Сыртқы қарыздарды өтеуге байланысты мемлекеттердің қызметін құқықтық реттеу (Қазақстан мен бұрынғы КСРО мемлекеттерінің мысалында)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ СЫРТҚЫ ҚАРЫЗДЫ ӨТЕУГЕ БАЙЛАНЫСТЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕЛІК ҚЫРЛАРЫ

1.1 Сыртқы қарызды өтеудің теориялық және тәжірибелік қырлары ... ..6

1.2 Сыртқы қарызды басқару мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17


ІІ СЫРТҚЫ ҚАРЫЗДЫ ӨТЕУГЕ БАЙЛАНЫСТЫ МЕМЛЕКЕТ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ

2.1 Бұрынғы КСРО.ның сыртқы қарызының құқықсабақтастығы ... ... .26

2.2 Қазақстан Республикасының сыртқы борышына (қарызына) жалпы экономикалық сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі таңда мемлекеттердің сыртқы қарыз мәселесі жаһандық сипаттағы мәселеге айналып отыр. Жалпы алғанда, өндірістік тұрғыдан дамыған мемлекеттердің алдында дүниежүзінің 140-тан астам мемлекеті қарыз екендігі туралы мәлімет бар. Халықаралық қайта құру және даму банкінің ақпаратына сәйкес, бұл мемлекеттердің қарызы 2004 жылы 2 трлн. АҚШ долларынан асқан, оның 89% дамушы елдерге тиесілі болса, 11% бұрынғы социалистік мемлекеттерге тиесілі [1, 145 б.].
Мемлекеттің сыртқы қарызына қызмет көрсету мәселесі – елдегі макроэкономикалық тұрақтылықтың шешуші факторларының бірі екендігін экономистер мен заңгерлер жақсы біледі. Сыртқы қарызды шешу сипатына қарай сол бір немесе өзге мемлекеттің бюджеттік әрекетқабілеттілігі, оның валюталық резервтерінің жай-күйі, соған орай ұлттық валютасының тұрақтылығы, инвестициялық хал-ахуалы, бір сөзбен айтқанда, экономикалық қауіпсіздігі тікелей байланысты.
Экономикалық қайта құрулар мен белгілі бір реформалар жүзеге асырғанда дүниежүзінің барлық дерлік мемлекеттері қаржыландырудың сыртқы қайнар көздеріне жүгінеді. Шетелдік несиелерді, заемдарды және көмекті оңтайлы пайдалану экономикалық өсімді жеделдетуге, елдің әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешуге септігін тигізеді. Алайда сыртқы қаржылық ресурстарды тарту мен пайдалану жөніндегі біртұтас мемлекеттік саясаттың жоқтығы сыртқы қарыздың көбеюіне алып келеді және ол, өз кезегінде, экономикалық дамуды тежейтін елеулі кедергіге айналуы мүмкін.
Халықаралық тәжірибе байыпты қарыз алу саясатын жүргізу және мемлекеттік сектордың қарызын басқару және жеке сектордың сыртқы қарызын реттеу саласында мемлекеттің әлеуетін нығайту үшін қажетті шараларды уақтылы қабылдау елдің макроэкономикалық тұрақтылығының жоғары деңгейін қамтамасыз ету үшін ең маңызды фактор болып табылатындығын куәландырады. Әлемдік тәжірибеде, әдетте, көптеген елдердің сыртқы және ішкі нарықтарда өз қарыз алу стратегиялары және борышты басқару саласындағы әлеуетін нығайту жөніндегі жоспарлары бар. Бұл қажеттіліктер капиталдың ішкі нарығын дамыту дәрежесімен, валюта режимінің ерекшеліктерімен, макроэкономикалық саясаттың және нормативтік реттеу шараларының сапасымен, реформаларды әзірлеу және жүзеге асыру саласында ұйымдастыру-құқықтық әлеуетпен, елдің кредитке қабілеттілігімен және оның борышты басқару саласындағы мақсаттарымен айқындалады.
Біздің мемлекетіміздегі, дүниежүзіндегі соңғы экономикалық және қаржылық жағдай мемлекеттің сыртқы қарызы туралы мәселені бірінші кезекте шешуді қажет ететін мәселелер қатарына шығарды. Бұл орайда сыртқы қарызды өтеуге байланысты мемлекеттердің қызметі құқықтық реттеусіз жүзеге аса алмайтыны анық. Жоғарыда айтылғандардың негізінде бұл мәселе бүгінгі таңда өзекті тақарыптардың біріне айналғанына ешкім күмән келтіре алмайды деп ойлаймыз.
1. Международная экономика: учеб. пособие / Т.Н.Гоголева, В.Г.Ключищева, Ю.И.Хаустов. – М.:КНОРУС, 2005 г. – 304 с.
2. Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 желтоқсандағы «Бюджет кодексі» // «Заң» ақпараттық-құқықтық жүйесі.
3. Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 29 желтоқсандағы №234 Жарлығымен мақұлданған «Мемлекеттік және жалпы сыртқы борышты басқару жөніндегi тұжырымдама» // «Заң» ақпараттық-құқықтық жүйесі.
4. Нугербеков С. Валовый внешний долг и международные резервы // Евразийское сообщество, №2, 2009 г. – 9-15 с.
5. Амринов А. Проблемы управления государственным долгом в Казахстане // Қаржы-қаражат – Финансы Казахстана, №2, 2003 г. – С.45-53.
6. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая ситема Казахстана: становление и развитие. – Астана: Изд.КазУЭФиМТ, 2008 г. – 226 с.
7. Шарипов Т. Эффективность стратегии правительственного внешнего заимствования // Вестник Семипалатинского Государственного Университета им.Шакарима. №2, 2002 г. – С.54-62.
8. Платежный баланс, международная инвестиционная позиция и внешний долг Республики Казахстан // Платежный баланс. №1, 2005 г. – С.3-91.
9. Мақыш С. Мемлекетіміздің сыртқы борышы және оның салдары қандай болмақ? //Ақиқат, №5, 2008 ж. – 9-18 беттер.
10. Есентугелов А. Экономика независимого Казахстана: история рыночных реформ. – Алматы: ЦИМЭК, 2007 г. – 223 с.
11. Шохин С., Махмутова Э. Долговая политика и использование иностранных инвестиций // Финансы. №7, 2003 г. – С.15-22.
12. Окшантаева Н.Б. Международные финансовые организации в РК: кредиты или время внешнего долга // Саясат. №8-9, 2000 г. – С.70-73.
13. Кулекеев Ж.А. и др. Экономический рост и расходы государства. – Астана: Изд. Акад. госслужбы при Президенте РК, 2004 г. – 189 с.
14. Шохин А. Как не попасть в долговую «петлю»: внешний долг СССР // Вопросы экономики. №5, 1997 г. – С.4-18.
15. Экономическая энциклопедия. – М.: Экономика, 1999. – 750 с.
16. «Мемлекеттік меншіктер, мемлекеттік мўраєаттар жјне мемлекеттік ќарыздар тўрєысындаєы мемлекеттердіѕ ќўќыќсабаќтастыєы туралы» 1983 жылєы Вена конвенциясы.
17. Залевский В.Г. Конверсии государственных долговых обязательств: историко-правовой анализ // Законодательство, №1, 2004 г. – С. 63-68.
18. Попкова Н.А. Управление государственным долгом: проблемы и возможности // Финансы, №1, 2010 г. – 49-52 с.
19. Цыбуков В.В. Кто платит по долгам СССР // Международная жизнь, №10, 1994 г. – С. 103-109.
20. Кремнев П.П. Правопреемство государственной собственности и внешнего долга бывшего Союза ССР // Вестник Московского Университета, №1, 2007 г. – С. 51-71.
21. Цыбуков В.В. Проблемы правопреемства в Содружестве Независимых Государств. – М., 1994 г. – 131 с.
22. Якушева Е.Е. Ответственность Российской Федерации по своим внешним долговым обязательствам //Современное право, №1, 2007 г. – С.5-7.
23. Покачалова Е.В. Правовые проблемы государственного долга в условиях дефицита и профицита бюджета // Современное право, №10, 2005 г. – С.11-21.
24. Постановление Правительства РФ «О подписании с государствами-республиками бывшего СССР соглашений об урегулировании вопросов правопреемства в отношении внешнего государственного долга и активов Союза ССР» от 17 мая 1993 г. // Дипломатический вестник, №11-12, 1993 г. – С. 5-6.
25. Родионов Д. Основные этапы формирования и причины роста внешнего корпоративного долга компаний с государственным участием // Международная экономика. №2, 2007 г. – С. 28-34.
26. Қазақстан Республикасы статистика агенттігінің ресми сайты: www.stat.gov.kz
        
        Сыртқы қарыздарды өтеуге байланысты мемлекеттердің қызметін құқықтық реттеу
(Қазақстан мен бұрынғы КСРО мемлекеттерінің мысалында)
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................3
І МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ... ... ... БАЙЛАНЫСТЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕЛІК ҚЫРЛАРЫ
1.1 Сыртқы қарызды өтеудің теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... БАЙЛАНЫСТЫ МЕМЛЕКЕТ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
1. Бұрынғы КСРО-ның сыртқы қарызының құқықсабақтастығы.........26
2. Қазақстан Республикасының сыртқы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің сыртқы қарыз
мәселесі жаһандық сипаттағы мәселеге ... ... ... ... ... ... ... алдында дүниежүзінің 140-тан
астам мемлекеті қарыз екендігі туралы мәлімет бар. Халықаралық қайта ... даму ... ... ... бұл ... ... 2004 жылы 2
трлн. АҚШ долларынан асқан, оның 89% ... ... ... болса, 11%
бұрынғы социалистік мемлекеттерге тиесілі [1, 145 б.].
Мемлекеттің сыртқы қарызына қызмет көрсету ...... ... ... ... бірі ... мен ... жақсы біледі. Сыртқы қарызды шешу сипатына қарай
сол бір немесе өзге мемлекеттің бюджеттік ... ... ... ... соған орай ұлттық ... ... ... бір ... ... ... тікелей байланысты.
Экономикалық қайта құрулар мен ... бір ... ... ... барлық дерлік мемлекеттері қаржыландырудың сыртқы
қайнар көздеріне жүгінеді. Шетелдік несиелерді, заемдарды және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық мәселелерін шешуге септігін тигізеді. Алайда ... ... ... мен пайдалану жөніндегі біртұтас мемлекеттік саясаттың
жоқтығы сыртқы қарыздың ... алып ... және ол, өз ... ... тежейтін елеулі кедергіге айналуы мүмкін.
Халықаралық тәжірибе байыпты қарыз алу саясатын ... ... ... қарызын басқару және жеке сектордың сыртқы қарызын
реттеу саласында ... ... ... үшін ... ... қабылдау елдің макроэкономикалық тұрақтылығының жоғары деңгейін
қамтамасыз ету үшін ең ... ... ... ... ... ... әдетте, көптеген елдердің сыртқы және ішкі нарықтарда
өз қарыз алу стратегиялары және ... ... ... ... ... ... бар. Бұл ... капиталдың ішкі нарығын
дамыту дәрежесімен, валюта режимінің ерекшеліктерімен, макроэкономикалық
саясаттың және нормативтік реттеу ... ... ... және жүзеге асыру саласында ұйымдастыру-құқықтық әлеуетпен, елдің
кредитке қабілеттілігімен және оның ... ... ... ... мемлекетіміздегі, дүниежүзіндегі соңғы экономикалық және
қаржылық жағдай мемлекеттің сыртқы қарызы туралы ... ... ... ... ... ... қатарына шығарды. Бұл орайда сыртқы қарызды
өтеуге байланысты ... ... ... ... ... аса
алмайтыны анық. Жоғарыда айтылғандардың негізінде бұл мәселе бүгінгі таңда
өзекті тақарыптардың біріне айналғанына ешкім ... ... ... ... ... сыртқы қарыздарды өтеуге байланысты мемлекеттердің
қызметін құқықтық реттеудің жай-күйін талдау және соған орай ... ... ... ... ... қол ... үшін төмендегідей
міндеттерді шешу белгіленді:
- сыртқы ... ... ... және ... ... талдау;
- сыртқы қарызды басқару мәселесін талдау;
- сұрынғы КСРО-ның сыртқы қарызының құқықсабақтастығын талдау;
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... объектісі болып сыртқы ... ... ... қызметін құқықтық реттеу аясындағы мемлекеттердің
ынтымақтастығы табылады.
Жұмыстың пәні – ... ... ... қатысты нормативтік-құқықтық
актілер табылады.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Біз ... ... ... ... тақырыпқа қатысты шетелдік, әсіресе ресейлік, және ... ... бар. Ол ... ... ... ... қарызды
өтеудің экономикалық қырларына арналған. Сыртқы қарызды ... ... ... ... ... ... заңгер-ғалымдардың
еңбектерің жоқтың қасы. Дегенмен де, халықаралық экономикалық құқықтың
жекелеген ... ... ... ... ... құқық мамандары
ретінде мына авторларды атауға болады: С.Ж.Айдарбаев, ... ... ... ... және т.б.
бар.
Жұмыстың тәжірибелік маңызы. Зерттеу барысында ... ... ... ... мен ... ... құқық, соның
ішінде халықаралық экономикалық құқық саласындағы мамандар ... ие ... деп ... ... ... бұл ... ... аталған
мамандықтар бойынша жоғары оқу орындарында білім беру ... ... ... ... ... мемлекеттік сыртқы қарызды басқарудың тиімді жүйесін құру
мақсатында ... ... ... ... жұмыс істеу
жөніндегі бірыңғай саясаты қалыптастырылуға тиіс, оның ... ... ... қаражатын беру шарттарына және
қалыптасқан жұмыс тәжірибесіне (республикада ... іске ... ... ... ... және ... халықаралық қоғамдастық мойындаған әрбір халықаралық
қаржы ... ... ... ... анықталады.
Мемлекеттің халықаралық қаржы ұйымдарымен ... ... ... орта ... фискалдық саясат құрамында борышты басқару
стратегиясында көрініс ... ... ... ... ... ... ... негізі мен жүйесі
қалыптаспаған. Ол ішкі қарызды және ... ... ... ... құралуға тиіс. Қолданыстағы заңнамада қарызды басқару
мәселелері жеткілікті түрде реттелмеген, қарызды басқаруды толық
көлемде ... ... ... ... ... құқықтық актілері бар. Ішкі және сыртқы қарызды
басқаруға жауапты мемлекеттік органдар ... ... ... жүйесі қалыптаспаған. Қарызды басқарудың қолданыстағы
тетігін талдай келе, ақша-несие, салықтық-бюджеттік саясатпен өзара
тығыз байланыста болатын қарызды басқарудың біртұтас ... ... ... елімізде сыртқы қарыздарды тартуға шектеу қоятын бірде бір
нормативтік актінің болмауы, қарыз алушылардың ... шек ... ... ... Бұл ... ... ... қарыздарына қатысты алсақ, тек қана банктердің
сыртқы ... ... ... капиталына қатысты таяу уақыттан
бастап енгізілсе, ал ... ... ... ... ... десе ... Шын ... бүгінгі сыртқы қарыздардың
жартысына жуық ... осы ... ... келетінін естен шығармау қажет.
- Мемлекеттің қарыз алу тетігі қаржылық ресурстарды қалыптастыру және
пайдалану процедураларымен тығыз байланыста болу ... ... кез ... ... ... алу саясатын ақша-несие
саясатымен, сондай-ақ, салықтық-бюджеттік ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... және пайдаланумен өзара тығыз
байланысты қарызды басқару ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттеріне
сәйкес келетін ғылыми әдістер ... ... ... ... ... ... оларсыз құқықтық зерттеулер жүргізу мүмкін болмайтын
бірқатар ұстанымдар анықтады. Жұмыстың әдістемелік негізі жалпы алғанда
жүйелі, ... және ... ... ... ... мен мазмұны оның мақсат-міндеттерімен анықталған.
Дипло жұмысы кіріспеден, негізгі бөлім мен қорытындыдан және пайдаланылған
әдебиеттер ... ... ... негізгі бөлімі құрылымдық және
мазмұндық тұрғыдан екі тарауға бөлінген. Олар, өз кезегінде, ... ... ... 53 бет.
І МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ҚЫРЛАРЫ
1.1 Сыртқы қарызды өтеудің теориялық және тәжірибелік қырлары.
Нарық жағдайында кез келген мемлекет немесе ... ... ... ... ... ... субъект мемлекет ішінен немесе сыртқы
нарықтан қарыз ... ... ... шаруашылық етуші субъектімен
тартылған несиелер ... ... ... ... және ... ... ... асыруға пайдаланылады. Сол
арқылы қаржылық ресурстарды толықтырады және олардың ... ... ... ... ... ... мен қарыз үшін үстеме пайыз төлеу
керек және белгілі бір уақыттан кейін оны қайтару ... Бұл ... ... ресурстарының азаюына алып келу мүмкін. Қарызға алынатын
қаржының көлемін оларды қарызға алу ... ... ... ... ... ... ... пайдалану және оны қайтару шарттары
мемлекеттің қаржылық ... ... ... маңызды болып табылады.
Мемлекеттің қарыз алу тетігі қаржылық ресурстарды қалыптастыру ... ... ... ... болу керек. Осыған байланысты
кез ... ... ... алу ... ... ... ... салықтық-бюджеттік саясатпен толықтай байланыстырып жүргізген орынды.
Ол үшін мемлекетте қаржылық ресурстарды қалыптастырумен және ... ... ... ... ... ... құрылуға тиіс.
Қарызды басқару жүйесін құру «қарыз», ... ... ... ... ... ... оның нақты
құрылымдық элементтерін бөле отырып, ондай жүйені ... ... ... ... етеді.
Экономикалық зерттеулерде, ғылыми құқықтық монографияларда қарызды
басқару мәселесінің теориялық ... ... ... ... бөлінбеген.
Республикада мемлекеттің сыртқы қарызын басқару мәселелеріне арналған
ғылыми ... ... ... құқықтық актілерде негізінен мемлекеттік қарызды және
мемлекет кепілдік берген қарызды басқару ... ... ... қазіргі таңда сыртқы қарыз алу мен мемлекет қатысатын ұйымның қарызын
басқару жөніндегі кешенді мемлекеттік саясат пен оның ... ... ... ... ... қарызы – бұл белгілі бір мерзімге
алынған және жеке және заңды тұлғалармен, ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімге қатысты қарыздық
міндеттемелері.
Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 ... ... ... ... төмендегідей анықтамасы берілген, мемлекеттік қарыз –
қарыз алушы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... немесе жергілікті атқарушы органдар болатын қарыз қатынастары
деп белгіленген [2, 3 б.]. Осы анықтамаға сәйкес мемлекетітк ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, қазақстандық
заңнамада мемлекеттік емес қарыз ... ... ... Атап ... емес ... – бұл Қазақстан Республикасының Үкіметін, Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкін және жергілікті ... ... ... ... ... ... алушы болатын қарыз
қатынастары.
Өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... есепте банктік сектордың сыртқы қарыздарын, фирмааралық қарыз бен
басқа да ... ... ... ... ... ... қарызы қарастырылады. Бұл елдің қарызын, әсіресе мемлекет
қатысатын ұлттық компаниялар мен ... ... ... ... басқару бойынша кешенді талдау жүргізуде белгілі бір қиындықтар
тудырады.
Әлемдік тәжірибені талдау көрсеткендей, мемлекеттің қарызын басқарудың
нақты ... ... ... ... ... ... қарызды басқарудың өзіндік жүйелерін өздерінің ұлттық
экономикалық ерекшеліктеріне ... ... ... ... Жаңа ... ... Ұлыбританияда және т.б. мемлекеттік
қарызды басқару бойынша арнайы қызметтер құрылып, жұмыс істейді ... ... ... ... басқару функциялары бірнеше мекемелер
арасында бөлінген.
Көптеген мемлекеттерде, ... ... ... ... қарыз алу саясаты бағалы қағаздардың ішкі нарығының тиімді
жұмысын дамытуға және ... ... атап ... жөн. ... мемлекеттік бағалы қағаздар нарығын дамыту мемлекеттік қарызды
басқарудың маңызды мақсаты болып ... ... бұл ... ... төмен деңгейіне орай ішкі қаржылық нарық үшін бағдар болып
табылады және ... ... ... жүргізілетін бағалы қағаздардың ішкі
нарығының сегменті ретінде шығады.
Үкіметтік қарыз алу капиталдың сыртқы нарықтарында жүзеге асырылатын
басқа бір ... де бар. ... ... ... ... ... жағдайында мемлекет тарапынан қаржылық институттар үшін
бәсекелестік ... ... ... ішкі қор ... ... ... рөлі ... мемлекеттердің қарызын басқару тетігі екі элементтен құралуға
тиіс: ішкі қарызды басқару және мемлекеттің ... ... ... ... толық өзара байланысы, біздің ойымызша, ақша-несие және
салықтық-бюджеттік саясатпен өзара байланыста ... ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттік және жалпы сыртқы борышты басқару жөніндегі
тұжырымдама» ... ... Онда ... ... жалпы сыртқы
қарызын басқару мәселелері қарастырылған [3, 1 б.].
Мемлекеттік және мемлекет ... ... ... алу және ... ... ... жалпы ережелер Қазақстан Республикасының 2008
жылғы 4 желтоқсанда қабылданған Бюджет кодексінде белгіленген. Оған дейін
мемлекеттік ... алуы және ... ... ... ... ... етілген мемлекеттік емес қарыз алуы
процесінде, сондай-ақ мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген ... ... ... ... ... ... бір ... акт ретінде «Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарыз алу
мен борыш туралы» 1999 жылғы 2 ... N 464-I ... ... ... еді. Бірақ, 2008 жылғы 4 желтоқсанда жаңа Бюджет кодексінің
қабылдануына байлансты ... заң өз ... ... ... кодексінде белгіленген мемлекеттік қарызды реттеудің
құқықтық ... ... ... ол ... ... ... және ... атқарушы органдардың
қарыз алуы, мемлекет кепілдік берген қарыз алу ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қарыз алуы ... ... ... ... ... Республикасының Заңына
сәйкес жүзеге ... ... ... Үкіметінің, жергілікті
атқарушы органдардың және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қарыз алуы
мемлекеттік қарыз алу болып табылады.
Мемлекеттік емес қарыз ... ... ... ... ... ... кез келген валютада және кез келген нысанда ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Мемлекеттік емес қарыздарды заңды тұлғалар мемлекеттік кепілдікпен
және мемлекет ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға мемлекеттік емес қарыз алуды жүзеге асыруға тыйым
салынады.
Мемлекеттік қарыздар ... ... ... ... 1) ... ... қарыздары; 2) Қазақстан Республикасы ... ... 3) ... ... ... ... ... капиталының нарықтарына қарай ... ... ... сыртқы қарыздар; 2) мемлекеттік ішкі қарыздар болып бөлінеді.
Қарыз алу нысаны бойынша ... ... 1) ... ... ... шығару; 2) қарыз шарттарын ... ... ... ... ... ... мерзімі бойынша: 1) 1
жылға дейінгі айналыс ... ... ... 2) 1 ... 5 жылға
дейінгі айналыс мерзімімен орта мерзімді; 3) 5 ... ... ... ұзақ ... ... ... эмиссиялық бағалы қағаздар шығару мақсаттары бойынша:1)
бюджет тапшылығын ... ... ... 2) борыштық
құралдардың ішкі нарығын дамытуға жәрдемдесу ... ... ... ... ... ... ... және құжаттамалық
емес нысанда шығарылуы мүмкін. Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар
ұсынушыға арналып құжаттамалық ... ғана ... ... ... ... қағаздар нақты және дисконттық құны ... ... және ... ... ... шығарылуы мүмкін.
Өзара талаптарды ескермей, Қазақстан Республикасының заңнамалық
актілеріне сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Қазақстан ... ... ... немесе мәслихаттардың шешімдерімен жергілікті
атқарушы органдардың борышына жатқызылған алынған ... ... ... ... ... бір күнге, сондай-ақ борыштық
міндеттемелердің белгілі бір күнге сомасы мемлекеттік борыш болып табылады.
Мемлекеттік ... ішкі және ... ... ... ... Республикасы Yкіметінің, Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің және жергілікті ... ... ... ... ... мемлекеттік ішкі қарыздары мен басқа да борыштық
міндеттемелері бойынша мемлекеттік борышының құрамдас ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің және Қазақстан Республикасы Ұлттық
Банкінің Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... мен ... да борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік
борышының құрамдас бөлігі мемлекеттік сыртқы борыш болып ... ... ... ... ... қаражатымен
қамтамасыз етілетін үкіметтік борышты өтеу және оған қызмет көрсету жөнінде
міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... етілетін өзінің борышын өтеу және оған
қызмет көрсету жөнінде міндеттемелер атқарады. Қазақстан Республикасының
Үкіметі және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің және жергілікті
атқарушы органдардың ... ... ... ... ... және борышқа қызмет көрсету жөніндегі төлемдер толық мөлшерде
төленген кезде орындалды деп есептеледі.
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... ... және оған қызмет көрсету процесін ... ... және ... ... асыру арқылы тиісінше үкіметтік
борыштың және жергілікті ... ... ... мониторингін жүзеге
асырады.
Мемлекеттік және мемлекет кепілдік ... ... ... ... борышты және тәуекелдерді басқару:
1) алдағы жоспарлы кезеңге арналған мемлекеттік және мемлекет кепілдік
берген қарыз алу мен борыштың, ... ... ... борыштың жай-
күйі мен болжамын онда ... ... ... ... және ... ... ... өтеу мен қызмет көрсетудің көлемдері,
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... ... отырып, жыл сайынғы бағалауды қамтиды.
Алдағы жоспарлы кезеңге арналған мемлекеттік және ... ... ... алу мен борыштың, мемлекет кепілгерлігі бойынша борыштың ... ... жыл ... ... ... ... жоспарлау жөніндегі
орталық уәкілетті орган Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен бірлесіп,
бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның ... ... және ... ... ... борыштың, мемлекет кепілгерлігі
бойынша борыштың көлемдері мен құрылымының негізінде жүзеге ... № 263-ІV ҚР ... 2) ... өзгертілді (2010 жылғы 1
қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара) 2) ... ... ... уәкілетті органның Қазақстан Республикасының
Үкіметі бекіткен және ... ... ... ... ... ... ... лимитін, мемлекеттік кепілдіктер және мемлекет
кепілгерлігін беру лимиттерін және ... ... ... ... ... органдар борышының лимиттерін айқындауын;
3) бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті қаржы
жылына арналған республикалық бюджетте бекітілетін ... ... ... алу ... ... мен шарттарын, үкіметтік борышты
өтеу мен қызмет көрсету көлемдерін айқындауын;
2010.02.04. № 263-ІV ҚР ... 4) ... ... (2010 ... ... ... қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара) 4) бюджетті атқару
жөніндегі орталық уәкілетті органның Қазақстан ... ... ... мемлекеттік қарыздарды тіркеуін және есепке алуын және
мемлекеттің оның кепілдіктері мен кепілгерліктері ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік
борышты, мемлекет ... ... ... және ... ... ... алу, пайдалану, өтеу және қызмет ... ... ... оның кепілдіктері мен кепілгерліктері ... ... ... ... ... ... ... борыш құрылымын оңтайландыру және оған қызмет көрсету жөніндегі,
оның ішінде борышты мерзімінен ... ... ... ... қағаздар
нарығында мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды эмитенттің сатып алуы
мен сатуы, мемлекеттік және ... ... ... ... ... бойынша борышты қайта құрылымдау, борышты қайта ... және ... ... ... ... алу мен борыш, мемлекет
кепілгерлігі бойынша борыш және мемлекеттің ... ... ... ... ... ... іске асыруын;
6) мемлекеттік борыштың, мемлекет кепілдік берген борыштың, мемлекет
кепілгерліктері бойынша борыштың және ... ... ... басқару өзіне бюджетті атқару жөніндегі ... ... ... мен ... ... ... ... мен
талаптарды сақтау, құралдар мен нарықтарды әртараптандыру, ... ... ... (тәуекелдерді басқару мақсаттары үшін ... ... ... ... ... және басқа да
мәмілелер) қолдану әдістерін пайдаланып, оларды анықтауды, ... мен ... ... ... ... ... ... міндеттемелері мемлекеттік кепілдіктермен және кепілгерліктермен
қамтамасыз етілген заңды тұлғалардың борышын басқаруда уақтылы ден қою мен
қажетті шаралар ... ... ... мемлекет кепілдік берген борыштың, мемлекет
кепілгерліктері бойынша ... және ... ... ... басқару Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған тәртіппен
жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік борышының ағымдағы ... ... өтеу ... ... ақша сомасы, берілген мемлекеттік
кепілдіктер және мемлекет ... және ... ... ... ... ақша сомасы туралы мәліметтер ашық ... және олар ... ... ... ... ... ... ақпарат нысанында тоқсан сайын ресми жариялауына жатады [4,
10 б.].
Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарыз алуы:
1) республикалық ... ... ... ... ... құралдардың ішкі нарығын дамытуға жәрдемдесу мақсатында
жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... үшін қарыз алуды жүзеге асыра алады. 
2010.02.04. № 263-ІV ҚР Заңымен 1-тармақ өзгертілді (2010 ... ... ... ... ... ... ... қарыз алуы:
1) қарыз алудың мақсаттары мен қаржылық шегін белгілеу;2010.02.04. ... ҚР ... 2) ... ... (2010 жылғы 1 ... ... ... ... қарыз алудың басымдықтарын айқындау;
3) болжамды үкіметтік ... ... ... негізінде
жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар түрі
бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі ... ... ... ... орталық уәкілетті орган жүзеге асырады.
Бюджетті aтқару жөніндегі ... ... ... ... Үкіметінің мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарының эмитенті
болып табылады, ол осындай мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздардың әрбір
шығарылымының ... ... және ... ... 263-ІV ҚР ... 3-1-тармақпен толықтырылды (2010 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... қазынашылық
міндеттемелер түрінде мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар шығаруды
жүзеге ... ... ... ... алушы болып әрекет ететін
қарызға қатысты оны ұстаушының құқықтарын ... ... ... ... мемлекеттік қазынашылық міндеттеме болып табылады
[5, 46 б.].
2010.02.04. № 263-ІV ҚР ... ... ... (2010 жылғы 1
қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... айналымы, оларға қызмет көрсету және оларды өтеу Қазақстан
Республикасының Үкіметі белгілеген ... ... ... ... ішкі ... дамуына жәрдемдесу үшін үкіметтік
ішкі қарыз алу үкіметтік қарыз ... ... ... ... оған ... ... жұмсалатын шығындарды және тәуекелді ескере
отырып ... ... Бұл ... нарық конъюнктурасы өзгерген кезде
бюджетті атқару жөніндегі уәкілетті ... ... ... ... алуды
жүзеге асыра алмайтын жағдайларды қоспағанда, табыс ауытқымасын құруда қор
нарығына арналған тиісті бағдарды белгілеу үшін айналымда қажетті ... ... ... ... ... ... ... көлемі және
бюджеттің қалыптасқан іс жүзіндегі орындалуына ... ... ... деңгейде жүзеге асырылатын болады.
  Қазақстан ... ... ... қарыз алуы
республикалық бюджет туралы заңда белгіленген үкіметтік борыш лимитімен
және ... ... ... ... бағытталатын бюджет қаражаттары
көлемімен шектеледі.
  Қазақстан Республикасы Үкіметінің борышын ... және оған ... олар ... мемлекеттік бағалы қағаздарды ұйымдастырылған
бағалы қағаздар нарығында сатып алуды ... ... ... ... ... ... ... туралы заңда көзделген бюджет
қаражаттары есебінен Қазақстан ... ... ... арқылы
Қазақстан Республикасының Yкіметі белгілеген тәртіппен жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының қарыз алушы резиденті одан ... ... ... ... ... ... ... Үкіметінің
берешекті толық немесе ішінара өтеуге ... ... ... ... ... ... (үкіметтік, егеменді)
кепілдігі (мемлекеттік кепілдік) болып табылады.
Мемлекеттік кепілдіктер қарыз берушілерге Қазақстан ... ... ... мемлекеттік емес қарыздар бойынша
міндеттемелерін ... ... етуі ... ... ... Қазақстан Республикасының атынан мемлекеттік
кепілдіктер берудің ... ... ... ... Yкіметі ие
болады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің тапсыруы ... ... ... ... ... жөніндегі орталық уәкілетті орган
Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін шарттармен және ... ... ... ... бюджет туралы ... ... ... беріледі. Мемлекеттік кепілдіктер жергілікті
атқарушы органдардың қарыздарын қайтаруды қамтамасыз ету ... ... беру ... ... осы лимит
белгіленген тиісті қаржы жылының шегінде ғана ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің қаулылары
негізінде беріледі. Мемлекеттік кепілдіктер беру ... ... ... ... ... ... жұмсайтын бюджет қаражатын
қарыз алушының қайтаруы шарттарымен жүзеге асырылады [6, 162 б.].
2010.02.04. № 263-ІV ҚР Заңымен 3-тармақ ... (2010 ... 1 ... ... енгізілді) (бұр.ред.қара) Мемлекеттік емес қарыз бойынша
мемлекеттік кепілдік ... үшін ... ... ... ... ... ... капиталына мемлекеттің жүз пайыз қатысуы бар заңды
тұлғалар үшін мемлекеттік ... ... 0,2 ... ... ... да ... ... үшін мемлекеттік кепілдік сомасының екі проценті
мөлшерінде алдын ала біржолғы төлем ... ... ... беру мемлекеттік кепілдік беру туралы келісім мен
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... орындауға байланысты республикалық бюджеттен берілген
қаражаттарды қайтару ... ... ... ... растайтын құжаттар ресімделіп, тіркелгеннен ... ... ... атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган, сенім
білдірілген өкіл ... және ... ... ... қарызды алушы
арасындағы тараптардың мемлекеттік кепілдік беру, мемлекет ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, мемлекеттік
кепілдік бойынша міндеттемелер орындалған жағдайда бөлінген республикалық
бюджет қаражатын қайтару жөніндегі ... ... ... мемлекеттік кепілдік беру туралы келісім болып табылады.
Қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдік алуға үміткер заңды ... ... ... ... алушы ретінде әрекет еткенде, ... ... ... қызметті жүзеге асырушының Қазақстан Республикасының
резиденті болуы;
2) Қазақстан Республикасы ... ... ... тиісті
кезеңге арналған мемлекеттік кепілдікпен берілетін ... ... ... ... ... ұсынылып отырған инвестициялық
жобалардың тізбесіне енгізілген жобалардың іске асырылуын жүзеге асыруы;
2010.02.04. № 263-ІV ҚР ... 3) ... жаңа ... (2010 ... ... ... ... енгізілді) (бұр.ред.қара) 3) қаржы нарығын
және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... уәкілетті
органмен келісім бойынша бюджетті атқару жөніндегі ... ... ... ... ... ... ету талаптарын
қанағаттандыратын екінші деңгейдегі банк кепілдігінің не ... ... Банк ... ... ... бүкіл қолданылу мерзіміне бір
рет беріледі және негізгі ... ... ... ... ... ... (өсімақының, айыппұлдың) барлық
сомасын және ... ... ... ... алушы жүзеге асыратын өзге де
төлемдерді жабады. Сақтандыру шарты жоба бойынша қарыз ... ... ... ... ... ... ... орындауына
әкеп соқтыруы мүмкін тәуекелдерді сақтандыруды қамтамасыз етуге тиіс;
4) салалық уәкілетті органның оң қорытындысының болуы;
5) бюджетті ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органның оң
қорытындысының болуы;
7) бұрын алынған, ол ... ... ... ... мемлекет
кепілдік берген қарыздарды өтеу және оған ... ... ... ... кредиторлар алдындағы өзге де мерзімі ... ... ... ... ... жаппайтын қарыз тартылған жағдайда, ұсынылып
отырған инвестициялық жобаны қоса қаржыландыру жөніндегі міндеттемелердің
қамтамасыз етілуі;
9) ... ... ... ... қатысты кемінде 30
процентті ... ... ... ... ... төлеуге қабілетті болып табылуы, таратуға жатпауы, оның
мүлкіне тыйым ... оның ... ... ... ... сәйкес тоқтатыла тұрмауы тиіс. 
2010.02.04. № 263-ІV ҚР Заңымен 217-бап жаңа редакцияда (2010 ... ... ... ... ... ... беру үшін инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау
жөніндегі орталық уәкілетті орган жүзеге асырады. Мемлекеттік кепілдіктер
беру үшін инвестициялық жобалар ... ... ... ... түзетуге және оның экономикалық сараптамасына қойылатын
талаптарды мемлекеттік ... ... ... ... орган
белгілейді.Мемлекеттік кепілдіктер беру үшін инвестициялық жобалардың
экономикалық сараптамасын Қазақстан ... ... ... тұлға жүзеге асырады.»;
Мемлекеттік кепілдік бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган
мен қарыз беруші (облигациялар ұстаушылардың ... ... ... ... ... ... ... не мемлекеттік емес қарыз бойынша
кепілгердің міндеттемесін (кепілдік міндеттемесін) ... ... ... ... органның қабылдағаны туралы жазбаша хабарлау
нысанында беріледі [7, 59 ... емес ... ... бойынша кепілдік шарты ... ... ... ... орталық уәкілетті орган Қазақстан
Республикасының заңнамалық актілерінде ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік органдардың және ... ... өзге де ... мен ... ... заңдық күші болмайды. Әрбір инвестициялық жоба бойынша кепілдік
шартына, кепілдік ... ... ... ... міндеттемесі бойынша
авальға бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның бірінші
басшысы қол ... ... ... ... ... оған сәйкес мемлекеттік кепілдік берілетін Қазақстан Республикасы
Үкіметі қаулыларының деректемелері;
2) қарыз алушының атауы және тұрған жері;
3) қарыз алушының ... ... ... ... ... қарыз сомасы, берілетін мемлекеттік кепілдіктің
күші қолданылатын қарыз бойынша кепілдік берілетін басқа да ... ... ... ... ... ... ... (кепілдік міндеттемесіне) қол қойған лауазымды
адам көрсетіледі.
2009 ... ... ... ... ... ... ... қаражаты есебінен қаржыландыруға ұсынылатын инвестициялық
жобалардың тізбесін қар
Егер ... ... ... ... ... ... алушы
мемлекеттік кепілдікпен қамтамасыз етілген қарызды төлем мерзімі басталған
күні және республикалық бюджет туралы заңда көзделген ... ... ... ... ... ... ... берушінің талабы бойынша
мемлекеттік кепілдік төлем күні ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің орындалуына бағытталған
қаражаттарды қайтаруға, қарызды қайта құрылымдауға, борышкерді ... қою ... өтіп ... ... қаражатты қайтару бойынша
талаптарды тоқтатуға Бюджет кодексінің 191-196-баптары қолданылады.
Мемлекеттік кепілдік ... ... ... ... ... ... ставкасы бойынша мемлекеттік кепілдік ... ... ... ... ... республикалық бюджетке
қайтарылуға тиіс [8, 52 б.].
Қазақстан Республикасының Үкіметі қарыз шартының талаптарына ... ... ... келісімімен Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес банкрот деп танылған және ... ... ... ... үшін
республикалық бюджет туралы заңда көзделген қаржы ... ... ... ... мемлекет кепілдік берген қарызды мерзімінен бұрын
өтеуді жүзеге асыруға құқылы.
Мемлекет ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Үкіметі шешім қабылдаған жағдайда қарыз беруші мен қарыз
алушының ... ... ... асырылады.
Қарыз берушінің талабы бойынша мемлекет кепілдік берген ... ... ... ... ... ... кепілдікті Қазақстан
Республикасының Үкіметі растай алады немесе жаңасымен ауыстыра ... ... ... берілген қарыз сомасы бұрын берілген ... ... ... ... ... бола ... кепілдік берген қарыз бойынша қарыз алушыны ауыстыруға
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... ... жол беріледі. Мемлекет кепілдік берген қарыз
бойынша қарыз алушы ауыстырылған ... ... ... жөніндегі
орталық уәкілетті орган мемлекеттік кепілдікті Қазақстан Республикасы
Үкіметінің ... ... ... ... талабы бойынша жаңасымен
ауыстыра немесе растай алады. Бұл ретте ... ... ... ... ... мемлекеттік кепілдік бойынша қарыз сомасынан артық бола
алмайды.
Мемлекеттік кепілдік:
1) қарыз ... ... ... ... ... Үкіметі
кепілдік берген қарыз бойынша міндеттемелерді толық орындаған;
2) егер ... ... ... міндеттемесінде) өзгеше айтылмаса,
онда көрсетілген кепілдік мерзімі өткен;
3) қарыз ... және ... ... ... ... арнайы айтылған;
4) мемлекет кепілдік берген қарыз ... ... ... ... ... ... ауыстыру кезінде кепілдік жаңасына ауыстырылған
жағдайларда, өзінің қолданысын тоқтатады.
Мемлекет кепілдік ... ... ... ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік органдарға кредит беруге
пайдалануға тыйым ... ... ... ... ... ... бақылау
Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен жүзеге асырылады.
Мемлекеттік кепілдігі бар ... ... ... ... ... ... кепілдік берген қарыз бойынша алынған қаражаттарды
нысаналы пайдаланбағаны үшін және қарыз алушы қарыз ... ... ... ... ... ... бойынша
міндеттемелерді орындауға бөлінген қаражаттарды қайтару үшін ... ... ... көзделген жауаптылықта болады.
Сонымен, сыртқы қарызды өтеуді басқарудың теориялық және ... ... ... жекелеген түйіндер жасауға мүмкіндік береді:
- теориялық ... ... ... ... ... экономикалық және құқықтық мазмұны жеткілікті
түрде зерттелмеген;
- Қазақстанда қарызды басқару ... ... ... ... қалыптаспаған. Ол ішкі қарызды және жалпы сыртқы
қарызды басқару жүйесінен ... ... ... ... қарызды басқару мәселелері жеткілікті
түрде реттелмеген, қарызды басқаруды толық көлемде қамтымайтын
әртүрлі мемлекеттік органдардың жекелеген нормативтік құқықтық
актілері бар.
- ішкі және ... ... ... ... ... ... ақпарат алмасудың әрекетшіл ... ... ... отырып және қарызды басқарудың
қолданыстағы тетігін талдай келе, ақша-несие, салықтық-бюджеттік ... ... ... болатын қарызды басқарудың біртұтас жүйесін ... ... ... ... мәселесі.
Мемлекеттің жалпы сыртқы қарызы мемлекеттік және мемлекет кепілдік
берген сыртқы қарыздан және ... ... ... ... ... жылы Қазақстан Республикасының жалпы сыртқы қарызы 96,4 ... ... ... және ол бір жыл ... 22,4 ... АҚШ долларына
ұлғайған [9, 10 б.]. Оны төмендегі кестеден көруге болады.
(млн. АҚШ долл.)
| ... ... ... |3112.06 ... | | | | |7 ... және ... | | | | | ... ... ... |3622,6 |3132,9 |2175,0 |3124,6 |2099,1 ... | | | | | ... % | 15,8 | 9,6| 5,0| | ... | | | |4,2 | ... ... ... | 19297,6| 29580,3| 41253,3| ... ... | | | |70871,6 | ... % | 84,2 | 90,4 | 95,0| | ... | | | |95,8 | ... |22920,2 |32713,2 |43428,5 |73996,2 ... ... ... ... Ұлттық Банкінің есебі негізінде
жасалды. Республикада мемлекет кепілдік бермеген сыртқы қарыздың көлемі
жоғарғы ... өсіп ... Ол 2007 жылы 94,2 ... АҚШ ... ... 2006 ... салыстырғанда 32,8%-ға ұлғайған. Бес жылдың ішінде
мемлекеттік емес сектордың ... ... 4,9 есе ... Ал осы ... ... және ... ... берген сыртқы қарыз 42%-ға
кеміп, 2007 жылы 2099,1 млн. АҚШ долларын құраған.
Жалпы сыртқы ... ... ... орын ... ... – ол 49,0 ... АҚШ ... артық. Бұл банктердің сырттан қарыз
алуымен тығыз байланысты.
Қазақстан үшін ірі несие ... ... мына ... ... – 2007 ... ... ... 36,7 млрд. АҚШ доллары;
Ұлыбритания – 2007 жылы 12,3 млрд. АҚШ доллары; АҚШ – 2007 жылы 7,4 ... ... [10, 115 ... ... қарыз алудың ұлғаюына байланысты оған қызмет
көрсету ... да ... ол ... ұзақ ... ... ... ... төмендегі кестеге назар аударуға болады:
Ұзақмерзімді сыртқы қарызды басқару
(млн.долл)
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... өтеу және ... |4539,6 |7246,1 |9355,5 |9040,4 |20097,8 |
|ұйымдастыру | | | | | ... және ... |280,1 |680,2 |1088,1 |197,9 |622,1 ... ... | | | | | ... ... бермеген |4259,5 |6565,9 |8267,4 |8842,5 |19475,7 ... ... және ... |719,1 |939,2 |1698,3 |2697,7 |5329,3 ... ... төлемдер | | | | | ... және ... |186,8 |188,2 |170,6 |91,8 |74,4 ... ... | | | | | ... ... бермеген |532,3 |751,0 |1527,7 |2605,9 |5254,9 |
|Барлығы |5258,7 |8185,3 ... ... жылы ... ... ... ... ... шығын сомасы
25,4 млрд. АҚШ долларын құраған және ол 2006 ... ... 2,1 ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің мәліметі бойынша қарызға
қызмет көрсету шығыны 2008 жылы 25,0 млрд. АҚШ ... ... ал ... 13,2 млрд. АҚШ доллары болды.
Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының валбталық құрамы АҚШ
долларын, жапондық ... ... ... ... неміс маркасы, австриялық
шиллинг ретіндегі бұрынғы ... ... ... ... фунт ... сауд ... реалды және басқа да валюталарды
қамтиды.
Сыртқы қарыздың ... ... ... ... ... 2005 жылдың 1 қаңтарында сыртқы қарыздың
валюталық құрамында ... ... АҚШ ... – 77,6 %, ... йен ... евро – 6 %, ... валюталар – 12,4 % құрады.
     
Соңғы жылдары қалыптасқан мемлекеттік сыртқы қарыздың ... АҚШ ... ... ... ... ... тап болуда,
өйткені доллармен қарызға қызмет көрсету жөніндегі төлемдердің ... (АҚШ ... ... ... өзгеруіне сезімтал
болып келеді және экономикалық қауіпсіздік тұрғысынан осал ... ... ... ... ... үшін ... және ... берген сыртқы қарыз бен мемлекет кепілдік бермеген ... ... осы ... ... бойынша және несие
берушілердің түрлері бойынша, қаржылық ... ... ... ... ... мен ... бойынша талдау жүргізген жөн деп ойлаймыз.
Республикада Үкіметтің сыртқы мемлекеттік қарызы 2008 жылдың ... 1431,2 млн. АҚШ ... ... және 2002 ... ... 2
есе азайған. Өз кезегінде, мемлекет кепілідк берген қарыз 2008 жылдың 1
қаңтарында 500,6 млн. АҚШ ... ... және 2002 ... ... ... ... мемлекеттік қарыздың құрылымы
|Көрсеткіштің |2002 |2004 |2006 |2007 ... | | | | ... ... ... ... ... долл.
|млн.
тенге |млн.
АҚШ долл. |млн.
тенге |млн.
АҚШ долл. | |1. Үкіметтің ... ... ... ... |2 ... 256 |2 732,7 |227595 |1792,1 |172173 |1431,2 | |1.1. ... ... және даму банкі |182 816 |1 174,9 |141 976 |1 092,1 |45608 ... |300,8 | ... даму ... |51 026 |327,9 |34 736 |267,2 ... |9544 |79,3 | |1.3. Еуропалық қайта құру және даму банкі |5 640
|36,2 |5 114 |39,3 |11880 |93,5 |13873 |115,3 | ... даму ... 458 |28,6 |5 061 |38,9 |4761 |37,5 |4449 |37,0 | ... даму ... |2,4 |1 134 |8,7 |1002 |7,9 |1032 |8,6 | ... экономикалық
дамуының Кувейт қоры |253 |1,6 |1 169 |9,0 |1637,0 |12,9 |1696 |14,1 |
|1.7.Абу-Даби даму қоры |461 |3,0 |2 278 |17,5 |2201 |17,3 |1908 |15,9 ... |460 |3,0 |376 |2,9 |- |- |- |- | ... |467 |3,0 ... |- |- |- |- | ... ... |555 |3,6 |88 |0,7 |- |- |- |- |
|1.11.Халықаралық ынтымақтастықтың Жапондық банкі |62 435 |401,3 |81 837
|629,5 |71828 |565,6 |76452 |635,5 | ... ... ... |2 641 |17,0 |3 012 |23,2 |2835 |22,3 |2976 |24,7 ... коммерциялық банктер |45 368 |291,6 |32 586 |250,7 ... |24060 |200,0 | ... ... |650,0 |45 599 ... |350 |- |- | |2. ... ... берген сыртқы қарыз |83 548
|536,9 |82 326 |633,3 | 70,186 |552,6 |60217 |500,6 | |3. Мемлекеттік және
мемлекет ... ... ... ... |541 642 |3 481,0 | 437 582
|3 366,0 |297781 |2344,7 |232390 |1931,8 | |4. ... және ... ... ... ... ... ішкі ... қатысты пайыздық үлестік
салмағы | 14,4 | 8,3 | 8,0 | 8,4 | 2,9 | 2,9 | 1,8 ... ... ... байқағанымыздай, республикада негізгі несие ... ... ... ... табылады.
Елдің дүниежүзілік экономикаға белсенді кірігуі, елдің егемен
кредиттік рейтингінің жақсаруы, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің (бұдан әрі - ... ... ... ... ... ... әрі - ... Банк)
валюта режимін ырықтандыру жөніндегі жоспарлары Қазақстан Республикасының
орнықты ... ... ... рөл ... ... ... ашықтық дәрежесін арттыруға бағытталған
қадамдар, сондай-ақ толыққанды ішкі қаржы нарығын қалыптастыру қажеттілігі
Қазақстан ... ... ... ... және ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөнінде, сондай-ақ борыш құралдарының ішкі
нарығын дамыту үшін ... ... ... ... шаралар қабылдауына
алып келеді.
Біріншіден, бұл - қаржы секторы тұрақтылығының ... ... ... және ... ... ... ескере отырып, несие
капиталының сыртқы және ішкі нарықтарында қарыз алуды дұрыс ... ... бұл - ... ... ... басқару тетіктерін
жетілдіру және қажетті нәтижелерге қол жеткізу ... жеке ... ... ... ... тәжірибе байыпты қарыз алу ... ... ... сектордың борышын басқару және жеке ... ... ... саласында мемлекеттің әлеуетін нығайту үшін қажетті шараларды
уақтылы қабылдау ... ... ... жоғары деңгейін
қамтамасыз ету үшін ең маңызды фактор болып табылатындығын куәландырады.
Әлемдік практикада, әдетте, көптеген елдердің ... және ... өз ... алу ... және борышты басқару саласындағы
әлеуетін нығайту жөніндегі жоспарлары бар [11, 20 б.]. Бұл ... ішкі ... ... ... ... ... ... саясаттың және нормативтік реттеу
шараларының сапасымен, реформаларды әзірлеу және ... ... ... ... ... ... қабілеттілігімен және оның
борышты басқару саласындағы мақсаттарымен айқындалады.
Экономикалық ахуалын және институционалдық ... ... жеке бір ел алып ... берешектің экономикалық жағынан қолайлы
деңгейлері көрсеткіштерінің (өлшемдерінің) ... бір ... ... ... ... ... ... органдарының және
Ұлттық Банкінің борыштарын қамтитын мемлекеттік сыртқы борышты басқаруға
басым көңіл ... ... ... ... ... ... 2001 жылдан бастап азайып отыр. Халықаралық ... ... ... ... Қазақстанның мемлекеттік сыртқы борышының ... ... ... ... ... жалпы сыртқы борышы 2006 жылғы 1 ... ... ... ішкі ... (бұдан әрі - ЖІӨ) 80,9%-ін құрай отырып, 2001
жылдан бастап өсіп келеді. ... ... ... ... ... ... сыртқы борышының бірқалыпты ... ... ... ... ... ... Алайда, жалпы сыртқы борышты
одан әрі ... ... ішкі ... жағдайларына ғана емес,
экономикалық қауіпсіздігіне де ... ... ... алады.
Бұдан басқа, қаржы қауіпсіздігінің тиімді ... ... ... ЖІӨ-ге шаққанда белгіленген қатынас шегінде орта мерзімді
кезеңде елдің жалпы ... ... ... ... тұру ... ... басқарудың тиімді жүйесін жасау үшін мемлекеттік
борышты, мемлекет ... ... ... ... ... шартты
міндеттемелерін басқару және жеке сектордың сыртқы борышын реттеу сапасын
арттыруға бағытталған бірқатар шаралар ... ... ... есепке алудың әдіснамалық проблемалары бар, ол ... ... ... параметрлеріне әсер етеді.
Негізінен, бұл шетелдік жер қойнауын ... ... мен ... ... жүзеге асыратын барлауға жұмсайтын
шығыстардың есебіне және еврооблигацияларды ... алу ... ... ... ... статистикасын қалыптастыру
әдіснамасына қатысты. Құрастырушылар мен пайдаланушылар үшін ... ... ... басшылық (ХВҚ, 2003 ж.) (бұдан әрі - сыртқы
борыш жөніндегі басшылық) шетелдік жер қойнауын пайдаланушылардың ... ... ... егер бұл жер ... пайдаланушылар
оларды барлаудың теріс нәтижелері ... ... ... ... ... ... қарайтын болса, капиталға қатысу құралы ... ... ... ... ... ... шығындарды жүзеге
асырудың көлемі мен шарттары туралы қажетті егжей-тегжейлі ақпарат жоқ.
Сыртқы борыштағы сыртқы борыш жөніндегі ... ... ... нақты бар резиденттердің борыштық бағалы қағаздарын ғана есепке
алу қажет. ... ... ... ... және ... ... ... қалыптастырған кезде ... Банк ... ... статистикасы бастапқы эмиссия бойынша Үкіметтің
еврооблигацияларын ескереді және қайталама нарықта ... ... ... ... ... көшу ... назарға алмайды.
Мемлекеттік борыш бөлігінде елдің ... ... ... ... халықаралық әдіснама ұсынатын жіктемеге ... Бұл ... ... ... ... борышына жатады, ол
қазіргі уақытта мемлекеттік сектордың ... ... ... ... ел үшін ... ... ... жүйелік шараларды
қабылдау үшін негіз болып қызмет ететін борыштың қауіпсіз деңгейін ... ... ... ... ... борышты басқарудың нақты стратегиясы
қалыптастырылмаған, тәуекелдерді басқару жүйесінде икемділік пен уақтылылық
жоқ, корпоративтік сектордың қарыз алуын реттеу ... жоқ, ... ... ... ... тиісті мониторингі жүргізілмейді, тұтастай
алғанда, уәкілетті мемлекеттік органдар арасында өзара ic-қимыл ... ... ... толыққанды жүйесі жоқ.
Қолданыстағы заңнамада елдің борышын басқару мәселелері жеткілікті
регламенттелмеген, бұл ... ... ... әкеп ... ... ... органдардың елдің жалпы сыртқы борышын
үйлестіру жөніндегі функциялары заңнамада жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың қарыз
алуы мен борышын басқару, сондай-ақ жеке сектордың сыртқы қарыз алуы ... ... ... іс-шараларды жүзеге асыруы ... ... ішкі ... ... үшін ... құқықтық база
құрылмаған.
Сонымен қатар, халықаралық қаржы ұйымдарымен жұмыс жөніндегі бірыңғай
мемлекеттік саясат әзірленбеген, ... ... ... және ... беру ... ... ... ынтымақтасу бағыттары айқындалмаған
[12, 71 б.].
Сонымен бірге, бүгінгі күні үкіметтік ... ... ... үшін шешуді талап ететін бірқатар мәселелер бар.
Борыштық құралдардың ішкі нарығын дамыту. Қазақстан Республикасының
Бюджет кодексіне сәйкес ... ... алуы ... бюджеттің
тапшылығын қаржыландыру мақсатында жүзеге асырылады. Бюджеттің профициті
болған кезде Үкімет ... ... ... қаржыландыру үшін қарыз
алуды жүзеге асыра алады.
Сонымен бір ... ... ... ... ... ... басқару
мақсатында қабылданатын шаралар сонымен ... ... ... ... ... жұмысын дамытуға және қолдауға бағытталған. Мысалы,
Жапонияда мемлекеттік ... ... ... дамыту мемлекеттік борышты
басқарудың маңызды мақсаты болып саналады, өйткені бұл ... ... ... ... ... ішкі қаржы нарығына бағдар болып
қызмет етеді және неғұрлым белсенді сауда жүргізілетін ішкі ... ... ... ... ... даму ... сондай-ақ мемлекет құратын жыл сайын
республикалық бюджеттен ... ... ... бөлінетін ұлттық
компаниялар бос ақша қаражатын мемлекеттік бағалы қағаздарға орналастыруды
жүзеге асыру практикасы бар. Нәтижесінде ... ... ... ... - даму институттарын капиталдандыру кезінде және мемлекеттік
бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... 2006 ... 1
шілдедегі жағдай бойынша ішкі нарықта ... ... ... ... ... даму ... ... 17,1%-ті
құрады.
Валюталық тәуекелдер. Бірнеше жылдар бойы Қазақстанның ... ғана ... ... халықаралық нарықтарда жалғасып келе жатқан АҚШ
долларының әлсізденуі ... ... ... ... үшін тиімді. Алайда,
валюта ... ... ... бар. ... валюталық
тәуекелді төмендету мақсатында үкіметтік борыштың валюталық құрылымына
енетін валюталардың бағамдарына әсер етуі ... ... және ... ... ... Yкіметтік борыштың валюталық құрылымының төмен
әртараптандырылуы ... және ... ... ... ... ... пайда болуы тәуекеліне бейім және бұл
тұрғыдан осал болып табылады, бұл ... ... ... ... әсер ... болады.
Мемлекеттің шартты міндеттемелерi. Тәжірибе көрсетіп отырғандай,
үшінші тұлғалар алдында борыштық міндеттемелері мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... кейіннен
 борышкерлердің тікелей қызмет көрсетуі тиімсіз жүзеге асырылады. Yшінші
тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қаржы жағдайын бақылаудың тиісті
жүйесі жоқ. Заңнамада көзделген ... ... ... ... ... ... ықтимал тәуекелдерін азайту жөніндегі
шаралар ... ... ... ... ... ... ... етілген заңды тұлғалардың борышын басқарудағы
кемшіліктерге уақтылы ден қою және оларды жою жөнінде ... ... ... ... әріптестіктің қолданыстағы тетіктерін
жетілдіру және жаңаларын енгізу және концессиялық ... ... іске ... нәтижесінде мемлекет «Бағалы қағаздар нарығы туралы»
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес ... ... ... сай ... сомада мемлекет пен эмитент арасында жасалған
инфрақұрылымдық ... іске ... ... ... келісімнің
шеңберінде кепілдеме береді.
Инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру барысында берілген кепілдемелер
бойынша мемлекеттік ... ... ... және ... проблемалар анықталды.
Кепілдеме институты жеке ... ... атап ... ... іске ... ... ... инфрақұрылымдық
облигациялар нарығын дамыту үшін зейнетақы жинақтауларын тарту мақсатында
енгізілгендігін ескере отырып, қазіргі уақытта ... ... ... нарығының осы сегментін дамытуды институционалдық қамтамасыз ету
проблемасы шешуді талап етеді [13, 116 б.]. ... ... ... ... ... ... атқарушы органдар мен Ұлттық
Банктің борышының ... мен оны ... ... мемлекет басым
қатысатын ұйымдардың, олардың еншілес, тәуелді және бірлесіп бақылайтын
ұйымдарын қоса ... ... ... мен оны ... ... ... заңнамасына сәйкес қоғамның акционері оның
міндеттемелері бойынша жауап бермейді және оған ... ... ... ... ... ... ... тәуекелін көтереді. Бұл
норма бүкіл әлемдегі барлық корпоративтік құрылымдар үшін тән ... ... ... ... ... компаниялардың мемлекет қатысатын акционерлік
қоғамдардың борыштық міндеттемелерін орындау жөніндегі, оның ... ... ... ... жатқызылмаған борыштар бойынша сот қуынулары
Үкіметке қойылатын жағдайлар орын алып отыр. Мұндай сот ... ... ... ... әсер ... ... ... ұйымдар борышының
жай-күйі мониторингімен проблемалар бар. Ақпарат жинақтау ыдыраңқы және
толық емес сипатта. Қазіргі ... ... ... ... сыртқы
борышының мониторингін жүзеге асыру мақсатында ... ... ... ... ұйымдардың тізбесін беру жөніндегі өзара іс-қимылды
жақсарту қажет. Бұдан басқа, тұтастай алғанда, қазіргі ... ... ... ... қарыз алуы мен борышын басқару ... ... ... ... сыртқы борышы. 2006 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша
бағалау бойынша жеке ... ... ... ... қатысатын ұйымдардың
сыртқы борышын және мемлекет кепілдік берген сыртқы борышты қоса ... ... АҚШ ... ... ... жыл ... ... қарқынмен өсуіне
қарамастан, 2006 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша 2001 жылы ЖІӨ-нің 68,5%-
інен ЖІӨ-нің 80,9%-іне қол жеткізген елдің ... ... ... ... Yкіметтің және Ұлттық Банктің назарын аудармай қоймайды. Жалпы сыртқы
борыш өсімінің ... ... көп ... жеке сектордың сыртқы борышының
өсімі есебінен, оның ішінде банк секторының борышы есебінен ... ... ... ... ... қол ... ... жалпы сыртқы
борышы өсімінің 10,4 млрд. АҚШ долларының 5 ... АҚШ ... Даму ... ... қоспағанда) банк секторының борышы
құрайды.
Қаржы секторының борышы. 2006 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша бағалау
бойынша ... ... ... борышы (мемлекет қатысатын ұйымдарды, атап
айтқанда, «Қазақстанның Даму Банкі» АҚ-ны ... 20,4 ... ... ... ... ... банк секторының белсенді сыртқы қарыз алу
үрдісі сақталып ... 2003, 2004, 2005 ... және 2006 ... ... екінші деңгейдегі банктердің сыртқы борышының өсу қарқыны
тиісінше 150,4%-ті, 118,3%-ті, 99,4%-ті және 32,6%-ті ... 2006 ... ... ... бойынша банк секторының сыртқы
берешегі, "Қазақстанның Даму ... ... ... 19,9 млрд. АҚШ
долларын құрады, бұл жалпы сыртқы борыштың жалпы көлемінің 37,0%-ін және
қаржы ... ... ... 97,6%-ін құрады.
Банк секторының сыртқы қарыз алуының қарқынды өсуі ... ... ... ... әсер ... бұл ... ... қаржы нарықтарында ахуал
нашарлаған жағдайда банктердің ... ... ... ... ... ... ... басқаруда жекелеген шешімін таппаған
мәселелер бар. Оларды шешу үшін мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
ІІ СЫРТҚЫ ҚАРЫЗДЫ ӨТЕУГЕ БАЙЛАНЫСТЫ МЕМЛЕКЕТ ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
1. Бўрынєы КСРО-ныѕ сыртќы ќарызыныѕ ќўќыќсабаќтастыєы
Бўрынєы КСРО-ныѕ ... ... пен ... ... ... мјселесін жеке дара емес, біртўтас контексте ... ... ... ... ... ќўќыќсабаќтастыєыныѕ
тјжірибесі бўл мјселелер бойынша ґзара тјуелділік жјне ґзара ... ... ... ... «Мемлекеттік меншіктер, мемлекеттік мўраєаттар
жјне мемлекеттік ќарыздар тўрєысындаєы ... ... 1983 ... Вена ... реттеледі, мўныѕ негізгі ережелері
тґмендегіше: Бўдан бўрынєы мемлекеттіѕ мемлекеттік меншігі дегеніміз ... ... ... ... мемлекеттіѕ мемлекеттік ішкі
ќўќыєына сјйкес мїліктіѕ, ќўќыќтыѕ жјне мїдделердіѕ осы мемлекетке ... ... (8 бап). Бўл ... ... ... ... бўрынєы
мемлекеттіѕ аумағындағы мемлекеттік меншікке ќатысты [14, 17 б.].
Алайда, ... ... ... ... бўрынєы мемлекеттіѕ
меншік ќўќыєы осы шетел мемлекетініѕ ішкі ќўќыєы кїшініѕ негізінде туындауы
мїмкін, мысалы, мўрагерлікті сыйєа тарту, ... ... ... ... ... ... ... жаєдайларда, бўдан бўрынєы мемлекеттіѕ де,
аумағында мўндай меншік тїрі бар їшінші мемлекеттіѕ де ... ... ... Ќўќыќсабаќтастыєы тўрєысындаєы мўндай мјселелер
жылжымайтын мїліктіѕ жекелеген тїрлері бойынша ... ... ... аумағында туындады (дипломатиялыќ жјне басќа да ... 1983 ... Вена ... ... ... ... кезінде
Халыќаралыќ ќўќыќ комиссиясы «мїлік, ... жјне ... ... ой ... мен ... ... ... єана ќамтиды деп
атап ґтті.
Бўл тўжырымдалєан ой жалпы аныќтама емес жјне ... ... ... ретінде жан-жаќты сипатќа да ие ... ... ... ... ол ... ... ... Келісім-шарттарыныѕ жїйесінде де
ќолданылды.
Халыќаралыќ тјжірибеде бўдан бўрынєы ... ... ... ... ... ... ... Келісім-
шарттар бар: Франция мен Ўлыбритания арасындаєы 1713 жылєы Утрехт ... (10 бап), АЌШ пен ... ... ... сату ... ... ... (11 бап), Ќытай мен Жапония арасындаєы 1895 жылєы
Симоносек бейбіт Келісім-шарты (11 бап), Кипр ... ќўру ... ... 16 ... ... ... жјне т.б. [15, 189 б.]
1947 жылы Италиямен ... ... ... ... ... БЎЎ-ныѕ Бас Ассамблеясы екі резолюция ќабылдады (15.12.
1950. №388 (V) жјне ... № 530 (VІ), ... ... ... (Италия) оныѕ орнын басушы мемлекетке (Ливия мен Эритреяєа
тиісінше) беруге тиіс меншіктіѕ наќты ... ... ... атап ... келтірілген мысалдардан ќандай да
бір кешенді критерийлер тїйіндеуге болмайды. Сондай-аќ, 26.09. 1964 жылєы
франко-италия Келісім комиссиясыныѕ жылжымайтын мїлік ... ... ... ... ќўќыќ мемлекеттік меншікті не ќўрайтынын
аныќтауєа ... ... да бір ... ... ... жоќ» деп
кґрсетілуі де ќўптарлыќ жаєдай.
1983 жылєы Вена Конвенциясыныѕ 17 бабы, 1 ... ... ... ... ... ... ... кезінде,
егер, орын басушы мемлекет тґмендегіше келіспесе, онда ол бґлінеді жјне
онан јрі жойылады:
а) сол территорияда ... ... ... ... ... мемлекетке беріледі;
б) бўдан бўрынєы мемлекеттен тыс жердегі жылжымайтын мемлекеттік
меншік орын басушы мемлекетке ... ... ... їлеспен беріледі;
в) жылжитын мемлекеттік меншік орын басушы мемлекетке ... ... ... ... [16, 2 ... ... мемлекеттіѕ мемлекеттік ќарызы дегеніміз оныѕ басќа
мемлекетке, халыќаралыќ ўйымєа немесе ... ... ... ... ... ... ... туындаєан кез-келген
ќаржылыќ міндеттемесі (1983 жылєы Конвенцияныѕ 33 бабы).
Сонымен бірге, Конвенцияда ... ... ... тўлєалардыѕ пайдасы тўрєысында ќаржылыќ міндеттемелер бойынша
мемлекеттердіѕ ќўќыќсабаќтастыєы оќиєаларыныѕ ... ... ... ... ... ... ... ќарастырмайды» (36 бап) кґрсетілген. Бўл баптарда, Халыќаралыќ
комиссия атап кґрсеткендей, мемлекеттердіѕ ... ... ... мен жеке ќарызєа бґлу принципі айќындалєан.
Доктринада «ќарыз» ўєымына, јдеттегідей, аныќтама берілмеген, ґйткені
бўл термин ... ґзі ... деп ... ... бўл тїсінік негізінен
жеке міндеттемелер ... ... яєни ... ... мен ќарыз алушылар арасындаєы ќарым-ќатынаспен ... ... ... Сонымен бірге, ќўќыќсабаќтастыєын тудырушы
оќиєалар, мейлі ол ўлттыќ ... ... ... ... ... ... алушыныѕ жаєдайын ґзгертуге алып келіп отыр: ќарыз толыєымен
(ќўќыќ субъектісі – ќарыз алушы ґзініѕ ґмір ... ... ... ... ... – оныѕ орын басушыєа кґшеді.
Ресейлік автор Н.А.Ушаков атап кґрсеткендей, мўнда ... аныќ ... ... ... ґз ... ... Ассоциациясыныѕ конференциясында атап кґрсетілгендей, їш
категорияєа бґлінеді:
а) ўлттыќ ќарыз – бўл «орталыќ їкіметтіѕ ... ... ... жјне ... бір ... ... ... бір активтермен
байланысты емес ќарыз»;
б) жергілікті ќарыз – бўл «наќтылы бір территоияда ... ... ... ... ... наќтылы территорияныѕ ґзімен жасалєан
ќарыз»;
в) оќшауланєан ќарыз – бўл ... бір ... ... ... ... ... ... немесе жергілікті
їкіметпен жасалєан ќарыздар» [17, 66 б.].
1991-1992 жылєы оќиєалар кґрсеткендей, бўрынєы КСРО ... ... ... ... ... ... бўл
категориялары ТМД мемлекеттері тарапынан ескерілді.
Мемлекетаралыќ ќарым-ќатынастар тјжірибесінде орын басушы ... ... ... ... ... ... ... ќўќыќсабаќтастыєы
процесі ўзаќќа созылады. 1831 жылы бірыѕєай Нидерланды Корольдігі Бельгия
мен Нидерландыєа ... ... ... Ќасиетті Одаќтыѕ бес
державасыныѕ аясында осы мјселені шешуге байланысты 7 жыл бойы ... ( ... ... ўсыныстары мен ќарсы ўсыныстары ќаралды). Тек,
1839 ... ... єана ... мен ... ... ... ... ќўќыќсабаќтастыєы мјселесін шешу туралы келісім-шартќа
ќол ќойды. Бўдан бўрынєы мемлекеттіѕ жеке ... ... ... ... Арбитражды комиссия 50 жылдан кейін, Ўлы Колумбия бґлінгеннен соѕ
оныѕ орын басушы мемлекеттері арасындаєы ... ... ... ... ... ... да болєан.
1905 жылы Норвегия мен Швеция униялары бўзылуы нјтижесінде, унияныѕ
ортаќ (ўлттыќ) ... ... ... теѕ ... жјне ... ... ґз ... їшін жауаптылыєын саќтау принципін ... ... ... [18, 51 ... ... категориясына орай 1983 жылєы
Конвенцияныѕ ... ... деп ... ... ... ... ґмір сїруін тоќтатќан кезде јрі бўдан ... ... екі ... ... орын ... ... ... кезде,
жјне де егер орын басушы мемлекеттер басќаша келіспеген ... онда ... ... ... ќарызы орын басушы мемлекеттерге јділ
бґлінген ... ... јрі орын ... ... ... мїлік, ќўќыќ пен
мїдделер, кґбінесе, осы кґрсетілген мемлекеттік ќарызбен байланысты болуы
керектігі ескеріледі».
Жазылєан ережелерге ... ... ... ... болады:
біріншіден, аталєан бапта бўдан ... ... ... їшін ... ... ... ... принципі орнатылєан;
екіншіден, жеке бенефициарєа ќатысты (ынтымаќты ... ... ... ќарызды ќайтару їшін жауаптылыќты бір ... орын ... ... аудару, біраќ бјріне бірдей емес) егер
«орын ... ... ... келіспеген болса», бўєан соѕєысыныѕ
келісімі ќажет.
Їшіншіден, орын басушы мемлекеттер арасында ќарызды «јділ ... ... ... мен ... де ... орын басушы
мемлекеттердіѕ мемлекеттік ... јділ ... ... ... ... айтќанда, орын басушы мемлекеттіѕ «бўдан бўрынєы ... ... јділ ... бґлу» міндеттемесін орындауы ... ... ... ... меншігін де јділ їлеспен» алуына
кепіл бола алады. Бўдан бўрынєы мемлекеттіѕ ... бґлу ... ... басушы мемлекеттер арасында ґзара уаєдаластыќтыѕ болмауы тыєырыќќа
јкеліп ... бўны ... ... ... ... ... келеді (Бўрынєы Югославия федерациясын бґлу кезінде осындай оќиєа орын
алды).
Мемлекеттік меншік және мемлекеттік ќарыздардыѕ ќўќыќсабаќтастыєына
ќатысты доктриналардыѕ, ... ... жјне ... ... ережелерініѕ зерттелу таќырыбына жоєарыда аталєандарды
жатќызуєа болады. Бўл процесс КСРО-ныѕ ... ... ... ... ... ... ... ќозєаєан бірінші акт – КСРО мен
оныѕ орын басушыларыныѕ шетелдік кредиторларєа ќарызы туралы 1991 жылєы ... ... ... ... еді. Бўл ... Мјскеуде жеті
жетекші батыс мемлекеттері ќаржы министрлерініѕ ... мен ... ... ... ... ќол ... [19, 108 ... актініѕ кіріспесінде «тараптар ... осы ... ... ... ... ... ... деп
жариялайды», сондай-аќ «КСРО ќарызы» дегеніміз – КСРО ... ... ... ... тўлєалардыѕ «шетелдік кредиторлардан алєан», осы кїн бойынша
тґленбеген кез келген ... деп аныќ ... ... ... немесе халыќаралыќ ўйымдар болсын,
сондай-аќ шетелдік жеке тўлєалар (заѕды немесе жеке тўлєалар) болсын, КСРО
алєан ... ... ... ґзара айырмашылыќтары кґрсетілмеді.
Меморандумда мынадай принцип ... ... ... ... їшін ... ... алдындаєы жауаптылыќта ґзара бірліктеміз
деп жариялайды» (1бап). Яєни, бўл КСРО-ныѕ орын басушы мемлекеттері барлыєы
бірге жјне јрќайсысы ... ... ... ... їшін ... ... ал
бўл шартты орындамаєандар ... ... жјне ... орын ... ... мен кредиттелулерініѕ мерзімін кейінге ќалдыруды
тоќтатуєа алып келеді деген сґз.
Тіпті (Балтыќ жаєалауы елдерініѕ КСРО ... ... ... ... ... ... туралы мјселесінде), «жетілік» елдер
ґкілдері «Ќарызды ґтеуде ынтымаќтастыќ негізде Латвиямен, Литвамен жјне
Эстониямен ... ... ... ... ... жјне келісімге келуді»
де ќарастырды (Меморандумныѕ 3- бабы).
1991 жылы 4 желтоќсанда сегіз ... ... ... ґкілдері мен КСРО Келісім-шартќа ќол ќою арќылы КСРО-ныѕ сыртќы
мемлекеттік ќарыздары мен ... ... ... ... Оныѕ негізгі мазмўны мынадай болды: Кіріспеде-аќ, Келімі-шарт
жасасќан кезде «тараптар халыќаралыќ ќўќыќ жјне Вена конвенциясыныѕ ... ... ... ... жјне ... ... мемлекеттердіѕ ќўќыќсабаќтастыєы ... ... ... ... ... барлыќ ўєым-терминдер (Келісім-
шарттыѕ 1-бабы) іс жїзінде 1983 жылєы ... ... ... ... ... ... (терминдерді ќолдану).
Келісім-шартта «КСРО-ныѕ сыртќы ќарызы дегеніміз КСРО-мен... басќа
мемлекетке, халыќаралыќ ... ... ... ... ... алынєан кез-келген ќаржылыќ міндеттеме» деп наќтыланды. Осылайша,
1983 жылєы Конвенцияныѕ 33-бабыныѕ сґзбе-сґз ... ... ... ... ... ... туралы ережемен толыќтырылды,
бўл 1991 жылєы 28 ќазандаєы Меморандум талаптарына жјне Конвенцияныѕ 6-
бабына (Конвенцияда ... жјне жеке ... ... міндеттемелерге
ќатысты кез келген мјселе алдын ала шешілген деп ќарастырылмауы ... ... ... ... їшін ... ... ... меншікке
(мїлік, ќўќыќ жјне мїдделер) берілмеген, тек ќана бґлінетіндеріне єана
берілген: «КСРО активтері – бўл КСРО ... тыс ... ... ... ... меншік, алтын валюта ќорлары жјне ... ... ... ... ... ... ... немесе кез-келген шетелдік кредиторларєа ќатысты кез-
келген ќаржылыќ міндеттемелері» (Активтер, 1- бап, «б» п.). ... ... ... ... ... ... келісіммен реттелетіні ќарастырылєан.
Келісім-шарттыѕ шешуші ережесі 3-баптыѕ мазмўны сияќты.
1. 28.10.1991 жылєы Меморандумда ќабылданєан ынтымаќтастыќ ... ... ... ... Ол ... болатын: «Тараптардыѕ
јрќайсысы КСРО-ныѕ сыртќы ќарызынан басќа оєан ... ... ... їшін
жеке-жеке жауап береді, осы ... ... ... ќарызын толыєынан
ґтегеннен кейін, Ќарыздыѕ ґтелмей ќалєан бґлігі їшін ешќандай да ... ... ... ... ... – јрбір тарап активтердіѕ оєан ... алу ... оныѕ ґзі ... тиіс ... ґтеу міндетін
орындауына тікелей байланысты: «Тараптар ќарызды ґтеуге ќатысуєа жјне ... ... ... ґздері мойнына алуєа... жјне жоєарыда
аталєан міндеттемелерді орындау кезінде ... ... ... ... тиесілі їлестерініѕ меншік ќўќыєын ... ... 1983 ... Вена ... ... ... ... Достастыќ шеѕберіндегі оќиєалардыѕ дамуы кґрсеткендей, бўл
принцип бўрынєы одаќтас республикалар тарапынан ешќашан бўзылєан емес, тек
ќана ... ... єана бўл ... ... жоќ.
3. Тараптар бекіткен Ќарыз бен ... ... теѕ ... ... ... ... (яєни, 1 желтоќсан 1991 ж.)
бірыѕєай агрегацияланєан кґрсеткіш негізінде ... (бўл ... ... ... сомасынан 1991 жылдыѕ 1 ќаѕтарынан 1
желтоќсанына ... ... жјне ... ... тауарлар бойынша
кредиттері алынып тасталды, бўны јрбір бўрынєы одаќтас республикалар ... їшін ... ... тиіс ... ... асыру їшін тараптар Ќарызды ... ... ... ... ... ... кеѕес ќўруєа
уаєдаласты, олардыѕ мїшелері тараптардыѕ ујкілетті ґкілдерінен ќўралды ... ... ґтеу їшін ... КСРО ... ґкілеттілік
берді, ол Ќарыз ќызметін атќару маќсатында аєымдаєы тґлемдерді жїзеге асыру
їшін тараптарєа арнайы ... ... тиіс ... ... жылєы 4 желтоќсандаєы Келісім-шарт ќорытындысыныѕ ... ... ... деп ойлауєа болады: 5: тараптар ... ... ... ... ... ... республикалар міндеттемелері осы Келісім-шартќа ќол ќойылєаннан
кейін рјсімделетін болса, егер ... ... ... ... бўдан бас тартатындыќтарын мјлімдеді». Осылайша, ... ... ... ... КСРО ... ... бўдан јрі
мїмкін болатын кредиттерді (Соныѕ ішінде КСРО ... ... ашыќ ... ... таєы бір ...... ... кїнін абсолюттік тїрде кґрсету, Ќарыз ќўрылымын
аныќтау жјне оны бўрынєы ... ... ... бґлу. Активтерді
бґлу, КСРО мемлекеттік меншігініѕ басќа да ... ... жјне ... ... бґлу, Ќарызды ґтеу механизмі (соныѕ ішінде осы ќўжатќа ќол
ќоймаєан бўрынєы одаќтас республикалармен) Келісім-шартта кґрсетілмеді; ... ... ... ... ... жјне ... жекелеген
арнайы келісімдер негізінде шешу ќарастырылды [20, 58 ... ... ... осы ... ... ... ... еткен
федеративті ќўрылымдар мїшелері, бірќатар отандыќ жјне шетелдік халыќаралыќ
заѕгерлер халыќаралыќ келісім-шарт сапасын мойындамайтындыќтарын јділетті
тїрде ашып ... ... 4 ... Келісім-шарттыѕ халыќаралыќ-ќўќыќтыќ
салдарлары кейін ТМД ... ... ... ... ... ... бекітілді жјне наќтыланды.
Мемлекеттік меншіктіѕ жјне бўрын болєан мемлекеттіѕ ќарыздарын
«јділетті ... ... ... ... ... ... ... емес. Бўл мјселе 1993 жылы Чехия мен Словакия ... еш ... жјне ... тїрде, осы республикалардаєы халыќтыѕ
санын ескере отырып, 2: 1 ... ... ... ... жјне ... јрбір бўрынєы одаќтас республикалардыѕ
їлестерін аныќтауда ќўќыќсабаќтастыєы ... ... ... ... ... «бірыѕєай агрегиленген кґрсеткіш» (ЕАП)
жасалды. Оныѕ есептесу тјсілі тґрт ... ... ... экспорттаєы, импорттаєы, ўлттыќ табыстаєы ґнімі, КСРО
халќындаєы ... ж.ж. ... ... ... ... ... КСРО 100%), ... Ресей
їшін: 78,2; 67,7; 61,1; 51,5; ЕАП=61,34; Украина їшін: 12,3; 14,1; 16,12;
18,1; ... ... ... 1,3; 1,7; 3,3; 6,9; ... жјне т.б.
Кґрсетілген критерийлерге Ґзбекстан єана келіспеді, сол ... ... ... ... жјне ... ... ... да
осыєан сјйкес келісімдерге ќол ќоймады. Алайда, 1992 жылєы 13 наурыздаєы
республика ... ... ... кґрсеткішпен келіспеу
«Ґзбекстан Республикасыныѕ КСРО-ныѕ ішкі ќарыздарын ґтеуге ќатыспайтындыєын
білдірмейді» [21, 101 б.].
1991 ... 1 ... ... ... ќарызына келетін болсаќ,
оныѕ наќты сомасы ешќашан да ... ... ... ... 1991 ... ... ... Ќосымшасына сјйкес 1991 жылєы 1 ќарашада
ќарыз сомасы 81 млрд. ... ... (1991 ... ... жјне ... ... ... 8,8, млрд. долларын ќоса алєанда). Кейбір
кґрсеткіштерде басќа сандар кґрсетілген: В.Цыбуковтыѕ ... ... жјне ... ... ... ... ... Ресей
атынан жўмыс тобына енген) мјліметтері ... ... 1991 ... сыртќы ќарызыныѕ жалпы сомасы, ленд-лиза бойынша бўрынєы соц.
елдерге ќарызын ќоспаєанда, 75,8 ... ... ... ... ішінде жеке
кредиторларєа ќарызы – 27,4 млрд. доллар).
РФ Есеп ... ... ... ... ... ... ... бўрынєы КСРО-ныѕ сыртќы ќарызы 1991 жылдыѕ аяєында
96,6 млрд.АЌШ долларын ќўраєан.
Ќалай болєанда да, ќўќыќсабаќтастыєы ... ... ... КСРО-ныѕ сыртќы ќарызыныѕ сомасын ґздері аныќтаєан – 81 млрд. ... ... ... ... меншігі жјне мемлекеттік ќарызына ќатысты
ќўќыќсабаќтастыєыныѕ мјселелерін іс жїзінде шешу ... ТМД ... ... ... 1991 жылєы 30 желтоќсандаєы бўрынєы КСРО-ныѕ
шетелдердегі меншігі туралы Келісім; 1992 ... 13 ... ... ... ... мен ... ќатысты ќўќыќсабаќтастыєы
туралы Келісім-шартќа толыќтырулар ... ... ... бўрынєы КСРО
Мемлекеттік Банкісініѕ активтері мен пассивтерін мемлекеттердіѕ орталыќ
банкілері арасында –ТМД-єа ќатысушылардыѕ арасында бґлу ... 1992 ... ... Келісім; бўрынєы КСРО-ныѕ шетелдердегі барлыќ меншігін бґлу
туралы 1992 жылєы 6 шілдедегі Келісім. Кґрсетілген ... 1991 ... ... ... ержелері бекітілді жјне дамытылды, яєни,
бекітілген бірыѕєай агрегиленген кґрсеткіштер негізінде белгіленген КСРО-
ныѕ ... мен ... ... ... ... сыртќы ќарызды
ґтеудегі ґзара ... ... жјне ... КСРО-ныѕ
шетелдердегі меншігініѕ ґзіне тиісті їлесіне меншік ќўќыєын ... ... (1992 ... 6 ... ... 1-бабы) наќтыланды, сондай-аќ
КСРО-ныѕ шетелдердегі жылжымайтын мїлігініѕ ... ... ... кґбейді.
Осы маќсаттар їшін, 1992 жылєы 13 наурызда ќол ќойылєан Жарєыєа сјйкес
ќарыз ґтеу ќызметін жїзеге асыру їшін жјне КСРО ... ... ... ... ... ... ... ґкілдерінен ќўрылды,
шешімдер бірыѕєай агрегиленген кґрсеткіштерді есепке ала отырып, дауыс беру
принципі бойынша ќабылданды; Кеѕес тек ќана ... ґтеу ... ... єана ... ал ТМД мемлекеттерініѕ басшылары Кеѕесініѕ
шешімімен 1992 жылы 20 ... ... ... ... меншік,
мемлекеттік мўраєаттар, ќарыздар мен ... ... ... ... келісім-шарттар ќўќыќсабаќтастыєыныѕ Комиссиясы
ќўрылды (4 жўмыс ... ...... ... ... ... ќызметі сјйкес келісімдер жасасумен аяќталды), бўрынєы
КСРО-ныѕ мемлекеттік меншігі, ќарыздары мен активтері ... ... ... ... ... активтері негізінен шетелдердегі жылжымайтын мїлік есебінен жјне
шетел мемлекеттерініѕ КСРО-дан алєан ќарыздарынан ќўралды. КСРО ... ... ... мјліметтері бойынша, КСРО-єа берілетін
ќарыз мґлшері - 92,37 ... ... ... ... (рубльді долларєа
шаќќанда 1: 0,6), біраќ негізінен олар дамушы елдерге берілген «жылап
кеткен ... - 44,431 ... ... - 6,99 ... ... - 4,7,
Йемен Республикасы - 3,3, Ирак - 3,1 жјне т.б.) жјне ... ... ... - 47,941 млрд руб. (Куба - 17,7 ... ... - ... - 10,9 и т.д.). ... комиссиясы, сондай-аќ, «Егемен
елдер арасында агрегиленген кґрсеткіш бойынша ... ... ... ... Мемлекеттік ќорєауындаєы 1991 жылдыѕ 1 ќаѕтары бойынша
ќалєан ќалдыќтыѕ баєасы). Кґрсетілген «металлдардыѕ» (алтын жјне ... ... ... ... саны 148 т., яєни ... ... кеѕестіѕ
сыртќы ќарызыныѕ болмашы єана бґлігін ќўрады (Ресей ... - 90,8 ... - 24,2 т. жјне т.б.) [22, 6 ... КСРО ... осы ... бґлу ... мјселесін іс жїзіне
дейін жетілдіруге, кірісуге ТМД елдері їлгермеді. ... ... ... ... бґлу ... ... бар уаќытын сарп
етті.
1991 жылдыѕ аяєында КСРО Сыртќы істер министрлігіне ќарасты ... ... ... оныѕ 133-і ... ... 92-сі ... жјне 6 халыќаралыќ ўйымдардаєы ґкілдіктер еді, ал КСРО Сыртќы
сауда министрлігіне ... 108 ... ... ... ... ... ... ќарасты басќа да ведомстволардыѕ балансында болєан
шетелдегі жылжымайтын мїліктердіѕ жиынтыќ їлесі бір ... ... ... осы ... ... ... ... жоєалтќандыќтан ґліп
ќалєан мїлік» разрядына жатќызылу ќаупі болєандыќтан, Ресей Сыртќы Істер
министрлігініѕ 1992 жылы 3 ... ... олар ... ... ... мен ... ... айналды жјне оларєа
Ресей туы ілінді (осы ... ... ... да Ресей тґледі). Сондай-
аќ, бірлескен шетелдік ... ... ... ќаржыны аудару туралы ТМД
елдеріне жасаєан Ресейдіѕ ґтініші де жауапсыз ќалды.
Шетелдермен ... жјне ... ... ... комиссияныѕ жўмысы барысында Ресейдіѕ басќа ТМД мемлекеттерімен
арада кґптеген позициялыќ алшаќтыќтары байќалды: єимараттыѕ ... ... ... тјуелсіз сарапшыларды тарту керектігін талап
еткенмен, ТМД бойынша ... ... ... ... ... тїрін
тґлеуге ыѕєай танытпады (бўл сомалар кґптеген миллион ... ... ... ... ... талап етті); сондай-аќ Достастыќ мемлекеттері
ґкілдіктердіѕ ... ... ... бір ... ... ... ... їлестерініѕ ќўќыќтыќ аккумулациялануын ... ... ала ... іске ... ... етті (нјтижесінде
барлыќ тараптар бірнеше ґкілдіктерге бір ... ... ... ... шетелдік мемлекеттермен екіжаќты келісімшарттарыныѕ кїшіндегі јлемніѕ
ондаєан елдеріндегі ... мен жер ... ... ... ... ... ... 1 жылєа 1 доллар) немесе Мјскеуден
берілетін ... ... ... ... їшін, кедергілердіѕ
ўлєаюы; жјне басќа да кїрделі проблемалар (оныѕ бјрін ... ... аясы ... ... ... ... келіссґздерді одан јрі жїргізу
мемлекетаралыќ кеѕестіѕ ќарызды ќайтаруды баќылауєа ... ... ... ... жоќ ... еді. Ќўжаттыќ дјлелденген
деректерге сјйкес, бїкіл ќаралып отырєан кезеѕде Достастыќ мемлекеттерініѕ
бір де бірі, Ресей Федерациясын ... ... ... ... ... жабу їшін Сыртэкономбанктегі ґздерініѕ арнаулы шоттарына бір
цент те ... ... ... ... ... жјне бірнеше ТМД
мемлекеттері ґздеріне ќолайлы, біраќ ... їшін аныќ ... ... ... ... ... ... їлесін беріѕдер
(шетелдердегі меншіктер, алтын жјне алмас ќорларын, ... ... біз оны ... ... соѕ ... ... ќарыздарымызды
тґлейміз». 1992 жылдыѕ кїзіне ќарай аныќ кґз жеткізілген нјрсе – 1991 жылєы
4 желтоќсандаєы ... ... жјне 1992 ... 13 наурыздаєы Келісіммен
белгіленген КСРО-ныѕ сыртќы ќарызын уаќтылы жабудыѕ ... ... ... ... ґте ... ... себепті
жїзеге аспайтын болды.
Ќалыптасќан мјн-жай жаєдайында Достастыќ мемлекеттерініѕ ... 9 ... ... ... ќол ... онда ... ... байланысты ќызметі «тоќтатылды» (1п., іс
жїзінде ол тоќтатылды), ал ... КСР ... ... мен ... ... байланысты мјселелерді екіжаќты негізде шешу
кґзделді (2п.) [23, 17 б.]. ... ... ... ... ... ... «екіжаќты негізде» ... ... ... «Ресей
Федерациясымен» деп ... ... еді, яєни ... ... ... міндеттемелеріне жалпы толыќ жауапкершілікті мойнына алєан
мемлекетпен. Бўлай болмаєан жаєдайда, ... ... ... ... ... «екіжаќты негізде» деген сґз нені білдіретінін жјне ... ... ... бўл ... ... ... мїмкін емес.
Мўндай екіжаќты келісімніѕ негізі деп «нґлдік вариант» принципі
алынатын, бўл ...... ... ... ... ґзініѕ їлесінен бас тартуын, яєни КСР Одаєыныѕ сыртќы
ќарыздарындаєы бўл мемлекетке тиесілі ... ... ... есебінен
жїзеге асырылатынын білдіреді. А. Шохинніѕ (1991 – 1994ж.ж. – РФ Їкіметініѕ
– Министрлер кеѕесініѕ Тґраєасыныѕ орынбасары, 1992 – ... ... ... сыртќы ќарыздарына ќатысты ТМД мемлекеттерімен келіссґздер жїргізу жјне
келісімдерге ќол ќоюєа жетекшілік жасады) пікірінше, мўндай ... ... ... ... ... ... ... параметрлері
бойынша теѕ баєалы емес, біраќ ... ... ... ... жеке ... ... ... ќарызды аударуєа жјне ... ... ... ... алу ... ... Бўл ... байланысты ќарыз
беруші елдермен келіссґздер жїргізуге ... 1992 ... ... ... ... 1993 жылы 2 ... ... екі мјлімдеме ќабылдаумен аяќтады.
РФ Їкіметініѕ Мјлімдемесінде «бўрынєы КСРО-ныѕ сыртќы ... ... жабу ... ... жјне ... ... сыртќы ќарыздары...
саќталып тўрєан жаєдайда кїшінде болады» деп есептеу керектігі ... ... ... ... ќол ... ... кредитор – елдер
їкіметтерініѕ ґкілдерініѕ мјлімдемесінде басќа мјселелермен ... ... ... ... ... ... кредиторларына ќарызды тґлеу їшін
жауапкершілікті бґлу мјселесі Ресей Федерациясы жјне ... ... ... ... ... мўрагерлері арасында екіжаќты келісім ... ... жјне ... ... кредитор – елдердіѕ келісімі болуы
керек: 2. Кредитор – елдер мўндай екіжаќты келісімдерді – «бўєан ... ... жјне ... ќол ... ... жјне ... орын басушы
мемлекеттер арасындаєы жјне «Ресей Федерациясыныѕ Їкіметі бўрынєы КСРО-ныѕ
орын басушы мемлекеттерініѕ ... ... ... жабуда
жауапкершілікті ґз мойнына алады деп кґрсетілгені» – ... ... ... 3. Кредитор – елдер «Ресей Федерациясымен жоєарыда
аталєан келісімге ќол ќойєан орын ... ... ... ... талап етпейді жјне ... жоєарыда аталєандарды аталмыш келісімніѕ
мјтінін алєаннан кейін орындайды».
Осыдан аз ... ... ... 1993 ... 17 ... ... ... ќаулы ќабылдады, онда Достастыќ мемлекеттерініѕ
јрќайсысымен келіссґздер жїргізген кезде ќол ќойылатын екіжаќты келісімніѕ
мјтінінде мынадай ... ... ... мемлекет-контрагент
тапсырады, ал Ресей Федерациясы ґзіне бўрынєы КСР ... 1991 ... ... ... ... ... бўл мемлекеттіѕ їлесін тґлеуге
міндеттеме ќабылдайды; мемлекет-контрагентке бекітілген, бўрынєы ... ... ... ... їшін, бўл мемлекет тапсырады, ал ... оныѕ ... 1991 ... 1 декабрьдегі жаєдайдаєы КСР Одаєы
активтерімен ќабылдайды [24, 5 б.]. Бўл ереже ... 2.,3 ... ... ... ... ... їлгідегі екіжаќты келісімдердіѕ мјтіндеріне сґзбе сґз
енгізілді.
Бір ќызыєы, Ресе ... ... ... ... Ќаулысыныѕ
мјтінінде мынадай формулировка бар: бўрынєы КСРО-ныѕ сыртќы мемлекеттік
ќарыздары мен ... ... 1991 ... 4 ... ... ... келісімдер жобаларында ... «ал ... мен ... ... ... їлесі осы
келісім-шартќа ќол ќойєан бўрынєы КСРО-ныѕ ... ... ... ... ... ... 1991 жылєы 4 желтоќсандаєы ... ... 4 ... ќол ... жоќ: Азербайжан, Грузия,
Тїрікменстан жјне Ґзбекстан. ... ... ... жылдары Ресей
Федерациясы ТМД-єа мїше барлыќ мемлекеттермен ... ... ... ... мјтіндері, Украинамен келісімдегі бірќатар ґзгертулерден
басќасы, толыєымен ўќсас, кіріспесінде бўрынєы ... ... ... активтеріне мўрагерлік ќўќыќќа ќатысты барлыќ ќол ќойылєан келісім-
шарттар мен ґзара келісімдер санамаланады, ... ... ... жатады жјне ќажетті мемлекетішілік процедуралардыѕ (6
бет) орындалєаны жґніндегі хабарлаулар кїні ... ... ... ... ... ... ќол ќойылєан екіжаќты келісім-шарттар,
Украинамен келісім-шартты есептемегенде, кїшіне енді ... ... ... оны ... ... ... 2001 жылы кїшіне енген
болатын). Осылайша, Ресей Федерациясы мен ТМД-єа ...... ... ... Украинадан басќасы, бўрынєы КСР
Одаєыныѕ сыртќы мемлекеттік ќарыздары мен ... ... ... ... ... ... ... саналады (екіжаќты
келісімніѕ 5- бабы).
Ресей мен Украина арасындаєы осыєан ... ... ... їкімет
басшылары 1994 жылы 9 желтоќсанда ќол ќойды. Оныѕ ерекшелігі бар: ... ... ... ... ... ... ... КСР Одаєыныѕ мемлекеттік ќарызы жјне оныѕ активтері (5-
бап) ќатарына Алмас ќоры да ... ... ... келісімніѕ 5-
бабында Алмас ќорына сілтеме ... бўл: ... ... ... ... кіріспесінде кґрсетілген мјселелер єана реттелгенін
айєаќтайды. Оныѕ ... 1992 ... 6 ... ... КСР Одаєыныѕ
барлыќ меншіктерін бґлу туралы келісім де аталєан, оныѕ 1- ... ... ... белгіленген: «КСРО-ныѕ Алмас ќорын баєалау жјне бґлу
туралы ... жеке ... ... ... ... ... ... ґзара
келісім аќыры жасалєан жоќ). Осыдан соѕ, Алмас ... ... ... ... ... ќатарынан шыєарып тастау жјне Келісімде
оєан сілтеменіѕ болмауы Алмас ќоры туралы мјселеніѕ басын ашыќ ... бола ... ... оныѕ ... ... етуге (формальдыќ-заѕды) ќўќыќ
тапты. Одан басќа, 1994 жылєы 9 желтоќсандаєы ... ... ... ... мен Украина Їкіметі арасындаєы Протоколєа» ќол
ќойылєан, ол «ќол ... ... ... ... ... ... абзац);
біраќ мјтінніѕ ґзінде оєан ќол ќойылєан кїні кґрсетілмеген. Сірј, оєан ќол
ќойылуыныѕ ...... ... жылжымайтын мїліктердіѕ 40
нысанын ґзініѕ елшіліктерін орналастыруєа» меншігіне алуєа ќатысты (Ресей
жаєы бўл ... тек ... беру ... єана ... ... ... позициясы болса керек. Бір ескерерлігі, аталєан Протоколдыѕ мјтіні
Ресей СІМ-ніѕ ќолєа тїспейтін ведомстволыќ жинаєында 2001 жылы ... ... ... ... ... Протоколда «Бўрынєы КСРО-
ныѕ сыртќы ќарыздары мен активтеріне ... ... ... ... ... дефинициямен ќоса кґрсетілді:
1. Ресей Федерациясы «1995 жылдыѕ 1 ... ... ... ... жјне сауда ґкілдіктерін орналастыру жјне дўрыс
ќызмет кґрсету їшін пайдалануєа (ресми емес дереккґздері ... ...... 15 елде ... ... жїргізу їшін наќты тізімге
сјйкес јртїрлі єимараттарды, тўрєын жайларды жјне жер учаскелерін береді.
2. ... ... ... ... ... 1995 жылдыѕ 1 аќпанына дейін
(Украина жаєыныѕ ўсыныстарын есепке ала отырып (ќосымша) – ... ... беру їшін ... ... ... ... (2-п.). (Аталєан ќосымша бўл жинаќта жарияланбаєан, онда
јлемніѕ 28 ... жеке ... ... жайлар, пјтерлер
санамаланєан). 3. Єимараттарды берудіѕ жалпы тјртібі мен шарттары тараптар
1995 жылдыѕ 30 ... ... ... жеке ... келісіммен
аныќталатын болады». Сірј, бўл жеке ... ... ... ... ... 1994 ... 9 желтоќсандаєы
базалыќ екіжаќты Келісімді Украина жаєы ... ... ... деп ... ... келтірілген деректерге ќараєанда, ТМД ... ... ... ... ... ґзгеше, 1994 жылєы 9
желтоќсандаєы Келісім жјне оныѕ ... ... ... ... ... Украинаныѕ Жоєарєы Радасы Келісімді
ќазіргі кїнге дейін ратификациялаєан жоќ. ... жаєы 1994 жылы ќол ... ... ґзініѕ міндеттемелерін орындап, КСРО-ныѕ сыртќы ќарызындаєы
Украина бґлігін ... ... ... жалєастырып келеді: КСРО
Сыртэконмбанкініѕ 2003 жылєы 1 ќаѕтардаєы дерегіне ... бўл сома ... АЌШ ... ... ... ... ... есепке алмаєанда,
оныѕ ішінде тауар ... де бар). РФ ... Іс ... ќараєанда, Украина СІМ јлемніѕ кґптеген мемлекеттеріне
бўрынєы КСРО-ныѕ ... ... ... бір ... їлесі
барын мјлімдеген «блокада нотасы» деп аталатынды таратќан, бўл еѕ алдымен
бўл елдердегі жылжымайтын мїліктерге Ресейдіѕ меншік ... ... ... алєашќыда тоќтатып, тіпті, кїрделендіріп жіберді. Лондон мен
Копенгагенніѕ ќалалыќ соттары Украинаныѕ ... ... ... Ресейдіѕ меншік ќўќыєын тіркеу жґніндегі ... ... бўзу ... ... ќарады. 1994 жылєы 9
желтоќсандаєы екіжаќты ... ґз ... ... алу ... шешім
болмаєандыќтан (мемлекетаралыќ тјжірибеде бўл сирек те болса, кездеседі),
Украинаныѕ бўл јрекеті ќол ... ... ... ... жјне ... келісім-шарттардыѕ жалпы мойындалєан ќўќыќ
шарттарын бўзу болып табылады: 1969 жылєы Вена ... 18- ... ... ќол ... мемлекет, ол ратификация жаєдайында
тўрєанда, ґзініѕ бўл келісім-шарттыѕ ... ... ... ... келісім-шарттыѕ мјні мен маќсатын жоятын јрекеттерге бармауы ... ... ... ... ... ... ќарызын толыќ кґлемде ќайтарєанда,
оќиєа ќалай ґрбімек? Ал мўндай жаєдайда ... ... ... кім ... «бўл Ресейдіѕ жеке инициативасы. Украина келісім-шарт
негізінде Ресей жаєына ґзініѕ Советтік ќарыз ... ... ... ... ... ... ... меншігінен ґзіне тиесілі їлесті ... ... ... ... ќатысты Украин зерттеушілері тарапынан берілген
баєаєа ќысќаша болса да тоќтала кеткен ... ... ... ... ... КСРО-ныѕ сыртќы ќарыздары мен ... ... ... ТМД ... ќол ... ґзара
келісімдердіѕ толыќ тізбесін келтіреді жјне сонымен ќатар атап кґрсетеді:
«... біраќ бўларды іс жїзіне асыру мїмкін ... ... ... ... ... ... КСР ... шетелдегі меншігіне де,
жалпыодаќтыќ ќорєа да ... ... ... ќоры т.б.) иелік танытты», ал
Украинаныѕ Жоєарєы Радасы јділетті тїрде «бўл ... ... ... ... талап етеді, яєни бўрынєы КСРО-ныѕ шетелдердегі
жјне жалпыодаќтыќ ќордаєы ... ... ... 16,37% ... алуы тиіс... Ресей «нґлдік вариантты» ўстануда жјне Украинаєа КСР
Одаєыныѕ мемлекеттік ... ... ќўны ... жјне ... тўсындаєы активтері туралы объективті аќпарат беруден бас
тартып ... . Бўл ... ... ґзі мысалєа алєан ґзара келісімдердегі
принципті: меншіктіѕ бір бґлігін алу ќўќыєы ќарыздаєы ґз ... ... ... ... ... їнсіздікпен (мїмкін јдейі
бўрмалап) айналып ґткен. Украинаныѕ єылыми жўртшылыєы теріс ўєымєа ... ... ... ... Федерациясы Украинаныѕ арнаулы шотына
Сыртэконмбанктегі валюта ќорынан оныѕ ґзініѕ ќарызын жабуєа тиемел ... ... ... ... ... ... ... ќўнын белгілеуге байланысты коммерциялыќ ќызметке жеке ... ... ... ... Бір нјрсе айќын, «маѕєыт, аузыѕа саѕєыт»
деу белгілі кґркем ... ... ... ал ... ќарым-
ќатынастарда тараптардыѕ ќўќыќты єана емес, міндеттемелерін де саќтау
принципі бар.
Кезінде ... ... ... мен ... ќатысты
ќўќыќсабаќтастыєы проблемаларын шешуге ґздерініѕ кґмегін білдіру маќсатында
орыс-украин келіссґздеріне Париж кредиторлар ... ... ... мен ... клубынан Фонтц мырза ќатысќан болатын, алайда «компромиске
ќол жеткізуге (олардыѕ) дипломатиялыќ ... ґзі ... ... аталєандарєа ќарап, Украина жаєыныѕ ґздерініѕ формальды ќўќыќтарын
ќорєауєа ґте ... пен ... ... ... атап ... жґн, ... бар келісім-шарттер мен ґзара келісімдерге ќатысты ґздерініѕ
тікелей міндеттемелерін орындауєа ... ... ... ... алмай
отырєанын да ќаперде ўстаєан жґн. Аќырында, ... ... ... жјне ... ... ... позициясы мемлекетаралыќ
ќарым-ќатынастаєы осынау кїрделі де шетін проблеманы ... ... ... ... ... 8 ... ... Федерациясыныѕ Президенті «Бўрынєы КСР
Одаєыныѕ шетелдердегі мемлекеттік ... ... ... ќол ... ... 1992 жылы 6 ... «Ґзара келісімге ќол ... ... ... ... ... – КСР ... орын
басушысы болєандыќтан, бўрынєы КСРО-ныѕ ... ... ... ... ... ... ґзі иеленеді» (1-п). Осылайша,
аталєан меншік тїрі Ресейдіѕ ... ... ... ... јрекеті жекелеген ТМД мемлекеттері тарапынан кері реакция туєызды жјне
сынєа ўшырады. Украина СІМ ... ... ... ... ... КСРО-ныѕ орын басушысы деп ... ... ... ... ... ... ... сай келмейді жјне бўрынєы КСРО-ныѕ
субъектілері – басќа мемлекеттердіѕ ... ... алып ... ... ... «Ресейдіѕ бўл біржаќты јрекеті оныѕ бўрын ќол
ќойєан ґзара ... ... ... ... ... заѕгері А.Залинян бўрынєы кеѕес елшіліктері ... ... ... ... кґшу фактісіне (Ресей
СІМ-ніѕ 1992 жылєы 3 ќаѕтардаєы нотасын јлгіндей акті деп ... ... ... ... дипломатиялыќ ґкілдіктердіѕ
мјртебесіне («туы») жјне жылжымайтын мїлкіне ќатысты юрисдикциялардыѕ
арасындаєы ... ... ... сараптама жасайды, сґйтіп
«Ресейдіѕ нені ќалайтыны жґнінде келісіп алып ... ... ... ... ... ќўќыќсабаќтастыєы мјселелері жґнінде іс
жїргізу... бўл ќатты адасуды білдіреді» дейді. Сонымен бірге А. ... ... ... ґздеріне тиесілі бґлігін жабатындай ... ... ... ... бойынша келісімге ќол ќою» барлыќ тараптар їшін де
КСРО-ныѕ сыртќы ќарыздары мјселесінде тиімді ... ... деп ... ... ќараєанда , бўрынєы КСРО-ныѕ шетелдердегі меншіктерін
Ресей ... беру ... ... 1993 ... 8 аќпандаєы) біржаќты
шешім мезгілінен бўрын ќабылданды. 1991 жылєы 4 желтоќсандаєы ... ... ... «біржаќты немесе ўжымдыќ јрекеттерде барлыќ
тараптардыѕ ... ... бўл ... мјнінен,
маќсатынан айыратын немесе басќа жолмен ... ... ... ... еді ... Ал ... ... Достастыќ
мемлекеттерімен «нґлдік вариант» жґніндегі екі жаќты келісімдерге ќол ќоюы
04.12.1994 жылєы Келісім-шарттыѕ жјне 1992 жылєы 6 ... ... ... ... ... меншігін бґлу жґніндегі ґзара Келісімніѕ мјні мен
маќсатына ќатысты алєанда да, дјл ... ... ... еді. ... ... ... ... 17.06. 1992 жылєы Келісімді жјне ... ... ... ... ќатысушыларыныѕ наќты бўзуына (ал іс ... ... 1969 ... Вена конвенциясыныѕ 60- бабына
сїйеніп, аталєан Келісімдерден шыєып кетуге де ќўќы бар еді. ... ... ... ... ... 1993 ... 8 аќпандаєы
Жарлыќтыѕ мјтінімен де їйлесетін-ді. Бўрынєы КСР Одаєыныѕ ... ... ... ... ... тїрлеріне ќўќыќсабаќтастыєы, негізінен,
1983 жылєы Вена конвенциясыныѕ ережелеріне сјйкес жїзеге ... ... ... ... ... ... ... декларацияларєа байланысты іс-жїзінде ... ... ... да сол республикалардыѕ меншігі болып
жарияланды. ТМД мемлекеттерініѕ барлыєы, Азербайжан мен Украинадан ... ... ќол ... 1992 ... 9 ... ... тану жјне меншік
ќатынастарын реттеу туралы Келісімде ќалыптасќан жаєдай бойынша бекітілді.
Соѕєылармен Ресей ўќсас келісімге 1993 жылєы 15 ... ќол ... бір єана ... бар: ... ... ... ... кґшетіндігі мойындалады, тек КСРО активінен басќасы, бўл
1991 жылєы 4 желтоќсандаєы Келісім-шартта ... ... ... ... ќоры, КСРО-ныѕ шетелдердегі инвестициялары, т.б.). Дјл ... ... ... ... жјне ... ... темір жол кґліктерін (1993 жылєы 22 ќаѕтардаєы Келісім бойынша –
жїк вагондары мен ... ... бґлу ... асырылды. КСРО
їкіметініѕ кґпшілік алдындаєы банктегі салымдар ќалдыєы ... жјне ... 1993 ... ... заем ... бойынша берешегі 1992
жылєы 13 наурыздаєы бўрынєы КСР Одаєыныѕ ішкі ќарызды ... ... ... туралы келісімімен реттеледі, бўєан КСРО-ныѕ
«Сыртэкономбанкініѕ» шотындаєы жеке жјне ... ... ... ќоспаєанда (аталєан мјселе бойынша келісімге ќол ќою аќыры жїзеге
аспады) [25, 29 б.].
Осылайша, ТМД ... ... ... де ... ... ... ... меншігі мен мемлекеттік ќарызына
ќатысты ќўќыќсабаќтастыєы екендігі жоєарыда ... ... ... Бірќатар мјселелерде (КСРО-ныѕ ішкі ќарызы, тараптар аумағында
тўрєан жылжымайтын мїліктерге ќатысты) бўл ... 1983 ... ... жјне ... ... ... ... асырылды, ал басќа
жаєдайда (КСРО-ныѕ сыртќы ќарыздары мен активтері, јскери-теѕіз флотыныѕ
кемелері, т.б.) жаѕа тјжірибені ... ... ... ќол ... ... Достастыќ шеѕберінде бўл мјселелер, тўтастай ... деп ... ал ... Украина ќарым-ќатынастарындаєы орын
алып келген проблемалар јлі де ґзініѕ шешімін кїтуде.
2.2 ... ... ... ... (қарызына) жалпы
экономикалық сипаттама.
Мемлекеттік борыш бұл алынған және белгілі бір ... ... ... ... ... ... борыш ұлғаймалы
ұдайы өндірісті және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... ... бірі ... ... ... туады. Орналастыру нарығына, қарыз валютасына және басқа
сипаттамаларына ... ... ... ішкі және ... ... ... ... мемлекеттің ішкі борышының пайда бо-луы бұл бюджеттің
тапшылығына тәуелді, яғни ... ... ... сайын мемлекеттің ішкі
қарыздары арта түседі. Ішкі мемлекеттік борыштың нысандарына ... ... ... жабу үшін ... ... несиелер бойынша Ұлттық
банкке берешек; мемлекеттің бағалы қағаздарын шығару арқылы ... ... ... ... ... қарыздар бойынша борыш.
Қазақстан үкіметінің ішкі мемлекеттік борышы 2000 жылы елдің ЖІӨ- нің
3,4%-ын және жалпы борыштың 13,2 %-ын ... ... өзі ... ... ... ... ... көрінеді.
Ал, мемлекеттің сыртқы борышы осы елдің ... ... және ... ... ... ... ... еместер алдындағы
белгілі бір уақытқа өтелмеген нақты және еш ... ... ... ... ... Республикасының жалпы сыртқы борышы (ЖСБ) тез
қарқынмен өскендігі ... ... ... ... ... сүйенсек, 2007 жылдың 1 шілдесіне оның ... 92 ... ... ... және ол осы жылғы болжанған ЖІӨ-нің 92%-ын құрайды.
ЖСБ серпіні Қазақстан экономикасының секторлары ... ... ... ... ... ... көлемінің
«Банктік секторлар» (екінші деңгейдегі банктер мен «Қазақстан Даму Банкі»
АҚ қамтитын) ... ... ... асып ... ... Егер
«Мемлекеттік басқару» секторы бойынша (ҚР Үкіметі) 2005 ... ... ... ... ... ... 1,5 млрд АҚШ ... жуық болса, ал «Ақша-
кредиттік реттеу органдары» секторы бойынша (ҚР Ұлттық Банкі) сыртқы борыш
көлемі 3,1 млрд. доллар. құрады.
Сыртқы ... ... оны ... ... ... бойынша ғана
емес, сонымен қатар мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген ... ... ... ... ҚР ... ... ... және
республика кәсіпорындарының мемлекеттік кепілдігі бар несиелерін қамтитын
борышқа, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... берген дұрыс.
1-кесте. Мемлекеттің жалпы сырткы борыш серпіні мен құрылымы
(млн. АҚШ доллары)
|31.12.03 ... ... ... ... ... | ... мемлекет кепілдік берген |3622,6 |3132,9 |2175,0 |3124,6 |4122,9
|5098,3 | ... % |15,8 |9,6 |5,0 |4,2 |5,0 |5,5 | ... ... ... борыш |19297,6 |29580,3 |41253,5 |70898,1 |77812,5
|86977,1 | |Жиынтығынан % |84,2 |90,4 |95,0 |95,8 |95,0 |94,5 | ... |32713,2 |4342Қ5 |74022,7 |81935,4 |92075,5 | ... ... отырғанымыздай, мемлекетітк және мемлекет кепілдік
берген сыртқы борыштың жалпы жиынтықтағы үлесі 2003 ... ... %-дан ... дейін азайған. Оның себебі, әрине осы жылдар аралығында
мемлекеттік бюджеттің тапшылығының ЖІӨ-ге өте төменгі деңгейде ... ... ... ... ... ... сыртқы борыш көлемі
керісінше өсіп, 2003 жылы 19 297,6 млн. АҚШ долларын құраса, ал 2007 ... ... оның ... 4,5 есе ... 86 977,1 млн АҚШ ... Бұл жерде мемлекеттің ... ... ... ... ... мен ... ... қарыздарын сипаттайды.
АМК (арнайы мақсаттағы кәсіпорындар) - қазақстандық банктердің ... ... ... нарықтарында делдал болу ... ... ... ... ... ... мен ... бұдан
әрі тарту нәтижесінде (көпшілік бөлігі Ни-дерландта тіркелген) осы елдердің
кредитор-лары алдындағы міндеттемелері 2006 және 2005жж. ... ... 12,3 ... ... ... ... 34 ... долл. болды. Сондай-
ақ Қазақстан үшін ... - 2006 және ... ... 10,4 және ... ... салыстырғанда 15,4 млрд. долл, сондай-ақ АҚШ - 2006 ... ... 6,8 және 5,8 ... ... ірі ... ... және банк ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың ... ... ... ... Қ¥Б ... ... «Қаржылық қызмет» саласының көшбасшы болуын
жалғастыруда. ... ... ... ... ... орны толтырылуына және «Өңделмеген мұнай және табиғи газ
өндіру» саласына ... ... ... ... ... ... бұл ... міндеттемелері төмендеп, 2006 жылғы 8,9
млрд. долл. салыстырғанда 2007 ... ... ... 8,2 млрд. долл.
құрады. Үкіметтің сыртқы борышы «Мемлекеттік басқару» саласына жатқызылды.
Сырттан қарыз алу көлемінің өсуі ... оған ... ... шығыс-тар, әсіресе сыйақы. комиссиялар және ... ... ... ... өзге де ... төлемдер бөлігіндегі шығыстар
ұлғаюда. 2-кестеде ЖСБ-ға тек ұзақ ... ... ... ғана ... ... Ұзақ ... ... борышқа қызмет көрсету (млн.долл.) [26, 1 б.]
|2003 |2004 |2005 |2006 |1 тоқ. 2007 |1 тоқ. 2007 | ... ... ... қайта үйымдастыру |4539,6 |7246,1 |9355,5 |9297,5 |2709,7 |5476,3 |
|Мемлекеттік және мемлекет ... ... |280,1 |680,2 |1088,1 ... |394,0 | ... кепіддік бермеген |4259,5 |6565,9 |8267,4 |9099,6
|2584,5 |5082,3 | |Сыйақы толемдері жоие озге де ... ... ... |1698,3 |3639,0 |1183,2 ... | ... және ... ... |186,8 |188,2 |170,6 |91,8 |16,2 |20,3 | |Мемлекет кепілдік
бермеген |532,3 |751,0 |1527,7 |3547,2 |1167,0 |1266,4 | ... ... |11053,8 |12936,5 |3892,9 |6763,0 | ... ... алу көлемінің айтарлықтай өсуінен ... ... ... ... қабілеттілік индикаторлары ретінде саналатын
сыртқы борыштың ... ... ... Атап ... жалпы
сыртқы борышының ЖЮ-ге қатысты қатынасы соңғы жылдары жеткілікті дережеде
жоғары болып, 2006 ж. аяғында 91% және 2007ж. 2 тоқ. ... 101,1% ... ... ... ... мен ... көрсетулер эк-спортына қатынасы
да ұлғайды және 2006 жы-лғы 178,1% салыстырғанда 2007 жылы 198,4 % құрады.
Сыртқы активтердің ... ... ... бөлігіне, әсіресе
валюталық өтімділік проблемаларын ... ... ... ... ... ... ... олар 2007 жылғы 2 тоқсанының аяғында
бастапқы өтеу мерзімі бойынша қысқа мерзімді сыртқы ... 1,5 ... ... жылы 1 тоқ. - 1,9,2006 жылы - ... ... ... ... ... сыртқы активтері 69,7
млрд. долл. бағаланды және осылайша елдің таза сыртқы борышы 30.06.07 ж.
22,4 ... ... ... ... ж. 20,1 ... ... Бұл ... таза борышы 25,1 млрд. долл. құрады (2007 ж. 1 тоқ. аяғында 20,7
млрд. долл), басқа секторлардың таза борышы 27,3 ... ... (2007 ... тоқ. ... 27.7 ... долл.). Мемлекеттік басқару секторы және Ұлттық
банк бойынша сыртқы активтер көлемі сыртқы ... 30 ... ... ... ж. 1 тоқ. ... 29 млрд. долл.).
Борыштық жағдайдың тұрақтылығын бағалау үшін мыналар да маңызды:
біріншіден, мемлекеттік және мемлекет кепілдік ... ... ... ... ... ... борыштың ара қатынасы; екіншіден осы борыш
санаттарының ... және ... ... ... және ... ... ... құралдарының түрлері, тарту талаптары және мақсаттары
бойынша құрылы-мы ... ... ... ... ... және ... кепілдік берген сыртқы борыштың серпіні
туралы 3-кестеде берілген.2007 жылдың екінші ... ... ... ... игеру 39 млн. долл болды. Өтеуді және бағамдық ауытқуларды
қоса есептегенде, мемлекеттік басқару секто-рының заемдар түрінде тартылған
сыртқы ... 3 млн. ... ... ... ... 2007 ж. ... ... бой-ынша міндеттемелері толық өтелді, мемлекеттік басқару
секторының сыртқы борышы 2007 ж. 2 тоқ. ... 1422,5 млн. ... ... Мемлекеттік және мемлекетітк кепілдік берген сыртқы борыштың
серпіні (млн.АҚШ доллары).
|2003 |2004 |2005 |2006 |31.03. ... | ... ... ... |1582,4 |2572,0 |3557,7 |4566,7 | ... |3073,2 |2496,1 |1478,9
|1495,2 |1476,5 |1422,5 | |Үлттық |0 |3,5 |103,5 |1076,8 |2081,2 |3144,2 ... ... дік ... сыртқы борыш |549,4 |633,3 |592,5 |552,6
|565,2 |531,6 | |Барлыгы |3622,6 |3122,9 |2175 |3124,6 |4122,9 |5098,3 | ... ... ... еместер алдындағы міндеттемелері 30.06.07 ж.
3144,2 млн. долл. құрады: Ұлттық Банктің резидент емес-тердің ... - 3141,7 млн. ... ... ... ... - 2,4 млн.
долл.
Мемлекет кепілдік берген сыртқы борыш ... ... ... 2007 ж. 2 ... 33,6 млн. ... ... (игеру -6,3 млн.
долл., негізгі борышты өтеу - 32,5 млн. ... ... және ... ... берген борыш 2007 ж. 2
тоқ. 975 млн. долл. өсті және 2007 ж. 1 тоқ. ... 4122,9 млн. ... 5098,3 млн. ... ... [26, 1 ... кезеңде кредиторлардың түрлері бойынша ... ... ... берген борыштың құрылымы өзгеруін жалғастырды. Мәселен,
Ұлттық банктің «жеке креди-торларға» толықтай жатқызылған міндеттемелерінің
өсуіне байланысты олардың үлесі 2007 ж. 1 тоқ. ... 58,4 % және ... ... 42,6 % ... 63% ... ... Ресми кредиторлардың
үлесі азаюда және 2007 ж. 1 тоқ. аяғындағы 37,4 % және жыл ... 52 ... 29,8 % ... ... ... ... несиелер
(экспорттық кредиттер) бойынша жеке кредиторлардың үлесі 3,396 болды (4-
диаграмма). Қарыз ... ... ... республиканың мемлекет кепілдік
бермеген ... ... ... ... ... ... ... 2-тоқсанында 9 млрд. АҚШ доллары-нан асты (4-кесте). Борыштың ... ... ... банктердің берешектері, шетелдік тікелей
инвестициялар (акционерлік капиталды және қаита инвестицияланған ... - ... ... деп ... ... ... емес кәсіпорындардың міндеттемелерін ғана қамтитын) және басқа ... ... ... 2007 ж. ... тоқсандағы сыртқы борышы 1,6 млрд.
долл. ұлғайды, бұл ... ... ... 2007 ж. 2 ... ... ... ... құрылымы қаржы құралдарының түрлері бойынша
айрықша ... ... жоқ. ... қаражаттың үлкен бөлігі,
бұрынғыша (82%) ұзақ мерзімді несие түрінде ... ... ... ... ... ... 22 млрд. долл. болды, оның ішінде неғұрлым
көп бөлігі (19.8 млрд. долл.) бұрынғыша 4 ірі ... ... ... ... солтүстік Каспий және оған байланысты Каспий құбыр
түрбасы консорциумы бойынша жоба).
2007 ж. екінші ... ... ... еместер алдындағы
сыртқы борыш 1,7 млрд. долл. өсті және осы санаттағы борыш 14,5 млрд. долл.
асып түсті. оның ішінде ... ... 4,4 ... ... ... - 9,4 ... Егер негізінен ұзақ мерзімді несие тартылатын ... онда ... 2/3 ... ... ... ... ... құрайтынын атап
айтқан жөн.
Тұтастай алғанда аффилиирленген және аффилиирленбеген резидент еместер
алдындағы ... ... ... ... ... ЖШС, «Қаз-мұнайгаз» Барлау Өндіру» АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ, ... ЖШС және т.б.), ... ... («Интергаз Орталық Азия» АҚ, «Қазақстан Темір Жолы» ҰК.
«Покомотив» АҚ. «Қазақтелеком» АҚ, «Кар-Тел» ЖШС және т.б.), ... ... ЖШС, ... ... Үйі» АҚ және т.б.) ... ... ... мен республиканың коммерциялық ұйымдарының ... 2007 ж. ... ... ... 179,4 млн. ... ... қаралып отырған санатын қаржы ... ... ... (2007 ж. 2 ... үшін 375 мпн. ... ... 2007 ж. 1 тоқ үшін
210 млн. дол л.) борыштық ... ... ... ... ... ... Өсу ... нарықтағы операци-ялардың есебінен болды, бұл
ретте операциялардың ... саны ... АҚ, ... «Астана-
финанс» лизинг компаниясы» АҚ және «Қазактелеком» АҚ ... ... ... ... де АМК ... мен еурооблигациялары
түрінде басымдықпен белсене қарыз алуды жалғастырды.
4-кесте. Мемлекет кепілдік бермеген ... ... ... (млн. АҚШ ... ... ... |31.12.04 |31.12.05 |31.12.06 |31.03.07 |30.06.07
| |Мемлекет кепілдік бермеген сыртқы борыш |19297,6 |29580,3 ... |77812,5 |86977,2 | |1. ... ... борышы |3519,3 |7681,5
|1531,3 |33341,8 |3841,5 |45922,1 | |2. Басқа секторлардыц ... |15778,3 |21898,8 |25943,4 |37556,3 |39399,0 |41055,0 | ... ... |11983,0 |16675,0 |19228,0 |25513,0 |26488,5 |26484,8 ... ... шетелдік компаииялармнын берешектері |7315,7 |9070,3 |10915,9
|14273,1 |14947,1 |15432,2 | |2.2. Басқа борыштық мівдет-темелер
(аффилиирленбеген резилент еместер аллындағьГ) |3795,3 |5223,8 |6715,3
|12043,3 |12910,5 |14570,2 | ... ... ... ресурстарын да және 2007 ... ... ... ... сыртқы берешегі 46 млрд. долл. жуык, болды. 2007
ж. 2 тоқсанда резидент еместерден несиелер бойынша сыртқы берешектің ... ... б,б ... долл. астам болды (5-диаграмма).
2007 жылғы екінші тоқсанда ... ... ... ... ... ... АҚ-ның 100 млн. долл. сомаға мерзімі 2 жыл және
«Банк ... ... 90 млн. ... ... йена ... жасаған
мәмілелері орын апды.
2007 ж. 30 ... ... ... ... несиелер бойынша
берешектері 40 млрд. долл. жуық құрады, оның ішінде жарты-сынан ... ... ... АМК ... міндеттемелерге тиесілі (банктердің барлык,
міндеттемелерінің 48 % жуығы), мұның өзі ... осы ... ... ... (22,7 ... долл.) айтарлықтай үлесін
қамтамасыз етеді.
Банктердің еуродағы және ... ... ... ... ... ... байланысты борыштың осы санатындағы валюталык, құрылымы
жыл басындағымен ... ... -АҚШ ... 76 % (87 % ... ЕУРО - 9,1 % (5 % -жыл ... СВР - 3,2 % (жыл басында 0,02
%), Жапон йені - 4,8 % (жыл ... 1,5%), ... - 6,2 % (жыл ... 6 ... ж. 2 ... ... еместердің банктердегі шоттарындағы
қаражат 0,7 млрд. долл. ... бүл ... ... корреспонденттік
шоттардағы қалдықтар және шетелдік банктердің қысқа мерзімді депозиттері
ұлғайды. Есепті күні ... ... ... ... ... 2,1 ... ... құрады (банктердің сыртқы міндеттемелерінің
4,6 96), оның ... 28% ... ... 32 96 ... ... 22% ... ... депозиттерге, 10 % -ағымдағы шоттарға
және талап ету бойынша шоттарға және 8 % - ... да ... ... ... елдік құрылымында 32 % Ресей Федерациясына тиесілі.
Банктердің борыштық ... ... ... міндеттемелері 0,3 млрд.
долл. өсті. Бұл 2007 ж. 2-тоқсанда «Альянс банк» ... 10 ... 20 ... ... йені сомасына (163 млн. долл. балама-мен)
орналастыруға және ішкі нарықта шығарылған ... ... ... жургізілген операцияларға байланысты. 2007 ж. 30 маусымда
барлығы борыштық бағалы қағаздар бойынша міндеттемелер 3,5 ... ... ... ... ... құрылымы мерзімдер бойынша
қысқа мерзімді борыш ... 2006 ж. 22,3 % және 2005 ж. 41,1 ... 16 96 ... ... ... ... жалғаса түсті (бастапқы
өтеу мерзімі бойынша). Сонымен бір мезгілде ... ... ... ... (51 % ... 2,8 млрд. долл.) есепті кезең ішіндегі I
айтарлықтай айналымдармен РЕПО операция-| лары құрайды. ... 2007 ... тоқ-| ... РЕПО ... ... ... 3,11 ... долл, өтеу -
2,3 млрд. долл. құрады.
Банктердің ... ... ... ... ... еместер
алдындағы овернайт және басқа да берешек заемдары ескеріледі.
Қазақстандық банктердің негізгі резидент емес кредиторлары ... ... ... табылады: шетелдік банктер (Могgаn Stanley ... Limited, Standart Ваnк РІс, Deutche Ваnк AG London ... әр ... ... ... ... ... (Еуропа қайта
құру және даму банкі, Азия даму ... және ... да ... ... ішінде АМК шығарған еврооблигациялардың түпкілікті
ұстаушылары болып табылатындар).
Банктер ... ... ... ... ең көп үлесін еліміздің үш
ірі банктері «Қаз-коммерцбанк» АҚ, «Тұранәлем» Банкі» АҚ және ... ... АҚ ... яғни 2007 ж. 30 ... ... ... 58,5% (2006
ж. және 2005 ж. тиісінше 57,6 % және 63.3 % ) ... ... ... ... үш банкке тиесілі. яғни «ЦентрКредит» Банкі» АҚ, «Аль-янс банк» ... «АТФ ... АҚ - 28,5 % (2006 жылы және 2005 жылы ... 28,9% және
20,3 %) алды. Бұл жинақталған борыш көлемі ... ... ... Банкі» АҚ және «Альянс банк» АҚ көшбасшы жағдайға ие ... ... ... ... ... ... алуы ... жоғары
қарқынын растайды.
Сонымен, жоғарыдағы мемлекеттің сыртқы борышының ... ... ... ... ... ... бен ... даму
болашағына қатысты сыртқы қарыздың мынадай салдарларының болатындығын
айтуға болады:
Біріншіден, мемлекетіміздің ... ... ... әрі ... болашақтағы ұлттық экономиканың өсуіне кері ықпал етуі мүмкін,
яғни экономикамыздың өсуі сыртқы ... ... мен ... арта ... Бұл жағдайға бір ғана мысал, «американдық
ипотекалық дағдарыстың» отандық ... ... ... теріс ықпалын
келтіруге болады, оның салдары ретінде 2007 ... ЖІӨ өсуі ... ... (ол ... 2006 жылы 10,6%) ... де ... дәлел.
Екіншіден, сыртқы қарызды алушы қандай да бір субъектінің қарызды
уақытынан кешіктіріп қайтаруы немесе қайтармауы елдің ... ... ... ... ... ... жағдай да орын алуда, яғни елдің
рейтингі әр түрлі халықаралық рейтинг агенттіктерінің тарапынан әзірге ... ... ... ... ... ... ... тартуға шектеу қоятын
бірде бір нормативтік ... ... ... ... ... шек ... ... бермейді Бұл жерде корпоративтік сектордың
тартқан қарыздарына қатысты алсақ, тек қана банктердің сыртқы ... ... ... ... таяу ... ... ... ал
кәсіпорындарға байланысты мұндай шектеулер әлі жоқ десе ... ... ... сыртқы қарыздардың жартысына жуық ... ... ... ... ... естен шығармау қажет.
Төртіншіден, мемлекеттің сыртқы борыштарының өсуі инфляцияның
(бағаның) әрі қарай өршуіне ... етуі ... ... ... ішкі ... артуына себепкер болып, нәтижесінде еліміздегі болжанған
инфляция деңгейін ұстауға ... ... Бұл ... да орын ... 2007 ... болжанған инфляция деңгейі екі есеге артты ... ... ... сыртқы борыштарының жан басына шаққанда
үлесінің артуы да ... яғни ... ... үшін де ... бар тапқан
табысымыз осы жергілікті ұлтқа емес қарызға қызмет етуге жұсалуы ... ... ... байланысты мемлекеттердің қызметін құқықтық
реттеу ... ... осы ... ... ... ... ... ойлар жасауға болады:
Біріншіден, мемлекеттің қарызы – бұл белгілі бір мерзімге алынған және
жеке және заңды тұлғалармен, мемлекетпен өтелмеген қарыздың сомасы, ... ... ... бір ... ... ... міндеттемелері.
Екіншіден, теориялық тұрғыдан «қарыз», «борыш», ... ... ... және құқықтық мазмұны жеткілікті ... ... ... мемлекеттік меншігі және мемлекеттік
ќарызына ќатысты ќўќыќсабаќтастыєыныѕ мјселелерін іс ... ... ТМД ... ... ... жасалды: 1991 жылєы 30
желтоќсандаєы бўрынєы КСРО-ныѕ шетелдердегі меншігі ... ... ... 13 ... ... ... ... ќарыздары мен активтеріне
ќатысты ќўќыќсабаќтастыєы туралы Келісім-шартќа толыќтырулар енгізу ... ... КСРО ... ... ... мен пассивтерін
мемлекеттердіѕ орталыќ банкілері арасында –ТМД-єа ќатысушылардыѕ арасында
бґлу ... 1992 ... 20 ... Келісім; бўрынєы КСРО-ныѕ
шетелдердегі барлыќ меншігін бґлу туралы 1992 ... 6 ... ... ... 1991 ... 4 ... Келісім-шарттыѕ
ержелері бекітілді және дамытылды, яєни, бекітілген бірыѕєай ... ... ... ... ... мен сыртќы
ќарызындаєы тараптардыѕ ... ... ... ... ґзара
байланыстылыќ міндеттемелері жјне бўрынєы КСРО-ныѕ шетелдердегі меншігініѕ
ґзіне ... ... ... ... ... асыру мїмкіндігі (1992 жылєы 6
шілдедегі Келісімніѕ ... ... ... КСРО-ныѕ шетелдердегі
жылжымайтын мїлігініѕ бґліске жататын тізімі јжептјуір кґбейді.
Осы маќсаттар їшін, 1992 жылєы 13 ... ќол ... ... сјйкес
ќарыз ґтеу ќызметін жїзеге асыру їшін жјне КСРО ... ... ... кеѕес ќўрылды (тараптардыѕ ујкілетті ґкілдерінен ќўрылды,
шешімдер ... ... ... есепке ала отырып, дауыс беру
принципі бойынша ќабылданды; Кеѕес тек ќана ќарызды ґтеу ... ... єана ... ал ТМД ... ... ... 1992 жылы 20 ... бўрынєы КСРО-ныѕ мемлекеттік меншік,
мемлекеттік мўраєаттар, ќарыздар мен ... ... ... ... ... ќўќыќсабаќтастыєыныѕ Комиссиясы
ќўрылды (4 жўмыс тобынан ќўралды – келісім-шарттар бойынша, ... ... ... ... ... ... ... бўрынєы
КСРО-ныѕ мемлекеттік меншігі, ќарыздары мен активтері бойынша). Сыртќы
ќарыз мјселелерін Комиссия ќарастырмады.
Төртіншіден, ТМД ... ... ... де ... ... ... ... меншігі мен мемлекеттік ќарызына
ќатысты ќўќыќсабаќтастыєы екендігі ... ... ... ... ішкі ... ... аумағында тўрєан жылжымайтын мїліктерге
ќатысты) бўл процесс 1983 жылєы Вена ... жјне ... ... ... ... ал ... ... (КСРО-ныѕ сыртќы ќарыздары мен
активтері, јскери-теѕіз флотыныѕ кемелері, т.б.) жаѕа ... ... ... ќол ... Бїгінгі таѕда Достастыќ шеѕберінде бўл
мјселелер, тўтастай алєанда, реттелген деп есептеледі, ал ... ... орын алып ... ... јлі де ... шешімін
кїтуде.
Бесіншіден, мемлекетіміздің сыртқы борыштарының өсуінің әрі қарай
жалғасуы, болашақтағы ұлттық экономиканың өсуіне кері ... етуі ... ... өсуі ... нарықтағы ауытқулар мен өзгерістерге
тәуелділігі арта түседі. Бұл жағдайға бір ғана ... ... ... ... ... ... тигізген теріс ықпалын
келтіруге болады, оның салдары ретінде 2007 жылдағы ЖІӨ өсуі қарқының 8,5%
дейін (ол ... 2006 жылы 10,6%) ... де ... ... ... қарызды алушы қандай да бір субъектінің қарызды
уақытынан кешіктіріп ... ... ... ... ... ... ... ететіні сөзсіз. Мұндай жағдай да орын алуда, яғни ... әр ... ... рейтинг агенттіктерінің тарапынан әзірге бір
пунктке төмен бағалануда.
Мемлекеттің сыртқы қарызының өсуі ... ... әрі ... ықпал етуі мүмкін, нақтырақ айтсақ ішкі ақша массасының артуына
себепкер болып, нәтижесінде еліміздегі болжанған инфляция ... ... ... Бұл ... да орын алуда, яғни 2007 жылғы болжанған
инфляция деңгейі екі ... ... ... 18.8% ... ... ... жан ... шаққанда үлесінің артуы да ... яғни ... үшін де ... бар тапқан табысымыз осы жергілікті ұлтқа ... ... ... ... ... ... заңнамада қарызды немесе борышты басқару мәселелері
жеткілікті реттелмеген, түрлі мемлекеттік ... ... емес ... басқару мәселелерін көздейтін ... ... ... бар. ... байланысты, тиісті нормативтік құқықтық актілер
әзірлеу және ... ... ... ... ... ... ... заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу ұсынылып отыр, атап
айтқанда:
1) ... ... ... бойынша:
- жалпы сыртқы борыш ұғымын, оның құрылымын, жалпы сыртқы борыштың
ықтимал бастапқы ... және ... ... ... ... ... ... айқындау тәртібін белгілеу;
2) мемлекеттік басқару секторының борышы және ... ... ... ... ... ... және ... тиісті әдістемесін көрсете
отырып, мемлекеттік кепілдіктер, кепілдемелер беру ... ... ... ... басқару секторының борышы және оның ... ... ... ... ... борыш тәуекелдерін басқару және
Yкіметтің ... ... ... ... ... ... ... борышты мерзімінен бұрын өтеу бағалы қағаздардың
ұйымдастырылған нарығында ... ... ... бағалы
қағаздарды сатып алуы және сатуы, мемлекеттік басқару секторының борышын
және ... ... ... ... ... ... қайта
қаржыландыру жөніндегі, сондай-ақ хеджирлеу операцияларын жүзеге асыру
жөніндегі іс-шараларды қоса алғанда, борыш құрылымын ... ... ... ... Ұлттық Банктің сыртқы қарыз алуын жүзеге асыру және ... ... ... ... ... алу және ... басқару секторының борышын және Үкіметтің
шартты міндеттемелерін басқарудың өзге мәселелерін, оның ... ... мен ... беру үшін ... ... іріктеу
өлшемдерін оңтайландыруды жетілдіру;
3) мемлекет басым қатысатын ұйымдардың сыртқы борышы бойынша:
- мемлекет ... ... ... ... ... акциялардың (қатысу үлестерінің) мемлекеттік пакеттерін ... ... ... жүзеге асыратын тиісті мемлекеттік органдардың
және/немесе тиісті жергілікті атқарушы органдардың тиімді ... ... ... ... ... және ... еншілес, тәуелді және
бірлесіп бақылайтын ұйымдарын қоса ... ... ... ... ... ... тәуекелдерін басқаруды бақылауды жүзеге асыру
тәртібін әзірлеу;
4) жеке сектордың сыртқы борышы бойынша:
Қазақстан Республикасының заңнамасымен ... ... ... ... ... жөніндегі тетіктерді бекіту.
Жалпы, бұл диплом жұмысының объектісі мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің қызметін құқықтық
реттеуге ... ... ... ... ... ... сыртқы қарыз
мәселелеріне арналған еңбектердің басым көпшілігі экономикалық әдебиеттерге
жатады. Ал, сыртқы қарызды ... ... ... ... реттеу мәселелеріне арналған әдебиеттер, ғылыми мақалалар жоқтың
қасы. ... ... ... ... ... ... бұл ... бұдан да
ауқымды магистрлік жұмыс аясында ғылыми тұрғыдан зерттеуге толық ... ... ... ... ... учеб. пособие / Т.Н.Гоголева,
В.Г.Ключищева, Ю.И.Хаустов. – ... 2005 г. – 304 ... ... ... 2008 жылғы 4 желтоқсандағы «Бюджет
кодексі» // «Заң» ақпараттық-құқықтық жүйесі.
3. Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 29 ... ... ... «Мемлекеттік және жалпы сыртқы
борышты басқару жөніндегi тұжырымдама» // «Заң» ... ... ... С. ... ... долг и ... ... //
Евразийское сообщество, №2, 2009 г. – 9-15 с.
5. Амринов А. ... ... ... ... ... // ... – Финансы Казахстана, №2, 2003 г. –
С.45-53.
6. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая ситема Казахстана: становление и
развитие. – ... ... 2008 г. – 226 ... ... Т. ... стратегии правительственного внешнего
заимствования // ... ... ... ... №2, 2002 г. – ... ... ... международная инвестиционная позиция и внешний
долг Республики Казахстан // Платежный баланс. №1, 2005 г. – ... ... С. ... ... борышы және оның салдары қандай
болмақ? //Ақиқат, №5, 2008 ж. – 9-18 ... ... А. ... ... ... ... ... – Алматы: ЦИМЭК, 2007 г. – 223 с.
11. Шохин С., Махмутова Э. ... ... и ... ... // ... №7, 2003 г. – С.15-22.
12. Окшантаева Н.Б. ... ... ... в РК:
кредиты или время внешнего долга // Саясат. №8-9, 2000 г. – ... ... Ж.А. и др. ... рост и ... ... ... Изд. ... госслужбы при Президенте РК, 2004 г. – 189 с.
14. ... А. Как не ... в ... «петлю»: внешний долг СССР
// Вопросы экономики. №5, 1997 г. – С.4-18.
15. Экономическая энциклопедия. – М.: Экономика, 1999. – 750 ... ... ... ... ... жјне мемлекеттік
ќарыздар тўрєысындаєы мемлекеттердіѕ ќўќыќсабаќтастыєы туралы»
1983 жылєы Вена ... ... В.Г. ... ... ... ... анализ // Законодательство, №1, 2004 г. – С.
63-68.
18. Попкова Н.А. ... ... ... ... и
возможности // Финансы, №1, 2010 г. – 49-52 с.
19. Цыбуков В.В. Кто ... по ... СССР // ... ... 1994 г. – С. ... ... П.П. ... государственной собственности и
внешнего долга бывшего ... ССР // ... ... №1, 2007 г. – С. ... Цыбуков В.В. Проблемы правопреемства в Содружестве Независимых
Государств. – М., 1994 г. – 131 с.
22. Якушева Е.Е. ... ... ... по ... ... ... ... право, №1, 2007 г.
– С.5-7.
23. Покачалова Е.В. Правовые ... ... ... ... дефицита и профицита бюджета // Современное право, №10,
2005 г. – С.11-21.
24. Постановление Правительства РФ «О ... с ... ... СССР ... об ... ... в отношении внешнего государственного долга и
активов Союза ССР» от 17 мая 1993 г. // ... ... 1993 г. – С. ... ... Д. ... ... ... и причины роста
внешнего корпоративного долга ... с ... // ... экономика. №2, 2007 г. – С. 28-34.
26. Қазақстан Республикасы ... ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құқық және құқыққа қарсы іс-әрекеттің мотивациясы9 бет
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Қазақстанның ТМД мемлекеттерімен консулдық саладағы екіжақты ынтымақтастығы13 бет
1945 -1980 жылдардағы ксро6 бет
1945-1980 жылдардағы КСРО45 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь