Қазақ халқының жоқшысы

Сейтқали Меңдешов – жиырмасыншы жылдардағы ірі саяси тұлғалардың бірі. Көзінің тірісінде-ақ «тұңғыш қазақ президенті қазақ жерінің жоқшысы» атанған С. Меңдешевтің туған халқына сіңірген еңбегін ешкім жоққа шығара алмайды.
С. Меңдешевтің жиырмасыншы жылдардағы қоғамдық саяси өмірі туралы айтпастан бұрын оның Бөкей Ордасындағы ағартушылық қызметіне, 1916 жылғы ұлтөазаттық көтеріліс басшылық жасағанына, кейін кеңес өкіметін орнатудағы еңбегін тоқталып кеткеніміз жөн.
Ол Бөкей ордасының Қамыссамар көлінің жағасындағы шағын ауылда 1882 жылы дүниеге келген. Оның өскен ауылының кәсіби балық аулау болатын. Өсе келе Сейітқали да осы кәсіппен шұғылданды. Тұрмыс пен тіршіліктің арқауы болған балық аулау байлығы Сейітқалиды өзен-көлдің сырына тереңірек үңілуге, оны молырақ білуге ынтызар етті. Бірақ тағдыр Сейітқалиды балықшылықтан аулаққа алып кетті. Бұған туған ауылы мен іргелес болып, орысша қазақша оқытатын мектептің болуы себеп еді.
Сейітқали қазанда оқыған кезінде тек қана білім қумай, прогрессшіл бағыттағы оқытушылармен де танысып, байланыс жасап саяси жағынан да білімін толықтырып, дүниеге көзқарасын қалыптастыра бастайды.
1905 ж бірінші орыс революциясы жас мұғалім Меңдешевке үлкен ісер етеді. Ол жергілікті жерде азын-аулақ сезімі бар адамдардың басын қосып, жасырын ұйымдар құрады. Саяси үгіт жұмыстарын жүргізеді.
        
        Қазақ халқының жоқшысы
Сейтқали Меңдешов – жиырмасыншы жылдардағы ірі саяси тұлғалардың бірі.
Көзінің тірісінде-ақ «тұңғыш қазақ ... ... ... ... С. Меңдешевтің туған халқына сіңірген еңбегін ешкім жоққа шығара
алмайды.
С. Меңдешевтің жиырмасыншы жылдардағы ... ... ... туралы
айтпастан бұрын оның Бөкей Ордасындағы ағартушылық қызметіне, 1916 жылғы
ұлтөазаттық көтеріліс басшылық жасағанына, ... ... ... ... тоқталып кеткеніміз жөн.
Ол Бөкей ордасының Қамыссамар көлінің ... ... ... 1882 ... ... Оның өскен ауылының кәсіби балық аулау болатын. Өсе келе
Сейітқали да осы кәсіппен шұғылданды. Тұрмыс пен ... ... ... ... ... ... ... сырына тереңірек үңілуге, оны
молырақ ... ... ... ... ... ... балықшылықтан аулаққа
алып кетті. Бұған туған ауылы мен іргелес болып, орысша қазақша оқытатын
мектептің ... ... ... ... ... ... тек қана ... қумай, прогрессшіл
бағыттағы оқытушылармен де танысып, байланыс жасап саяси жағынан да білімін
толықтырып, дүниеге көзқарасын қалыптастыра бастайды.
1905 ж ... орыс ... жас ... Меңдешевке үлкен ісер етеді.
Ол жергілікті жерде азын-аулақ сезімі бар адамдардың басын қосып, жасырын
ұйымдар құрады. Саяси үгіт ... ... ... ... ... ... ... жасырын
кәсіпшілік одағын ұйымдастырады. Оны ... бірі ... ... ... өткен сайын Сейітқали саяси жұмыста шыңдала түсті.
Оның бұл ... ... ... ... ... ... әсер
етті.
Ол 1913 жылы Петербургте болған бүкіл Ресейлік халық ағарту ісіне Бөкей
Ордасынан делегат болып қатынасты. Бөкей ... ... ... ... ... жайы жөнінде баяндама жасады. Қазақ балаларының ... ... ... оған ... ... отырғанын мәлімдейді. Бұл сапарында
Петербургтың саяси ақуалымен кеңірек танысып ... ... ... 1916 ... ... ... ол ... қарай алмай,
Бөкей Ордасындағы ұлт-азаттық көтеріліске белсене қатысты. Бұған осы оқиға
болар ... ... ... рет ... қайтуы, онан тағы да үлкен саяси
нәрмен оралуы себеп болды.
Сейітқали Меңдешевтың Петербургке бұл ... ... мына ... ... ... ... жер бөлу ... Бөкей Ордасының бір топ қазақтары наразы еді. Осыған орай
арыз бен сол ... ... екі ...... Ыбрагимов пен
Ғұбайдолла Ахметовты Петербургке жіберуді ұйғарды. Ал, ол екеуі ... ... жол ... ... және ... ... ... болуын қалайды. Сейітқали олардың өтінішін қабыл алады.
Петербургте болған кезінді Сейітқали бірінші дүние жүзілік соғыстың
барысы, ... ... ... озық ойлы ... ... ... ... Меңдешев Петербургтен ауылға шілде айының басында оралады. Ауылда 19
бен 32 жас ... ... ... ... ... қарсы толқу,
назарлық барын естиді. Мобилизацияға жергілікті ... ... ... ... кіріскен. Бұлар патша жарлығына ... сол ... атып ... ... тәртіп береді. Қара жұмысқа
адм бермеуге жергілікті адамдар, ... ... ... ... қуыа ... Ауыл ... қолдарына қару алып, атқа міне
бастайды. Петербургтегі саяси толқулардың ... ... ... ... ... ... біріктіруді, оларды қаруландыруды ойлайды.
Осы мақсатпен ол Жаңақалаға келген бойдақ өзімен пікірлес ... ... пен ... Залиевті және басқаларды шақырып ақылдасады.
Жергілікті би-болыстар да қарап жатпайды. Олар патшаның жарлығын екі
етпей орындауға ... ... ... ... ... провителі Нұрым
Қарабаев Астраханнан шыққан патша уәкілі Аракчеевтің келуімен ... ... ... шақырады. Бұған ауылдың кейбір беделді
азаматтарын да қатыстырады. ... ... ... ... ... патша армиясына көмек беру еді. Олардың бұл жоспарын қазақтар
жүзегег ... күш ... ... ... ... Сейітқали
Меңдешев де болды. Ол осы ... ... ... мал ... қара ... алу әділетке жатпайды. Егер біздің жігіттерді
алатын болса, ол үшін әуелі қазақ жігіттерін оқытып, ... ашу ... ... Чиновник Аракчеев терісіне симай қатты ашу шақырады: «Өшір үніңді,
Саған кім үйретті? ... ... ... ... ... туралы сенен
ешкімде ақыл сұраған жоқ. Мынау айтып тұрғаның патша ағзамға ... ... ... үшін ұлы ... ... ... ... деп жекіреді.
Бұл сөзді естігенде 80 жастағы Тастанбек Желдібаев деген ақсақал орнынан
ұшып түрегелді. Ол осы ... ... әрі ... қақ жарған турашыл
ақсақалы болатын. Қақ алдында өршіге алқынып дөрекілік көрсеткен ... ... ... оны бұрып алатын қырандай қатты ... ... өз ... аяғын: - Патшаңа сәлем айт, біз ... ... ... ... да, ол ... ақша ... болсын, - деп
бітіреді. Сонымен жиналғандар қара ... адам ... ... ... ... уәкілімен былайша сөзге келу жүз шайысудың
арты шатаққа тірелетінін Сейітқали Меңдешев бастаған топ анық ... күні ол ... ... ... ... ... басшылық
ететін орталықтар ұйымдастыру жөнінде кеңеседі. Осы мақсатпен көп адамдар
ауылға аттанады.
Көтерілісшілер қатарының ұлғаюына ... ... ... қосымша отряд алдырады. 22 шілде күні Жаңақалаға Ордадан Яков
Крицкий ... ... ... С. ... ... ... алу жөніндегі құжатымен таныстырады. Тұтқынға алынған алты адамның
ішінде С. ... Т. ... Н. ... және ... көзінің
қырында жүрген Сүндетқали Нұрсарин де бар. ... ... тағы да бір ... ... ... ... ... Астрахань түрмесінде Сейітқали
1916 жылдың жклтоқсанына дейін отырады.
С. Меңдешев түрмеден келген соң ... ... ... ... Бұл жөнінде Куйбышев облысының Глушица ... ... ... ... адам бар ... «Мен оның ... болып бардым. Талоковкада
бір орыстың үйіне түскен. ... ... ... ... ... Мұхамбетрахым Қарабаев біз отырған үйге іздеп келді. Амандасып
болған соң:
Сенде де ... үйге ... – деді ... кісі ... бет ... – деді ... қазақ баласының бізде қазақ баласының тағдырын ойыншыққа
айналдырамыз деген серт ... па еді? ... ... айта алмай қалып:
Өкпең болса үйге жүр, сонда айтарсың, - деді.
Сейітқали орысты кесіп айтты. Кейін білдім, Меңдешев Толовкаға айту ... ... ... ... ... айту үшін ... Бірақ ол
бізден бұрын кетіп қалғандықтан, табыса алмадық». Кеңес үкіметі орнағанға
дейін қазақтардың сауатын ашуға, ... ... ... ... ... Сейітқали Меңдешев 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі кезінде
қыруар қоғамдық маңызы бар жұмыстар атқарды. Қолынан келгенше ... ... ... ... Бұл ... ... ... оннан бірі десек те болады.
Сейітқали Меңдешев Кеңес өкіметін орнатуға 1918 жылы 31 көкек күні ... 1-ші ... ... ... Орда ... ... мүшесі мен ағарту комиссары, ал 1919 жылы оның төрағасы ... ... 1919 жылы ... ... ұлы көсемдерімен
кездесіп, халқының тағдыры мен болашағы жөнінде тұңғыш сыр ... ... ... ... бірі ... ... оны ... большевиктермен
бірге Ильичтің өзі шақыртты. Көсем оларды қуана ... кең ... ... патшалық монархия кезінде «бұратана» деп аталған қазақ
халқының хал жағдайын сұрап көп жайға қаныға түскен. ... ... ... ... іске ... сала ... ... азаматтық бейнесі оның елді жайлаған аштықтың ... ... анық ... ... ... ... қатты күйзеліске
ұшыраған ел есін жиып үлгермей жатып табиғи апатқа, қуаңшылық пен жұтқа тап
болды. Сөйтіп Қазақстанда жалпы саны 2 ... ... адам ... ... ... ... жөнінде республикалық төтенше комиссияның
(ЧК помгол) ... ... ... ... ... ... үшін
күн-түн демей қайтпай күресті. Мұндай жанкешті әрекет етуді ол жергілікті
қызметкерлерден талап ете ... С. ... ... ... ... ұлт ... ... тартуғамекемелерде іс-қағаздарын қазақ
тілінде жүргізілуіне жете назар аударып, оға нұдайы қамқорлық жасады.
1925 жылдың сәуір айында болып өткен ... ... ... V съезінде
қазақ халқының тарихи атауын қалпына келтіріп, Қырғыз АССР-ін Қазақ АССР-і
деп атау туралы қаулы қабылданса, оған да ... өз ... қоса ... Меңдешев республикамыздағы жоғарғы билік органы – Қазақ АССР-і
Орталық Атқару Комитетінің төрағасы болып істеді. «Бас болу оңай , ... ... ел ... ... үлкен кемеңгерлікті қажет ететін ... ... ... ол біліктілік пен байсалдылық танытып білді,
халықпен қоян-қолтық араласып, олардың ... ... ... ... ... өз заманының көкірегі ояу алдыңғы зиялы азаматы еді. Оның
еңбектерінен қоғамдық ғылымдарды, оның ішінде еліміздің тарихына көп ... ... ... Ол қазақ халқының тарихы әлі дұрыс жазылмай
келді, сондықтан бұл салада ... ... ... күтіп тұр, тарих
біреулерге ұнауы-ұнамауы да мүмкін, бірақ ол шынайы жазылуы керек, мұның
мәнін тек ... ... ғана ... ... ... ұстанған азамат. Архив
деректерін, баспасөз туындыларын, замандастарының естеліктерін ... ... бай ... адам ... ... оның өз халқы
алдында ары таза екендігіне ешбір шүбә келтірмейді. «Сейітқали принципті
мәселеде ... ... өз ... ... ... - ... Сәбит
Мұқанов. Адал жандарға «ажал оғын сепкен арсыз қолдар» 1937 жылы ... ... де ... ... елге ... ... ... есімін
тарих бетінен мүлдем өшіріп тастаған еді. Тек 1957 жылы ғана ... ... ... ... толық ақталып, партиялылығы қалпына
келтірілді. Академик Жұмалиев ол туралы көлемді естелік жазып, ... ... ... ... ... жан» ... академик- жазушы Сәбит
Мұқанов «Соғыс коммунизмі» аталатын ауыр жылдардың ұдайы бес бес жыл ... ... ... ... ... ол республиканы қиындықтан алып
шығуға, экономикасын, мәдениетін көтеруге көп еңбек сіңірді.
Республикамыздың шаңырағын көтерісіп, оның жер мен ұлы тілінің ... ... ... ... ... сіңірген. С. Меңдешев есімі атаусыз қалып
жатса - өзімізге сын. Туған халқына ... ... ... ... есімін әрдайым ардақ тұтқанымыз абзал.
Бүгін заманымыз асылдарын қайта тапқан шақта ірі ... және ... ... ... С. Меңдешевті жаңа қырынан тануға мол ... ... жері ... ... ... ... білейік, қадір тұтайық.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш зиялылары15 бет
Қазақ батырлары: Исатай, Махамбет27 бет
Қазақстандағы этносаралық келісімнің құрылымдары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь