Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтардың халықаралық жеке құқық саласындағы құқықтық жағдайы

1. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтық жағдайы.
2. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың мәртебесiн құқықтық реттеу.
3. Шетел азаматтарының Қазақстанға келуi және кетуi.
4. Шетел азаматтарының жауаптылығы
Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы мәселе өзектілік пен тәжірибелік маңызға XX ғасырда ие болды. Қазіргі заманғы мемлекттердің барлығында дерлік шетелдіктердің келуі мен кетуі, құқықтары мен міндеттері туралы нормаларды кездестіруге болады. Бірақ әр түрлі мемлекеттердегі шетелдіктердің құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыру деңгейі бірдей емес. Бұл нақты елдегі әлеуметтік, экономикалық, саяси жағдайларға, оның ішкі және сыртқы саясатының сипатына, ондағы демократияның даму деңгейіне, тарихи және ұлттық дәстүрлерге байланысты.
Дегенмен нақты мемлекеттегі шетелдіктің құқықтық жағдайын анықтау сол мемлекеттің ұлттық құзыретіне жатады. Қазақстанда шетел азаматтарының құқықтық жағдайын реттеуде халықаралық жеке құқық нормалары ескерілген. Осыған сәйкес бітіру жұмысымның тақырыбы «Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтардың халықаралық жеке құқық саласындағы құқықтық жағдайы» болып табылады.

Халықтың көптен көшіп-қонуына алып келген халықаралық экономикалық және мәдени байланыстардың кеңеюімен байланысты шетел азаматтарының азаматтық құқықтық жағдайын реттеудің маңыздылығы өсуде.
ХІХ ғасырға дейін таптық құқықтар мен артықшылықтардың үстемдігі кезінде шетел азаматтары құқықсыз болды, ал кейіннен шектелген құқықтарға ие бола бастады. Халықаралық байланыстардың дамуымен олар көптеген елдерде құқықтық айналымға қатыстырыла бастады. Шетел азаматтары азаматтық құқықтарды қолдану аясында берілген мемлекеттің азаматтарына теңестіріле бастады. Шектеулер болса да, олар жалпы ережеге ескертпе ретінде қабылданды.
Дегенмен сауда қатынастарында көбінесе ең қолайлы жағдай қағидасы жиі қолданылады. Ол бойынша шетел азаматтары сол елдің азаматтарына емес, басқа мемлекет азаматтарына теңестіріледі. Халықаралық шарттарда енгізілген ережелер бойынша шетелдіктерге үшінші мемлекет азаматтарына берілетін режим кепілденеді. Осылайша шетел азаматтары халықаралық шарттарда қарастырылған сыртқы экономикалық байланыс мәселелеріне қатысты өз араларында теңестіріледі.
Шетел азаматтарының құқықтық жағдайы жалпы алғанда халықаралық құқықтың жалпы танылған қағидалары мен нормалары, халықаралық шарттар, азаматтығы елінің немесе тұрғылықты тұратын жер елінің құқығы, келген елдің құқығы негізінде қалыптасады. Халықаралық жеке құқықта негізінен шетел элементімен күрделенген қатынастар аясындағы құқықтар мен міндеттер туралы сөз болады.
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (2007 жылғы 21 мамырдағы №254-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен) – Алматы: «Юрист» баспасы, 2007. – 40 бет
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері). – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 296 бет
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі (2007 жылғы 15 мамырдағы №253-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен). – Алматы: ЮРИСТ, 2007. – 144 бет
4. «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» 1991 жылғы 20 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы (2002 жылғы 17 мамырда Қазақстан Республикасының №322 Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен) //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
5. «Шетелдіктердің құқықтық жағдай туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337 Қазақстан Республикасының Заңы (2007 жылғы 1 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының №227 Заңымен енгізілген өзгірістер және толықтырулармен) //Источник: справочная правовая система ЮРИСТ
6. «Халықтың көшi-қоны туралы» 1997 жылғы 13 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының №204 Заңы //Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1997, №24
        
        Жоспар
1. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ
адамдардың құқықтық жағдайы.
2. Қазақстан Республикасындағы шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ
адамдардың мәртебесiн құқықтық ... ... ... ... ... және ... Шетел азаматтарының жауаптылығы
Кіріспе
Шетелдіктердің құқықтық жағдайы ... ... ... пен
тәжірибелік маңызға XX ғасырда ие ... ... ... ... ... ... ... мен кетуі, құқықтары мен міндеттері
туралы нормаларды кездестіруге ... ... әр ... ... ... мен ... ... асыру деңгейі бірдей
емес. Бұл нақты ... ... ... ... жағдайларға, оның
ішкі және сыртқы саясатының сипатына, ондағы демократияның даму деңгейіне,
тарихи және ... ... ... ... ... шетелдіктің құқықтық жағдайын анықтау сол
мемлекеттің ұлттық құзыретіне жатады. ... ... ... ... ... ... жеке ... нормалары ескерілген.
Осыған сәйкес бітіру жұмысымның тақырыбы «Қазақстан Республикасындағы
шетелдік азаматтардың ... жеке ... ... ... ... ... ... көшіп-қонуына алып келген халықаралық экономикалық
және ... ... ... ... шетел азаматтарының
азаматтық құқықтық ... ... ... өсуде.
ХІХ ғасырға дейін таптық құқықтар мен артықшылықтардың ... ... ... ... ... ал ... ... құқықтарға
ие бола бастады. Халықаралық байланыстардың дамуымен олар көптеген елдерде
құқықтық айналымға ... ... ... ... ... ... ... берілген мемлекеттің азаматтарына теңестіріле
бастады. ... ... да, олар ... ... ескертпе ретінде
қабылданды.
Дегенмен сауда қатынастарында көбінесе ең қолайлы жағдай қағидасы ... Ол ... ... ... сол ... ... ... басқа
мемлекет азаматтарына теңестіріледі. Халықаралық ... ... ... ... үшінші мемлекет азаматтарына берілетін режим
кепілденеді. Осылайша шетел азаматтары халықаралық шарттарда ... ... ... ... ... өз араларында
теңестіріледі.[1]
Шетел азаматтарының құқықтық жағдайы жалпы алғанда ... ... ... ... мен ... ... ... елінің немесе тұрғылықты тұратын жер елінің құқығы, келген елдің
құқығы ... ... ... жеке ... ... ... күрделенген қатынастар аясындағы құқықтар мен міндеттер туралы
сөз ... ... ... бір ... екінші тарапқа бағынуынан
туындайтын мүліктік қатынастар, оның ішінде салықтық және ... да ... ... ... азаматтық заңнама қолданылмайды. Халықаралық
жария құқықтың сәйкес саласында туындаған ... ... ... көп ... ... тақырып шегінен шығады
және халықаралық жеке құқықтың пәні болып ... ... ... болғандығынан ғана аталып өтіледі. Ал халықаралық азаматтық іс
жүргізудегі шетелдіктердің құқықтық жағдайының мәселелері ... ... ... ... ... (мәртебе)» ұғымынан «құқықтық режим» ұғымын айыра
білу керек. Ол орналасу мемлекетіндегі ... ... мен ... ... ... ... бастаулар мен қағидаларды
білдіреді. Халықаралық режимдердің үш түрі бар: ұлттық режим, арнайы режим
және аса ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы
құқықтық мәртебесін анықтайтын негізгі қағидалардың біріншісіне ұлттық
режим жатады. ... ... ... ... ... ... Бірақ қалай айтқанмен, олардың мәртебелері толығымен тең
болмайды.[2]
Арнайы режимде шетелдіктер үшін ... ... ... ... мәні тек ... қою ғана ... ... қатар ол кейбір
жеңілдіктерді көздеуі мүмкін.
Аса ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
азаматтары иеленетін немесе иелене алатын құқықтарды ұсынады.
Жоғарыда аталып өткендей, Қазақстанда ұлттық режим қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... көлеміне қаралмай беріледі. Алайда, біздің заңнамаға
сәйкес мемлекет реторсияны қолдана алады. Реторсия көбінесе, ... ... ашық ... ... ... ... жеке құқықта бастама ретінде теңдік пен ... ... Олар ... құқықтық жағдайын анықтайтын
негізгі құқықтық режим – ұлттық режимнің мәнін құрайды. Халықаралық ... ... өзге ... ... оның ішінде аса қолайлы жағдай
режимі жалпылама емес, арнайы сипатта ... және ... бір ... ... белгілі бір тұлғалар тобына қолданылады.[3]
Қазақстан заңнамасы шетел азаматтарының құқықтық ... ... ... алады:
1) шетел азаматтары Қазақстандық азаматтармен теңдей құқықтар ... ... және ... ... ... ... ... режим қағидасы болып табылады;
2) шетел азаматтары тегіне, әлеуметтік және мүліктік ... ... ... жынысына, тіліне, дінге, қатынасына және өзге ... заң ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын арнайы
шектейтін мемлекеттердің азаматтарына қатысты жауапты ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын пайдалануы
қоғам мен мемлекет мүдделеріне, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мен заңды мүдделеріне зардап тигізбеуі тиіс.[4]
Шетелдіктің жеке мәртебесі ретінде жеке тұлғаның, азаматтың мәртебесі,
олардың құқықтары мен міндеттерінің жиынтығы ... Жеке ... мен ... ... мен ... ... ... болады, яғни уақыт өте
келе және көптеген жағдайлардың әсерімен өзгеріп отырады.
Халықаралық ... ... ... ... – оның ... Осы қағидаларының сақталуы, жеке ... ... ... ... ... ... жеке ... талап ететін мәселе.
Халықаралық жеке құқық нормалары шетелдіктердің мүліктік жеке ... ... ... және іс ... ... реттейді.
Шетелдіктің кез келген мемлекеттегі құқықтық жағдайын анықтау үшін
негізгі мәнге адам құқықтары мен ... ... ... құқық
нормалары мен қағидалары ие. Олар Адам құқықтарының ... ... ... және ... құқықтар туралы Пактіде, Әлеуметтік,
экономикалық және мәдени құқықтар туралы Пактіде көрініс тапқан.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ХХ ... ... туындады. Бұл Қазақстан ... ... ... ... шетелдіктер санының күрт өсуімен сипатталады.
Ал олардың санының өсуі ... ... ... ... ... ... келуі, жүріп-тұруына көптеген әкімшілік
шектеулер мен ... ... ... ... сауда қызметінің
өзгеруімен, құрылысшылар, өзге де кәсіп жұмысшылар мен мамандардың ұзақ
мерзімге ... ... ... ... ... ... ... шетел азаматтары болып Қазақстан
Республикасы ... ... ... және ... ... елдің
азаматтығына тиесілі екендігін куәландыратын құжаттары бар ... ... және ... азаматы» терминдері бұл ... ... ... ... ... өз ... кету және оған ... Қазақстан Республикасының аумағында кез келген адамның құқықтары мен
бостандықтарын тану секілді адам құқықтарын ... ... мен ... ... ... ... ие.
Көптеген елдерде «шетелдіктердің құқығы» деген ұғым бар. Бұл негізінен
халықаралық жария ... ... ... ... ... ... қатар, Францияда және француз құқығының әсерімен құқықтық
жүйесі ... ... ... ... (la ... ... ... жеке құқық саласына енгізіледі. Бірақ көптеген
мемлекеттерде, оның ... бұл сала ... ... елдерде (Австрия, ФРГ
және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... «шетелдіктердің құқығы» ... ... ... ... ... нормалар кешені, бұл
коллизиялық сипаттағы нормалар ғана емес, сонымен қатар сәйкес қатынастарды
мәні ... ... ... нормалар. Әдетте
«шетелдіктердің» құқықтық жағдайын кең және тар ... ... ... бұл ... әкімшілік-құқықтық сипаттағы нормалар; ... ... ... мен отандық азаматтардың құқықтық
жағдайының айырмашылықтарына қатысты. Кең мағынада бұл – кез ... ... ... ... анықтайтын барлық
нормалардың кешені: ... ... ... ... режим танитын және т.б.[7]
Біздің қоғамымыздағы түбегелі демократиялық өзгерістер, ... ... ... ... ... ... ... мен
қоғамдық тәртіпке жетуді адамдар жиі құқық, құқықтық мемлекет, ... ... ... ... ... ... екі ... тұрады: жария және жеке.
Жария құқыққа ... ... ... ... ... сияқты құқық салалары жатады. Аталған салалармен мемлекеттік органдар
арасындағы, сонымен қатар мемлекет пен оның ... ... ... Бұл ... ... ... азаматтар бағынатын билік
ретінде көрініс табады. Бұл ... ... ... еңбек және отбасы қатынастары жеке құқық саласына жатады.
Бұнда өздерінің жеке мүдделерін қорғайтын жекеленген ... ... ... ... ... ... «көлденең» қалыптасады, және әрбір
қатысушы өз басымен бұндай қатынасқа түседі.[8]
Адамның жеке өмірі әр алуан ... Әр адам бұл ... ... ... ... бала, жұмысшы мен кәсіпкер, мүліктің иесі, автор
мен ... т.б. ... ... рөлдер тізімінен ата-ана, ерлі-
зайыптылар мен балалардың қатынасы отбасы ... ал ... мен ... ... ... ... ... реттеліп отыратынын көру қиын
емес. Жеке ... ... өзге ... ... ... Ең ... бұл мүліктік қатынастарға қатысты, яғни мүліктің
белгілі бір тұлғаға тиесілі болуы немесе мүлікті сату мен ... ... ... ... ... өзге де құндылықтарды қамтамасыз етумен
байланысты қатынастар. Азаматтық ... ... тек ... қорғау мен реттеумен шектелмейді, сонымен ... ... ... мен бостандықтарын және өзге де мүліктік ... емес ... ... Оларға адамның өмірі мен
денсаулығы, тұлғаның ар-намысы, жеке ... қол ... жеке ... ... ... жүріп тұру, тұрғылықты жерді таңдау т.б. жатады.
Азаматтық-құқықтық қатынастар – ... ... ... ... ие, азаматтық құқықтық ... ... ... ... тұлғаның осындай қатынастардағы азаматтық құқықтық
жағдайы оның ... ... ... Бұл әрине Қазақстан
Республикасындағы шетелдіктердің азаматтық-құқықтық жағдайын анықтауға да
қатысты.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... режим ережелері қамтамасыз етіледі. Ұлттық режимді
шетелдіктерді жергілікті азаматтармен теңестіру ретінде қарастыру танылған.
Осы тұжырыммен ... А.И. ... ... ... режим бойынша
заңнама негізінде шетелдіктерге әлеуметтік ... ... ... да ... тең ... ... деп ... М.М.Аваковтың
пайымдауынша, ұлттық режим дегеніміз құқық жағынан өз азаматтарымен
құқықтың қай ... ... ... ... ... Осы ... аты ... шартты болып табылады, себебі шетелдіктер өз азаматтары
секілді құқықтар мен еркіндік көлеміне ешқашан бола ... Ол ... аз ... Л.Н. Галенская ұлттық режим құқықтық реттеу жекелеген
саласында шетелдіктердің жағдайларын ... ... ... үшін ұлттық
режим деген ұғым шартты түрде қолданылады.[9]
Қандай да ұлттық құқықтық жүйе болмасын, шетелдіктерге өз ... ... ... бере ... ... режим терминінің өзі
шарттылық үлесіне ие және ... ... ... ... ... ... ... немесе тура теңестіру дегенді
білдірмейді. Шетелдіктерге қатысты түрлі алымдар шетелдіктердің ... ... ... ... тура емес ... ... ... мәртебесін зерттеу мәселелерінің
сөзсіз ғылыми және тәжірибелік ... ... ... ... бұл ... назар аударылған жоқ. Субъектілердің «азаматтық-
құқықтық мәртебесі» мен «азаматтық-құқықтық жағдай» түсініктерін тепе тең
деп ... жөн, ... ... мен ... түсінігі өзара
ауыстырылады, ал айырмашылықты бір субъекттің ... ... ... ... ... ... ... жеке құқықтың әртүрлі
субъектілерінің құқықтық мәртебесі (жағдайы) арасында ... ... ... ... ... ... құқық субъектілік
болып табылады, ол құқық теориясында құқық субъектісі бола алу мүмкіндігі
немесе қабілеттілігі ретінде анықталады.
Құқық субъектілік – ... ... ... ... әлеуметтік-құқықтық мүмкінділігі.[10] Негізінен, ол мемлекетпен
материалдық және заңи ... ... ... жалпы нысандағы
құқық болып табылады. Тұлғаға құқық субъектілікті қамтамасыз ету – ... ... ... ... ... ... байланыстың
болуынан құқық субъектілігі тұлғаға мораль нормалары мен ... ... ... ... ... азаматтық құқықтарды жүзеге асыру
сияқты белгілі бір міндеттемелер ... ... ... ... «құқық қабілеттілік» пен «әрекет
қабілеттілік» ... ... ... ... көзқарас
қалыптасқан. Бірақ менің ойымша, солардың ішінде дәлірек ... – ол ... ... пен әрекет қабілеттілік азаматтық ... ... және ... бөлігі» деген көзқарас болып
табылады.
Құқық қабілеттілік – тұлғаның азаматтық құқықтар мен міндеттерге ие
болу мүмкіндігі ... ... ... ... – сол ... ... жүзеге асыру мүмкіндігі деп саналады.[11] Сонымен қатар, әрекет
қабілеттілік деликт қабілеттілікті де қамтиды, яғни бұл ... ... ... бұзушылық үшін өз ... ... ... заңи ... мен ... ... ... азаматтар азаматтық
құқық субъектіліктің барлық ... ... Ал ... және ... ... жоқ деп ... ... жасқа
толған азаматтар тек құқық қабілеттілігі болады, азаматтық құқық пен
міндеттердің субъектісі бола ... ... ... мүлікті мұрагер
ретінде ала алады, бірақ ... ... ... іс ... ... ... ата-аналары немесе қамқоршылары орындайды.
Әлеуметтік-экономикалық өмірдегі тұлғалардың белсенді қызметі оларда
құқық ... ... ... ... ғана ... Бұл
Қазақстан Республикасының аумағындағы шетел азаматтарына да қатысты.
Нақты бір мемлекет аумағындағы шетелдіктердің азаматтық ... ... ... бері ... жеке ... күрделі
мәселе болып келеді. Шетел азаматы – бұл өзге ... ... ... өзге ... ... бар ... ... байланысты өз отанының
құзыреті шегінде орналаспаған кез ... ... ... кем ... ... ... әсер ... өзінің мемлекетінің және аумағында
жүрген елдің.
• Шетелдіктің өз заңнамасы – азаматы болып табылатын, әдеттегі және ... ... ... ... ... яғни уақыттың нақты кезеңіндегі тұлғаның болған
елінің құқығы.[12]
Егер белгілі бір уақыт бұрын ... ... ... жеке
тұлғаны сот тәртібімен оның азаматтық құқықтарынан айыру көзделсе, ... жеке ... ... бір ...... ... танудан бас
тартуға жол берілмеушілік қағидасы өзінің нормативтік ... ... ... ... сонымен қатар халықаралық шарттарда тапты. 1966 жылы
«Азаматтық және ... ... ... ... 16-бабында былай
белгіленген: «Әр адам, қай жерде болмасын, оның құқық қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... «Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының
Заңымен қатар, әр түрлі құқық салаларындағы нормаларымен реттеледі.
Қазақстан ... ... жеке ... құқықтық мәртебесі
Конституция нормаларымен кепілденеді, яғни Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... Республикасы
Конституциясына сәйкес танылады және кепілденеді.[13] Сонымен қатар, адам
мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... яғни ... құқықтар мен бостандықтарды қорғау үшін тұлға сот
мекемесіне жүгіне алады, ал сот сәйкес халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қатысты ұлттық
режимді бекітеді ... ... ... ... ... шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар Республикада азаматтар үшін белгіленген ... мен ... ... міндеттер атқарады». Бұл жерде ескере кететін мәселе
– ұлттық ... ... ... ... ... ... яғни нақты шет
мемлекетте Қазақстандық азаматтарға дәл сондай режимді қамтамасыз етуге
қатысты қарсы талап қоюсыз ... ... ... ... ... реторсияны қолдануға құқылы, яғни Қазақстан Республикасының
азаматтары мен ... ... ... ... ... қарсы шектеулер белгілеу мүмкін.
Сонымен, кез келген мемлекеттегі шетел азаматтардың ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін құқықтық
реттеуден тұрады.
Төменде негізгі назарды осы екі ... ... ... ... бойынша құқық қабілеттілік дегеніміз – бұл ... ... ие болу мен ... атқару мүмкіндігі. Яғни құқық
қабілеттілік сол құқықтар мен міндеттердің субъектісі болу ... ... ... ... ... ... ... мен
міндеттерге ие болу мүмкіндігін білдіреді. Бұл элементтің маңыздылығы –
құқық қабілеттілік ... ... ... ... мен ... ... ... қабілеттілік – құқықтар мен міндеттердің туындау мен
кейіннен жүзеге асырылуының алғышарты болып табылады.[14]
Құқық қабілеттілік ... ... ... жеке ... ретінде
тиесілі және оның ойлау қабілеті мен денсаулығына ... ... Ол ... ... туылғанынан бастап пайда болады және ол қайтыс болғанда
немесе заңмен белгіленген ... ... ... деп жариялау
презумпциясы негізінде белгіленген тәртіпте сол адамды ... ... ... кейін тоқтатылады.
Құқық қабілеттілік барлық азаматтар үшін бірдей танылады. Ол азамат
туғанынан пайда болып, қайтыс болғанда ... Яғни ... ... ... адам өмір бойы оның жасы мен ... ... ... қабілетті болады. Бірақ бұдан құқық қабілеттілік адамның
көру, есту т.б. сияқты табиғи ... ... ... ... ... ... ... тумасынан пайда болғанымен, табиғаттан берілген
қасиет емес, ол заң ... ... яғни ... заңи ... ... заңи мүмкіндікті білдіреді. Заңи әдебиетте азаматтық құқық қабілеттілік
– азаматқа тиесілі белгілі бір айрықша белгі ретінде ... ... заң ... ... ... ... пен ... ие болу қабілеттігін
білдіреді. Ал қабілеттілік дегеніміз – заңи ... ... ... қамтамасыз етілетіндіктен, ол әрбір нақты ... ... ... ... ... құқық қабілеттілік, яғни ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі азаматтың
конституциялық құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға бағытталған.
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... азаматтар мен жоқ тұлғалар
азаматтық құқық қабілеттілігін, Қазақстан Республикасының заң актілерінде
немесе халықаралық ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады».
Бұндай қағида көптеген басқа ... ... ... (мысалы, Армения, Литва, Мадагаскар, Монғолия, Франция, Чехия,
Швейцария, Эстония). Сонымен қатар «шетел азаматының құқық ... жеке ... ... ... ... да басқа мемлекеттерде бар
(мысалы, Австрия, Венгрия, Германия, Польша, Румыния, Турция).
Бұл екі ... ...... ... Біріншісі
шетелдіктің азаматтығының елініндегі құқық қабілеттілік көлемін ескермесе,
екіншісі – ... ... ... ... ... ... ескермейді. Сондықтан шетелдіктің азаматтығының елінің және
болатын елінің ... ... ... ... көзқарас таралып
келеді.
Мысалы, 1928 жылғы 25 қарашада қабылданған ... ... ... ... ... құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігі,
қолданылуы осы Кодекспен немесе жергілікті құқықпен ... ... ... жеке ... ... ... берілген ереже бойынша біздің елімізде шетелдік өз елінде ие
болмаған құқықтарды иелене алады. Сонымен қатар, Қазақстанда шетелдіктерге
өз елінде ... ... ... берілмеуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 13-бабына сәйкес
азаматтық құқыққа ие болу және міндет ... ... яғни ... ... барлық азаматтарға бірдей деп танылады және ол туған кезден
басталып, қайтыс болған соң тоқтатылады.
Азаматтық құқық ... ...... ... ... сәйкес азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... шетелдіктердің, оларға қамтамасыз етілетін ұлттық
режим ... ... ... ... келесідей мазмұны болады:
Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... шетел валютасын
меншіктенуге; мүлікті мұраға алып, мұраға ... ... ... жүріп-тұруға және тұрғылықты жер таңдауға, заң құжаттарында ... ... ... ... ... өзі ... ... және заңды тұлғалармен заңды тұлғалар құруға, заң құжаттарында
тыйым салынбаған ... ... ... ... ... ... әдебиет және өнер шығармаларына, интеллектуалдық
қызметтердің өзге де туындыларына ... ... ... ... және моральдік зиянның орнын толтыруға және талап етуге ... ... да ... және жеке ... ... Шетелдіктерге ұлттық
режимді қамтамасыз ету оларды қазақстандықтармен бірге бірдей азаматтық
заңнамадан туындайтын міндеттемелерді де ... ... ... ... ... және ... ... орнын толтыру
міндеті.
«Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының
Заңы бойынша барлық ... екі ... ... тұрақты тұратындар
және еліміздің аумағында уақытша жүрген шетелдіктер.
Тұрақты тұруға Қазақстан ... ... ... ... ... алған шетелдіктер Қазақстан Республикасында тұрақты
тұрушылар болып ... ... өзге де ... ... ... ... қатысты Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне сәйкес ауыр
немесе аса ауыр ... деп ... ... жасалуы салдарынан
жәбірленуші деп танылған шетелдіктер Қазақстан Республикасында уақытша
жүргендер деп ... Олар ... ... ... және ... болу ... өткен соң Қазақстан Республикасынан кетуге
міндетті.[18]
Тұрақты және уақытша ... ... ... ... айырмашылықтар бар. Жұмысқа тұру, денсаулық сақтау, білім
алу, қоғамдық бірлестіктерге мүше болу мәселелері ... ... ... ... шетел азаматтары аталған салаларда Қазақстандық
азаматтармен ... яғни ... ... ... ... жүрген шетелдіктерге қарағанда құқықтың көбірек көлемі беріледі.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының аумағында уақытша жүрген
шетелдіктердің құқық қабілеттілігі ... келу ... ... ... виза түрімен шектеледі. Яғни туристік немесе іс-сапарлық мақсатта
келген шетел ... ... ... ... түсуге немесе жұмыс
істеуге құқығы жоқ. Шетелдікті белгілі бір санатқа жатқызу ... ... ... болу ... ... емес, олардың
біздің мемлекетімізбен құқықтық байланысының тұрақтылық деңгейі және
Қазақстан Республикасы аумағында болу ... мен ... ... ... да бір тұлғаның елде тұрақты тұруы оның құқықтық жағдайын анықтайды
деген негізден бастау алады. ... ... ... тұрғын үймен
қамтамасыз ету, ... ... ... ... беру сияқты мәселелерде
Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетел ... ... ... ... теңестіріледі.[19]
«Шетелдіктердің құқықтық жағдайы туралы» Қазақстан Республикасының
Заңы ... ... ... ... ... ... құқықтар көлемі қаматамасыз етіледі:
1. Еңбек қызметi және демалыс. ... ... ... мен халықаралық шарттары белгiлеген негiз бен тәртiпте Қазақстан
Республикасында еңбек қызметiмен шұғылдана ... ... ... ... ету ... конституциялық құқығын iске асыруды
қамтамасыз ету мақсатында заң ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi шектеулер белгiленуi
мүмкiн. 
      Шетелдiктер жекелеген қызмет орындарына тағайындала алмайды немесе
еңбек қызметiнiң белгiлi бiр түрiмен, егер бұл ... ... ... ... қызмет түрiмен шұғылдану Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкес ... ... ... қатыстылығына байланысты
болса, шұғылдана алмайды. 
      Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасының азаматтарымен бiрдей құқықтарды
пайдаланады және сол сияқты мiндеткерлiкте болады.
      Қазақстан ... ... ... ... жеке ... бола алады. Бұл ретте, заңды тұлға ... ... және ... субъектiсi ретiнде кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асыруға жол
берiлмейдi.
      Қазақстан ... ... ... ... ... ортақ негiздерде демалыс алуға құқылы.
2. Денсаулық сақтау. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын
пайдаланады және солар сияқты мiндеткерлiкте болады. 
      Қазақстан Республикасында уақытша жүрген шетелдiктерге ... ... ... ... ... ... ... көрсетiледi. 
3. Тұрғын үй құқығы, өзге де мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес
құқықтар. Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтарын пайдаланады
және солар сияқты мiндеткерлiкте болады.
      Қазақстан Республикасындағы шетелдiктер жеке меншiк құқығында ... ... ... шетелдiктердi қоспағанда) және басқа мүлiкке, ғылым,
әдебиет пен өнер шығармаларының, ... ... ... ... ... үлгiнiң авторлық құқығына, сондай-
ақ Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген жағдайларды
қоспағанда, өзге де ... және жеке ... емес ... ие ... ... ... ... тұратын шетелдiктер өздерiнiң
мүлiктiк және жеке ... емес ... ... Республикасының
азаматтарымен бiрдей пайдаланады. 
      Қазақстан Республикасында уақытша ... ... ... ... мен ... ... белгiленген негiздер
мен тәртiпте мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес құқықтарды ... ... алу. ... ... ... ... шетелдіктер
және азаматтығы жоқ адамдар Қазақстан Республикасының білім ... ... ... ... ... Республикасының
азаматтарымен бірдей мектепалды, бастауыш, негізгі орта және жалпы ... ... ... бар.
      Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын азаматтығы жоқ адамдарға
мемлекеттік білім беру ... ... ... ... ... және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу
орнынан кейінгі білімді ... егер олар ... ... әрбір білімді
бірінші рет алып тұрса, құқық беріледі.
      Шетелдіктердің мемлекеттік білім беру ... ... ... ... ... және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және
жоғары оқу орнынан ... ... ... ... ... ... ... айқындалады.
      Білім беру ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбиеленушілердің
құқықтарына ие болады және ... ... ... ... ... пайдалану. Қазақстан Республикасындағы
шетелдiктер Қазақстан ... ... ... ... ... ... Олар ... және мәдениет ескерткiштерiне,
басқа мәдени құндылықтарға ұқыпты қарауға мiндеттi.
6. Қоғамдық ... ... ... ... тұрақты
тұратын шетелдiктер саяси мақсаттарды көздейтiн саяси ... ... ... ... ... ... егер бұл олардың
жарғыларына (ережелерiне) қайшы ... ... ... құқылы.
7. Ар-ождан бостандығы. Қазақстан Республикасында жүрген шетелдiктерге
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... берiледi. Дiни нанымға байланысты дұшпандық пен ... ... ... ... және ... қатынастар. Қазақстан Республикасындағы
шетелдiктер Қазақстан Республикасының азаматтарымен және ... ... ... және оны бұза алады, Қазақстан Республикасының заңдары мен
халықаралық шарттарына сәйкес Қазақстан ... ... ... және ... ... ... пайдаланады және
мiндеткерлiкте болады. 
9. Тұрғын үйге, жеке басының ары мен намысына тиiспеушiлiк. Қазақстан
Республикасындағы шетелдiктерге тұрғын үйiне, жеке ... ары мен ... ... берiледi.
10. Қазақстан Республикасының аумағында жүрiп-тұру және тұрғылықты ... ... ... ... ... болуына рұқсат
етiлген аумағында еркiн жүрiп-тұра алады және Қазақстан Республикасының
заңдарында белгiленген тәртiпке сәйкес ... жер ... ... Жүріп-
тұрудағы және тұрғылықты жер ... ... бұл ... ... ету, ... тәртiптi, халықтың денсаулығы мен
адамгершiлiгiн сақтау, Қазақстан Республикасының азаматтары мен ... ... ... мен ... ... ... үшiн ... болғанда
Қазақстан Республикасының бұған ... ... ... ... ... мен алымдар. Егер Қазақстан Республикасының заңдары мен
халықаралық шарттарында ... ... ... ... шетелдiктерге Қазақстан Республикасының азаматтарымен
бiрдей негiзде ... мен ... ... ... ... ... Республикасындағы шетелдiктер
өздерiнiң мүлiктiк және жеке мүлiктiк емес құқықтарын қорғау үшiн сотқа
және ... ... ... ... жасауға құқылы. Шетелдiктер
Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында көзделгеннен ... ... ... ... ... ... құқықтарды пайдаланады.[20]
      Біздің елімізде ... ... ... ... ... ... ... де, осы екі топ азаматтардың
мәртебесі ... ... бола ... ... ... Заңнамасы шетел азаматтарының құқықтарына қатысты белгілі
бір ескертпелер жасайды. Яғни, шетел ... ... ... ие болу, биліктің өкілетті органдарына сайлау мен сайлануға,
әскери ... ... ... шектеулер қойылған. Бұл шектеулер аталған
Заңның баптарында көрініс ... ... ... ... ... және басқа
сайланбалы мемлекеттiк органдарға және қызметке ... да, ... ... сондай-ақ республикалық референдумдарға қатыса алмайды.
20-бап. Әскери мiндеттiлiк Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... шетелдіктерге белгілі бір қызмет
түрімен айналысуға байланысты ... бар. ... ... ... ... қосымша талап қойылады: шетелдіктерге Қазақстан
Республикасында кәсіпкерлікпен айналысу құқығы олар өз ... ... ... ... үшін ... ... беріледі. Жер туралы
заңдарға сәйкес, шетел азаматтардың жеке меншігінде өзіндік ... ... бақ ... және саяжай тұрғызу үшін ... ... ... ... ... ... ... Республикасының 1999 жылғы 23
шілдедегі №453-1 Заңының 13-бап 1-тармағына сәйкес мемлекеттік қызметке
тұратын ... ... ... ... ... тиіс. Яғни
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар мемлекеттік қызметші бола алмайды.
Бұл ережеге ... ... ... келісімшерттармен
қарастырылуы мүмкін. Мысалы, «Азаматтардың ... ... ... Республикасы мен Ресей федерациясы арасындағы Келісімшарттың ... ... бір ... ... ... ... ... тараптың
азаматы келесідей құқықтарды пайдаланбайды:
а) тұрақты тұратын Тараптың мемлекеттік биліктің өкілетті органдарына
және жоғары мемлекеттік қызметтерге сайлау және сайлану;
б) тұрақты ... ... ... ... халықтық референдумға қатысу;
в) тұрақты тұратын Тараптың дипломатиялық қызметінде, қауіпсіздік
органдары және ішкі ... ... ... ... ... ... Тарапта атқарушы биліктің орталық органдарында
қызметте болу, судья мен прокурор болу;
д) облыстық, ... ... ... ... ... басшысы немесе басшының орынбасары болу (4-бап 2-тармақ).
Бір тараптың ... ... ... ... ... азаматы
облыстық, аудандық, қалалық, ауылдық әкімшіліктің құрылымдық бөлімшесінің,
сонымен қатар атқарушы биліктің жергілікті ... ... ... ... мен ... ... ... орынбасары қызметін
атқары алады (4-бап 3-тармақ).
Көріп отырғанымыздай, бұл ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының азаматтарына белгілі
бір мемлекеттік қызметте жұмыс істеуіне ... ... ... ... 4-бап ... ... ... ратификациялаған халықаралық шарттары заңдардың алдында басым
күшке ие, сондықтан «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңмен ... ... ... ... ... ... тиым салу ... аумағында тұрақты тұратын Ресей азаматтарына таралмайды.[22]
Белгілі бір қызмет түрімен ... ... өзге ... ... ... ... ... теңізде жүзу туралы»
Заңның 25-бабына сәйкес ... мен ... жоқ ... ... ... аға ... аға ... пен радиомаман қызметін
атқара алмайды. Дегенмен, құзыретті орган (Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының туының астында жүзіп жүрген кеме ... ... мен ... жоқ ... қызмет етуіне рұқсат берілу
мүмкін.
Инвестициялар саласында да бұндай шектеулер қарастырылған: «Ұлттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ала ... ... заң ... ... ... шектелетін немесе оған
тыйым салынатын қызмет түрлері және аумақтар белгіленуі мүмкін».[23]
Сонымен қатар, шетелдіктердің ... ... ... ... сипатымен анықталатын ерекше режимдегі шектеулер қарастырылуы
мүмкін. Мысалы, зияткерлік меншік құқығының ... ... ... ... жарияланған туындаларға ... ... ... ... ... ... қарастырылған. 1996 жылы 10
маусымдағы «Авторлық және ... ... ... ... ... 36-бабы: «Шетелдіктердің сабақтас ... ... ... тек Қазақстан Республикасы бекіткен
халықаралық шарттарға байланысты танылады» деп бекіткен.
1992 жылғы ... ... ... ... байланысты дауларды
шешу тәртібі туралы» ТМД елдерінің келісімі: «Кәсіпкерлікпен ... ... ... қабілеттігі кәсіпкер тіркелген мемлекет заңнамасы
бойынша анықталады» деп бекіткен.
Қазақстан Республикасының аумағында ... және ... ... ... ... ... ... шектеу жағдайлары да Қазақстан
Республикасы заңнамасымен қарастырылған. Мысалы, төменде ... ... ... ... ... қуылуы мүмкін:
1) егер оның әрекеті мемлекеттік қауіпсіздік немесе қоғамдық тәртіпті
қорғауды қамтамасыз етуге қарсы бағытталса;
2) егер бұл шара ... ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының азаматтары мен өзге тұлғалардың ... мен ... ... ... ... егер ол шетел азаматтарының құқықтық мәртебесі туралы заңнаманы,
кедендік, валюталық және ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп таныған жағдайда, егер ... ... неке қиюы оның ... ... ... ... негізі болып табылса.
Библиография
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы (2007 жылғы 21 мамырдағы №254-
ІІІ Заңымен ... ... және ... – Алматы: «Юрист»
баспасы, 2007. – 40 бет
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі ... және ...... ... 2006. – 296 ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі (2007 жылғы 15 мамырдағы
№253-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және толықтырулармен). – ... 2007. – 144 ... ... ... ... туралы» 1991 жылғы ... ... ... Заңы (2002 ... 17 ... ... №322 Заңымен енгізілген өзгерістер және
толықтырулармен) //Источник: ... ... ... ... ... ... ... туралы» 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337
Қазақстан Республикасының Заңы (2007 жылғы 1 ... ... №227 ... ... ... және ... ... правовая система ЮРИСТ
6. «Халықтың көшi-қоны туралы» 1997 жылғы 13 желтоқсандағы ... №204 Заңы ... ... Парламентiнiң Жаршысы,
1997, №24 
7
-----------------------
[1] Лунц Л.А., Марышева Н.И., ... О.Н. ... ... право:
учебник. – М.: Юридическая литература, 1984. – 81-82 беттер
[2] М.А. Сарсембаев. Международное частное ... ... ...
Алматы: Ғылым, 1998. – 99 бет
[3] Звеков В.П. Международное частное право. Курс лекций. – М.:
НОРМА–ИНФРА•М, 1999. – 178 ... ... М.М. ... ... право: Учебник. – М.: Юристъ,
1998. – 110-111 беттер
[5] Сабитова А. Права иностранцев в Республике Казахстан ...... №7. – 36 ... Лунц Л.А. Курс ... ... ... ... часть. – М.:
Юридическая литература, 1975. – 23-24 беттер
[7] Богуславский М.М. ... ... ... ... – М.: ... – 109 ... Гаврилов В. В. Международное частное право. – М.: НОРМА–ИНФРА•М, 2000.
– 102 бет
[9] Черниченко С.В. Личность и ... ... – М.: ... 1974. – 128 ... ... право. Том 1. Учебник для вузов (академический курс).
/Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. ...... ... 2000. – 91 ... ... құқық. І том. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық
(академиялық курс). /Жауапты ред.: М.К. ... Ю.Г. ...... 2003. – 104 ... Ануфриева Л.П. Иностранные юридические лица: правовое положение в
России ... ... 1997, №2. – 44 ... 1995 ... 30 ... Қазақстан Республикасының Конституциясы (2007
жылғы 21 мамырдағы №254-ІІІ Заңымен енгізілген өзгерістер және
толықтырулармен), 12-бап 1-тармақ
[14] ... ... Том 1. ... для ... (академический курс).
/Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. ...... ... 2000. – 94 бет
[15] Гаврилов В.В. Международное частное право. М.: НОРМА–ИНФРА, 2000. – 99
бет
[16] Международное частное право: иностранное законодательство ... ... ... и ... ред. А.Н. ... А.Н. ... – М.:
Статут, 2000. – 752 бет
[17] Төлеуғалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы. – Алматы:
ҚазМЗА, 2001. – 94 ... ... ... Том III. ... для вузов (академический курс)
/Отв. ред. М.К Сулейменов, Ю.Г. Басин. – ... ... 2004. – 416 ... ... М.М. ... ... ... – М.: Юристъ, 1999. –
111-112 беттер
[20] ... ... ... ... 1995 жылғы 19 маусымдағы №2337
Қазақстан Республикасының Заңы (01.12.2007 ... ... ... 6-18 ... ... справочная правовая система
ЮРИСТ
[21] Азаматтық құқық. І том. Жоғары оқу ... ... ... курс). /Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г. Басин. – ... 2003. – 106 ... ... ... Том III. ... для вузов (академический курс)
/Отв. ред. М.К ... Ю.Г. ...... КазГЮУ, 2004. – 417 бет
[23] «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасының 2003 ... ... № 373-II ... 3-бап ... //Источник: справочная правовая
система ЮРИСТ.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Іс жүргізу құқығы5 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы39 бет
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау28 бет
Адам мен азаматтардың конституциялық құқықтары, бостандықтарына және міндеттері38 бет
Адам мен азаматтардың саяси және экономиккалық құқықтары мен бостандықтары20 бет
Адам мен азаматтардың құқықтары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь