Жаһандану мәдени феномен ретінде

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ЖАҺАНДАНУ МӘДЕНИ ФЕНОМЕН РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Жаһандану ұғымы және оның теориялық . әдіснамалық негіздері ... ... ... ..6
1.2 Жаһандану үдерісіндегі батыстық және шығыстық
құндылықтар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

2 ҚАЗАҚСТАН ЖАҺАНДАНУ ҮДЕРІСІНІҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН
ФОРМАЛАРЫН МӘДЕНИЕТТАНУЛЫҚ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ..29

2.1 Қазіргі қазақ мәдениетіндегі жаһандану үдерістерінің кейбір
бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2 Бұқаралық мәдениет өрісіндегі қазақстандық өркениет ... ... ... ... ... ... ... ..36

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі таңда жаһандану - қоғам дамуының заңдылықтарын өзгертіп, әлеуметтік және халықаралық қатынастарды жаңа сапаға өткізетін саяси-әлеуметтік, экономикалық құбылыс болса, екінші жағынан әрбір ұлттық мемлекеттің рухани мәдениетіне ықпал ететін, әлсіз мәдениеттердің үстем мәдениеттердің ықпалында қалып қоятын процесс деп атауымызға болады. Жаһандану мәселесіне байланысты қоғамда белгілі дәрежеде әр мемлекеттің өз зерттеу бағыттары мен бағдарламасы болмаса, онда сол мемлекеттің жаһандық әлемдегі орны да белгісіз, және сол үдеріске сіңісіп, өз құндылықтарын жоюуы бек мүмкін. Сондықтан да әрбір ХХІ ғасырда өмір сүріп жатқан мемлекет осы жаһандық ақпараттық – мәдени қысымға барлық жағынан сақадай сай болуы тиіс, әрине бұл жерде әр мемлекет сақадай сай болуы үшін, бұл үдерісті жан – жақты терең зерттеу елегінен өткізудің маңызы зор.
Таңдалынып алынған бітіру жұмысының тақырыбының өзектілігі бірнеше рухани-әлеуметтік, саяси-бағдарлық және дүниетанымдық факторлармен анықталады.
Зерттеу тақырыбы елімізде қабылданған мемлекеттік бағдарламалармен үндес келеді. Президент Н.Ә. Назарбаев Қазақстанның ХХІ ғасырдағы басты даму жолын белгілеген “Қазақстан-2030” атты стратегиялық бағдарламасында халқымыздың рухани жаңару процесінің егемендікпен келген рухани бостандық, ұлттық дүниетаным мен тарихтағы дербес танымдардың қалыптасуы нәтижесінде болғанын атайды. (Назарбаев Н. Ә. Қазақстан – 2О3О. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігінің артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы, 2002. – 96 б.)
Қазiр жаһандану дәуiрi басталды және онда қай ұлттың рухани мәдениетi күштi болса, сол ұлт өмiр сүруге бейiм болады да, рухани мәдениетi әлсiз елдер ассимиляцияға ұшырап, өз-өзiнен жойылып отырады.
Бұл адамзат қоғамының дамуындағы заңды құбылыс. Сондықтанда оған ешкiм қарсы тұра алмайды. Қазiргi кезеңде дүние жүзiнде «Мәдениеттер майданы» жүрiп жатыр деуiмiздiң себебi сол. Олай болса қазiр күн тәртiбiнде, болашақта қазақ халқының ұлт болып қалу-қалмау мәселесi, яғни ұлтымыздың тағдыры қойылып отыр.
Зерттеу нысаны. Қазақ мәдениетінің төл тамырын іздеу, оның қазіргі жаһандану кеңістігіндегі инновациялық үдерістерін талдау.
Зерттеу пәні. Алдымен мәдениет үдерісінен, мәдени сұхбаттан туындайтын процестерді анықтау және оларды талдай отырып, рухани мәдениетке деген (позитивті немесе негативті) ықпалдан шығатын нәтижелерді болжам жасай отырып, анықтау. Жаһандану ықпалында қазақ рухани мәденитетінің дәстүрлік және инновациялық үдерістерін анықтау және талдау жасау.
1. Степин В.С.Проблемы цивилизационного развития и глобальные процессы // Диллемы глобализациии. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. - М.., Вариант, 2002.– 420с.
2. См. Златев В.В.Вектор перемен и глобализация. // Диллемы глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. - М., Вариант, 2002.– 215с.
3. Вебер А.Б. Глобализация и устойчивое развитие: проблемное поле. // Диллемы глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. - М., Вариант, 2002.– 283с.
4. Тимофеев Т.Т. Парадигмы глобализации. – В кн.: Диллемы глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. М., «Вариант», 2002.– 300с.
5. Бледсо У. Глобализация и цивилизации. // Диллемы глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. М., Вариант, 2002.– 331c.
6. Шиков Ю.В. Глобализация экономики – продукт индустриализации и информатизации социума. // ОНИС – 2002.- 250c.
7. Бенсон С.А. Фактор сионизма. Влияние евреев на историю XX столетия. – М., Руский вестник, 2001.- 120c.
8. Новая философская энциклопедия. – М., Мысль»., раздел Капитализм, 2001.-420c.
9. Цит.по: Клесников А. Незаконченная история? - Известия, №93 за 29 мая 2001.- 220c.
10. Бело У. Вазможности и переделы глобализации. // «Диллемы глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. М., Вариант, 2002.- 488c.
11. Стиглиц Джозеф. Ревущие девяностые. Семена Развала. – М., Современное экономика и право, 2005.- 280c.
12. Кастельс М. Глобальный капитализм и навая экономика: значение для России. // Постиндустриальный мир и Россия. И., 2001.- 220c.
13. Там же. 2001.- 276c.
14.Уолден Белло. Вазможности и переделы глобализации. // Диллемы глобализации. Социумы и цивилизации: Иллиузии и риски. М., Вариант, 2002.-485c.
15. Р. Петрелла. «Националистические и региональные движение в Западной Европе». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 320c.
16. М. Шадсон. «Культура и интеграция национальных обществ». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 150c.
17. М. Шадсон. «Культура и интеграция национальных обществ». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 250c.
18. Б. Андерсон. «Воображаемые общности. Размышления о происхождении и распространении национализма». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 350c.
19. А.Б. Капышев. «Глобализация и духовное развитие личности». Глобализация и диалог конфессий в странах Центральной Азии. Материалы междунар. научно-прак. конф. Алматы, ИФиП, 2002.- 150c.
20. Э. Геллнер. «Нации и национализм». М; «Прогресс». 1999.- 350c.
21. Э. Геллнер. «Нации и национализм». М; «Прогресс». 1999.- 350c.
22. Э. Геллнер. «Национализм». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 400c.
23. Б. Андерсон. «Воображаемые общности». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 200c.
24. Б. Андерсон. «Воображаемые общности». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 200c.
25. В.В. Коротеева, Теория национализма в зарубежных социальных науках. Рос. гос.гум. универ. 1999.- 250c.
26. Ф. Риггс. «Аспекты содержания этничности». Этнос и политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 190c.
27. М. Чешков. «О видении глобализирующегося мира».//МЭ и МО., № 6. 1999.- 350c.
28. Казахстанская политологическая энциклопедия. Гл. ред. Т.Т. Мустафин. А; КазГУ. 1998.- 396c.
29. Энтони Д. Смит. «Образование наций». Этнос и политика. Хрестоматия. М, Изд-во «УРАО», 2000.- 401c.
30. В.В. Коротеева. Теории национализма в зарубежных социальных науках. Рос. гос. гум. универ. 1999.- 120c
31. Дж. Коммарофф. «Национальность, этничность, современность: политика самоосознания в конце ХХ века». Этничность в полиэтничных государствах. Мат. междунар. научно-практ. конф. М; Изд-во «Наука», 1994.- 250c.
32. Ю.А. Васильчук. Социальное развитие человека в ХХ веке. Фактор культуры. // ОНС. № 1. 2003.- 190c.
33. Л. Демидова. Сфера услуг в постиндустриальной экономике. // МЭиМО. № 2. 1999.- 240c.
34. В.Г. Хорос. Актуальные проблемы глобализаций // МЭ и МО. № 47 1999.-495c.
35. Қазақстан Республикасы мәдени дамуының тұжырымдамасы. – Алматы: ҚазӨМҒЗИ, 2002.– 209б.
36. Шилз Э. «Массовое общество» и его культура // Кукаркин А.В. Буржуазная массовая культура. – М.: Политиздат, 1985.– 399с.
37. Темирбеков С.Т. Национальная культура в контексте современной рыночной цивилизации // Современные проблемы развития национальной культуры. – Алматы: ЮКГУ, 1998.– 327c.
38. Лебон Г. Психология народов и масс. – СПб, 1896.- 342с.
39. Алимжанова А.Ш. Эстетическая культура // Философия: Раритет, 2006.- 38с.
40. Маклюэн М. Культурная коммуникация: срелства «горячие» и холодные» культура // Кукаркин А.В. Буржуазная массовая культура. – М.: Политиздат, 1985.– 399с.
41. Фелипе Перес Роке. Выступление на 59-й сессии ГА ООН. //Казахстанская правда. – 2006.- № 23.-c.5-7.
42. Тоффлер Э., Тоффлер Х. Создание новой цивилизации // Центральное Азия и культура мира. – Бишкек. - № 1-2 (8-9). - 2000.– 106с.
43. Бюкенен П. Дж. Батыстың ажалы //Жас қазақ. – 2006.- № 30.- б.8-12.
44. Adorno T. Ohne Leitbild. // Кукаркин А.В. Буржуазная массовая культура. – М.: Политиздат, 1985.– 399с.
45. Кьяромента Никола. Век ложной веры. // Кукаркин А.В. Буржуазная массовая культура. – М.: Политиздат, 1985.– 399с.
46 Монтень М. Опыты. – М.-Л.: Искусство, 1960. - Кн. 3.– 387с.
47. Бердяев Н. Судьба России: Опыты по психологии войны и национальности. – М.: Философское общество СССР, 1990. - Репринтное воспроизведение издания 1918 года.– 240с.
48. Центральное Азия и культура мира. – Бишкек. - № 1-2 (8-9). - 2000.– 106с.
49. Әуезов Мұхтар. Таңдамалы: монография, зерттеулер, мақалалар. Алматы: Қазақ энцикл., 1997.- 512c.
50. Ортега-и-Гассет Х. Человек и человечество // Избранные труды. – М.: Весь мир, 1997.– 704с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
1 ... ... ... ... ... және оның ... - ... Жаһандану үдерісіндегі батыстық және шығыстық
құндылықтар
жүйесі......................................................................
........................13
2. ҚАЗАҚСТАН ЖАҺАНДАНУ ҮДЕРІСІНІҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН
ФОРМАЛАРЫН МӘДЕНИЕТТАНУЛЫҚ ТАЛДАУ……………………..29
2.1 Қазіргі қазақ мәдениетіндегі жаһандану ... ... ... мәдениет өрісіндегі ... ... ... ... ... ... - қоғам дамуының
заңдылықтарын өзгертіп, әлеуметтік және халықаралық қатынастарды ... ... ... экономикалық құбылыс болса, екінші
жағынан әрбір ұлттық ... ... ... ықпал ететін, әлсіз
мәдениеттердің үстем мәдениеттердің ықпалында қалып ... ... ... ... ... мәселесіне байланысты қоғамда белгілі
дәрежеде әр мемлекеттің өз зерттеу бағыттары мен бағдарламасы ... ... ... ... ... орны да белгісіз, және сол ... өз ... ... бек ... ... да ... ХХІ ғасырда
өмір сүріп жатқан мемлекет осы жаһандық ...... ... ... сақадай сай болуы тиіс, әрине бұл жерде әр ... ... ... үшін, бұл үдерісті жан – жақты терең зерттеу ... ... ... ... ... жұмысының тақырыбының өзектілігі бірнеше
рухани-әлеуметтік, ... және ... ... ... елімізде қабылданған мемлекеттік ... ... ... Н.Ә. ... Қазақстанның ХХІ ғасырдағы басты
даму жолын ... ... атты ... ... рухани жаңару процесінің егемендікпен келген рухани бостандық,
ұлттық ... мен ... ... танымдардың қалыптасуы нәтижесінде
болғанын атайды. ... Н. Ә. ... – 2О3О. ... ... ... артуы: Ел
Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – ... 2002. – 96 ... ... ... басталды және онда қай ұлттың рухани ... ... сол ұлт өмiр ... ... ... да, ... мәдениетi әлсiз
елдер ассимиляцияға ұшырап, өз-өзiнен ... ... ... ... ... ... ... Сондықтанда оған ешкiм
қарсы тұра ... ... ... дүние жүзiнде «Мәдениеттер ... ... ... ... сол. Олай ... ... күн ... қазақ халқының ұлт болып қалу-қалмау мәселесi, яғни ұлтымыздың
тағдыры қойылып отыр.
Зерттеу нысаны. Қазақ мәдениетінің төл ... ... оның ... кеңістігіндегі инновациялық үдерістерін талдау.
Зерттеу пәні. Алдымен мәдениет үдерісінен, мәдени сұхбаттан туындайтын
процестерді анықтау және ... ... ... ... ... ... ... негативті) ықпалдан шығатын нәтижелерді болжам ... ... ... ... ... рухани мәденитетінің дәстүрлік
және инновациялық үдерістерін анықтау және талдау жасау.
Зерттеу мақсаттары мен ... ... ... ... ... күш алып ... ... және жаһандық ықпалдың қазақ
мәдениетінің қалыбына ... ... ... және одан ... ... және ... нәтижелерге талдау жасай отырып, олардың себебін,
табиғатын анықтау ... ... ... мен ... ... негізгі мәселелер мен туындаған бағыттардан бітіру ... ... ... және көп деңгейлі процесс ретінде мәдениеттанушылар
мен философтар тұрғысынан талдау жасай ... ... ... ... ретінде, уақыт ретінде және ... ... ... ... ... және ... тұрғысынан талдау жасау;
Жаһандану процесінің кең өріс алу себептерін анықтау және бұл ... ... ... әсерлерді болжап анықтау;
Жаһандану кеңістігіндегі батыстық емес және батыстық мәдениеттердің бір-
біріне әртүрлі деңгейлерде ықпал ету ... ... және ... ... талдау;
Қазақ мәдениеті – Әлемдік мәдениеттердің бірі ретінде орны мен ... ... және ... ... ... ... және ... емес мәдениеттердің ерекшелік белгілері мен ол
белгілердің қазақ мәдениетімен үндестігін таба ... ... ... ... ... ... ... инновациялық үдерістерін
(позитивті және негативті) атап көрсету және болашаққа болжам жасау.
Қазақ мәдениеті, жаһандану ... ... ... қабілетпен өзге ұлт мәдениеттерімен терезесі тең келуі немесе
бәсекелесуге енжарлық көрсетіп, өзге ұлт ... ... ... ұлт
мәдениеті ретінде жоғалып кетуі мүмкін. Осындай позитивті және негативті
үдерістің қандай жағдайларда ... ... ... ... жан-жақты
қарастырылып, зерттеліп, сарапталып, нәтижеленуі керек. Бұл – ... және ... ... ұлт және ... ... ... парызы мен міндеті. Өзіңді танымай өзгелермен сұхбаттасу қауіпті
нәрсе, өзіңнің тұғырың мен ... ... және ... ... ... ... өзге ... сыңары немесе одан
да қауіптісі мәңгүрт болуың әбден мүмкін. Осындай үдеріс өз ұлтыңа да өзге
ұлтқа да ... ... ... ... ... ... ... бүкіл адамзатты рухани және, ... ... ... ... әрбір ұлттық мәдениет рухани жағынан екі
бағыттарда дамуы мүмкін – ... және ... Ол, ... ... ішкі потенциалына, менталитеттік деңгейіне, тектілігіне (тарих,
этнопсихологиялық ерекшелік, өсу мен даму процестерінің дәйектілігі мен
тиянақтылығы) және ... ... ... ... немесе
негативтілігіне) байланысты.
Мәдениет дегеніміз өткен уақыт пен ... ... және ... ... болашақ уақытты байланыстыратын уақыт жалғастығы ... ... ... ... ... оқиғалары, тарих үлгі-өнегесі. Қазақ
мәдениетінің жаһандану кеңістігіндегі инновациялық үдерістері – яғни, ... бұл ... ... сай ... ... өзгереді?
Қазақ мәдениеттің ішкі теориялық, идеялық ... ... тек ... ... ... мен ... негізделмей,
мәдениет тарихы теориясы мен мәдениеттің концепциялары жақсы қалыптасқан
Батыстық теориялық тұжырымдар тұрғысынан зерттелініп ... ... ... ... ... ... мәдениетін тек бір позиция көзқарасынан
қарастыру оның ішкі ... және ... ... ... ... толық
ашпайды, және де осындай жағдайда біз не істеуіміз керек өз мәдениетімізді
қалай сақтап қаламыз деген ... ... беру осы ... ... мен ... ... ... Дәстүрлі мәдениет пен жаңашылдық
(инновация), батыс ... мен ... ... ... батыстық
және шығыстық мәдениеттердің өзара сұхбаты мен ... ... да ... мәселе болып келді. Бұл тақырыпты ... ... және ... ... әр түрлі, тіпті кейде қарама-
қарсы позициялардан зерделеген.
Дипломдық жұмыстың құрылымы Диплом жұмысы, кіріспеден, екі ... және ... ... ... ... ЖАҺАНДАНУ МӘДЕНИ ФЕНОМЕН РЕТІНДЕ
1.1 Жаһандану ұғымы және оның теориялық-методалогиялық негіздері.
Жаһандану кеңістігіндегі өзгеріс үдерістерін зерттеп, сараптамас ... ... ... асып отырған процесті – жаһандану процесінің басталған
уақыт пен ... ... ... ... ... мен ... пайымдаулары бойынша, жаһандану
процесі анық 20 ғасырда көрінсе де, оның басталу тарихы ... ... ... ... ... яғни ... дүниеге келуі және
бүкіләлемдік интеграция процестері бір-біріне ... және ... ... ... Бірқатар тарихшылар жаһандану процесін
бірнеше кезеңдерге ... ... ... жаһандану;
2. Прото-жаһандану;
3. Қазіргі кезеңдегі жаһандану.
Негізінен жаһандану процесі тарихы екі кезеңдер бойынша жүрді және
жүріп келеді, ... ... ... ... Жер бетін түгел алып отырған жаһандану
Локальды жаһандану процесі көршілес ... ... ... ... сұхбаттық, қарама-қайшылықты қарым-қатынастар
процесі кезінде айқын көрінеді. Мысалы, тарих беттерінен Рим ... ... ... ... ... қазақ даласында мекендеген ру-тайпалар
арасындағы қарым-қатынастар жаһанды жаһандануға бастама, негіз болғанын
тарих, ... ... ... ... деңгейдегі жаһандану процесі бүкіл әлемді қамтитын жаһанды
процесс, яғни әлемнің бір ... ... ... тарихи, мәдени, саяси,
әлеуметтік, экономикалық позитивті немесе негативті оқиғалар өзгелерге
белгілі бір ... ... ... одан кейін сарапталып, қандай да
бір тұжырым қалыптасады.
Жаһандану процесінің қарқынды адым алып ... ... ... әсер ... ... – Моңғол империясы, Осман ... ... ... ... ... ... т.б., ... қазіргі таңда батыстандыру немесе американдандыру процесі [1, 248-
249 бб.].
Жаңарған әлем соңғы ... ... ... ... өзара әсерімен күшеюі арқылы және көрінбейтін динамика
арқылы сипатталатын ... ... ... ... өткеруде. Жүріп
жатқан процесстердің нәтижесі бір мемлекеттің, аймақтың және тұтастай әлем
сипатының өзгеруі болып ... ... ... бұл ... ... ... уақытында трансформациялық процесстің ... ... ... соңғы нәтижелері. Және де оған арнайы бақылаулар мен бағалар
берілді.
Әлемдік бұл өзгеріс ... ... ... ... ... ... - бір ... жаңарған қоғамдағы гуманитарлық ғылымда
жаһандану теориясы орын алады. Әлемдік даму тенденциясының негізі ... ... ... ...... ... ...
ақ мәдени - өркениеттік саладағы ... ... ... Ол
мемлекеттердің алдына жаңарған үдерістегі жаһандық негіздерді иемденуші
мәдени - өркениеттік тапсырмаларды ... Және де ... ... ... арнайы құндылықтарын негіздейді [2, 52-63 бб.].
Соңғы уақытта жаһандану және ... ... ... ... ... ... ... Жаһандану теориясы
халықаралық қатнастардағы саяси теориямен әлеуметтік жүйелік теорияның
негізінде ... ... ... жүйе мен ... ... консепция
шеңберінде тиімді өңделген. «Жаһандану» термині XX ғасырдың 60 – ... В. ... ... ... ... ( ... – ақ жаһандық
социология ... ... ... және М. Маллюэнаның еңбегінде
біріншіден ... ауыл ... ... ... ... «Жаһандану» түсінігін Р. Робертсон өңдеді,
таратты. Сонымен ... 1989 ... ... ... трансформация теориясы
шеңберінде жаһандану теориясына қатысты көптеген зерттеулер жасалды. 1990
жылы «жаһанданулық мәдениеттке» атты ... ... ... мақалалар
шықты. Сондай – ақ ... ... ... теоретиктерінің
еңбектерінің жариалануымен : ... ... ... ... А. ... Б. Теркеро және т.б. Сол уақытта жаһандану ... ... ... соң бірі ... бола ... ... 1990 ... бірінші жартысында кез – келген эканомикалық
және әлеуметтік өзгерістер жаһанданулық ... пен ... ... ... жетті. Осы 8 – 10 жылдықта жаһандану бойынша ... ... ... Егер осы ... ... 1980 ... кітаптар мен
мақалалалрдың саны жылына 1 -3 % өсті, тек қана 1990 ... ... ... ... саны геометриялық өсіммен өсті [3, 52 б.].
Дегенмен он ... бері ... ... ... ... ... да ... жаһандану терминін ашып бере алмады.
Қанша зерттеу жұмыстары жасалса да «көп ... ... ... ... және бұл ... ... әрбір автор өзіндік жеке ойларын
береді. Қиындығы сол бұл ... ... ... ... онда жаңа ... ... көрінеді. Сондай – ақ американдық социолог Р. Страйкер
былай дейді, «жаһандану түсінігімен байланыстағы ... ... ... ... аударған обьект ретінде салыстырмалы түрде
ұзақ болмады» және дәл ... оның ... сол ... ... ... нақты
ойлау жүйесінде әлі де болса, жалпы түсініктегі постулаттарды реттеуге
негіз болмады.
Жаһанданудың мазмұны мен ... ... ... туралы
айтқанда бұл ұғымның көпжақты екенін айтпай кетуге болмайды. ... ... ... ал оның ... ... ... барлық
қоғамдық ғылыми пәндерде қолданылуда. ... ... ... ... ... мағынасында қолданылады.
Экономистер жаһанданудың мәні ерекше типтегі әлемдік ... ... ... ... ... сәйкес олар жаңа ғаламдық қаржы
жүйесінің құрылуы, ... ... ... ... қалыптасуы (Халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі, жұмыс
күші, капитал, шикізаттың ... ... ... болуы) сияқты
проблемаларды зерттеуге баса назар аударады.
Географтар жаһанданудың кеңістік өзгеруін ... ... ... ... ... ... бейбітшілік
кеңістігінде пайда болып келе ... ... ... ... халықаралық құқық ғылымының өкілдері басты
назарды трансұлттанудың жылдам ... мен ... ... күшейуін: мемлекеттің егемендік ... ... ... мен жаңа ... ... ... бөледі. Халықаралық
қатнастағы транұлттық саясат версаль және подсдам жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
принциптерге негізделетін «жабық» және өзара қатнас ... ... деп ... ескі және жаңа ... ... арасында
халықаралық қатнастар сферасының жаңару тенденцияларынын сараптаған кезде
екеуінің қарама – ... ... ... XX ... ... ... ... бағытталған (өзін - өзі анықтауда ұлт
құқығы, ұлттық ... ... ... тағы сол ... принципке
қарағанда XX ғасырдың ортасынан бастап халықаралық ... ... ... ... адам құндылықтары мәселесін шешуге ... ...... ... ... жаһандық мәселелерге
т.б) аударды [4, 35-36 бб.].
Әлеметтанушылар мен мәдениеттанушы зерттеушілер әлеуметтік-мәдени даму
стратегиясына жаһанданулық ... ... ... мен ... ... ... да ... феноменін талқылауда көп үлес қосуда.
Біріншіден олардың зерттеу ... ... ... ... ... проблемалар» және жаңарған әлеммен байланысты.
Бүгінгі күні жаһандану жайлы көптеген елдің қайраткерлері жаңа ... ... ... айтуда. Мысалы: 1998 жылы Рессейдің
сол кездегі сыртқы істер министірі ... 1998 ... ... жаңа ... ... қалыптасуына жаһанданудың әсерін
түсіну жылы» деп атауға шақырды [5, 56 б.]. ... ... ... және ... ... біруақытта көптеген ғылымдардың зерттеп
жатқанын аңғаруға болады, әрі олардың бір – ... ... ... ... ... ... бар. ... жаһанданулық
процесстердің мәнімен олардың ... ... ... ... теориялық және практикалық
құбылыстармен байланысы туралы сұрақ анық күйінде қалып ... ... ... ... оның ішінде бұрынғы кеңестік мемлекеттерге
ықпал етуі проблемасын қарастыру ... ... ... ... ... өте ... ... пайда болуы көбінесе транформация теориясының
кеңістіктік референциясы ... ... [6, 147 б.]. ... үшін ... ... маңыздылығын Г.Герборн былай
түзеді: «Постмодернизм қазіргі заманға тән уақыт ... ... ... ... ... кеңістіктік байлыққа бағытталады. Бұл
мағынада жаһандану қазіргі заманның кеңістік ... деп ... [7, 15 б.]. Иә, ... ... ... ... теорияларының
көпшілігінде әлеуметтік ұйымдасудың дихотомиясы: «аймақтық ғаламдыққа
қарсы» жатады. Бұл ... ... ... өзіне «интернационалдық»
және «трансұлттық» ұғымдарын, ал «аймақтық» ... ... ... ... ... Жаһанданудың кеңістіктік ... ... ... мен ... ... іс - әрекеттің
кеңістіктік сипатының өзгеруімен байланысты процестерді ... ... ... ... ... ... әлемдік
жүйені эканомикалық және саяси қатнастар жүйесі ... ... ... ... ... ... болды. Бұл дәстүрдің мысалы И.
Валлерстайнның еңбегі болып табылады. Ол XV – XVII ... ... ... ... ... қоғамдарының аймақтық интеграциясының дәстүрлі
типінен түбірінен ерешеленетін «әлем эканомика» ұғымын алаға шығарды. ... жүйе жаңа ... ... әлемге тараған әлемдік капиталистік
эканомика болып табылады.
Әлем эканомика ... ... ... ... орталық –
жартылай периферия – периферия. Әрі онда ... ... ... ... ... ... ... топтасады. Капиталистік әлем –
эканомиканың орталығында кооперация мен ... ... ... пен ... ... ... ... мен тәуелділік
байланысы орнайды. Жартылай периферия атауынан шерініп тұрғандай, ... ... ... ... ... ... болады. Бұл құрылымның
интеграциясы сауда және өндірістік өзара байланыстың арасында мүмкін
болады, әрі ... ... әлем – ... ... ... ... ... болды.
И.Валлерстайнның әлем – эканомика ... ... ... ... ... ... Гидденс жаһандану теорисының бүкіл
әлемге тараған әлеуметтік қатнастардың күшеюінен көреді. Яғни ... одан алыс ... ... ... ... ... әсерінен және
бұған керісінше жағдай да ... ... ... тікелей
модернизацияның жағасы деп түсінеді.
Гидденс бойынша ... ... ... ... ... болғандықтан, деконтекстелген институттар
іс - әрекетінің бүкіл әлемге ... ... ... ... деп ... ... Ол ... кез – келген
әлеуметтік жүйе ... төрт ... ... ... ... эканомика, ұлттық мемлекеттер жүйесі, әлемдік әскери тәртіп,
халықаралық еңбек бөлінісі.
Валлерстайннан ... ... ... ... ... тек
жүйелік байланыс (ғаламдық) деңгейінде ғана емес, ... ... ... ... оқиғалар“) қарастырады. Сондықтан
Гидденс үшін «жаһандану» термині мағынасы бойынша тек ... ... ... ... гөрі ... [8, 214-215 ... сферасына шешуші мән беретін Р.Робертсон 1980 жыл ортасында
ұлттық мемлекеттер мен ... ... ... ... ... бір ... ғана болып табылады, екінші аспект - индивиттің ... ... ... ... мәдени орынға айналуы үшін маңызы зор»
деген тезис көтерді. Робертсон жаһандануды әлеуметтік өзара әрекеттердің
жалқы шарттары мен ... мен ... ... ... ... логикасы
біріккен эмпирикалық анық көрінетін өзгерістер сериясы деп түсінеді. ... ... ... бір ғана ... ... ... ... немесе талабы болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... зоналарға бөлетін шекаралармен
кедергілерден арылып, ада болып біртұтас болады.
Ғаламдық процесстердің «әлемнің бірігуі» жоспарына әсер ету ... ... ... ... ашықтық бар екенін айту
керек. Мысалы, ... ... , ... ... зерттеулер институтының
профессоры Б.Бади жаһандануды «әлемнің гемогонизациялануы», ... ... ... ... бір ғана ғұрып пен мінез – ... ... ... ... ... ... деп түсінеді [9, 2
б.]. Ол бұл «гемогонизация» белгісі қазірдің өзінде ... ... отыр деп ... ... ... ... ... туралы версиясын
суреттей келе әлемнің бірігуі және оның ... ... ... 202
б.]. Бүкіл әлемде ақпараттық технологияның ... ... ... ... ... мен ... эканомиканың таралуы әлем
біртұтастыққа келе ... ... бойы ... ... ... ... ... кетеді дегенді ұйғарады. Біртұтас әлем «геоэканомика»
принципіне құрылған. ... - бұл ... ... ... ... ... ... назарды дәстүрлі институттарға, мемлекеттерге, мәдени
және этникалық ... ... ... ... ... құрылымы
мен географиясын зерттеуге көңіл қояды. Осылайша, негізгі акцент қай жерде
әлемдік биржаның ... ... ... ақпараттық орталықтар мен ірі
өндіріс бар сол жерге жасалады.
XIX - XX ... ... ... ... ... емес,
«интернационализация» түсінігімен ұғындыратын зерттеушілермен келісуге
болады. Аталған контекстегі интернационализация терминін эканомикалық ... ... ... ұлттық институттар деңгейінде (мемлекет,
үкіметаралық ұйымдар, үкіметтік емес, бірақ ұлттық маштабтағы ... ... деп, ... – ақ XIX ... дамудың классикалық теориясының пәні
болған өндірістік буржуазиялық қоғам институтының барлық елге ... ... ... ... 1848 жылы К.Маркс пен Ф.Энгельс жазған ... ... ... ... ... ... қатынастардың территориялық экспаниясы адамзаттың жаңа тарихи
кезеңге өтуінің маңызды ... ... ... ... қарағанда интернационализациядан жаһанданудың өзіне өту
дегеніміз бірқалыпты жүріп жатқан алдыңғы ... одан ... ... ... ... тенденцияға өту болып табылады.
Бұл өтпелі кезеңнің негізгі белгісі даму параметрлерінің өзара
қайшылықтарының саны ... ... ... ... ... қамтиды, сондай – ақ субнациональді деңгейдегі
әлеуметтік ұйымдастырудың ... ... ... ... және ... ... ... өзара қарым – қатынастар күшейді.
Жаһандану мәселесіне арналған әртүрлі саладағы ... ... ... ... ... ... ... процестердің топтамасын айқындап алу шарт.
1. Шексіз өсу мен транстериториялық ... ... мен ... транспорт және масмедиадан электронды байланыс, компьютерлі
сеттерге ... ... ... ... даму ... және мәдени айырбассаласында ... ... ... ... ... пен ... таралуына әкеледі.
2. Трансұлттық корпарациялардың пайда болуы, капитал қозғалысы мен
халықаралық ... ... ... ... ... күшеюі, әлемдік
бағаға бағытталу, жеке технологиялар, жұмыс күшінің миграциясы сонымен
қатар ... ... ... ... бір ... прициптердің таралуы, яғни демократия приципі,
капиталистік ... және ... ... ... ... ... ... мен үкіметтік емес ұйымдардан
трансұлттық қозғалыстар мен ұлттан жоғары (наднациональный) ... ... ... жаңа ... ... ... мемлекетараалық
институттар мен халықаралық құқық жүйесінің дамуы.
5. Перспективада адам ағзасына әсер ететін жаңа ... ... ... ... ... обьекттер, терроризм, экологиялық дағдарыс және
ресурстардың таусылуы осындай ... ... ... ... қатерлердің трансұлтты және фундаментальді сипаты.
Жаңа әлемдік гемогонизация негізінде жеке тенденцияның болуын күдіксіз
тағы бір дәлелмен ... ... [11, 77 ... қауымдастықта жаһанданудың бірінші талаптары алғашында біртекті
әлем құрылым мүмкіндіктеріне қарсы әрекеттері де көрінді. Жаһанданудың
логикасының өзі ... ... ... ... қана ... сонымен
қатар осы ерекшеліктердің жинағын да білдіреді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... жоққа
шығарады.
Әлеуметтік кеңістік ешқашан біржақты болмаған және әлемдік ... ... ғана ... ... стратегия және
саясат) қазіргі жаһандану қатнастарымен процестері әлеуметтік кеңістіктің
біржақтылығын ... әсер ... ... ... ... ... әлем мемлекеттерінің дамуы бір қалапты емес ... ... ... орталық және периферияда болу жағдайы ұзақ ... ... тек қана ... ... болмады.
Валлерстайн былай болжайды; әлемнің жеке аймақтарындағы теңсіздіктің
күшеюі әлем – экономика өзінен ... ... ... ... ... ... ... талап етеді, бірақ содан түсетін табыс көздері
барлығына теңдей бөлінбейді[12, 74-82 ... ... ... деп ... ... ... ... империямен байланыстыруға болады, қаншалықты ол ... ... ... ... ... орталық қаншалықты
пайда көреді. Маңыздылығы сол ... ... ... ... бар. ... ... да ... немесе ресурстар бар кезде ол тұрақты
болмайды, сонымен қатар әлі де оның орбитасына тартылмаған [13, 155 ... ... Ұлы ... ... Атилла Гұн империясынан өзгешелігі
аз, олардың экспанциялық ... ... ... құлдырауының
басы болды.
Россиялық постиндустриялық өркениеттер және жаһандану процесінің бірден
- бір ... ... В. ... мынандай тұжырым жасайды. Оның
ойынша жаһандану бір бағытты ... ... ... ... ... ... елдердің күш салуымен анықталады. Ал Үшінші әлем ... ... ... Сила Вен ... ... кері ... банальный миграцияда ... ... ... ... ... ... ... периферия елдеріндегі мәдени және
әлеуметтік дәстүрлерге ... ол ... ... ... ғана ... ... ... процестері қандай нәтижеге алып келмесе де оның
негізі әлемдік эканомикалық капиталистік жүйенің қалыптасуымен ... ... - ... қозғалыстардан көрінеді. Сонымен жаһандану Батыс
әлемінің периферияны игеруінің нәтижесі болып ... ол ... ... ... ... Бұл ... қасиеттері өзгереді
– орталық мемлекеттер постиндустриялды даму ... ... ... ... ... жаңа ... ... аударады. Сондықтан да
олар бүгінгі таңда «периферия» елдерінің табиғи және еңбек ... ... ... ... ... онжылдықта орталықтың «периферияны»
экспация жасауға емес, олардың бейқамдығы күшейді. Егер ... ... де көп ... ... ... ... иелері тек қана
перифериядан орталыққа көшуде. Әлемдік ... ... ... ... ... ... болды.
Футуролоктардың айтуына қарағанда дамымаған дефресивті ... бара ... ... ... ... ... ... солардың мәселелерін қарауға итермелейді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жеке аймақтарына әсер етеді[14, 123 б.].
Дамушы елдердің проблемасы мүмкін тіпті трагедиясы аталған процестердің
барлығы; әлеуметтік ... ... ... ... тасқын түрге ене бастады. Сан көрсеткіші бойынша постиндустриялды
эканомиканы қуып ... ... ... ... ... және мәдени - әлеуметтік арақашықтықты қысқарта алмайды.
Бұндай жағдайда артта ... ... ... ... және жеке
мемлекеттердің дамуындағы ең басты мәселелердің бірі болмақ.
1.2 Жаһандану үдерісіндегі ... және ... ... ғ.ғ. ... ... елдерінде буржуазия ұлттық мемлекет құру
ұранын көтерді. Және осы ұранның арқасында Еуропада ұлттық ... ... да. Бұл ... ... ... ... ... құралы
ретінде дүниеге келді. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі сақтау, даму құралы
болғанымен нақты ... ... ... ... бір ... ұлттық
мемлекеттер дәуірінде мемлекеттердің көбі түрлі ұлыстардан, этностардан
құралды. Барлық мемлекеттер осы ... осы ... ... ұлтшылдыққа
ұрындырмауға, сөйтіп, мемлекеттің тұтастығын бұзып алмауға ұмтылды. Ғылыми
теориясына жүгінсек ұлтшылдық дегеніміз бір ... ... екі ... да көп этностардың біреуі немесе барлығы ... өз ... ... ... ... билік органдарын өз өкілдерінің басқаруын,
мемлекеттің өзінікі болуын қалайды, сол үшін саяси тәсілдермен ... ... ... ... бірде тұрғын халық отарлаушылардың
кетуін талап етіп, бірде екі ұлыс мемлекеттегі билікке, ... ... ел ... ішкі ... пен ... ... ... мүмкін.
Мұндай ұлтшылдықтың тамырына Еуропада ертерек балта ... ... ... ... этникалық мәдениеттерді
ығыстырып шығарды. Сондықтан, Еуропалықтар этникалық тұтастықтан гөрі,
мемлекеттік ... ... ... ... деп таныды. Батыс Еуропаның
қоғамдық ғылымында да бірнеше этнос бір мемлекетте ... ... ... ... ол ... ... біртұтас ұлт болып есептелді.
Ал, Шығыс елдерінің тарихы, мәдениеті, индустриясының даму ... ... ... даму ... ... ... бөлек еді. Бұл ... ... де, ... ... ... да ... ... Сондықтан, ұлт пен мемлекеттің жігін
ашып, ұлттық мемлекет ... ... ... ... үшін біз ұлт, ... ... теорияларды шолып шығуға тиіспіз. «Жаһандану ... ... ... ... ... үшін ... ... мақсаттарды таңдауға тиіспіз? Қазақстан халықтарын біріктіру үшін
қандай құндылықтарды насихаттау керек? Бізге бір ұлт ... ... ... ... ... ... беру үшін осы ... ... ... ... ... ... Батыс ғалымдарының түсінігі
бойынша және Батыс Еуропаның бүгінгі өмірінің ерекшеліктеріне қарағанда ұлт
дегеніміз – дамыған ... ... ... ... Ұлт ... ... ... жойылып, капитализм орнаған кезде, яғни шаруашылық
және басқа да ... ... ... кезде, жаппай
сауаттылық тарап, бір тілде әдебиет жазылып, білім беру мен ... бір ... ... сол тіл ... ... ... ... қалыптасатын тұтастық. Бұл анықтама ... ... ... ... ... Еуропа елдерінің тарихына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... жеке меншік пен саудаға негізделген құбылыс, сондықтан ... ... ғана ... Ал, ... мемлекет бейбіт өмір
сүре алатын, ... ... ... ғана ... ... Еуропада
жеке меншік сезімі, нарықтық қатынастар ерте бастан бекіді. Мұнда әр ... мен ... ... қаражат қорын жинайды. Ал, сауда жүру үшін ... ... ... алуан түрлі бұйымдар сатылуы керек. Бәсекеде озып шығу
үшін қаражат ... ... ... салу ... Бұл ... ... ғана еді. Сауда мен бәсеке адамдарды өндірістің тиімді
жолдарын ... ... ... ... құмар табиғаты ... ... әсер ... Осының өзі Батыс Еуропадағы ұлттық
мемлекеттердің нығаюына әкелді. ... ... мен ... ... ... ... ... ХVІІ-ХVІІІ ғ.ғ. негізі қаланған ұлттық
мемлекетті мықты державаға айналдырды. Буржуазия бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ... сол ... мәртебелерін, байлықтарын көбейтуге мүдделі болды. Бұған, олардың
патриоттық сезімдерін қосамыз. Сонда, ... мен ... ... ... мемлекеттің негізгі институттарын, мысалға,
экономикада ішкі нарық пен ... ... ... ортақ баспасөз бен білім беру жүйесін, ... ... ... ... пен ... ... идеологиялық салада ұлттық
бірлік идеологиясын қалыптастырды [15, 239-240 бб.]. ... ... ... Еуропада демократиялық мемлекеттердің құрылуымен тікелей
байланысты болды. Ал, ... мен ... ... ... пайда болды деген
сұраққа тарих әрқалай жауап береді. Мысалы, бірінші мәдени туыстық ... ... ... (Франция), содан кейін бұл билік тілді, мәдениетті,
әдебиетті барлық ұсақ ... ... ... ... ... бір ... діні ... ұлыстардың үстінен бірінші саяси билік орнап, одан кейін
ортақ тіл, ұлттық символдар пайда болады (Италия). ... ... ... ... ... ... ... дүниелер. Феодалдық
ыдыраңқылық жойылғанда қай ұлыс қай ... ... ... сол күйі ұлттық
мемлекет құруға кірісті. Мысалға, Италиян ұлтында түркі халықтарындағыдай
бір адамнан тараймыз деген аңыз да, ... ... ... те ... ұлты 19 ... ... ... пен халық арасындағы клиенттік
қатынастар арқылы бірікті. Яғни, ортақ нарық, ортақ ... ... ... ... ала ... ... бір ... айналды. 1860 жылы халықтың 3
пайызы ғана италиян тілінде сөйлейтін. Өндірісті, ғылымды, ... ... ... ... ... ... ... дамытып әкеткендіктен
ғана қазіргі Италиан ұлты пайда болды [16, 94-95 бб.]. ... ... ... ... біз ... ... да көре ... жылы Франция халқының жартысы француз тілін білмейтін.
Францияда 1833 жылы әрбір коммуна бір ... ... ... заң шығады.
1847 жылы мектептер екі есе көбейді. Мектептерде сабақ тек ... ... 1881 жылы ... ... оқу ... ... да, 1882 жылы бастауыш
мектепте оқу міндетті деп жарияланды. ... 1863 жылы ... 80 ... ... ... ... ... 1880 жылы Бретон түбегіндегі жағдай
туралы Франция Үкіметіне берілген есепте түбекті Францияның құрамына қосып
алу үшін ... ... салу ... жазылған. Мектеп салудың маңызы
«түбекті Францияға толық қосып береді және ... ... ... ... ... деп ... ... бұл ғасыр демократияның
орнығуының алғашқы сатысы болғандықтан, француз тілінде ... ... ... және ... ... ... патриотизм мектептер
арқылы «қолдан» сіңірілді. Француз тілін үйрене алмай, ... ... ... ... ... тіпті әкімшілік шара қолданып жазалау
тәсілдері кеңінен қолданылды [17, 15 б.]. ... ... ... елдерінде
ұлттар азаматтық негізде, саяси бірліктің арқасында қалыптасты. Мемлекет
базарларында адамдар өз өнімдерін сату үшін ... ... ... заңдарды
пайдаланып, саяси карьера жасау үшін сол мемлекеттің заңдарын, тілін, білім
стандарттарын, яғни ... ... ... ... ... атын ағылшын
этнологы Энтони Д. Смит «азаматтық ұлт» деп атады. Ол,- «Капитализм белгілі
бір ... ... ... ... ... мен ... жағдай жасады. Мемлекет салық жинау мен кейбір салаларда өзінің
монополиясын орнатудың, күш қолдану ... ... ... ... ... Біртіндеп мемлекеттің билігі жүретін жердің барлығына бірдей
стандарт кәсіптер мен біліктілік ... ... ... ... алуын,
экономикалық машығын қалыптастыруды өз қолына алған мемлекет ұлтты жасап
шығатын ... ... орны ... ХІХ ... ... ... болды»,- деп жазды. Мысалға, ХХ ғасырда Франциядағы ... ... ... сыңаржақ саясаты қатты әсер етті. Олардың мәдениетін,
тілі мен дінін үкімет мүлдем ескерген жоқ. Олар сол әлеуметке сіңіп, ... ... ... кету үшін ... ... ... мәжбүр еді. Сөйтіп,
француз еврейлер, француз негрлер пайда болды. Бұл Францияның капиталистік,
индустриалдық мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... индустриалды мемлекеттік мәдениетті
Еуропа ... деп ... Осы ... мәдениеті арқылы біріккен құрама
халық – Франция егемендігінің негізі ... ... ... мен ... ... ортақтығы ұлттық бірлік деп түсінілді. Батыс
Еуропаның ұлтты экономикалық-саяси ... деп ... тағы бір ... ... әсер ... Бұл ХVІ ... басталған процесс еді. Осы
уақытта рухани сала ... ... ... ... ... бірге, қоғамдық сананың ... ... ... жатты. ХVІІ
ғасырдың ортасынан бастап христиан әлемінде латын тілінің ролі төмендеді.
Бұл ... ... ... өз ... ... ... ... болса, екінші жағынан буржуазия мен ... ... ... жеке-жеке аймақтарындағы саяси һәм шаруашылық коммуникациялардың
күшейе бастағанына да байланысты еді. 17 ... ... ... ... ... ... басу ... Еуропаны біріктіріп тұрған дін тілінің
құлдырауы өте терең тарихи процестің басталуына ... ... ... ... ... ... соңы ... мемлекеттік-аймақтық
жікшілдіктің күшейе түсуіне ұласты [18, 78-79 бб.]. Сөйтіп, секуляризация
процесінің ықпалымен ... ... ... ... ... роль ... жоқ [19, 62 б.]. Сондықтан, Еуропада дін ... ... ... «Ұлт» ұғымы экономикалық-саяси бірлік
тұрғысында ғана қаралады. Ұлт сөзі Шығыстағыдай бостандық, ар-ождан, ... ... ... ... ... категорияларымен
байланысты емес. Батыс Еуропадағы тілдік бірлік негізінде қалыптасқан
азаматтық ұлттардың ортақ саяси ... ... ... сыры ... Яғни, әр түрлі ұлыстардың ұлттық мемлекеттерге бірігу кезінде
діннің ... ... ... ... жоқ. ... ... ... негіздегі түсінігі қалыптасып шықты. Мысалға, қазір Шығыс
елдерінен ... ... ... ... ... соң француз деп атай
береді. Олар өздерінің мүдделерін мемлекеттік саясатқа енгізіп, ... ... ... саудалай алмайды. Өйткені, мұндағы мемлекет пен
ұлттың арасы ажырағысыз. Индустрия ... ... ... мен білім
жүйесінің бір тілде қалыптасып ... ... ... иммигранттарға
бола өзгерту мүмкін емес. Сондықтан, адамдардың ұлты азаматтығына, яғни сол
мемлекетте ... ... ... ... ... ... ... Еуропа мемлекеттерінде ХХ ғасырда халықтың ортақ
идентификациясын ... ... ... ... ... ... тарихи үдерістің нәтижесінде ұлттың қалыптасуын әр түрлі
тұрғыда қарастыратын түрлі концепциялар пайда ... Бұл ... ... да ... ... шығу ... Еуропадағы мемлекеттердің мәдени
тұтастығының негізі, яғни мемлекеттік егемендік принципінің ерекшелігі мен
Шығыс елдерінің, ... ... ... ... ... негіздерін түсіну үшін қажет. Ұлтты саяси-экономикалық
феномен деп санайтын тұжырымдамаларды ... ... ... Осы ... ... ... ұлт жайлы түсінігін біршама
толық сипаттаған Эрнест Геллнердің тұжырымы болды. Э. Геллнердің «Ұлт ... атты ... ... ... ... тән ... Оның тұжырымы бойынша ұлттың пайда болуы ... ... Э. ... кез-келген қоғамның ұлтқа айналуы жазу-сызудың,
стандарт ... ... сол ... ... ... даярлап отыратын білім жүйесінің пайда болған кезінде іске асады деп
қорытады. Яғни, индустрия дамымай тұрып ұлт қалыптаспайды. ... ... ... игеруге негізделген және жалпы ұлттық білім, заң ... ... ... ... тек ұлттық білім жүйесі мен
ортақ заңдары арқылы ... ... Ал, ... ... ... жүйесін
қаржыландыру, яғни, оның мамандарын дайындау, кітабын шығарып, жекелеген
пәндерін дамыту, ғимаратын салып, методикасын жетілдіріп отыру ... ... де ... ... Жеке ... ... ... пен жоғары
оқу орындарында балаларын оқытатын ата-аналар болсын мұндай аса маңызды
және сала-салаға ... ... ... ... ... ... отыра алмайды. Сондықтан, мемлекет пен ұлт ажырағысыз ұғымдар
және индустриалды қоғамның ғана ұлт болып саналуға хақысы бар. Ал, ... ... ... ... көп ... жоғары индустриалды
мәдениеттердің ықпалына төтеп бере алмай ... ... ... [20, ... бб.]. Э. ... ұлттың қалыптасуын индустриалды мәдениетпен
байланыстырғанымен, кез-келген ұлттың тамыры ... ... ... деп ... Бірақ, дәстүрлі этнографиялық мәдениеттің
толыққанды ұлттың қалыптасуына жеткіліксіз екенін айтады. Э. ... ... ... ... ... болуына, іргелі ғылымдар
мен білім стандарттарына тәуелді. Яғни, ... ... ... сол ... ... ұғымдарын, стандарттарын қолданып қана өмір сүре
алады [21, 112-113 бб.]. Мемлекеттің міндеті де қоғамда мәдени ... ... ... көп ... индустрия адамдар бір-бірін
еркін түсінген жағдайда ғана дамиды. ... ... ... ... ... ... білім жүйесінің өз жұмысын дұрыс атқармағаны болып
саналады. Білім жүйесінің ... өз ... ... ... ... ... ... істей алатын мамандар дайындап шығару [22, 75 б.].
Сөйтіп, тіл мен ... ... ... ... ... ... Бұл
тұжырым ұлттың бірлігін қамтамасыз етуді маңызды ... ... ... этникалық ерекшеліктеріне мән ... ... ... тегіне қарамастан адам белгілі бір қоғамның
мәдениетін, тілін меңгерсе ол сол ... ... ... шыға ... ... ... қолдан жасауға да болады деген пікірге саяды.
Ұлттық азаматтық негізде, мемлекеттен ажырағысыз етіп ... ... ... Бенедикт Андерсонның «ұлттық тұтастықтың
елесі» концепциясы. Б. ... ... ... ... мынадай
анықтамасын ұсынамын: ұлт дегеніміз адамдардың ойындағы тұтастық елесі және
ол тұтастық егеменді қоғам түрінде елестейді»,- дейді. Яғни, ұлт ... ... ... ең ... ... ... да бірін-бірі түстеп танымайды.
Тіпті түгелі бір уақытта бір жерге ... Ұлт ... ... да ... ... Бірақ, ұлыс өкілінің есінде өзінің ұлт мүшесі
екені сақталады. Және ұлт ... ... ... ... түрінде
елестейді. Дәл осы елес мыңдаған жылдар бойы адамдарды ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан болар белгісіз
солдаттан артық қазір ұлттық символ жоқ. Оның қабірінде ешкім жатпауы да
мүмкін. Бұл ... ... ... елес, идеал ретінде өмір сүретінінің
белгісі [23, 80 б.]. Андерсонның айтуынша бұл елестің күшті ... ... ... ұлт ... феномен. Адам дүниеге ... ... ... ... ... пешенесіне жазылған тағдыры, құдайдың
сыйы деп түсінеді. Сөйтіп, өз ... ... ... бар болып
жаралғанына құрмет сезімімен, аялай қараса, өзінің ұлтына да сондай ыстық
сезіммен қарайды. Кейде бұл ... ... ... ... та ... «...адамдардың санасындағы ұлттық тұтастықты сақтауға баспасөз бен
әдебиет еңбек ... ... ... роман кейіпкерлері тарих пен
ұлттық мінездің елесінен ... ... дәл ... өмір сүрмеген
болуы, тіпті ондай адамдардың болмауы да мүмкін. Бірақ, ұлттық роман ... ... ... ... ... ... елесін береді. Газет
оқу да іштен, үндемей отырғанда жүретін ... ... ... адам ... ... ... да сол ... тура сол газетті оқып
отырғанын бейсана түрде сезеді. Андерсоннның айтуынша осы баспа ісі ... ... ... та ... ... сіңе ... 1520 ... Батыс Еуропада кітап басу ісі қарқынды дамыды. Кітап басу дамыған
сайын ұлттардың ... да ... ... ісі туыстас диалектілердің
бірігіп, ұлттық ... ... әсер ... Біртұтас тіл ортақ сана-сезімнің
қалыптасуына жағдай жасады. Бірінші, бірегей ... ... ... болды. Екінші, тіл тарихты, ұлттың өткенін, ... ... ... Тарихпен бірге ел қорғаған батырлар бейнесі, ұлттық мінез
түйткілдері, ортақ құндылықтар айқындалды. Үшінші, баспа тілі миллиондаған
адамдарға ортақ ... ... ... ... ... жасап берді [24,
85-86 бб.]. Сөйтіп, Б. Андерсон тілдері бір-біріне ... ... тілі ... ... ... ... ... Яғни, бұл жерде де Э.
Геллнердің тұжырымындай адамның ұлтын анықтауда шыққан ... гөрі ... ... ... ... ... мән беру ... Геллнердің
тұжырымдамасы мен Андерсонның тұжырымдамасының ... - ... ... ... ... ... қан, ... мән бермеу. Екі зерттеуші де мәдениет бірлігін қалыптастыру ... ... ... ... ... анық ... Бұл ... сақтаудың, егемендікті нығайтудың әмбебап жолы. Мұны ескермесе
бұл тұжырымдар саяси жағынан піспеген, шикі тұжырымдар ... еді. ... ... де тіл ... көп ... ... ... конструктивистік
теориялардың барлығы да ұлт мәдениетті қолдан ... ... ... ... ... Бұл және өзінің жемісін берген, нақты өмірде
дәлелденген ... ... ... ... ... тағы бір зерттеуші
Карлтон Хэйес. Оның пікірінше ұлт деп тілі мен ... ... бір ... ... ... айта береді. Мемлекет
тұтастығын сақтау үшін барлық азаматтардың өздерін ... бір ... ... ... Ал, бұл ұлттық идентификация егемендіктің негізі.
Бірақ, ұлттар ұлттық мемлекетсіз де өмір сүруі мүмкін. Хэйес «ХV-ХVІІ ... ... ... ... ... көп ... ... -
дейді. Яғни, «Монархты ұлттық бірліктің символы деп қарау арқылы ... сана ... ... дейді. Бірақ, ұлттық сана-сезімнің
кемелденуі тек ... ... беру ... ... барлық адамға бірдей
әскери борыш жүктелгенде, бір тілде арзан һәм ... ... ... ғана іске ... К. ... ... қаржыландырып, басқарып
отырған білім жүйесі арқылы ұлттылық қалыптасты», - деп қорытады [25, 23-23
бб.]. ... ... бойы ... ... ... менталитет пен
тарихи дәстүрлердің басын біріктіріп мемлекет мәдениет жасайды да, соны ... ... ... ... сіңіреді. Француз революциясынан кейін бұл
тәсілді (білім беру жүйесі мен газет-жорналды) ... ... да ... ... К. Хэйестің тұжырымы бойынша ұлт бір мемлекетті
мекендейтін халықтардың жиынтығы, ... ... ... ... ... ... жасанды болған соң, сол ұлттылықты ... ... ... ... ... ... ... сіңірген адамдардың бәрі
ұлттың құрамына кіре береді.
Ұлт ұғымын ... ... ... тағы бір ... тұжырымын
Фред Риггс жасады. Оның пікірі ғылымда қалыптасқан ұлтты этникалық және
азаматтық ... ... ... ... Ф. ... ... ... мысалға түр-түсі, тілі мен діні, ата-тегінің шежіресі, туған жері
оның қай ұлттың ... ... ... Біз оның ... сіңірген
мәдениетіне қарауымыз керек. Яғни, адамның қай этностың өкілі болатындығы
оның табиғи жаратылысымен ... ... ... интеллектуалдық
қасиеттерімен анықталады»,- деп жазды [26, 11-12 бб.]. «Өзін-өзі бір
этносқа жатқызу ... ... ... дүние. Яғни, адамдар
ұлтын өздері анықтайды. Бірақ, кейде этнос ол адамды қабылдамауы мүмкін»,-
дейді. Сондықтан, адамдар ... ... ... ... бұл ... ... ... «...ең соңғы сөзді ... ... ... ... Ф, ... ... пайда болуын жеке адамдардың шешімі, психологиялық
талғамы деп санайды. Жалпы қисыны бойынша бұл да ... ... ... таңдауға болады дейтін азаматтық ұлт теориясының бір түрі.
Ұлт мәселесін классикалық тұрғыда зерттегендердің бірі Ханс Кон. Ол ... мен ... ... болған кезде шықты дейді. «Ұлт,- дейді Х.
Кон,- ХVІІІ ... ... ... ғана ... болды. Пайда болуының
алғы шарттары, мүмкін, арғы ... ... ... ... ... ... Оның ... ұлт пайда болуы үшін халық егемендігі
идеясы мен қоғамдық ... ... ... ... мен орта ... ... керек. Х. Кон тарихшы ретінде «Ұлт дегеніміз
табиғи құбылыс немесе мәңгілік бір заңдылықтың салдары емес, ол тек ... ... ... ... ... ... ... Х. Конның
пікірінше халықтардың этникалық ерекшеліктері ... ... ... ... ғана. Сондықтан, ұлт деген қан, тек, тұқым
бірлігінің әсерінен емес ... ... ... ... ... ұлт ... интеллектуалдық, әлеуметтік конструкция.
Егер кез-келген адам сол конструкцияның, яғни мемлекеттің заңдылықтарын,
тілін, мәдениетін игерсе, сол ... ... ... ... ... ... ұлттарының тарихи қалыптасу
ерекшелігінен шықты дегенімізбен бұлардың Шығыс елдері үшін де өзекті,
қажетті болуы мүмкін. ... Азия ... ... ... ... ... немесе қосұлтты екені белгілі. Осы жағдайда бір мемлекетте тұратын
әр түрлі этностардың бір «ұлтқа» ... ... Эрик ... Оның ... ... мен ... демократия мен
революциялар дәуірінде Үкімет ешқашан ештеңеден қауіптенбей, ... ... ... Оның пікірінше біртұтас ұлттың басы құралуы ... ... ... ... ... құндылықтары, символдары, ортақ
кейіпкерлері мен батырлары пайда болады. Бірақ, Э. Хобсбаум Э. ... әр ... ... бір ... ... дейінгі тарихи мұрасын
жоққа шығармайды. Дегенмен, осы этникалық мәдениеттерге сүйене ... ... ... ... ... қалыптастыру, яғни ортақ
жаңа мәдениет қалыптастыру, «дәстүрлерді қолдан жасау» ұлттың ... ... жолы ... ... Э. ... өз ... ... менталитетке есептеп, секуляризацияланған санаға лайықтап құрған.
Оның бұл тұжырымы индустриалды мемлекетте ғана іске асуы ... Ал, ... ... даму ... әлі ... ... тарих биігінен қарағанда ұлт жайындағы бұл тұжырымдамалардың
Еуропа өркениетінің әлеуметтік шындығынан ... ... ... ... тек ... болып саналуы, адамдардың ұлтын айрбастағаны
үшін моральдық жауапкершілік көтермеуі, ... ... ... ... деген сияқты моральдық категорияларымен өлшенбеуі, рухани
құбылудың, мәдениет айырбастаудың «сатқындық» категориясына ... ... ... ... ... ... ұлттық ыдырау,
бұқаралық мәдениетке бет бұру процесіне ықпал етіп отыр. Бүгінгі Еуропа ... екі ... ... ... ... ... айығып, космополиттік
қоғамға аяқ басты. Пост модерн ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен конструкцияларға көшті.
Бірақ, секуляризацияның кесірінен болар, Еуропа жастарының көкірегінде
әлеуметтік парыздар, қоғамдық ... ... ... ... Қоғамдағы
әлеуметтік ынтымақтастық талаптарына енжар қарайтын адамдарға нашақорлар
мен отбасын құрмаған, түрлі ... ... яғни ... ... сайтанға ергендер (сатанистер) т.б. анти ... ... ... отбасы институтының мәні мен қажеттігінің Батыс елдерінде
әлсіреп бара ... ... ... ... кейінгі жастар үшін отбасын
құру, бала-шағаны жеткізу сияқты адамдардың ежелден келе жатқан әлеуметтік
тілек-мақсаттары ... ... ... фактор болудан қалды [27,
45-46 бб.]. ... ... ... өту үшін ... ... Шығыс елдерінің әзірге әлеуметтік ұйымдасу потенциалы
жойылған жоқ. Бұған ықпал еткен ... ... ... немесе
ұлтты бабалардың рухани тәжірибесіне құрмет, рухани сабақтастық, айнымас
адалдық деп ... яғни ... ... ... ісі ... ұғым деп болжауға
негіз бар. Бірақ, ... ... діни ... ... ... ... ... өз мемлекеттеріндегі саяси ... ... ... ... ... да ... керек.
Сонымен, біз ұлттық тұжырымдарды азаматтық негіздегі ұлт ... ... ... ұлт ... деп ... Және ... ... тұжырым мен примордиалистік тұжырымдарға бөлдік. Әлбетте,
бұдан басқа көптеген типологиялар да бар. Мысалға, ... ... ... ... ешқандай тұжырымға жатпайтын қысқа-нұсқа
анықтамалары да жетерлік. Біз бұл жерде ұлттың мағынасы мен ... ... ... ... тұтамыз. Өйткені, Еуропа ұлттарының
қалыптасу тәжірибесі - ұлт мәселесі саясаттың маңызды факторы болып ... ... ... ... ... ... ... саясатының
бағыты айқын болмаса немесе Қазақстан халықтарының ... ... ... жұрттың бойы үйренбеген азаматтық ұлт идеясын
дүркін-дүркін ел алдына ұсына берсек қоғамдық тұрақтылыққа сызат ... ... ... Оның ... ... ... ұлттардың қалыптасуына негіз
болған алғышарттар жоқ. Еуропа ... ... ... ... ... тіл ... әкімшілік жаза қолдану сияқты авторитарлы
тәсілдер арқылы қалыптасса, сонау ХVІІІ-ХІХ ғ.ғ.-да бұл ... ... еді. ... ... жаһандану заманында біз
мұндай тәсілдерді қолдана ... ... ... тарихымыз да басқаша
өрбіді. Осы жағдайда Қазақстан ... ... ... ... ... тұрғыда қарауға тиіспіз? Осы сұраққа жауап беру үшін біз
әрине ұлттық мемлекет пен ... ... ... ... ... ... адамдары өз елдерінде секуляризацияға ұшыраған ортақ ... ... мен ... ... ... ... қалыптаспағандықтан
ұлттық ортадағы этникалық дәстүрлі қарым-қатынастар мемлекеттік тұтастықтың
кепілі деп түсінді. Шығыста заң кодекстері мен ... ... ... ... ... ұқсатып құрғанда әдет-ғұрыптарды, мистикалық
түсініктерді де араластырып, кірістіріп отырды. ... ... ... қатынастарды реттеу тәжірибесінен осыны көреміз. Бұл
этникалық ұлттардың ... ... ... мен институттар
болмайды деген сөз емес, тек олар ... ... ... ... ... ... шешуші роль атқармайды. Шығыс ... ... ... мен ... ... ... ... мен діни түсініктер, дәстүрлі институттар
(ақсақалдар соты, ... ... ... ... т.б.) ұлттық тұтастыққа
пайдалы әсер етеді. ... - ... Э.Д. ... - Шығыс елдерінің көбіне
этнос пен мемлекеттің тұтастығы бірдей нәсіп болмаған. ... ... ... ... ... идеясынан бас тартуға мәжбүр
болды. Шағын территорияға, азаматтық құқықтарға, ... ... ... ... мәдениетке және азаматтардың сенім бостандығына
сүйеніп қазір қуатты ... ... ... ... ... ... ... дуализмі әлі шешілген жоқ»,- дейді. Түркия
қоғамында да қақтығыс қаупі жоғары.
Батыс ... бір ... ... капиталистік қатынастарға,
индустрияның ортақ стандарттарына, ... ... үшін сол ... білім
жүйесіне адамның сіңіп, жұтылып кетуі мүмкін. Еуропада ... ... ... енді ... мәдениетті енгізу, таңу мүмкін
емес. Бірақ, ұлтты басқаша түсінетін Шығыс адамы стандартты кодекстер ... ... ... ... бір ... тілге негізделген
индустриалды мәдениетке өзін жатқыза алмайды. ... оның ... ... ... ... құрметінен жоғары тұрады.
Сондықтан, Шығыс ... ұлт ... ... ... яғни ... ... принципімен санаспайды. Шығыста
халық егемендігі емес, этникалық ... ... ... орныққан. Азиядағы
мемлекеттердің ішінде жүріп жатқан ұлттық қақтығыстардың ... ... ... индустриалдық мәдениет талаптары, демократия мен
плюрализм принципі Шығыс ... ... ... еніп ... ... капитализм Шығыс елдерін Батыс Еуропа мен АҚШ-қа, әлемдік қаржы
институттарына кіріптар ... ... ... дағдарыс жағдайында көптеген Шығыс елдерінде (Түркия мен
Ирандағы ... ... ... ... мен ... және арабтар,
Ауғанстандағы өзбектер мен тәжіктер, пуштундар, Пәкістандағы ... ... ... ... ... Ресейдегі шешендер проблемасы
т.б.) ұлтшылдықтың агрессиялық формасы осы Шығыстағы ... ... ... ... ... отыр. Э. Смит ... ... ... ... ... ... ... көп елдер өз ішіндегі саяси
тұрақтылықты нығайту үшін аз ұлттардың да мәдениетін ... ... деп ... Э. ... бұл ойы ... елдеріндегі бір мемлекетте
тұрып жатқан әртүрлі ұлттардың бір тілге қантөгіссіз ... ... ... кете ... ... ... ... пікірі болуы керек.
Жаһандануды ұлттың Еуропалық конструктивистік теориясы мен Шығыстағы
примордиалистік тұжырымының қақтығысы деп те ... ... ... ... ... тұрғыда түсіну жалпы Шығыс халықтарына тән.
Және ұлттық ... ... ... да ... тұрған аймағы -
Азия. Себебі, ұлттың примордиалистік тұжырымы бойынша адамның ұлты ... ... ... ... ... ... ... роль ойнап
келеді, болашақта да солай болады. Тіпті, ... ... ... ... сияқты ұлттар та адамның түрлі тұқымы деген пікірлер
айтады. ... ... ... ... ... ... ... да бір-біріне сіңбейді. Мысалға, Уоллерштейн «Этникалық сана-сезім
латентті түрде барлық қоғамда болады. Бірақ, тыныш жатқан осы ... ... ... ... сын ... ғана іске ... Әсіресе, ұлттың саяси
құқықтарын кеңейтуге мүмкіндік туып ... ... ... дейді. Егер
ұлттық сана-сезім «барлық халықтың бойында латентті түрде жасырынып тұратын
болса, оның іске ... үшін ... ... ... бір ... қуат
керек»[28, 261 б.]. Яғни, ұлтты күреске шығару үшін тарихтан қазып ұлттық
батырлардың бейнесін, немесе ерлік символдары мен ... ... ... ... Дәл осы механизммен ғасырлар бойы ұлттық қақтығыстар тұтанып,
ұлт-азаттық күрестер жүріп келеді. Олай ... ... ... ... ... ... ... жойылып кетпейтін,
адамдардың санасын билейтін құбылыс [29, 10 б.].
Примордиалистік теорияны ... үшін ... ... И.Г. ... ... ақылға қонымды. Бір қызығы примордиалистік тұжырымдарды да
көбінесе Батыс Еуропа ғалымдары жазған. Көбі ... ... ... ... мүмкін). Дегенмен, бұлардың ұлтшылдығы Германияның қазіргі
қоғамына сәйкес келмегенмен Шығыс елдерінің ... сай ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері болады. Сондықтан, кез-келген ұлт
жасанды ... ... ... стильдері) ережелерге бағынса, тілі мен
діні жат халықтың тарихи тәжірибесін қайталауға ұмтылса ондай ұлт ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді. Сол
табиғи отбасының ең үлкені мемлекет. Қоғамға соғыс ... ... ... ... бір ... астында алуан түрлі нәсілдердің араласып тұруы»,-
дейді. ... да ... ... ... дін ... Шығыс
халықтары бір мемлекет ішінде өзара бәсекеге түсіп қалса, ол ұзақ ... ... онда сол ... ... қоюы қиын. Өйткені, Шығыстағы әр
ұлттың бойына әр алуан дін ... Қай ... ... ... ... ... дүние және күмән келтіруге төзбейтін құбылыс. Сондықтан,
секуляризацияға ұшырамаған ... бір ... ... біртұтас ұлттық
мәдениетке өте алмайды. Бір діннің екінші дінге ең дұрыс қарағаны - ... ... ... ... бар ... мойындап, бейбіт қатар өмір сүруге
келісуі. ... ... ... ... ... өзі қиын ... [30,
11-14 бб.]. Барлық ұлттардың табынатын киелі ... ... бар. Бұл ... ... ... бар ... ... мен сайтанның азғырғанына ерудің ауыр күнә екені
баса ... [31, 38 б.]. Бір ... ... ... мен ... ... үшін күнә, Құдайға емес басқа нәрсеге табыну, ... ... ... ... ... ... индустриалды, либералдық,
зайырлы мәдениеті мен ... ... ... ... ... мен діни ... күнәліден аулақ жүруге тырысушылық сезімдерін
тудырады. И. Гердердің айтып отырған ... ... ... тән
ерекшеліктері бар. Сондықтан, бір ұлттың жасанды (индустриалды мәдениеттің
этикасы, ... ... ... ... ... жат ... ... қайталауға ұмтылуы оны іштен ірітіп, ыдыратып жіберуі
мүмкін» ... ... ... да ... өмірде жоғарыдағы себептермен
болуы мүмкін. Яғни, Шығыс халықтары ... ... ... ... Батыстағы тұтынушы индустриалды қоғамның мәдениеті мен сексуалды
революциясының ықпалын өз еліне кіргізбеуге, аластауға ... ... ... ... ғұрыптарын айырбастаған адам «мунафиқ»,
«сатқын» немесе «мәңгүрт» аталады. Шығыс этностарының сана-сезіміне ... ... ... ... осыдан.
Шығыс халықтары ұлтты примордиалистік ... ... бас ... да, ... ... пайдалы
жақтарының бар екенін ... ... ... ... әсіре
ұлтшылдық пен фундаменталистік догмаларға ... ... ... ... ... ... әлсіретуіне қарсылық көрсетіп, ... ... ... ұмтылуы мүмкін. Сондықтан, Шығыс мемлекеттерінің
азаматтары өзінің ішкі ұлттық-діни ... ... ... ... ... ... «бейбітшілік» сияқты жалпы адамзаттық
құндылықтарды бойларына сіңіруге тиіс. ... ... ... ... ... ... менталиеті
«примордиалистік» халықтар үшін қиын ... ... ... ... діни ... ... ... дүние. Діни фанатизмге
ұшырамаған қазақ халқына да өзіндік «примордиалистік» менталитетінен арылу
оңайға тимейді. Өйткені, қазақтардың ... ... ... сай ... сенім-нанымдар, әдет-ғұрыптар мол. Топырақтан жұғатын
мінезден, батырлық дәстүрден бастап, ата-баба сүйегі мен ана сүті ... ... ... ... ... қаншылдық, туысқандық ұғымы қазақ
менталитетінің мызғымас салттары іспетті. Оның үстіне қазақ халқының тарихы
кісінің ... ... ... ... Мұның қазақы нативизмді
күшейтпесе, әлсіретпейтіні белгілі.
Қазір әлемдік экономиканың талаптарына өз ... ... ... Еуропа елдері мен ТМД мемлекеттері, кейбір ислам елдері саяси
жағынан өзара жақындасып, өзара ... ... ... ... Өзара
тиімді деген есеппен бір келісімге біріккен мемлекеттер ... ... ... алып ... Және ... ... ... халықаралық терроризм, есірткі саудасы, босқындар
проблемасы, жасырын қару сату т.б. ... ... ... Бұл
қауіптермен күресуде де мемлекеттер бір-біріне ... Осы ... ... ... ... талаптары, бірігіп қимылдауға деген
мұқтаждықтары артты. Өзара сенім шараларын өңдеп шығаруға, ендігі ... ... осы ... ... ... ынталы мемлекеттер күн
санап көбейіп келеді. Осы қажеттілікті аңдап, Азия мемлекеттері арасындағы
сенім шараларын ... ... ... ... ... ... ... бөлінісінен туатын еларалық экономикалық ... ... ... өткізу үшін ортақ рыноктік кеңістіктерге бірігуді қосамыз.
Осының барлығы жиылғанда мемлекеттік биліктің ...... ... ... ... де, ... дәрежеде әлсірейді. Ұлттық биік ... ... ... ... ... ... ... жағыну
дәуірі келе жатыр. Ал, егемендік ұғымы ... ... ... ... ... ... ... деп қарастырады. Жаһандану
жағдайында ұлттың егемендігі мемлекеттің кейбір ... ... ... мысалға қауіпсіздікті дербес қамтамасыз ете алмағандықтан,
өндірісті дамытуда, ... жеке дара ... ... ... аймақтық, ұлттық ұйымдардың арасында бөліске ... ... ... ... ... саласында, халықты жарықпен,
газбен қамтамасыз ету т.б.) ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдарға, ұжымдық келісімдерге тапсырылады.
Мемлекеттің кейбір ... ... ... ... ... атқара бастайды. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... мағынасы біршама өзгереді. Яғни,
егемендік болған күннің өзінде ол шектеулі, әр түрлі халықаралық ... ... ... ... жартыкеш немесе формальді егемендік
болады. Бұл жағдайға әрине ұлтты ... ... ... ... ... да, ал ... ... ұлттар
әзірге дайын емес. Бейбітшілік ... мен ... ... ... ... ... ықпалында отырып ішкі
тұрақтылығын ... қиын ... ... елдерінің көпшілігінің экологиялық һәм экономикалық сауатсыздығы,
өз ішінде тұрақтылықты сақтауға қабілетсіздігі, әсіре ұлтшылдықпен аймақтық
қауіпсіздікке ... ... ... ... ... ... ірі ... айтуға, тіпті болмаса дамушы елдердің ішкі ... ... ... ... тетіктер арқылы ықпал етуге
мәжбүрлейді. Экологиялық сауаттылықты көтеріп, діни ... ... ... қамтамасыз ету үшін дамушы елдердің халқының менталитеті,
дүниетанымы, рухани ахуалы өзгеруі керек. ... ... ... ... ... мен ... ... үш түрлі мемлекет моделін
туғызды. Бірінші, нақты-саяси модельдегі ... ... ... ... ... ... жабық мемлекеттілікті сақтап қалу
мүмкіндігі жаһандану процесі тереңдеген азая ... ... ... ... ... деп түсінеді. Адам құқы бұл елдерде мемлекеттік
сот жүйесінің шаруасы. Халықаралық және ... емес ... ... ... ғана ... алады. Екінші, мемлекеттің интернационалдық
модельі. Мұнда адам құқын қорғауда мемлекет басты роль атқарады. Дегенмен,
мемлекет басшылыққа адам ... ... ... алады. Мысалға,
БҰҰ адам құқын қорғау комиссиясының Қытайға қарағанда Канадаға ықпалы көп.
Үшінші модель - космополиттік мемлекет. ... ... ... ... ... адам құқын қорғайтын институттары орналасуы
қажет деп санайды. ... ... ... ... ... сәйкес
келмейтін елдерге дүниежүзілік қауымдастық тарапынан, болмаса АҚШ пен
Еуропа комиссиясы тарапынан ескертулар айтылып, ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Бір ... ... ... ... ... менталитеті де кінәлі. Бәлкім бұл
елдердің азаматтары өздерінің құқықтары ... ... деп ... ... ... діни фундаментализм ықпалына түскен көпшілікке керегінің ... ... жүйе ... ... Яғни, бұл жерде экономикалық немесе
жалпы адамзаттық мүдделермен қатар өркениеттердің мәдени қайшылығы да ... ... ... ... индустриалды қоғамның, Еуропа
өркениетінің, қала берді ұлттың азаматтық тұжырымының жер бетіне ... ... ... ... елдеріне трансұлттық корпорациялардың,
әлемдік қаржы рыногінің, түрлі саяси комиссиялардың қысымының, ... ... ... ... ... оларға
қойған талаптарының бірқатары орындалмай келеді. Дамушы елдердің түгелге
жуығы қазір өздерінің халқын баспанамен, ... ... ... ете ... жұрттың денсаулығын жақсартуға мүмкіндіктері аз.
Кенже қалған елдердің барлығының да қарыздарын қайтарып, бюджет тапшылығын
жоюға ... жоқ. ... ... ... жуығы өз экономикасының
инфрақұрылымын жаңартуға шамасы ... ... ... Африка, Күнгей
Америка елдері өз іштеріндегі билікке күш, қару қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... жатыр. Қазір әлемдегі
барлық мемлекеттер ... ... ... ... және ... ел аралық қозғалысын қадағалай алмайды. Осындай ... бұл ... ... ... ... түкпірін қадағалап
отырған Батыс өркениетінің ықпалымен, өзара тиімді ... ... қана шыға ... Егер ... ... ... корпорацияларына және
мамандарына есікті айқара ашпаса әлемдік ... ... ғана ... етуі ... Батыс елдерінің өздері де алдыңғы бөлімде айтып өткендей
проблемасыз емес. Олардың ең басты қиыншылығы - қол ... ... ... алмастыруы. Еңбек рыногінен босап қалған адамдар өздерінің
әлеуметтік қауіпсіздігін қамтамасыз ете ... ... бар. ... ... ... 20 жылда 50-70 пайызға байыды. Экономиканың өсу қарқыны халық
санының өсімін он ... ... ... Бірақ, сонда да Еуропа Одағы
елдерінде бүгінде 20 миллион жұмыссыздар, 15 ... ... ... ... ... ... бар. АҚШ-та соңғы жылдары ... ... ... 10-ақ ... ... ... Бұл 10 ... адамдар
байлықтың 96 пайызын жамбасқа басқан да, қалған ел 4 ... місе ... да ... осындай. Мысалға, Германияда 1979 жылдан бері
кәсіпорындардың түсімі 90 ... ... ... ... 6 ... ғана
көбейді. Осыған қарамастан ... жеке ... яғни ... ... екі ... өсті, ірі корпорациялардың төлейтін салықтары
керісінше азайды. Және ірі концерндер дамушы елдерге көшіп ... Олар ... да ... ... мөлшерде төлейді. Нәтижесінде дамыған елдерде де,
дамушы елдерде де шағын және орта ... пен ... әлі ... ... жеке адамдар трансұлттық ... ... ... ... салық жүйесінің салмағына жаншылып, болашақта да ... ... ... ... Ал, ... әлемдік рынок барлық жағдайын жасап
берген ірі концерндер байлыққа кенеле бермек. Құдды бір ... ... ... ... жүйе ... ... ... процесінде
ұтылатын қарапайым халық сол ... ... ... ... ... мол салық төлеу арқылы беріп отыр. Ал, жаһанданудың
тетіктерін пайдаланып байып ... ірі ... ... ... қызмет көрсететін мемлекеттің қоржынына қаражат салмайтын болды.
Өте бай ... ... ... ... аз салатын Үндістанға
офистерін көшіріп, бірақ баласын халық берген салық арқылы жұмыс ... ... ... Бұл бала ... мен ... ... ... қымбат театрларға барады, таза көшелер мен саябақтарда
жүреді, жақсы жабдықталған аудиторияларда білім ... Ал, сол ... ... мемлекетке салық төлеу арқылы қаржыландырып отырғандар - табысы
көбеймейтін, тіпті қол еңбегін капитал мен ... ... ... ... кедейленіп бара жатқан қарапайым халық, қатардағы
азаматтар. Шығыс ... де осы ... ... ... ... да ... ... өндіріс салықтың астында жаншылып отыр да, өзінің ... ... ... ... ... мен ... ірі ... аз
мөлшерде салық төлеп отыр. Осының кесірінен мемлекеттер ... ... ... атқара алмайтын, халықтың әжептәуір бөлігі, 20-
30 пайызы еңбексіз, жұмыссыз қалатын заманға жақындап ... ... ... ... ... нашарлап, рухани-
интеллектуалдық тұрғыда құлдырауы мәдени-этникалық жікшілдікке ұласып,
қарулы қақтығыстарға ... Осы ... ... қалған елдердің
алдында жаһанданудың саяси-экономикалық талаптарына (демократия, ашық ... ... ... ... оның ... ... ... бейбітшілік құндылықтарын анықтау, сол символдар мен
құндылықтарды жұрт ... ... яғни өз ... ... ... ... тұр. ... заманда бұл мемлекеттердің толыққанды егеменді
елге айналуы ... осы ... ... ... болып тұр. Егер
дамушы мемлекеттер аталған міндеттерді дұрыс атқара алмаса, ... ... ... жоқ, егемендігі күмәнді құрылымдарға айналады. Және
бұл процесстің ... ... ... түрі бар. Біз ... ... ... ... мен егемендігін сақтау үшін жаһанданудың талаптарына
бейімделе отырып, қандай қимылдарға ... ... ... ... ... ... Біз ... қатысты - Қазақстанның көп ұлтты
халқының мәдени тұтастығын ... ... ... ... ... мен ... жол бермеудің амалдарын
қарастырамыз. Сол амалдарды анықтау барысында біз ... ... ... ... заңдылықтары мен ұлт ұғымының конструктивистік жене
примордиалистік концепцияларына сүйенеміз.
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАҺАНДАНУ ҮДЕРІСІНІҢ ... МЕН ... ... ... ... мәдениетіндегі жаһандану үдерістерінің кейбір
бағыттары
Қазіргі уақыт кезеңін жаһандану кезеңі деп атайды. Жаһандану ... ... ... ... келетін ой-пікірлер бар. Мысалы,
жаһандану процесі Батыстық немесе ... ... ие 20 ... ... ... басталған процесс деп бірқатар американдық, еуропалық, ресейлік
және қазақстандық ғалымдар ой-пікірлер айтады. Яғни олар былай ... ... ... ... экономикалық және мәдени күш – ... ... ... және ... ... АҚШ және ... ... саясаты
бойынша бүкіл Әлемге өз билігін жүргізу үшін өз ... ... ... ... ... тұрақтылығын және
мәдениет салаларының (ән-би, кино ... т.б.) ... ... ... бастады және дәріптеді. Кино туындылары, ... ... ... ... яғни ... ... ... арқылы Екі
Дүниежүзілік соғысты бастарынан кешірген немесе сезінген ... ... ... және ... адам ... сол жеңіл де көңілді,
мәнді де сәнді өмір сүру ... ... ... ... сол бағыт
бойынша өмір сүре бастауға талпынды. Нәтижесінде, ... ... ... ... ... деуге болады. Яғни, «не анда
жоқ, не мұнда жоқ», сөйтіп өмірдің тығырығына келді ... ... ... ... ұлт, ... қоғам және адам баласының қайталанбас және
өзгелерге ұқсамайтын ерекшеліктерді жоғалтуға апаратыны сөзсіз. Бірдей ... ... ... және ... ... ... бола алмайды
және бұл өмірдің қатаң да әділетті сұрыптау процесі – диалектикалық ... ... ... ... ... Гаутама негізгі қағидасы бойынша –
өмір дегеніміз қайғы-қасірет, оның себептері және одан құтылу жолдары мен
мүмкіндіктері бар. ... бұл ... ... ... бір ... және
одан шығу жолдар болғаны ма? Даналар ... ... ... ие ... «Өмір адам баласын белгілі бір қиыншылықтарға кезіктіріп, сынайды».
Сонымен, тығырық өмір сынағы болып шықты.
Неліктен шығыстық, ... ... ... ... ... ... ... оны сусындады және нәтижесінде өзгеріске ... ... ... ... ... ... қызықтырды? Бұл көптеген ғалымдардың
және қоғам қайраткерлерін толғандырған мәселелер болып табылады. Батыстық
менталитетке, психологияға сай қасиет - ... тек ... ие ... яғни адам ... ... ... бар ... көрсетуі керек және өзін
өзгелерден бұрын бірінші орынға қоюы керек деген принциптің басымдылығы.
«Карма», «сансара», ... ... ... принциптер бойынша шығыс және
африкандық халықтар өмір сүрді және өмір сүріп келеді) ... ... ... ... емес ... ... ұлт, ... ұрпақтан ұрпаққа
мұра болып келе жатқан «өмірлік маңызды» қағидалар олардың жеке ... ... және ... рухани да материалды қажеттіліктерін
қанағаттандырмағанын көрсетті деп айтуға болады. Нәтижесінде өзінің ... ... не ... ... ... ... ... және
бағыттап отыр. Бұл жерде эгоистік сезім үстемдік ете бастайды. Адам баласы
өзінің өмірден еш ... ... ... ... ... ... жағдай – қалыпты жағдай). Өз мәдениетінен бас тартып өзге
мәдениет салты, саяси ... және ... ... бойынша өмір сүре
бастайды. Сөйтіп маргинал болып шығады. Ал ... ... бар ма? ... ... marginal – шеткі, аралықтағы,
категориялар аралығында орналасқан) бұл – ... ... және ... – бұл Әлемдік деңгейдегі «ашық қоғам», яғни әр ... ... ... бір-бірімен еш кедергісіз ашық кеңістікте экономика, саясат,
әлеуметтік және мәдениет салалары тұрғысында сұхбаттасады және бір-біріне
әсер ... Әр ... ... және ... жақтары болады демекші, бұл ашық
қоғамның өзіндік жағымды-позитивті және ... ... ... ... ... ... ... ... қарулы күштің Әлемдік деңгейде
үстемділігі өмір сүру еркіндігі бірақ, бақытқа қарай мұндай ... ... ... «ат ... қазығын табар, ер ... елін ... әр ұлт, ... ... өз ... түп тамырына қайта келеді.
С.Хантингтон өзінің аты шулы «Өркениеттер қақтығысы» (2003) ... ... ... айтқандай болатын, яғни, «жалпы, ұлт болған
жерде ұлттық идея болады.» Менің ... ... (бұл ... да
мазмұнында бар), ұлт болу үшін үш үлкен ұлттың ... бар. ... - ... ... - ... ... үшінші - ұлттың мәдениеті. Бұл мәдениетке мен
дінді де қосамын. Дін ... ... дін - ... ... осы үш ... болса, ұлт жұтылып кетпейді. Ұлттық идеяны осы үш ... ... осы ... рухани жағынан ұлтқа күш беретін факторлар осылар.
Мой национальный ... - это ... ... нация занимает
соответствующее место в своем государстве. Я считаю, что (в духовном смысле
это не мой ... это ... ... ... ... казахи
находятся во внутреннем колониализме, то есть когда нация освобождается ... ... ... от ... но ... в ... ... пространстве он остается во внутреннем колониализме. Это не
мой термин, он был ... в 60-ые ... ... ... как ... и Азия
получили независимость.
Процесс деколонизации сложен. Поэтому освободиться от внутреннего
деколониализма и быть ... ... в то же ... не ... жить ... это
идеал. Я не националист, я национализатор своей нации.
Президенттің пікірінше, ... бұл - ХХI ... ... Ал,
жаһандану заманында еуразиялық ықпалдасудың болашағы зор. Бұл ... да ... еске ... Елбасы, үш нәрсе - ... ... ... ... ұйымы, Азиядағы өзара іс-
қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңес ... ... ... ... ... ... айтты. «Мен болашақта осы ұйымдар бірлесіп,
үлкен еуразиялық идея мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... рухани және ғылыми база қажет. Бұл ғылыми база -
Еуразия ұлттық университеті ... ... Ал, ... ... - ... бола ... деді Елбасы. Елбасының пікірінше, жаһандану ұлттық
экономиканың ... ... аса ... талаптар қойып отыр.
Сондықтан бүгінде еліміздің бәсекеге қабілеттілігі ғаламдық экономика ... ... ... бірі ... саналады. Ал, ... ... ... болу үшін ... мен ... жаңа
технологияларды дамыту қажет. Соған орай, алдағы 10 жылда мемлекетімізді
бәсекеге ... ... 50 ... қатарына қосу үшін біз ғылым мен
білімнің технологияның ғаламдық дамуын мүлт жібермей ... ... ... ұлттың тек мәдениеттің арқасында ғана ұлт болып қала алатыны
баршаға белгілі. ... ... ... ... ... “Ұлттар мен ұлттық мемлекеттердің
ең елеулі ... ... көп ... ... және ... ... материалданбаған, көзге көрінбейтін символдарға қатысты болып
келеді”
Жаһанданудың экономикалық мағынасы:
Экономика саласындағы ... – бұл ... ... ... жаңа ... Экономикалық жаһандану процесі тауар, капитал,
коммерциялық қызметтердің және сонымен қатар, өндіріс процестерінің ... ... ... және өз ... мен ... ... ... басқаратын трансұлтты корпорациялардың пайда
болуымен байланысты.
Халықаралық саяси-экономияның ... ... Р. және ... С. жаһанды
нарық экономика дамуының механизмдері мен салдарына, экономикалық және
саяси өзгерістердің ... ... ... және жаһандану процесіне
мемлекеттердің саяси жолмен жүруіне көңіл бөлген болатын. Олардың пікірі
бойынша, ... ... ішкі және ... ... бөлудің еш мәні
жоқ [32, 7-18 бб.]. Мемлекет құрамына кіретін барлық ... ... ... ... бола ... Сонымен қатар, жаһандану
экономика саласында жағдайларда көрінеді:
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттер мен дамушы мемлекеттер арасындағы
өте үлкен алшақтықтың болуы;
Өндіріс пен тұтынушылықты ... ... ... ... ... ... ұйымдарында
үстемдік етуі;
Постиндустриалды сипаттағы қоғамның даму деңгейін көрсететін ақпарат
дәуірінің болуы.
Жаһанданудың саяси мағынасы:
Қазіргі уақытта қазіргі Әлемде саяси ... ... ... ... кең ... және ХХІ ... идеологиялық бағыттардың
әмбебапты жүйесі ретінде адам баласының құқығын бекітілуі ... ... ... «ойын ережелерінің» болуы;
Әлемдік жаңа тәртіптердің және барлығына міндетті болатын ... ... ... ... ... ... жаңа концепцияларының дамуы, қорғау
саясатының дамуы және олардың критерийлерін анықтау;
«Саясаттың экономикаландырылуы»;
Ішкі және ... ... ... ... бір ... ... бірақ
кейде біріншісі екіншісіне бағынышты болады;
Саяси реализмнің ... ... ... және ... ... ... ұғымдарының жаңа мазмұнын нақтылау ... мен ... ... ... ... ... ... бұқараның қатысуы және халықтың тікелей басқаруы;
Мемлекетке деген прагматистік (рационалды) қарым-қатынас;
Мемлекеттік егемендіктің – ... жүйе ... ... ... мен идеялары адамзатқа жаңалық емес. Антика
полистерінің, ... Ұлы ... ... ... ... өзі ... ... процесі болып табылады.
Әр түрлі мәдениеттердің бір-бірімен қарама-қарсы ... ... ... ... ... - ... үйлесімділік күйінің тұрақтылануына зор
ықпал етеді. Әлемдегі әр түрлі әмбебапты және ... ... ... ... ... араласуы – осылардың бәрі тектен тек
дүние емес. Белгілі бір халық немесе ұлт ... ... ... алып ... ... ... араласа отырып жетіле түседі,
руханилық және материалдық ... ие ... (бұл ... ... ... оның сана-сезіміне байланысты [33, 15 б.].
Жаһандану заманында әрбір жеке этностың мәдени ... ... ... оны одан әрі даму ... ... боып табылады.
Идентификация (лат. Identificare теңдестіру немесе сәйкестендіру)
ұқсастық белгілеріне ... ... әр ... ... ... «Жаһандану процесінің кең ауқымды кеңістікті алудың негізгі 5
типтері бар:
Көшпелі халықтардың (арийлықтар, арабтар, моңғолдар, германдықтар ... ... ... ... ... ... ... қытайлықтар, парсылар,
гректер, римдіктер және сматрлықтар) байланысты
Сауда-саттылым керуен жолдарына байланысты (Ұлы Жібек жолы)
Индустрия ... ... ... елі, ... елі, ... ... және
Америка елдері)
Қазақ мәдениеті, Еуропа мен Азияның арасында орналасқан Еуразия
қалыптасқан мистикалық дүние мен ... ... ... ... ... жүйе ... табылады.
«Адамзаттың алғашқы миграциялық процестің басталу кезеңі осыдан 160 мың
жылдай бұрын басталған еді». Оксфорд университетінің профессоры, ... ... ... ... ... адам ... ... ДНК және хромосомада сақталынған
ақпараттарды зерттей отырып, осындай ... ... ... Homo ... ... мекендеген территория – бұл шығыс Африка жері, ал қазіргі қазақ
жеріне көшіп-қоныстаған уақыты шамамен 40,000-45,000 жыл бұрын..
Жаһандану ... ... ... мен салаларды бұл экономиканың
жаһандануы (Батыс мемлекеттерінде қалыптасқан экономикалық модельдердің
әлемнің басқа кең етек ... ... ... ... және мемлекетке
қарағанда жеке тұлғаның еріктілігін, таңдау құқығын және с.с. жоғары қоятын
батыстық ... ... ... ... ... ... қатар,
мәдени жаһандануды қамтиды. Мәдени жаһандану – барлық Әлем мәдениеттеріне
тән, жеке тұлғалар арасындағы, ... ... және ... пен ... сұхбатты (коммуникация) қамтамасыз ... ... ... қалыптасуы. Соңғы аспект – мәдениет жаһандануы қалған басқа
аспектілердің ... ... ... ... осы аспектіге байланысты
экономика саласындағы ... ... ... және ... ... ... пайда болуы мүмкің болып отыр.
Дәстүр – бұл ұрпақтан ... ... ... және ұзақ ... ... бір ... және ... топтарда сақталынатын әлеуметтік
және мәдени мұраның элементтері. ... ... ... ... ... ... – дәстүр, ескі салт; аңыз-әңгіме; ауызша ақпарат
немесе мәлімет ... ...... ... ... ... ... беріледі. Тасымалдау адекваттылығына бірнеше қайталану
арқылы, таңбалық ... ... ... және ... (ритуал)
жүйелері арқылы қол жеткізуге болады. ... ... ... ... ролі мен ... да арта түсті. Қазіргі уақытта
дәстүрді әлеуметтік институттар мен ... ... ... ... ұғынылады. Дәстүр бірнеше функцияларды атқарады:
Мәдениет жалғастығын қамтамасыз етеді;
ә)Мәліметтер мен құндылықтарды сақтау және оларды ұрпақтан ұрпаққа беретін
көпір ... ... және ... инкультурациялау механизмінің қызметін
атқарады;
в)Сәйкес келетін мінез-құлық пен құндылықтарды таңдап алатын ... ... мен ... ... ... және өзара қарым-
қатынасы әр уақытта болған жағдай, осының бәрі соңғы кезде оларды ... ... ... ... туды. Сұхбат – бұл екіжақты және тең
дәрежелі, тең құқылы процесс. Жаһандық рөлге ие ... қол ... ... ... ... тек ... тілдер мүмкіндік алды және алуда, ал
соңғы уақыттарда бұл үдеріс ағылшын тіліне тиесілі.
Жаһандану кеңістігіне тән жағдайлар ─ мәдениеттер қақтығысы, ... ... ... ... ... т.б. ─ осылардың бәрі қазақ
мәдениетіне қалай әсер етеді?
Жаһандану теориясы және тарихы мәдени үдерістер тек ... ... ... ... ... саясат, экономика және қоғам өмірінде де орын
алады. Жаһандану бүгiнгi таңда ең көп ... әрi жиi ... ... БҰҰ Бас ... ... ... ... елдерi мен
Еуроодақтың саммитерiнде, ғылыми ... ... ... ... жиi ... ... Бұл сөз бiреулерде сүйiнiш пен
таңданыс тудырса, басқаларда ашу ... ... ... ... ... ... келмейтiн уақыт талабына
айналды. Ол дүниежүзiлiк экономиканың дамуына, ... ... ... ақпараттық кеңiстiк құруға негiзделген. Сондықтан
бұл жерде бөлектенiп ... ... жоқ. ... ... адам ... саласына: экономика, саясат, мәдениет, тiл, ... ... ... ... ... әсерiн тигiзiп отыр. Бұл
салалардың барлығы ақпаратты игеру мен ауыстырудың жылдам ... ... жаңа ... ... ие ... ... бiз ... күрделi,
көпдеңгейлi, қарама-қайшылықты үрдiс екенiн көремiз.
     Осы жерде жаһанданудың объективтi ... шет ... ... тәуелсiздiгiн, ұлттық "Мен"-iн, Қазақстан халықтарының
төлтума, бiрегей мәдениетiн, халық ... ... ... ... ... баға жетпес байлығын қалайша сақтап
қаламыз деген өткiр мәселе қойылады.
     Қазiргi батыстық үлгiдегi ... тек ... ... ... ... ... ... айрылған "мәдениеттiң"
бекуiне әкеледi. Мұндай жалған, бүркеме мәдениет қоғамға күшке ... өзге адам ... ... ... ... ... ... басымдыққа
ұмтылу сияқты келеңсiз заңдылықтарға жол бередi.
Бұл ұрпақ тәрбиесiн жаңаша ... мен ... ... ... ... отыр. Тек адамгершiлiгi жоғары, рухани жаңарған тұлға ғана
жаһанданудың жағымсыз жақтарына қарсы тұра ... ... ... ... ... былай дейді: «XX ғасырдың 90-шы
жылдары әлемдік жаһандану процесінің ... ... яғни ... ... ... ... бір-бірімен өзара немесе тікелей
аралық әсерлестік пен өзара ықпалдастық күшейген дәуір».
Вестернизация дегеніміз тек бір жалғыз дәстүрлі емес ... ... ... басқа дәстүрлі мәдениеттерге үстемдік етуі. Жаһандану
процесін әлемде болып жатқан интеграциялық ... ... ... ... ... ... ... көруге болады. Кейбір
батыс зерттеушілері мен ... ... ... ... және ашық нарықтың синонимі ретінде пайдаланады. Өзіндік қазіргі
замандық экономикалық және саяси потенциалы ... ... ... ... ... алып ... ... әлеміне еш қатысы жоқ көптеген
елдерге ... ... ... ... де өзгертпеу; Вестернизация жолын
таңдау, яғни ... ... ... және ... ... ... келісім беру; өзінің мәдени ұқсастық шегінен ... ... ... ... ... және, сонымен қатар, ұлттық
ерекшеліктерді дұрыс та тиімді пайдалану.
Қазiр жаһандану дәуiрi ... және онда қай ... ... ... ... сол ұлт өмiр сүруге бейiм болады да, рухани мәдениетi әлсiз
елдер ассимиляцияға ұшырап, ... ... ... Бұл ... ... заңды құбылыс. Сондықтанда оған ешкiм ... ... ... ... ... ... «Мәдениеттер майданы» жүрiп жатыр
деуiмiздiң себебi сол. Олай болса қазiр күн ... ... ... ұлт ... ... мәселесi, яғни ұлтымыздың тағдыры қойылып
отыр. Жаһандану кеңістігіндегі қазақ мәдениеттінің ... ... ... ... талаптарына барлық салаларда өз ерекшелігін жоғалтпай ... ... ... тілі мен ... ... ... тән этностық ішкі құрылымы
түріндегі ... ... бұл ... мемлекеттік әкімшілік – аумақтық
бөліністің ең төменгі сатысын ... ... ... ... ... ... кеңістік-материалдық ресурс бойынша, ал
көшпелі қоғамда адам ресурсы ... ... ... ... ... (қазіргі
қазақ үшін ауыл болғанымен) үшін өзінің жеті ... руы ... ... ... еді. ... ... руына қосылмайтын қожалық және
төлеңгіттік институттардың өзі де ... бір ... ... ... ... ... болатын. Қазақ құрылымының бұл
төменгі деңгейінің беріктігі сонда, қазақ уды да, суды да ... ... ... бір өзі ... ... ... жергілікті мемлекеттік
басқару мен жергілікті өзін өзі ... ... - ... ... ... келген. Кез келген қазақтың қазақтығы оның белгілі
бір ... ... ... ... ... ... кірген басқа
кірме жұрттардың өзі де ... сай ... ... руын ... Алайда,
қазақтың рухани иммунитетін жоюға бағытталған кеңестік идеологияның
қазақтың ... ... ... ... бұл ... ... ... деңгейіне жетті, яғни ... ... ... Ал, біз ... мұрағатына айналған рулық бөліністі аңсамасақ
та, қайта қалпына келтірмесек те, қазақ үшін жаһандану ... ... ... ... ... ... ... та, жеті аталық туыстық
қарым-қатынастан ұлттық иммунитеттің ұшығын көреміз. Бұл туыстық ... ... ... ... сынақтан өткен бүгінгі ең тиімді
этностық құрылым болып отыр.
Мәдениет – бұл ... оның ... ... – бұл ... бойы сол территорияда мекендеген халықтардың өмір сүру әдет-
ғұрыптары мен ... және ... Ал бұл ... кейбіреулері
уақыт заман талаптарының сұранысына сай болмай ұмытылып ... ... ... ... ... ... ... ұлт мәдениеттері
өзгеріске ұшырап отырады деп айтылуы заңды құбылыс.
Мәдениет – бұл иерархиялық құрылым, бұл ... ... да ... сай ... дегеніміз жоқтан жаңаның пайда болуы емес, инновация – бұл
ескінің өз негізін сақтай отырып сұранысқа ... ... ... ... ... әрекетінің нәтижесі болып табылғандықтан, ... ... ете ... Бұл ... ... ... субъектісі
және оның жаратушысы, сонымен қатар мәдениет тасымалдаушысы ... ... 49-50 ... ұлт өз мәдениетін қалыптастырып, оны сақтауының басты ... ... ... өз ... ... ... Ұлт ... шынайлық ретінде
өзін әртүрлі сфераларда – ... ... ... ... тіл, жазба үлгілері, поэзия, дін және т.б. көрсетеді. Бұл ... ең ... ... және сол үшін ... етуі ... ... өзін ... атадан балаға, ұрпақтан ұрпаққа мұра, мирас болып келе ... ... ... ... ... және ... аяқ ... Сонымен қатар, ұлт өз өмір сүру ареалында мемлекетті құрып, оның
егемендігін сақтауы қажет.
Өзіндік ... ... оны нық етіп ... ұлттың ішкі
күштерінің белсенділігіне және ұлттық ішкі энергияларды сыртқа шығаруға да
байланысты. Тұтастықтың, жиынтықтың ... жеке ... ... ... болып табылмайды және ол жеке тұлғалық қасиеттен жоғары; ол
адамдар тұтастығының құндылықтар ... ... ... ... ... болып табылады. Мәдениет – бір адам баласын адамдар
тұтастығының бір мүшесі ретінде қалыптастыратын жалғыз күш.
2.2 Бұқаралық мәдениет ... ... ... батыстандыру үдерістері көбінесе ... ... ... ... тоқтаусыз жайылуы арқылы жүзеге асып ... ... ... ... ... пайда болуының
түрлі уақыты көрсетіледі. Ол тіпті ежелгі өркениеттерде өмір ... ... ... Біз, кім ... ... оған тән ... жалпылама білім беру қасиеттерімен сипатталатын, қазіргі өркениеттің
жемісі деп есептейтіндермен келісеміз. ХХ ... ... ... ... анық ... ... және ... мәдениеттер өмір сүрген.
Біріншісі, таланттарға сай білім мен тәрбие алуға ... ... ... кең ... ... сауатсыз, бірақ дәстүрлерді
сақтап келген, адамдармен қалыптастырылады.
Батыстық бұқаралық мәдениет ... екі ... ... ... ... ХІХ ... соңғы ширегінен Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғына
дейінгі мерзімді ... Оның ... ... ... ... ... алға шығуы, көңіл көтеру индустриясының бұқаралық мәнге ие ... дәл ... ... ... ... ... өнер түрлері т.т. Екінші кезең негізінен өркениеттің ақпараттық
толқынымен және постмодерндік ұстынның ... ... ... байланысты
Шаруалар мен ұсақ буржуазияның үлкен тобын қалаларға ... ... ... ... ... ... ... келген,
табиғаттан ажыратылған адамдар, ол тек қана қарапайым оқу мен ... ғана ... ... біршама зор білімділікті, уақытты және
материалдық мол ... ... ... ... икемделе алмай қалды. Жаңа қалалық бұқара мәдениеттің
өздерінің ... ... ... ... танытты. Қашан ұстаздан
шәкіртке берілетін білім мен тәжірибенің орнына институционалдандырылған
транляция ... ... ... ... өзгерген формалары жағдайында оның ... ... тек ... ... ... ... ... түсіну тіліне
“аудару” қабілеттілігі туындағандықтан, ақпарат ... ... ... ... ... ... қызу ... және Бұл
бұқаралық мәдениет индустриясының жасалуына әкелді.
Бұқаралық мәдениеттің ... ... ... ... ... Бұл қоғамда құрметтелетін түпкі ... ... ... стандартталған нормалар мен тұлғалық мәдениеттің ... ... ... ... ... ... әлеуметтендіруге қажетті стандартты қылық дағдыларын
тәрбиелейтін, типтік бағдарламалармен сай оларды ... ... ... мен ... ... оқушыларды үйлесімді таныстыратын және оларды
меңгеретін бұқаралық жалпы білім беруші мектеп;
- қоғамдық пікірдің ... ... ... ... ... қалыптастыратын, халыққа ақпарат ... өз ... алға ... бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ);
- азаматтардың санасында билеуші ... ... ... және ... ... қозғалыстарды қалыптастыратын ұлттық
немесе мемлекеттік идеология мен насихат жүйесі;
- “бұқара адамына” өзін ... ... ... ... ... ... деп сезінуге мүмкіндік беретін, бұқаралық сана қабаттарына
арнаулы зерттеу және сәйкес ... ... ... ... ... ... ... “аударып” енгізетін, бұқаралық әлеуметтік
мифология;
- ... ... ... ... тұтыну процесін тіршілік мәні
мен мақсатына айналдыратын қатардағы ... ... ... ... мен ... өмір ... мен ... стандарттарын
қалыптастыратын, жарнама мен сән индустриясы;
- тәндік имидж индустриясы: бұқаралық спорт пен дене ... ... ... косметология және т.б.;
- демалыс индустриясы: бұқаралық көркем мәдениет ... ... ... кич, ... поп-музыка, шоу- индустрия, туризм
және т.б.), ... ... ... ... ... жүзеге
асады [35, 17 б.]. ... ... ... әлем мен ... ... ... ең алдымен өнерде, жүріп жатқан процестермен
байланысты. Өркениеттің ақпараттық толқыны өнер мен ... ... ... ... ... ... қоғам» мен оның ... ... ... ... ... талқылағандықтан, соның
түйіні деп бағалауға тұратын, философтар дайындаған ... ... ... ... ... ... ... culture - бұқаралық мәдениет) — ХХ ғасырда Батыс елдеріне тән мәдени
тип. Бұқаралық мәдениет ... ... ... ... қамтыған
төмендегідей құбылыстар көрініс тапты: ақсүйектік (элитарлық) мәдениеттен
оның бұқаралық бітіміне ... ... ... ... ... мәдени өнімдерді тұтынудың ... ... ... ... ... өмірін стандарттау және оны жарнама арқылы
реттеу, адамдардың көңіл-күйі мен бос уақытын нарықтық мақсаттарда ... Б.м. адам ... ... пен көпшілдік, руханилық пен
пендешілік, сезім мен ... ... ... ... ... ... қойылып отырған тағы бір мәселе - ұйқы мен ... бос ... ... ... туралы. Егер постиндустриалдыққа
дейінгі қоғамда тек азын-аулақ ... қолы бос ... ... ... ... ... ... жете алды және оны қызықты ... ... Б.м. тағы бір ... оның жазу ... экрандық
өркениетке өту заңдылықтарымен байланыстылығында. Интернет жүйесімен
тұтастырылған Б.м. ... ... ... ... әмбебапты
жалпыадамзаттық сипатқа ие бола бастады, мәдени сұхбатты бір ... оның ... ... арттырды. Алайда Б.м. ішкі
қайшылықтарға толы және оны барлық ұлттық мәдениеттерге үлгі ретінде ... ... ... ... конвейерлік тәсілмен өндіру олардың
тұлғалық шығармашылық мазмұнын кемітіп, адамдық жатсынудың жаңа формаларын
қалыптастырады. Тек пайданы ... ... ... ... жат ... зорлық-зомбылықты, нәсіпқұмарлықты, ... ... әкеп ... Б.м. ... ... ... ұлттық
құндылықтар сүзгісінен өтуі қажет. Авторлармен келісе отырып, ... ... ... ... еске ... жөн. Батыстандырудың осы бағытының
нақтылы тетіктерін ашу мақсатында «бұқаралық қоғамдың ... ... ... ... қоғам және оның мәдениеті» деген еңбегінің кейбір
ой ... ... ... ... сараптауы бойынша, Екінші
дүниежүзілік соғыстан кейін негізгі батыс елдерінде «бұқаралық ... ... нық ... [36, 82-99 бб]. Оның ... ... ... болады:
А. Бұқаралық қоғам жаһандану процестерімен тығыз байланысты. Қазір,
жаһандану заманында өмірдің әлеуметтік ... ... және ... бәрінде де адамзат өзінің әр алуан тіршілігінің жазмыштық
стадиясын бастан кешіп отыр. Интеграцияның ... ерік ... ... ... ... ... мәні бойынша жазмыштық сипат алып отыр, яғни,
бір қоғам бар қорғанғысы келеді-ақ, ... ... жоқ, енді бір ... ... ... ... ... экспансиялық бағдарламасына қандайда бір
айтарлықтай тосқауылды сезінбейді.
Ә. Бұқаралық қоғам – бұл азаматтық қоғам. Мемлекет бұл жағдайда өзі өзін
басқаратын азаматтық ... ... ... ... ... ... келісімділікті адамзат өзінің ешқандай ұйымдасу формаларында жете
алмай отыр. Бұқаралық қоғамның иерархиялық және бюрократиялық құрылымдары
дара ... ... ... жаңа ... ... әкелді.
Өркениеттік, әлеуметтік, этникалық және ... ... ... ... ... шайқалтып келеді. Бұл мемлекетаралық
қатынастарда да өз ... ... ... Мысалы, жаңа мыңжылдықтың басында
БҰҰ «Бейбітшілік мәдениеті деген бағдарламаны қабылдауының ізін ... ... онан ... ... ... ... ... және өз кезегінде АҚШ бастаған әрекеттерден кейін бейбіт халықтың
Ирак, Ауғанстан ж.т.б ... ... ... ... ... үш деңгейге ажыратылады: «ақсүйектік»
немесе таңдаулы, «орташа» немесе стандартталған, «тұрпайы» немесе төмен.
Бұл бөлінудің түбінде ... ... ... ... ... ... ... жатуы әбден ықтимал [37, 127-141 бб.]. Қазір
Қазақстанда да нышан беріп келе ... ... ... феномендеріне,
қайтадан ренессанстық кейіпке еніп келе жатқан ... ... ... мюзклдер, детектив, теледидар т.т.), философиялық, діни,
ғылыми еңбектер, этикет, сәулет, комъпютерлік ойындар т.б. ... ... ... ... аз ... ол репродукциялық сипатта,
жалпы тұтынушыға ... ... ... ... және “орташа”
мәдениеттердің және «төменгі мәдениеттің арасындағы айырмашылық шартты
болып ... ... ... ... ... толы, жоғары
эстетикалық деңгейде немесе адамның тек ... ... ... ... ... ... тек өнер ... ғана емес, сонымен бірге
бокс, бәйге сияқты көңіл көтеру формалары да жата ... ... ... ... ... тереңдік пен нәзіктік емес, ал тұрпайы гедонистік
сезімдер осындай «бұқаралықң мәдениетте алға шығады.
В. Төмендетілген мәдениет жеке ... ... таза ... ... Кез ... зат, темекі маркаларынан бастап қымбат
автокөліктерге дейін, жеке ... ... ... ... ... ... Г. ... пікірінше, тұтынушы адамда интеллектуалдық
қабілеттіліктің орнына, еліктеу мен бейімделу ... ... ... ... ... ол, осы ... инстинктерін өз мақсаттарына
пайдаланады [38, 300 б.].
Ә. Әлімжанованың ... ... ... ... ... ... бағдар қалыптасты. Ондағы және тауар нарығындағы бағалаулардың
принциптері бірдей: біріншісінде тұлға сатуға ұсынылса, екіншісінде – ... ... ... ... өзін ... ... жақсы сата алуына, оның
"қорабының" қаншалықты тартымдылығына, оның қаншалықты сергек, ... ... ... оның ... ... ... клубқа жататындығына,
керек адамдармен таныстылығына байланысты. Адам өзінің өмірі мен бақыты
туралы ойланбайды, ... ... ... айналуын ойлайды. Ұтымды тауар
сияқты адам да тұлға ... ... ... ... ал сәнді болу үшін
тұлғаның қандай түрінің сұранысқа ие екендігін ... ... ... ... ... газеттер, журналдар, кино, теледидар, радио
береді.
Қазіргі адам өзін ... ... ... де, ... ... ... оның ... бағалауды өзінен тыс жағдайларға бағынышты.
Егер ол үлгеріп отырса - құны бар, ал олай болмаса – ол құнынан ... ... ... ... емес, өйткені оны қолдану процесіндегі
өзін көрсету ... ... сату ... оның ... маңыздырақ [39, 297
б.].
«Ыстық» технологияларды қолдану дәстүрлі қоғамның иерархиялық құрылымын
шайқалтып жіберді. ... ... ... тас ... ... ... ... кейін миссионерлер тас балталарды үлкен
көлемде ... мен ... ... ... ... әлеуметтік
статусы біршама төмендеп кетіп, дәстүрлі құндылықтарды шайқалтып жіберді.
«Теледидарлық ... ... М. ... бүкіл Шығыстың
дәстүрлі өнерінің тамырын шапты, «ыстық» джаз, ... пен ... ... ... ... ... ... Теледидар батыстық
ықпал кеңмәтінінде адамның парасатына емес, ал оның сезімдік-тылсымдық
қатпарларына бағытталған және сол ... ... ... ... ... сай өзгертуге болады. Бекерден бекер ... неше ... шоу, ... ... ... жетекші рөл
атқармайды. М. Маклюэн өзінің «Механикалық қалыңдық» деген кітабында
эротиканы ... ... соны ... ... ... ... сатуды кең жолға қоя білді дейді. «Жарнама, -дейді
ол,- 20 ғасырдың үңгірлік өнері. Үңгірдегі тасқа салынған ... ... адам ... ... ... ... ізін ... ұмтылады. Бұл -
жаңа трайболист, корпоративтік адам ... ... Жаңа ... бизнес пен мәдениет ажырамас күшке айналды» [40, 45-56 б.]. ... ... ... алып корпорациялардағы бизнес этикасы
туралы кодекстері жатады. Олар тура ... ... ... ... ... мәнері М. Маклюэннен бөлектеу,
Дэниел Белл өзінің «Постиндустриялық қоғамның жақындауы» деген еңбегінде
көрсетеді және оның біршама ... ... ... ... ... де ... Оның пікірінше, табыс пен пайдаға негізделген Батыс
қоғамының анық ... ... ... ... этика және Батыс
пен Шығыстың рухани дамуының түйіні ретінде ... жаңа ... ... ... ... ... ... жасап шығарудың құралына
айналады. Осындай мәдениетті, ірі корпорациялар ... ... ... ... шығарады, сосын олар Голливуд сахналарынан өткізіліп,
кейін ... ... Әр жыл ... кемінде 40 млн. комикс
кітапшалары сатылады, 70 млн. адамнан ... ... деп ... ... Егер ... ... ... ретінде түрлі әскери, саяси
мәдени қайраткерлер ұсынылса, қазір олардың орнын неше ... ... ... алып ... М. ... ... ... рационалдықтың» орнына
постмодернизмдегі симулякрумдар (елестің елесі) келе жатыр. Жер ... ... ... адамы) басқасы қарапайым тұтынушы мен шикізат
өндіруші болып қалуы керек. Осы ... ... ... ... ... Перес Роке БҰҰ–да батыстық елдер сясатын, әсіресе ... ... ... әшкерелей келе, мынадай айғақтар ... ... ... ... орыс ... ... задачи «Декларации Тысячелетия» не будут выполнены. Мы придем
к пятой годовщине Саммита в худшей ситуации.
- Мы задались целью к ... ... ... ... в 1 ... ... ... живущих в крайней бедности, которое было в 1990
году. ... бы ... их ... ... чем на 45 ... ... Однако, если исключить Китай, в период 1990-2000 годов ... ... на 28 ... ... ... не ... ... Мы хотели к 2015 году снизить наполовину число в 842 ... ... в ... ... бы уменьшать их число на
28 миллионов в год. ... ... ... ... едва ли на ... в год. В ... темпе эта задача будет решена к 2215 году – ... ... ... и только если род человеческий выживает в
условиях разрушения ... ... Мы ... ... ... к 2015 году ... образования
для всех в мире. Однако более 120 миллионов детей – 1 из ... 5 ... ... – не ... ... школу. Па данным ЮНИСЕФ, при
нынешнем темпе эта задача будет достигнута после 2100 ... [41, 5-7 ... ... ... дәлелдерін бұл елге тән АҚШ-ты ұнатпауымен де
түсіндіруге болады. Бірақ, ... ... күні ... ... ... ойшылдарының өздері вестернизацияның шектілігіне ... ... «Жас ... ... (2006, 4 ... ... Нұраддин
Садық ықшамдап аударған. ... Дж ... ... ... деген
мақалада осы мәселе өз жалғасын таба білді.
Батыстандыруды кейбір ғалымдар ақ нәсілдің ... ... деп ... Оған О. ... ... ... ... өзінің
айқындалмағанын, адамзатты кейде үш, кейде төрт, кейде тоғыз нәсілге ... ... ... болатынын, соның ішінде 32 нәсілдердегі ... ... де ... атап ... [42, 106 б.]. Осыған байланысты П.
Бюкенен мынадай ойларын алға тартады:
«Олар барлық батыс мәдениетін ... ... - ... нәсілшіл мәдениет, езіп-жаншу мәдениеті, тұлғаға қысым ... деп ... ... мұндай мәдениеттің өмір сүруге хақысы
болмайтындықтан, оған қарсы мүлдем басқа – ... ... ... ... жаппай теңдік тұжырымдамасы ұсынылды. ... ... ... ... ... ... мен ... әлдеқайда тартымды көрінгенмен, іс жүзінде мүлдем басқаша,
болатын. Бұл жердегі бостандық ұғымы – адамдарды күллі міндеттен ... ... ... ... мен ... отбасы алдындағы, азаматты -
өзге азаматтар мен мемлекет алдындағы) азат ету деп түсіндірілді. Ал барлық
дінді, идеологияны, ... ... мен ... тең жариялау – бірінші
кезекте ұлттық (қара нәсілділер), сексуалдық (гомосексуалистер), ... ... ... ... заңдастару деп түсінідірілді. Соның
салдарынан, олар қоғам санаға ықпал ету мүмкіндігінен айырылды.
Бұл нағыз мәдени төңкеріс болды. Қазір ол ... ... ... ... ... ... ... америкалықтар үшін қалыпты болған
құндылықтар шетке ығыстырылып шығарылды. Енді бұқаралық ақпарат құралдары
тұтастай ... ... ... болып, дәстүрлі отбасылар АҚШ-та бірге
тұрып жатқандардың ... ... ... салтанат құрушы ...... ... христиансыздандырылған мектептер мен
колледждерді бітірген миллиондаған әйелдер күйеуге тимеуге, ана ... ... ... ... ... Билл Клинтонның әйелі, американың
бұрынғы бірінші ханымы, қазіргі сенатор – Хиллари Клинтонның ... ... үшін ... ... мерекесі Әулие Патрик күнінде Нью-
Йорк көшелерінде өтетін ... ... сол ... ... шеруіне қатысуы – АҚШ –тағы қазіргі ахуалдың қай
дәрежеде екендігінен хабар берсе ... ... ... ... ... ... ... болды. Мәдени төңкерістің қанатымен бірге ұшып келген «жаңа
дін» революциялық катехизиске ... Бұл ... ... ... ... ... деген ілімін негізге алады. Яғни, оның өзінің
«Құдай жоқ, ғаламда абсолюттік құндылықтар жоқ, санадан тыс ... сену ... ... ... ... ... ... Америка «ішкі жаудан» ойсырай жеңіліп, батыс өркениеті ... ... ... ... ... ... ... және Латын Америкасын
отарласа, енді бұл этностар Еуропа мен ... ... ... біріктіріп, біртұтас халыққа айналдыратын ортақ құндылықтар – тіл,
дін, тарих болатын болса, қазір ... олар да жоқ. ... біз әр ... Біз енді бір ... сөйлемейміз. Біз енді бір дінге сенбейміз.
Біз енді тек католик, протестант, иудей ғана емеспіз, біз енді – ... ... ... ... ... ... вуду, агностик,
атеист, гуманист, растафар және сатанистпіз. Біз енді жер ... ... ма, жоқ па, не ... ... сай, не нәрсе бейәдепті – бір келісімге
келе алмаймыз. Біз енді «қантөгіс, қатыгез соғыста» ... ... ... Бізде ортақ құндылық, ортақ тарих және ... ... ... ... үйреншікті сөздер әр жерде әртүрлі
мағынада қолданылатын болды. Яғни Джон ... ... ... ... ... ... елде ... орнату мүмкін емес. Әртүрлі тілде сөйлеп,
оқитын адамдар арасынан ортақ қоғамдық пікір қалыптастыру ... ... ... ... ... ... отыр.
Енді бізге Батысты сақтаудың жолын қарастыру қажет. Оның жолы ... Ол жол – ... ... ... ... Бұл ақ
америкалықтарды қоғамдағы патриархалдық құндылықтар мен ... ... ... ... жорығы болмақ. Тек бұл мәдени төңкеріске ... ... мен ... ... ... ... ғана ... тура жолына ғана бағыттай алады. Әйтпесе, ... ... ... Батыс елдері үлкен дағдарыста. АҚШ пен Еуропадағы бұл
дағдарысқа басты себеп – ... ... ... ... бала туу
деңгейінің төмендеп, өзге елдерден келетін ... ... өсуі ... ... осыларға жеке-жеке тоқталсақ, қазіргі кезде бала туу ... ең ... ... он ...... ... бала туудың орташа
деңгейі соңғы кездері 1,4 адамға ... ... ... Ал ... тым
болмаса, қазіргі санын сақтап қалу үшін, бұл деңгейдің шамасы 2,1 ... ... ... ... ... түрде бет алып, ... ... ... ... ... Бұл ... ... да өте
көңілсіз. 2000 жыл мен 2050 ... ... жер ... ... ... ... өсетін көрінеді. Алайда бұл өсім тек Азия, Африка және Латын
Америкасы ... ... ... Осы ... Құдай көрген бейнеті
мен қиындығының өтеуіне қытайлықтарға, мұсылмандар мен ... ... ... ... әлемнің билеушісі болу мүмкіндігі де осы
халықтарға туып тұрған секілді. Ал 100 миллион ... жер ... ... ... ... 1960 жылы ... нәсілділер әлем халқының ширегін
құраса, 2000 жылы алтыдан бірін, ал 2050 ... ... ... бар ... ... құрайды.
Батыс өліп барады. Өйткені, Батыстың халқы өздерін көбейтуді тоқтатып,
шапшаң азайып барады. ХІҮ ... ... ... ... ... отап ... ... кейін, біз аса үлкен қауіппен бетпе-бет келмеген едік. Ал мына
дағдарыстың батыс өркениетін құрту ... ... осы ... ... ... Штаттардан да байқалады. Бұған қоса, 1969
жылы Ричард Никсон президенттік ант ... ... ... ... ... болған. Ал кіші Буш таққа отырған уақыт ішінде ... саны 30 ... ... ... ... ... ... ұлт осыншалықты кең көлемді
этникалық өзгеріске ұшырамаған. Мұның ... ...... ... ... айтқандай, «Құдайдың металл қорытатын ыдысы» болудан қалған. ... ... ... ... шығармақ түгілі, екі ұлтқа, ортақ
ештеңе байланыстырмайтын екі ... ... ... Американың бұлайша
«өзге» Америкаға айналуына белгілі бір әлеуметтік ... әсер ... ...... ... қажеттіліктерді тауып, асыраушы
қызметін атқаратын, әйел үй шаруасы және бала тәрбиесімен ... ... ... Қазір мұндай отбасылар келмеске кетті. Бұл
шаңырақтан индустриалды ... ... ... ... фабрика, зауыттарға
жіберсе, постиндустриалды қоғам ... ... ... ... ... ... жұмыс тауып беріп, әйелдерді шығарып алды. АҚШ –тағы
әйелдердің жалақысы әжептәуір ... ... ... еңбекақысы
айтарлықтай төмендеді. Әйелдер ... ... қол ... олар үшін ... ... жүзеге асыратын орын болудан қалды. Жас
америкалық қыз-келіншектер отбасынсаз-ақ өмір сүріп, ... ... қол ... ... ... ... тиюге асықпайтын болды.
1970 жылы 20 мен 24 жас аралығындағы әйелдердің тек 36 пайызы ғана күйеуге
тимеген болатын. 1993 жылы осы жас ... ... 68 ... ... ... ... Ал 20 мен 25 жас ... бойы күйеуге шықпауға бел байлағандардың» пайыздық көрсеткіші 10
пайыздан 35 ... ... ... Сондай-ақ 2000 жылдың санағынан
байқағанымыздай, Америка тарихында алғаш рет ... төрт ... ... ... (әке, ... ... ... тұратын болса, жалғыз басты
америкалықтар ел халқының 26 пайызын құрайды екен. ... бұл неке ... ... сөз. ... ... көпшілігі, Еуропа әйелдері секілді, үй
шаруашылығы мен ана болу бақытына қарағанда, қызметтік өсуді ... ... - ... ... күш ... ... ... келуі. Американың соғыстан кейінгі, яғни сол кезде құрылып жатқан
«берекелі қоғамның» ұрпағы АҚШ тарихында тұңғыш рет жоғары ... ... ... ... Бұл ... дәстүрлі отбасыдан университет аудиторияларына
көшіп алды. Сөйтіп, әке-шешесінің ... ... ... ... ... соның ішінде теледидар мен ... ... ... ... бұл ұрпақ – Американың дәстүрлі
құндылықтарынан елеулі ... бар ... ... ... жаңа қүндылықтар ата-аналардың, мектептердің, қоғамдық
институттардың ... ... ... контрацептивтердің пайда болуына
байланысты, бей-берекет төсек қатынастарына үндейтін еді. «Бәрі де ... деп, ... пен ... ... ... Дәл осы жерде
аналық өмірдің қуанышын көруге кедергі келтіретін «балаға қарсы ... ... ... ... пен ... ... ... насихатталды. Жаңа ұрпақ санасындағы басты нәрсе –
Американы ұлы держава қылған діни ... ... «осы ... және ... ... ... эгоистік гедонизм бола бастады. Руханияттың орнын –
қызмет пен ақша, ... ...... ... ... мен ... сүру, Жаратушы берген қасиетті өмірдің орнын – есірткі мен өз еркімен
өлімге мойынсұну ... ... бәрі сол ... ... ... «мәдени
төңкерістің» аясында жүзеге асып жатты» [43, 8-12 ... ... ... ... оның ... ауытқып кетуінде тұр. ... ... ... ... Бұл ... ұсынған Т. Адорно мәдениет
индустриясында адам ... ... ... ... ол тек ... ... дейді. Мәдениет индустриясында, тауардың қалай алынғаны мәселе ... ... ... арқылы есептеліп қойылған, стандартталған өнімдерді
бағалаудың критериіне айналған. Ғасырлар бойы ... ... ... ... күштерден қорғап келген мәдениет, енді адамның өзін утилитарлық
мақсаттарда ... ... ... ... Оның идеологиясы
коммерциялық өнерден шыққан «жұлдыздарды» пайдалануда және оны электронды
жолмен жалпылама таратуда тұр. ... ... ... ... ... т.б. ... көзге демократияшыл болып
көрінгенімен, олардың ішкі мазмұны тек конформистік мүдделермен шектеледі.
Т. Адорно адамдар ... бұл ... тым ... бір сәт ... ұмыту үшін барады, дейді [44, 320 б.]. Ал ... ... бұл ... осы ретсіз әлемде адамға белгілі
бір тұрақтылық, бағдар береді дейді. Нарық сұранысы бойынша ... ... ... ... адамдардың санасына манипуляция жасап, оны өзі
стандарттап берген үлгі-модельге жақындатқысы ... ... ... ... айналдыру туралы соншама көп
еңбектер жазылғандықтан, соны еске сала кету дұрыс деп есептейміз, ... ... ... өзі ... ... алар еді. Тіпті Францияда
«Шовизм» деп аталатын (француз ... ... деп ... ... ... ... та ... біздің елімізде де жүріп жатқан батыстандыру процесінің кейбір
нақтылы тетіктері мен әдістеріне тоқталып өтелік.
Қазақстанда және ... да ТМД ... ... ... ... басқаны құрметтемеген жағдайында, батыстық құндылықтар бұқаралық
мәдениет барынша дәріптейтін «имидж» (тұлға бейнесі) және «престиж» ... ... ... ... бойынша неше түрлі социологиялық
зерттеулер мен «рейтингтер» жүргізіліп отырылады. Әдетте бұл дайын үлгі-
модельдердің ... ... ... мен ... ... ... ... батыс идеологиясы да, философиясы да,
ұстанымы да – постмодернизм жариялағандай, бейрационалдық, плюралистік,
реалистік, ... ... ... ... ... ... Жан Эллюль атап өткендей, батыстандыру қазіргі
кезде ұрандар мен теориялар арқылы ... ал ... өмір ... ... ... ... ол ... оның күнделікті әдеттері, мінез-құлық
стереотиптері, салт-ғұрыптары арқылы енгізіледі; бұл - ... ... адам жаңа ... өз ... ... ... тұрады.
Бірақ, шын мәнісінде, ол жаңа ұжымдық сана - ... ... ... ... ... қазіргі заманда бұрынғыдай тек қару күшімен ... ... ... ... ... жаңа ... тарату арқылы
жүзеге асырылады. Осы мәнісінде ... ... ... ... ... жаңа ... ... сараптайық.
Қазіргі мифтер – бұлар ерекше тектегі елестер мен жалған бейнелер,
«муляждар». Егер ... миф ... ... ... жоқ жағдайында
қоршаған дүниені сол қалпында ... ... ... миф ... ... ... арнаулы рәміздермен бұрмаланған форма болып
табылады. ... миф ... ... ... ал ... басқару және
көпшілікті манипуляциялаудың құралына ... Ол ... ... сана ... ... ... құрастырып, «ерекше тектегі»
симулакрумдарға сүйенеді.
Қазіргі батыстық мифтердің арасында «табысқа жету туралы миф» ... ... ... «американдық арман» деген сана артефактысынан ... бұл ... ... ... кез келген адамның бақытқа деген
құқы өзінше ... ... өзін ... ... ... бұл миф
қолдаушылары. Бұл мифтің балама формаларына «Золушка» ... қыз) ... бұл ... ... формалары, «Қарапайым Мариялар» т.б.
жатады.
«Бақытты өмір туралы» мифтер, әдетте, ғылымиландырылған кейіпке ... ... ... ... осы ... ... ... мен
кітапшалары жарияланады. «Көп күш салмай-ақ, ... ... ... ... миллион жинап алу керек», «Қалай достарды баурап алу керек» т.б.
Осы мәселе туралы ... ... және ... ... ... парадоксі» деген еңбегі ... ... Ол ... ... елес ... ... деп атайды. Себебі батыстық өркениет
бұл ғасырда өзінің басты ... ... ... айналдырып
жіберді, ал бүкіл адам құндылықтарын оның бір сапасына әкеп тіреу, ... ... ... ... ... ... адамзат ғылым мен ақылға
сеніп келді. Бірақ батыс қоғамындағы әлеуметтік катаклизмдер, дүниежүзілік
соғыстар, рухани жұтаңсыздық т.б. бұл ... ... ... ... ... ... ... бүкіл батыс қоғамын баурап ... және ... ... де ... ... ... ... сенімді
ауыстырады.
Мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін демократия ұғымы әлемдік
алпауыттардың құралына айналып кетеді, ... ... ... мен ... заң ... ... білдіретін бұл ұғым бұқараны
бюракратияландырылған басқару формасына айналады, Мысалы, АҚШ ... ... ... азаматтық құқықтарды өз елінде де, әсіресе ... ... ... ... Осы ... ... ... деп
жаряланған елдер халықтарының төбесінен бомбаларды жаудыру неге тұрады?
Шынайы сенімнің ... ... ... мен мифтер қаулап өсіп
кетеді. Бірден пайда әкелмейтіннің бәрі утопиялық деп жарияланады. Тағы бір
жалған ... ... ... сапасының артуы автоматты түрде жағымды
рухани өсуге әкеледі деген миф жатады. Алайда әбден ... ... ... пен ... неше ... ... ... Қазіргі батыс мәдениетіндегі қайшылықты түйіндей келе,
Никола Кьяромонте мынадай қорытындыға ... миф ... ... ... ... ... всех естественных и технических ресурсов для удовлетворения
материальных потребностей человека ... ... к ... к ... ... ... из всех ... Однако
автоматизация, умножая физическую силу человека культивирует насилие, его
способность ... ... ... ... ... ... что
власть человека над материей, возможность приобретать материальные блага
устраняют все другие проблемы. На ... деле ... миф – лишь ... ... ... ... ... современной культуры.
Сама природа человека оказалась тем самым в плену у мира, ... ... ... его от ... к ... от ... к ... [45, 1341-
45 бб.].
Біз бұл жерде батыс ойшылының дәлелдемелерін ... ... ... үшін ... отырғанымыз жоқ. Батыстандыру процесінің жағымды
жақтары ... ... ... ... ... ... қабылдауды өзінің стратегиялық міндеттерінің бірі етіп қойды.
Батыстық мәдениеттің тұтынушылық ... ... ... ... ... көтеру индустриясымен түсіндіреді. Адам, дейді ол, қоғамдық
өмірдің қиындықтарынан бос уақытында оңашалынып, көңілін ... ... 142 б.]. ... ... ... ... ... өзінің « Мәдениет және
анархия деген еңбегінде мәдениет ... ... ... ... дейді, Н. Бердяев сияқты, ... ... ... тірі ... айнала береді деп, сын айтады [47, 210
б.].
Осыны ХХ ... ... ... көркемдік дағдарыстарға байланысты
деп айтуға болады. Сондықтан өнер құндылығы, жалпы алғанда уақыт талаптары
қойып отырған позициялық критерийлерге байланысты ... ... ... ... формаларын жоғалтады. Оның орнына таза бояу таңбалары,
оның кенеп бетіндегі шашырандылары, геометриялық формалар ... ... ... Ол ол ма? ХХ ... ... ... күнделікті қолданылатын тұрмыстық заттардан бастап жыртылған,
өртенген кенептер, кейінрек сыраның, пепси - ... ... ... ... қағылған орындықтар мен музыкалық аспаптар, ... - ... адам ... көшірімдері тағы басқа кездейсоқ немесе көрмеге әдейі
дайындалған нәрселер әкеліне бастады. Одан кейін ... ... ... ... шықты. Суретшіге кей ... ... ... өзі ... ... ... ... өнер қатты индивидуальді
сипатқа ие болып, кәсіби машықтылықтың ... кей ... ... орын ... ... бәрі ХХ ... тән көркем
құбылыстар еді.
Философия мен ... ... жаңа ... ... пен иррационалдық, санаға байланысыздық, астарлық, ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаға жаңаша көзқарас бейнелеу өнеріне соны ... ... ... ... ... емес, өзінің санасындағы болмысқа
қатыссыз психологиялық шиеленіс формаларын ұғуға, оны өзінің ... ... ... ұмтылды. Немесе қоршаған ортаны,
нақтылы объектіні ... ... ... ... шешуге,
өзгертуге бағыт алды. Осы құбылыстың бүкіл формалары қазіргі ... ... ... ... және қол ... көрініс тапты
[48, 87 б.].
«Сымбатты өнер болмаған елде мағыналы тіршілік жоқ. Қандай қауым, қандай
тапты алсақ та қаны мен ... ... өнер ... ... ... Өнерден қуат алмаса, тіршілік шырағы өшеді», - ... ... [49, 415 ... пір тұту, түсінікті формалардан ауытқу өнер туындысын
көпшілік үшін түсініксіз етті. Өнер бұл жағдайда өзін ... ... ... қана ... ... оның өзі ... жұртшылық жаңа өнерді
түсінуден бас ... ... да жаңа өнер олар үшін ... болды. Ол шындықтан ауытқып, өнерден алшақ кетті. Бұл аз топқа
арналған, негізінен суретшілердің өзіне ғана бағытталған «таза ... ... өнер үшін ... ... ... өз еңбектерінде өте жақсы сипаттап шықты.
Ол адамдарды осындай өнерді түсінушілерге және ... ... ... ... ... ... жаңа өнер ... және түсінбейтіндерге бөледі. Басқа ... ... ... ... бағытталған арнайы орган бар, екіншілерінде ол
жоқ – бұл ... екі ... ... Жаңа ... ... секілді барлық
адамдар үшін жасалмаған сыңайлы. Ол басынан таңдаулы азшылыққа ... ... ... өнер ... ... ... ол өзінің
артықшылығын сезеді, егер өнер туындысы түсініксіз болған жағдайда адам
түршігіп, өзін ... ... Осы ... ол өзінің «толық» адам
емес екендігін біледі. Сондықтан өнер ... ... өзін ... ... [50, 655 б.].
Уақытта бұқаралық мәдениет өнімдерін таратудың жаћандық құралына айналып
бара жатқан бұқаралық ... ... ... да еніп ... ... ... алу” (Маклюэн) болып бара ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени тәжірибені, адамдық қарым-
қатынастар формаларын және т.б. тарату ... ... ... ... өзгертеді. Алайда бұл құбылыс және оның әлеуметтік мәдени
салдары арнаулы зерттеуді ... ... ... ... ... бағыттардың тек осы тізімі;
ол бүкіл мәдени кеңістіктің құрылымының органикалық бөлігі екен ... ... Бұл ... толықтырмалық принциптің жүзеге асқандығы
туралы ... ... ... ол әр ... ... ... мәдениетпен шектеле алмайды, және де, ... ... ... және олар ... рөлдерді ойнайтын болғандықтан,
бұқаралық мәдениет енді өзінің ... ... ... ... ... ол ... мифологендік құрылымына
берік орнықты және сол ... ... ... ... ... ... - бұл ... қазіргі кезеңіндегі
көпфункционалды, объективтік ... ... ... түрде
тұрғындардың барлық ... ... және ... ... ... мәдениет динамикасын басқаруда, яғни оның ... ... ... ... ... тетіктерін қалыптастыруда
және ... ... мен ... ... ... ... қоюда тұр.
Шаруалар мен ұсақ ... ... ... ... ... ... ... халықтық мәдениетке қарсы ... ... ... ... ол тек қана ... оқу мен ... ғана емес, бірақ ... зор ... ... және
материалдық мол мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... қалды. Жаңа қалалық бұқара мәдениеттің
өздерінің қолдары жететін формаларына ... ... ... ... ... ... мен тәжірибенің орнына институционалдандырылған
трансляция келетін әлеуметтік-мәдени тәжірибені ... ... ... ... оның ... ... тек ... меңгерген арнаулы тілден, күнделікті түсіну тіліне
“аудару” ... ... ... ... Бұл
процестермен қатар бұқаралық коммуникация құралдары қызу дамыды және бұл
бұқаралық мәдениет ... ... ... мәдениеттің төмендегідей көрніс салалары аталып өтіледі:
- Бұл қоғамда құрметтелетін түпкі ... ... ... ... нормалар мен тұлғалық мәдениеттің ... ... ... ... индустриясы;
- балаларды әлеуметтендіруге қажетті стандартты қылық дағдыларын
тәрбиелейтін, типтік бағдарламалармен сай ... ... ... ... мен ... ... ... үйлесімді таныстыратын және оларды
меңгеретін бұқаралық жалпы білім беруші мектеп;
- қоғамдық пікірдің “сұранысына” ... ... ... ... ... халыққа ақпарат беру
сылтауымен өз мақсаттарын алға ... ... ... ... ... ... санасында билеуші элита мүдделеріне манипуляциялар
жүргізетін және бұқаралық саяси қозғалыстарды ... ... ... идеология мен насихат жүйесі;
- “бұқара адамына” өзін ғылымға, саясатқа, ... ... ... ... деп ... ... ... бұқаралық сана қабаттарына
арнаулы зерттеу және сәйкес ғылыми дайындықты қажет ететін ... ... ... “аударып” енгізетін, бұқаралық әлеуметтік
мифология;
- түрлі әлеуметтік игіліктерді шексіз тұтыну ... ... ... ... айналдыратын қатардағы тұтынушының сұранысын басқаратын,
беделді мүдделер мен ... өмір ... мен ... стандарттарын
қалыптастыратын, жарнама мен сән индустриясы;
- ... ... ... ... ... пен дене ... ... культуризм, косметология және т.б.;
- демалыс индустриясы: бұқаралық көркем мәдениет (детектив, бульвар
әдебиеті, ... кич, ... ... шоу- ... туризм
және т.б.), онымен адамның ... ... ... ... Қазіргі уақытта бұқаралық мәдениет өнімдерін таратудың жаћандық
құралына айналып бара жатқан бұқаралық ... ... ... ... ... ... ... жаулап алу” (Маклюэн) болып бара ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар формаларын және т.б. ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыс және оның
әлеуметтік мәдени ... ... ... ... ... мәдениет шектерінде қалыптасқан бағыттардың тек осы тізімі;
ол бүкіл мәдени ... ... ... ... екен ... шегелейді, Бұл әмбебапты толықтырмалық принциптің жүзеге ... ... ... ... ол әр ... болғандықтан, тек
элитарлық мәдениетпен шектеле алмайды, және де, ... ... ... және олар көптеген рөлдерді ... ... ... енді ... ... ұжымдық бейсаналықтың
архетиптеріне жайып үлгерді, ол ... ... ... орнықты және сол мезгілде қазіргі мифологияны туындатты.
Сөйтіп, бұқаралық ... ... ... ... ... ... міндетті түрде тұрғындардың ... ... және ... ... ойымызша, бұқаралық
мәдениет ... ... яғни оның ... және ... таңдаудың тиімді тетіктерін ... және ... мен ... ... ... ... шек ... ассимиляция - әртүрлі этникалық топтардың ... ... ... ... неке арқылы іске асса, ал ... ... ... ... ... дамуының күшпен, қысыммен
ассимиляцияның жасанды жеделдетілуін білдіреді. ... ... ... процестерге жатады және бірнеше туыс емес этностардың бір-
бірін физикалық алмастыруы арқылы іске ... ... ... ... ... ... әдебиетте бұл процесті белгілеу үшін “амальгация”
немесе “мисцегенация” ұғымдары қолданылады. Бұл ... ... ... процестермен сипатталады және, әдетте, жаңа ... ... Осы ... ... ... ... ... интеграция ерекше көзге түседі. Этнобіріктіруші процес ретінде
этносаралық интеграция тілі мен мәдениеті ... ... ... білдіреді және осының нәтижесінде өзіндік сананың бірқатар ... мен ... ... ... жаңа ... ... метаэтникалық
немесе этносаралық қауымның пайда болуына әкеледі.
Этникалық процестердің даму кезеңдерінің де өз күрделі құрылымы бар.
Бұл, ең ... жеке ... және ... ... Жеке этникалық
процестер өзінің құрылымы жағынан аса күрделі ... ... бұл ... ғылымында “сақырлап қайнап жатқан қазан” деп сипатталатын ішкі
этникалық процеспен ... Және бұл ... ... ... ... ішкі топтасуымен байланыстырылады. Ал этносаралық процестердің,
әсіресе этнобірігуге ... ... ... ... ... ... ... процестер бірнеше жекелеген кезеңдерге
бөлінеді. Этносаралық процестердің ең бастапқы және қарапайым формасы
алғашқы түйісу болып ... және бұл ... ... контакт емес, бір
этнос өкілдерінің келесісінің мәдениеті және ... ... ғана ... Тек ... ... мен “аккомодация” ғана этностар
арасындағы нақты ... ... ... ... ... білдіреді.
Шетелдік әдебиеттерде адаптацияның бастапқы кезеңін маргиналдық кезең деп
те атайды және бұл кезең автостереотиптің ... ... мен өзін ... ... ... ... ... Қазіргі батыстық
әлемде этникалық плюрализм формасы кеңінен таралған. Бұл кейбір жекелеген
элементтері ортақ, ... ... ... ... ... ... өмір ... болып табылады. Бұл ұғым жоғарыда
қарастырылған “этносаралық интеграция” түсінігімен белгілі деңгейде сәйкес
келеді. Этникалық ... ... ... ... Мәдени плюрализм
немесе аккультурацияның нәтижесінде өзге ... ... ... ... ... ... ... этнос
мәдениетінде өзгерістер болады. Келісімдік плюрализм шетелдік әдебиеттерде
этникалық ... ... ... және ... ... ерекшеліктері сақталатын этносаралық процестер деп ... ... ... ... ... ... Және,
соңғысы, ресми плюрализм аз ... ... ... ... мен
олардың автономиясының кепілін білдіреді.
Этносаралық процестердің келесі кезеңі өте тығыз байланыспен сипатталып,
ассимиляция ұғымымен ... және аз ... ... ... этноспен сіңісуін білдіреді. Шетелдік әдебиетте ассимиляция қуғындау,
жою және ... ... ... - зорлық-зомбылықты және өзге
мәдениетті үнемі игеру арқылы іске ... - ... ... ... ... ағылшындандыруды зорлық-зомбылықты ассимиляция ... ... ... ол ... ... ... өз тіліңнен,
мәдениетіңнен және т.б. бас тартуды білдіреді. Бұл процеспен салыстырғанда
дұрыс қазан прогресивті, ... ол ... бір ... ... ... шығарады.
“Дұрыс қазан” барлық этникалық ... ... ... жаңа ... ... ... ... Дұрыс қазанның үш
тұтастықты процесі ... ... ... ... ... ... шеңберіндегі айырмашылықтарды өшіру.
Этносаралық процестердің соңғы кезеңі шетелдік әдебиетте „амальгамация”
немесе ... деп ... және ... ... алмасуын білдіреді. Этникалық және этносаралық процестердің
сипаттамасын және олардың ... ... ... бұл ... ... ... ... сәйкес келгенімен, динамикада
мұның көрінісі бір мағынада бейнеленбейді. Бұл ... ... әр ... ... және ... ... бір мезгілде
іске асады. Этносаладағы нақты процестер мен ... ... ... ... оның күрделілігін, бірмезеттілігін, қайшылықтылығын ... ... ... қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Халықтың рухани дүниесі қаншама бай болғанымен, ол ұлттық ... ... ... белгілі бір кеңістіктік-уақыттық шекараларда өсіп жетеді,
этностың, халықтың, ұлттың дүниетүйсінуі мен ... ... Ол ... ... ... ... бекіте отырып,
дүниежүзілік мәдениет пен тарих тәжірибесіне ашық, ... ... ... бұл ... өзара әрекет етуге дайын, тек сондай
мәдениет үшін ғана болашақ ашық ... ... ... ... ... өзін өзі ... динамикалық жүйе ретінде дамуға міндетті. Бұл
үшін жағдайды жасау - ... ... ... ... ... модернизациялаудың қиын міндетін алған, жаңа ... ... ... ... ... еніп бара ... мемлекеттің
ісі.
Қазақстанның әлемдік қауымдастыққа интеграциялануы және ол қамтамасыз
ете алатын үлес туралы айта ... оның ... ... ... ынтымақтастыққа ашық ... атап ... ... даму, адамгершілік шыңдалу әйтсе де жинақталған мәдени мұраны
сақтаусыз және ... ... ... осы ... ... экономикалық және
әлеуметтік соңғы жылдарды қиындықтарға қарамай, қазақ рухани мәдениеті
өзінің өміршеңдігін ... ... ... ... білімнің,
денсаулықты сақтау ... ... ... ... ... ... ... Ата заңы халықтарға ұлттық дәстүрлерді сақтау және дамыту
құқына, ал әрбір азаматқа – ... ... ... ... ... ... Бұл конституциялық қағидалар парламент қабылданған
«Мәдениет туралы Заңда», «Авторлық құқық туралы», «Мұрағаттық ... ... ... ... ... алып шығару және әкелу туралы»,
«Кітапханалық жұмыс туралы», «Мұражайлық жұмыс туралы» заңдарда ары ... ... ... ... ... ... ... ұжырымдары торабының қысқаруына әкелді. Бұл жағдайда саясаттың
басты бағыттарына Қазақстанның бай мәдени және ... ... ... ішінде
ЮНЕСКО қамқорлығында тұрған объектілерді де), ұлттық рухани ... ... ... ... ... және пайдалану, ... ... ... құндылықтарды қорғау жүйесін орнықтыру,
қазіргі өнер мен дарынды ... ... ... ... ... және оның ұйымдарының нәтижелерін пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... ... интеграциялануында,
оған Қазақстан 1992 жылы кірген, ЮНЕСКО халықаралық ұйымының рөлі маңызды.
ЮНЕСКО қолдауымен өткізілген ауқымды шаралардың арасында Абайдың 1995 ... ... ... және 1997 ... Мұхтар Әуезовтың 100 жылдығын
халықаралық аталып өткенін ... жөн. ... ... және
Алматыдағы конференцияға қатысқан, француз философтары Ж.Перар мен М.Перро
Абай шығармашылығын зерттеу мен талдауға ... үлес ... және оған ... ... Абай мен ... ... ... салыстырмалы
талдау берді.
Мәдениеттің қалыпты дамуы шығармашыл кадрларды тұрақты түрде ... ... ғана ... Бұл ... мәдениет пен өнер саласында
көпдеңгейлі кәсіби білім беруді дамыту ойластырылған және ... ... ... ... және кадрларды ротациялауда тұтас
жүйені құру, менеджерлер мен ... ... ... ... ... ... дайындау ісіне басымдылық керек. Кәсіби
өнерді қолдаумен қатар, олар ... ... ... және біздің
Отанымыздан тыс елдерде де үлкен ... ... ... фольклорлық
туындылар зор маңыздылыққа ие.
Қазақ халқы рухани мәдениетінің даму ... ... ... ... қайшылықты және күрделі процесс
болып көрініс табады. Қазақстан тұрғындарының көпэтникалық ... ... анық ... айқындауға мүмкіндік беретін, шектер ... ... ... ... ... ... өмірі, қаншама
ұлттық құндылықтар бүкіләлемдік, жалпыөркениеттік дерек, ... ие ... ... бола ... ... оқиғалығында
және қоғамдық көркейтілуінде өзін көрсетеді. Оларды қайтадан жаңғырту тек
қазақтар үшін ғана ... ... ... ол ... өмір ... ұлттар мен этникалық топтардың рухани өзін білдіруінің алғышарты ... ... ұлт ... ... ... табылады.
Рухани мәдениет қайта жаңғыруының мысалына қазақ мәдениетіндегі жаңа
есімдердің ... ... ... ... сахналарда Жәния Аубакирова, Айман Мұсаходжаева,
Марат Бисенғалиев, Гаухар Мырзабекова, Әмір Тебенихин, Алан Бөрібаев ... ... ... табыстарға жетіп жүр.
Шетелдердегі үздік қазақстандық әншілердің мойындалуы қуатты вокальдық
мектептің бар екендігінің және әрекет ... ... бола ... Осының
дәлеліне халықаралық конкурстар мен гастрольдерде Әлібек Дінішев, Нұржамал
Үсенбаева, Ерік ... ... ... ... ... ... да «Жаңа толқын» өз орнына ие. Бұл халықаралық
кинофестивалдардағы ... ... «Үш ... ... ... Әмір ... ... дабыл қағушы», Талғат Теменовтың
«Қызғыш құс», Ермек ... «Бос ... ... Болат Қалымбетовтың
«Соңғы суықтар», Виктор Пұсырмановтың «Қайсар», Сатыбалды Нәрімбетовтың
«Жас аккордеонист өмірінің сәттері», Ардақ Әмірқұловтың ... ... т.б. ... үшін ... ... ... ... өмірдің стереотиптенуінің жаһандық процестері
жүзеге асуда, сондықтан ... ... ... әлемдік мәдениет
кеңмәтінінен тыс өмір сүре ... ... ... ... ... өркениеттік қозғалысынан бөлектенуін ұйғармайды.
Дегенмен жаһандану процесі біздің көп дәстүрлі – ... ... ... бірақ біз бұдан шет қала алмаймыз,
өйткені бұл тоқтаусыз жүре ... ... Біз ... ... бұл
үдерісте, бір жағынан, ұлт өз ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан, әр ұлт жаңаруға, басқадан
үйренуге бейімді. Осы екі ... ... оңай емес ... ... ... ... («Японский дух, Западная технология») қағидасын
жүзеге асырып, жапондықтар өз мәдениетін сақтап ... Бұл ... да ... Азия мемлекеттері басшылыққа алуда. Бұлардың ұстанымы:
«Ойың әр жақта, ... дәл, ... ... ... ... ... ... сынды бізде жаһандану ... ... ... ... ... ... бай, тамыры терең.
Қайта сол батысқа, яғни еуропа мемлекеттеріне біздің мәдениетті ... ... ... бұл ... біз ... ... ... алуымыз
қажет, өзімізді танып алмай, өзгеге таныта алмаймыз. Ресей ... бұл ... ... ... жойып жіберітін жойқын күш деген пікір
білдіруде. Олар: А.Панарин.А.Н. Чумаков т.б.
Бұрынғы Қытай философы Конфуций ... ... ... бір ... ... аман ... оның халқының аз көптігіне байланысты ... ... ... ... байланысты. Осы айтылғандай біз өзіміздің осы XXI
ғасырда, яғни ... ... сол ... ... ... бұл ... процесінен ұтылмаймыз қайта бұл процесте негізгі
орынды алыуымыз ғажап ... ... ... ... идея ... ұлттың фундаменті, бұл құндылықтарды ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Степин В.С.Проблемы цивилизационного развития и ... // ... ... ... и ... ... риски. - М.., Вариант, 2002.– 420с.
2. См. Златев В.В.Вектор ... и ... // ... ... и ... ... и риски. - М.,
Вариант, 2002.– 215с.
3. Вебер А.Б. Глобализация и устойчивое развитие: ... ... ... глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. -
М., Вариант, 2002.– 283с.
4. ... Т.Т. ... ... – В кн.: ... ... и ... ... и риски. М.,
«Вариант», 2002.– 300с.
5. Бледсо У. Глобализация и цивилизации. // ... ... и ... ... и риски. М., Вариант, 2002.– 331c.
6. Шиков Ю.В. ... ...... ... и
информатизации социума. // ОНИС – 2002.- 250c.
7. ... С.А. ... ... ... ... на историю XX
столетия. – М., ... ... 2001.- ... Новая философская энциклопедия. – М., Мысль»., раздел Капитализм,
2001.-420c.
9. Цит.по: Клесников А. Незаконченная история? - Известия, №93 за ... 2001.- ... Бело У. ... и ... ... // «Диллемы
глобализации. Социумы и цивилизации: иллюзии и риски. М., Вариант,
2002.- 488c.
11. Стиглиц ... ... ... ... ...... экономика и право, 2005.- 280c.
12. Кастельс М. Глобальный капитализм и навая экономика: значение для
России. // Постиндустриальный мир и ... И., 2001.- ... Там же. 2001.- ... Белло. Вазможности и переделы глобализации. // ... ... и ... ... и ... М., Вариант, 2002.-
485c.
15. Р. Петрелла. «Националистические и региональные движение в Западной
Европе». ... и ... ... М; ... ... 2000.- 320c.
16. М. Шадсон. «Культура и интеграция национальных обществ». Этнос и
политика. Хрестоматия. М; ... ... 2000.- ... М. ... ... и ... национальных обществ». Этнос и
политика. Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 250c.
18. Б. Андерсон. «Воображаемые общности. Размышления о происхождении ... ... ... и ... ... М; ... 2000.- 350c.
19. А.Б. Капышев. «Глобализация и духовное развитие личности». Глобализация
и диалог конфессий в ... ... ... ... ... ... конф. Алматы, ИФиП, 2002.- 150c.
20. Э. Геллнер. «Нации и ... М; ... 1999.- ... Э. ... ... и национализм». М; «Прогресс». 1999.- 350c.
22. Э. Геллнер. «Национализм». Этнос и политика. Хрестоматия. М; ... 2000.- ... Б. ... ... ... ... и ... Хрестоматия. М;
Изд-во «УРАО» 2000.- 200c.
24. Б. Андерсон. ... ... ... и ... ... ... ... 2000.- 200c.
25. В.В. Коротеева, Теория национализма в зарубежных социальных науках.
Рос. гос.гум. ... 1999.- ... Ф. ... ... ... этничности». Этнос и политика.
Хрестоматия. М; Изд-во «УРАО» 2000.- 190c.
27. М. Чешков. «О видении глобализирующегося ... и МО., № 6. ... ... ... ... Гл. ред. Т.Т. ... А;
КазГУ. 1998.- 396c.
29. Энтони Д. Смит. «Образование наций». Этнос и политика. Хрестоматия. М,
Изд-во «УРАО», 2000.- 401c.
30. В.В. ... ... ... в зарубежных социальных науках.
Рос. гос. гум. универ. 1999.- 120c
31. Дж. Коммарофф. «Национальность, ... ... ... в ... ХХ ... ... в полиэтничных государствах.
Мат. междунар. научно-практ. конф. М; Изд-во «Наука», 1994.- 250c.
32. Ю.А. ... ... ... человека в ХХ веке. Фактор
культуры. // ОНС. № 1. 2003.- ... Л. ... ... ... в постиндустриальной экономике. // МЭиМО. № 2.
1999.- 240c.
34. В.Г. Хорос. Актуальные проблемы ... // МЭ и МО. № 47 ... ... ... ... дамуының тұжырымдамасы. – Алматы:
ҚазӨМҒЗИ, 2002.– 209б.
36. Шилз Э. ... ... и его ... // ... ... массовая культура. – М.: Политиздат, 1985.– 399с.
37. Темирбеков С.Т. Национальная культура в контексте современной рыночной
цивилизации // ... ... ... ... ... ... ЮКГУ, 1998.– 327c.
38. Лебон Г. Психология народов и масс. – СПб, 1896.- 342с.
39. Алимжанова А.Ш. Эстетическая ... // ... ... 2006.-
38с.
40. Маклюэн М. Культурная коммуникация: срелства «горячие» и холодные»
культура // ... А.В. ... ... ... – М.: ... 399с.
41. Фелипе Перес Роке. Выступление на 59-й сессии ГА ООН. //Казахстанская
правда. – 2006.- № ... ... Э., ... Х. Создание новой цивилизации // Центральное Азия и
культура мира. – Бишкек. - № 1-2 (8-9). - 2000.– ... ... П. Дж. ... ... //Жас ... – 2006.- № 30.- ... Adorno T. Ohne ... // Кукаркин А.В. Буржуазная массовая
культура. – М.: ... 1985.– ... ... ... Век ложной веры. // ... А.В. ... ... – М.: ... 1985.– ... Монтень М. Опыты. – М.-Л.: Искусство, 1960. - Кн. 3.– 387с.
47. Бердяев Н. Судьба России: Опыты по ... ... и ... ... Философское общество СССР, 1990. - Репринтное ... ... ... ... ... Азия и ... мира. – Бишкек. - № 1-2 (8-9). - ... ... ... ... ... ... ... Алматы:
Қазақ энцикл., 1997.- 512c.
50. Ортега-и-Гассет Х. Человек и человечество // Избранные труды. – ... мир, 1997.– 704с.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоғам және мәдениет8 бет
Шырыш ағу феномені3 бет
Ақпараттық қоғам және жаһандану90 бет
Білім беру көпаспектілі феномен ретінде10 бет
Білім беру көпаспектілі феномен ретінде. Оқыту психологиясының негіздері6 бет
Билік - қоғамдық феномен22 бет
Билік саяси феномен ретінде3 бет
Жанама салықтардың қазіргі кездегі жағдайы мен олардың жаһандану жағдайындағы даму перспективалары85 бет
Жаңа пұтшылдық феномені72 бет
Жаһандану43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь