы» Заңда көзделгендей,
шетелдіктер Қазақстан Республикасының заңдары мен ... ... ... бен ... ... ... еңбек қызметiмен
шұғылдана алады (6-баптың 1 тармағы). Сонымен бірге, «Халықтың ... ... ... атап көрсетілгендей, Қазақстан Республикасы
аумағындағы шетелдіктер мен азаматтығы жоқ ... және ... ... ... еңбек қызметі Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге асырылады. Осы жерде бұл ... де, ... ... ... ... ... де ... түсетіні анық. Өйткені, біріншіден, Қазақстанда
еңбек миграциясы қазақстандық заңнамамен ғана емес, ... ... ... ... де ... ... бекiткен
халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады ... шарт ... оны ... үшiн заң ... талап етiлетiн
жағдайдан басқа реттерде, тiкелей қолданылады. Екіншіден, «Халықтың көші-
қны ... ... ... ... ... азаматтарының еңбек
қызметі Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жүзеге ... ... ... ... іс ... сәйкес келе бермейді. Әрине, бұл ... ... ... ... еңбек қатынастарын
реттеу туралы сөз болып отырған жоқ. Жеке тұлға өз ... ... ... ... ... ... ... жалпыға ортақ
халықаралық ... бар ... ... Бұл ... ... ... және еңбекші мигранттарды әлеуметтік қорғау туралы» ТМД-ға
мүше-мемлекеттердің 1994 ... 15 ... ... де бекітілген.
Екінші бір жағынан қарасақ, ... ... мен ... ... ... да ... бар. ... Келісімнің
4-бабына сәйкес, Келісімге қатысушы мемлекет білімі туралы дипломдарды,
куәліктерді, атақтарды, разрядтарды, ... беру ... ... мен ... ... ... асыруға қажетті басқа да құжаттарды
(заңдастырусыз) таниды. Бірақ, іс жүзінде бұл ... ... ... ... ... ... аталған құжаттарды заңдастырудың
бір нысаны болып нострификация табылады. ТМД-да қорғалған диссертация
негізінде алынған тиісті ... бар ... ... ... ... және
соның нәтижесі бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... беру немесе беруден бас тарту туралы
шешім қабылдайды.
Еңбек миграциясын реттейтін қолданыстағы заңнамада бар ... ... одан ары ... ... ... ... ... заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерге жасалған
талдау олардың ішінара бір-біріне ... ... ... ... ... ... ... сілтеме нормаларға негізсіз жүгіну мен елеулі
құқықтық олқылықтар бар екенін көрсетеді. Мысалы, мигранттардың халықаралық
стандарттарға ... ... ... ... ... ... толық жасалмаған және белгіленбеген. Бұл, өз кезегінде, еңбек
мигранттары мен ... ... ... ... ... құқықтық қорғауға
мүмкіндік бермейді. Елеулі құқықтық базаның, әсіресе жалпы ... мен ... ... реттейтін заңға сәйкес нормативтік құқықтық
актілердің бар болуына қарамастан, заңнамалық актілерді жүйелендіру ... осы ... ... ... ... орын алуының негізгі
себептерінің бірі деп ойлаймыз.
Құқыққолдану ... үшін ... жою ... ... және ... әртүрлі жолдары бар екені де белгілі. Атап ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу, түсініктеме
беру, күшін жою немесе жаңа акті қабылдау.
Қазіргі уақытта, ... үшін ... мен ... ... ... гөрі ... мигранттардың проблемасы өзекті
болып табылады. Сол ... ... ... ... ... ... еңбек миграциясы туралы арнайы заң қабылдау қажет деп ойлаймыз. ... ... ... ... ... ... реттеудің негіздері
нақты бекітілуге тиіс. Еңбек миграциясының ... ... ... ... ... ... ал ... күшін сыртқа шығарумен
жеке құрылымдар айналысады. Мемлекеттік органдардың еңбек ... ... ... айқындап алып, жеке бастаманы ... ... ... деп ... ... қоса, еңбек миграциясын реттеудің
қағидаларын да ... ... ... ... ... мәселелерді екіжақты және көпжақты негізде
реттейтін және республика тарапынан ... ... де атап ... жөн. ... бұл ... қатысты, әсіресе,
ТМД-ға мүше мемлекеттермен бірнеше келісімдер бекіткен. Атап айтқанда:
- Еңбек көші-қоны және ... ... ... ... ... ... ... қ.,1994 жыл 15 сәуір).
Осы ... бір ... ... ... ... тұратын және басқа тарап
мемлекетінің аумағындағы кәсіпорындарда, ... және ... ... ... (бұдан әрі - жұмыс берушілер немесе ... ... ... ... ... ... ... (бұдан әрі - қызметкерлер
деп аталады) мен ... ... ... ... ... мен ... қорғау саласындағы тараптар ынтымақтастығының негізгі бағыттарын
жұмысқа орналастыру тарабының заңнамасына сәйкес ... Бұл ... және ... ... ... ... ... келген еркін
кәсіп иелері мен әртістерге; білім алу мақсатымен арнайы ... ... ... ... бойынша Моңғолия мен Қазақстан ... ... ... ... ... ынтымақтастық туралы Қазақстан
Республикасының Үкіметі мен Моңғолия Үкіметі арасындағы келісім (Алматы, ... 1994 ... ... ... ... Қырғыз Республикасының Үкіметі
және Өзбекстан Республикасының Үкіметі арасындағы жұмыс ... ... үшін ... ... және ... ... жөніндегі келісім (Бішкек, 14 наурыз 1997 ж.).
- ... ... ... мен Әзірбайжан Республикасының
Үкіметі арасындағы Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... ... және ... ... уақытша жұмыс істейтін Қазақстан Республикасы
азаматтарының еңбек қызметі және ... ... ... ... ... ... 2 тамызда күшіне енді - ҚР халықаралық шарттары бюллетені, 2001
ж., N 5, 52-Құжат).
- Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... ... ... облыстарда ауыл шаруашылығы жұмыстарымен
айналысатын ... ... ... ... және ... ... ... келiсiм (2002 жылғы 8 шілде).
Қазақстан Республикасының аумағында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін
шетелдік жұмыс күшін тартуға 2009 ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы 29 тамыздағы № 753 қаулысына
өзгеріс енгізу ... ... ... ... 2008 ... ... № 1197 ... сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында
еңбек қызметін жүзеге ... үшін ... ... күшін тартуға 2009 жылға
арналған квота республиканың экономикалық жағынан белсенді халқына шаққанда
0,75 пайыз мөлшерінде, оның ... және ... ... ... ... ... ... және орта
кәсіптік білімі бар мамандар) - 0,35 пайыз;
үшінші ... ... ... - 0,35 ... санатқа (маусымдық ауыл шаруашылығы жұмыстарымен айналысатын
жұмысшылар) - 0,05 пайыз ... ... ... және ... ... ... Уәкілетті орган
ішкі еңбек рыногын талдау және жұмыс берушілердің бірінші қыркүйекке дейін
жолданатын ... ... ... ... ... жылға арналған
шетелдік жұмыс күшін тарту ... ... ... ... жыл ... ... дейінгі мерзімде ұсынады. Мүдделі мемлекеттік органдар
шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квота белгілеу ... ... ... ... жыл ... ... ... дейінгі мерзімде енгізе
алады. Орталық атқарушы ... ... ... мен ... ... ... негізінде алдағы жылға арналған квота белгілеу
туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жыл сайын бірінші желтоқсанға дейін енгізеді.
Орталық атқарушы орган Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... оны он бес ... күн ... еңбек
рыногындағы ахуалды, өндірісті дамыту және инвестициялық жобаларды, оның
ішінде шетелдік капиталды ... ... іске ... ... шетелдік технологияларды енгізу үшін тиісті облыс, Астана және
Алматы қалалары экономикасының жұмыс күшіне деген ... ... ... ... және ... ... арасында таратып
бөледі. Уәкілетті органдар жұмыс берушілердің ұсыныстары негізінде ... ... ... ... ... ... көлемі ұлғайған жағдайда орталық
атқарушы органға ағымдағы жылға арналған квотаны көбейту туралы ... ... ... ... ... мүдделі мемлекеттік немесе уәкілетті
органдардың ұсыныстары ... ... ... облыстардың, Астана
және Алматы қалаларының ... ... ... Үкіметі
белгілеген квота шегінде қайта бөлуді жүзеге асыра алады.
Рұқсат берудің шарттары мен ... және оны ... бас ... тоқтату және ұзарту тәртібі мынадай: Шетелдік жұмыс күшін тартуға
арналған рұқсат қызметкерлердің мынадай санаттарына:
1) бірінші ... - ... ... мен ... ... ... ... кемінде бес жыл жұмыс өтілі бар бірінші басшыларды ... ... ... - ... мамандар мен басқа да қызметшілер
лауазымдарының ... ... ... ... ... ... басшылар мен мамандарды тартуға;
3) үшінші санат - жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай
тарифтік-біліктілік ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік білімі мен жұмыс ... ... ... ... ... ... - ... көші-қоны және еңбекші мигранттарды әлеуметтік
қорғау саласындағы ынтымақтастық туралы ... ... ... ауыл ... ... ... жұмысшыларды тартуға
беріледі.
Уәкілетті орган рұқсатты, бос жұмыс орындары болған және ... ... ішкі ... ... ... қанағаттандыру мүмкіндігі болмаған
кезде, орталық атқарушы орган бөлген квота шегінде ... ... ... ... осы ... ... ... контингенті қажет екенін нақты білуіміз керек. Соған орай тиісті
мониторинг жүргізіліп, ... ... ... категориясы бойынша
тиісті квота белгілену қажет. Өйткені бүгінгі таңда іс ... ... ... ... ... күшінің сапалық құрамын өз мүддесіне орай
анықтайды. Сол ... ... ... ... ... ... аспазшы,
жүргізуші немесе қара жұмысшылар келуде. ... ... ... заңда
мигранттардың еңбегін құқықтық реттеу ерекшеліктері, олардың елімізге заңды
негізде ... мен ... шығу ... ... ... ... құқықтық механимзі және т.б. жағдайдар көзделуге тиіс.
Қорытындылай келе, ... ... ... ... және ... ұлттық еңбек нарығының жағдайына ғана емес,
сонымен бірге ... ... мен ... ... де елеулі түрде
ықпал етуі әбден мүмкін екенін атап ... жөн. ... ... ... рационалды әрі орынды пайдалануға бағытталған сапалы
заңнаманы қалыптастыру, еңбекші мигранттардың ... ... ... еш кедергісіз жүзеге асыруға жағдайлар жасау және оның
негативті салдарына жол бермеу ... ... ... болып табылады деп
ойлаймыз.
Қорытынды
Мемлекет Басшысының «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті
50 елдің қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз ... жаңа ... ... атты ... ... ... ... еңбек ресурстарын
дамытудың тиімді жүйесін құруға және республикамызда тұрақты негізде жұмыс
істей алатын жоғары білікті және кәсіби қызметкерлерді Қазақстанға ... ... ... ... аударылған. Бұл орайда Қазақстан
Республикасына шетел жұмысшыларын жұмысқа ... ... ... осы
шағын еңбегіміздің қорытынды ойларын төмендегідей ойлармен түйіндейміз:
Біріншіден, әлемдік қоғамдастық дамуының қазіргі кезеңі ... ... ... ... және еңбек көші-қоны осы заманғы әлемдік
шаруашылық жүргізудің ажырамас ... ... ... ... көшіп-
қонушылардың еңбек құқықтарын бұзу жаппай сипат ... ... ... ... көшіп-қонушылардың осал жағдайдағы бөліктері қылмыстық
көріністердің ... ... бұл ... алғанда ұлттық
қауіпсіздіктің жай-күйіне ықпал етеді.
Екіншіден, кеңестік кезеңнен ... ... ... ... басқа тәуелсіз мемлекеттердегі жағдайдан айырмашылығы, ол
стихиялық бұқаралық ... ие ғана ... ... ... да ие болды.
Бүгінде Қазақстан өңірдегі ірі реципиенттердің бірі болып табылады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ретінде сипаттай
отырып және еңбек көші-қоны тасқынының барған сайын ұлғая түсу ... ... ... ... ... мен реттеудің тетігін
қалыптастыруға мемлекет тарапынан едәуір мән берілуі қажет. ... ... ... елге сауатсыз және тиісті білім жоқ жұмыскерлерді,
сондай ақ біліктілігі төмен жұмыс күшін тартуға бағытталған ... ... ... кесу жөнінде мемлекеттік органдар қабылдаған шаралар
қанағаттанғысыз күйде қалып отыр.
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... елге жаппай ағылуына жағдай ... ... ... ... ... туындатады. Бұл өз кезегінде халықтың
жекелеген топтарының қылмыстылыққа бой алдыруына ықпал ететін, қоғамдық
және ... ... ... ... тигізетін фактор болып табылады.
Бесіншіден, жергілікті еңбек ресурстарының құрамында білікті
кадрлардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... жүйелі сипатқа ие болды, бұл ретте жергілікті халықтың арасында
жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... ... еңбек көші-қонының
өсуіне байланысты туындайтын теріс факторлардың жолын кесу ... ... ... ... халықаралық еңбек көші-қоны саласында өзара тиімді
ынтымақтастықты ... ету ... ... ... одан ... ... қажет.
Еңбек миграциясы феномені уақтылы шешімді қажет ететін ... ... және ... ... ... ... ... Еңбек
миграциясы мәселесі қолайлы экономикалық жағдай мен жалпы экономикалық даму
жағдайларында да елеулі қатер ... ... ... ... Бұл ... ... қаржылық-экономикалық дағдарыс жағдайында ... ие ... ... өнім ... ірі ... және ... жұмыс орындарын елеулі қысқартуға және тиісінше жұмыссыздықтың
өсуіне алып келеді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... және ... да миграция – бұл ... ... ... ... мен ... ... ... ресурстарының әлемдік және өңірлік ауқымдағы еркін айналымын да
білдіреді. Сол себептен, алдағы міндет миграциялық ... ... ... ... ішкі ... және мемлекетаралық деңгейде
уақтылы және ұтымды реттеуде. Қазақстан өркениетті көші-қонды ұйымдастыруды
қолдайды. Бұл ... ... ... ... ... ... қана емес,
ол бірінші кезекте заңсыз көші-қон себептерін жою, ... ... ... үшін ... ... және шетелдік жұмыс күшін тарту
мәселелерін заңнамалық ... ... ... шараларды қолдану болып
табылады. Бұл мәселеде біз ... емес ... ... кезекте
кәсіподақтардың белсенді жұмысына арқа сүйеуіміз қажет. Сонымен ... ... ... да ел ... ... әлеуметтік
орны мен жауапкершілігін назарларына салып отыруға тиіс.
Қазақстан Республикасы көші-қон саясатының тағы да бір ... ... ... ... ету мен ... ... қарсы күрес болып
табылады. Бұл жерде ең ... ... және ... ... ... ... отырғанына назар аударуымыз қажет. Оның ... да ... өмір ... ... артта қалып отыр. Өкінішке орай
республикамызда қажетті зерттеулердің, ғылыми әзірлемелердің аз ... да айта ... жөн. ... ... ... пайдалана
отырып, халықаралық институттардың ұсыныстарына, ең алдымен Біріккен Ұлттар
Ұйымы мен Еуропадағы қауіпсіздік және ... ... ... ден ... ... ... көрші мемлекеттермен
ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... Ел ... техникалық жағынан жабдықталуына баса назар
аудара отырып, техникалық ресімдеу және ... беру ... ... ... ... бір ... деген қамқорлығын және
жариялылық принципін сақтай отырып, осы мақсатта көшіп ... ... ... ... және ... адал ниетпен келуі жөнінде тұрақты
мониторинг жүзеге ... ... Ал ... ... ... да бір шарттары
бұзылған жағдайда ұлттық немесе халықаралық заңнама негізінде ... ... ... ... ... тізімі
І. Арнайы әдебиеттер, оқулықтар мен мақалалар.
1. Аметистов Э.М. Международное трудовое ... и ... ... - М.:
Междунар. отношения, 1970. – 237 с.
2. Иванов С.А. Проблемы международного регулирования труда. - М.: ... – 307 ... ... В.А., ... В.М. и др. Управление ... ... ... / ГУУ. -М., 2003. – 289 ... ... В. В., Нечай А. А. «Закономерности современной международной
миграции и ... ее ... ... ... ... и ... отношений, 1999,1.
5. Мингазов Л.Х. К вопросу о понятии отрасли современного международного
права (на ... ... ... ... // ... ... права, 1976. - М.: Наука, 1978. - С. ... ... ... ... / Под ред. ... –М.: Юрид. лит.,
1994. – 512 с.
7. Международное право: Учебник. Отв. ред. ... ... ... ... 2001. – 720 ... Нормативтік-құқықтық актілер мен халықаралық келісімдер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі, 15 мамыр 2008 ж.
3. ... ... ... ... ж. 19 маусымдағы № 2337
Қазақстан Республикасының Заңы.
4. «Халықтың көшi-қоны туралы» 1997 ж. 13 ... № 204-I ... ... ... жұмыспен қамту туралы Қазақстан Республикасының 2001 ж. 23
қаңтардағы № 149-ІІ ... ... ... ... ... ... ... байланысты
рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы ... ... ... 2030 ... ... даму ... іске асыру
жөніндегі одан арғы ... ... ... ... 2007 ... 6 ... №3010 ... Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс iстеу үшiн шетел азаматтарын
әкелудi реттеудiң жекелеген мәселелерi туралы Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2000 жылғы 14 қарашадағы N 1709 ... ... ... ... жұмыс күшін тартуға квота белгілеу
ережесі, жұмыс берушілерге рұқсат берудің шарттары мен ... ... ... Үкіметінің 2001 жылғы 19 маусымдағы № ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін
шетелдік жұмыс күшін тартуға 2009 жылға арналған квотаны белгілеу және
Қазақстан ... ... 2007 ... 29 тамыздағы № 753
қаулысына өзгеріс енгізу ... ... ... ... ... 22 желтоқсандағы № 1197 Қаулысы.
11. Еңбек шарты бойынша Моңғолия мен Қазақстан Республикасының азаматтарын
жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... мен Моңғолия Үкіметі арасындағы келісім
(Алматы, 2 желтоқсан 1994 ж.).
12. Қазақстан Республикасының Үкіметі, Қырғыз Республикасының ... ... ... ... ... ... ... еркін
қозғалысы үшін ... ... және ... ... жөніндегі келісім (Бішкек, 14 наурыз ... ... ... ... мен ... ... арасындағы Қазақстан Республикасының аумағында уақытша жұмыс
істейтін ... ... ... және ... ... ... ... істейтін Қазақстан
Республикасы азаматтарының еңбек қызметі және оларды әлеуметтік қорғау
туралы Келісім (2000 ... 2 ... ... енді - ҚР ... бюллетені, 2001 ж., N 5, 52-Құжат).
14. Қазақстан Республикасының Yкіметi мен Қырғыз ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы жұмыстарымен
айналысатын еңбекшi-көшiп келушiлердiң еңбек ... және ... ... туралы келiсiм (2002 жылғы 8 шілде).
ІІІ ... ... және ... ... ... арналған Қазақстан Республикасының миграциялық
саясатының салалық бағдарламасы (29.10.2001 ж.).
2. Қазақстан ... ... 2007 ... 28 тамыздағы №399
Жарлығымен мақұлданған «Қазақстан Республикасының 2007-2015 жылдарға
арналған көші-қон саясатының тұжырымдамасы».
3. Қазақстан ... ... ... (Қысқаша
статистикалық бюллетень), 2008 жылғы қаңтар-қазан. - Астана, 2008 ж.
-----------------------
[1] ... С.А. ... ... ... ... - М.: ... - С. 100-102.
[2] Аметистов Э.М. Международное трудовое ... и ... ... - ... отношения, 1970. - С. 26.
[3] Каламанов В.А., Моисеенко В.М. и др. ... ... ... ... ... ... ... В. В., Нечай А. А. «Закономерности современной международной
миграции и ... ее ... ... ... ... и международных отношений, 1999,1. – С.54-56.
[5] Международное право: Учебник. Отв. ред. ... ... ... отношения, 2001. – С.171
[6] http://www.akorda.kz
[7] Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 2008 жылғы қаңтар-қазан. - Астана, 2008 ж.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Драмадағы тарихи тұлға.қазіргі қазақ комедиясы (конспект)8 бет
Адвокаттар алқасы мүшелерінің құқықтық мәртебесі78 бет
Азаматтық алу22 бет
Алматы қ. көші-қон полициясының іід басқармасында өткен өндірістік тәжірибе есебі9 бет
Визалық және визалық емес елдерге саяхатты ұйымдастыру және жоспарлау34 бет
Шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ тұлғалардың құқықтық жағдайы20 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтық жағдайы16 бет
Қанды жексенбі оқиғасы20 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
Автокөліктің тартуын есептеу62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь