Германиядағы «ескі» және «жаңа» мектептердің қалыптасуы

Германиядағы буржуазиялық саяси экономияның дамуы өзінің ерекшеліктерімен өзгешеленеді. Англия мен Францияға қарағанда мұнда классикалық саяси экономия өкілдері болған жоқ. Өнеркәсіптік даму жағынан да өзінің қарсыластары осы екі елге қарағанда артта қалды. Капиталистік өндірісті дамытушы өнеркәсіптік төңкеріс Германияда тек ХІХ ғ. 40-60 жылдарында ғана болды.
Германияда нарықтық шаруашылықтың дамуы франкопруссия соғысынан кейін орын алды. Бұл кезде Германия өзіне Эльзас пен Лотарингияның өнеркәсібі дамыған аймақтары мен жерлерін қосып алған болатын. Дегенмен, осы кезеңде экономикалық дағдарыстардың жиі-жиі қайталануы себепті, экономикалық өсуде кедергілер көп болды, жұмыссыздық өсті, мүліктік, әлеуметтік теңсіздіктер, кәсіпорындардың мнонполилануы орын алды.
Міне осындай жағдайда, ХІХ ғ. 40-шы жылдар Германияда тарихи мектеп қалыптасты. Тарихи мектеп өзінің даму жолында екі кезеңнен өтті. Сондықтан оны «ескі» (ХІХ ғ.-40-60 жж.) және «жаңа (ХІХ ғ.-70 ж, ХХ ғ.-20 ж) тарихи мектеп деп ажыратады.
Фридрих Лист (1789-1846) ХІХ ғ. Алғашқы жартысындағы неміс буржуазиясының идеологы. Ол оңтүстік Германияның Рейтлинген қаласында қолөнерші отбасында дүниеге келген. Өзінің негізгі еңбегі «Саяси экономияның ұлттық жүйесі» (1841( еңбегінде, ол жекелеген елдердің экономикасы өз заңдарына сәйкес дамиды, сондықтан әрбір ұлттық өндіргіш күштердің дамуына тиімді жағдай жасайтын «ұлттық саяси экономиясы», өздерінің экономикалық даму жолы, экономикалық саясаты болуы тиіс дегенді айтады. Осы пайымдамаға сәйкес барлық мүшелерін патриоттық байланыс арқылы біріктіретін ұлт дербес экономикалық субъект бола алады.
Лист ұлттық экономияны біртұтас «органикалық» жүйе тұрғысынан зерттеуді ұсынды. Бұл макроэкономикалық зерттеу тәсілін енгізуді білдірді.
        
        Германиядағы «ескі» және «жаңа» мектептердің   қалыптасуы
Германиядағы ... ... ... ... өзінің
ерекшеліктерімен өзгешеленеді. Англия мен ... ... ... саяси экономия өкілдері болған жоқ. Өнеркәсіптік даму жағынан
да өзінің қарсыластары осы екі елге ... ... ... ... ... ... төңкеріс Германияда тек ХІХ ғ. ... ғана ... ... шаруашылықтың дамуы франкопруссия соғысынан кейін
орын ... Бұл ... ... ... ... пен ... ... аймақтары мен жерлерін қосып алған болатын. Дегенмен, осы ... ... ... ... ... экономикалық өсуде
кедергілер көп болды, жұмыссыздық өсті, мүліктік, әлеуметтік теңсіздіктер,
кәсіпорындардың мнонполилануы орын алды.
Міне осындай жағдайда, ХІХ ғ. 40-шы ... ... ... ... ... ... өзінің даму жолында екі кезеңнен өтті. Сондықтан
оны «ескі» (ХІХ ғ.-40-60 жж.) және «жаңа (ХІХ ғ.-70 ж, ХХ ғ.-20 ж) ... деп ... Лист ... ХІХ ғ. ... жартысындағы неміс
буржуазиясының ... Ол ... ... ... ... ... дүниеге келген. Өзінің негізгі еңбегі «Саяси
экономияның ... ... (1841( ... ол жекелеген елдердің
экономикасы өз заңдарына сәйкес дамиды, сондықтан әрбір ұлттық ... ... ... ... ... ... ... экономиясы»,
өздерінің экономикалық даму жолы, экономикалық саясаты болуы тиіс дегенді
айтады. Осы пайымдамаға сәйкес барлық мүшелерін ... ... ... ұлт дербес экономикалық субъект бола алады.
Лист ұлттық экономияны біртұтас «органикалық» жүйе ... ... Бұл ... зерттеу тәсілін енгізуді білдірді. Лист
жиынтық экономиканық шамаларды шын мәнісінде пайдаланды: жиынтық ... ... ... ... ... ... «Саяси экономияның ұлттық жүйесі» еңбегінде ұлт байлығы мен тұрмыс
деңгейі өндіріген, ... ... ... ... ... ... даму көрсеткіштерімен анықталады деп пайымдайды. Өндіргіш
күштерге ол «ұлт ... ... ... ... ... ... жиынтығын жатқызды.
Лист меркантилистердің «белсенді сауда балансын» жақтайды. Ел ... әлді ... ... ... өнеркәсіп өнімдерін көптеп шығарады, ... ... ... ... ... айта ... негізгі, шешуші
өндіргіш күштерге өнеркәсіпті жатқызады. Егер Смит пен Рикардо ... ... ... ... түрін жатқызса, Лист өнімді ... ... ... ... ... ... жасаушы кез келген еңбекті
жатқызады. Сондықтан ол өндіргіш күштердің қатарына сол сияқты ... ... ... жүйесін, ғылымды, дінді т.б. жатқызады.
Мұнымен ол ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі мен ... Лист ... ... ... ... елдерге талдау
жасай отырып, Лист шаруашылық дамудың бес ... ... ... ... мал ... жер ... жер-мануфактуралық, жер-
мануфактуралық-саудалық. Соңғы сатыны ол экономикалық жүйенің үйлесімді
дамуын ... ... ауыл ... ... және ... ... ... бөлінісі мен ұлттық өндіргіш күштердің жетілуін қамтамасыз
етеді деп ... ... бұл ... Лист протекционистік саясат
пен экономикаға мемлекеттің араласуынсыз жүзеге ... ... ... ... ішкі рынокта шамамен қолдануды, оны ... ... ... ... ... ... ішкі рынокты дамытып, елді
артта қалушылықтан шығаруға ... ... ... ... ... ... ... дамуына қарай жүзеге асуын керектігін
ескертті.
Сол кездегі дамыған ... ... ... ... ... келе
Лист тек Англияның дамудың бесінші сатысына жеткендігін, оған Францияның
жақын келгендігін, АҚШ пен ... ... жету ... ал
үшінші сатыда Испания, Португалия, Италияның тұрғандығын пайымдайды.
Лист дамудың әрбір сатыснда мемлекеттің өндіргіш күштерді дамытудыңм
басты ... сай ... ... саясат жүргізе білуі туралы пікірді
ұсынады.
Лист үкіметтің орталықтануы, неміс ... ... ... ... ауыл ... ... негізінде ішкі рыноктың
даму қажеттілігін көрсетті.
Ол 1819 жылы Германияның біртұтастығы үшін күрес мапқсатында ... ... ... 1832 жылы Лейпцигтегі АҚШ елінің консулы
бола отырып Германияда ... ... жолы ... ... ... ... әсіресе темір жолдарды ... ... ... ... болашағын көрді. Листің барлық ұмтылысы Германияның
тәуелсіздігі мен қуаттылығы үшінірі ... ... ... ... мен ... көзқарастары дамытушы елдердің экономикалық
өсу жолында болатын кедергілік мәселелерді ... мен ... ... ерекшеленеді. Оның «өндіргіш күштер» теориясы мен
протекционизм концепциялары дамушы елдердің экономикалық және ... ... ... жою жолдарын көрсетуде өз үлестерін қосты.
Ф.Листтің негізгі идеялары «ескі» тарихи мектептің ядросына айналған
Вильгельм Рошер ... ... ... (1813-1878),Карл Книсстің
(1821-1898( еңбектерінде жалғасын тапты.
Бұл тарихи ... ... ... ... ... табиғи
айырмашылықтарын, ерекшеліктерін алға тартады.
В.Рошердің пайымдауынша елдердің табиғи айырмашылығы және қабілеті, әдеп-
ғұрыптары, дағдылары, даму ... ... ... жекелеген
ұлттардың ерекшеліктері олар үшін біртұтас шаруашылықт ... ... ... ... ... әлемге ортақ жалпы ... ... ... емес ... ... бойынша көйлек тігілмейтін
сияқты, халықтар үшін бір экономикалық идеал болмайды»,-деп ... ... үшін ... ... ... жоқ, көптеген ұлттық ғылым бар дегенді
айтады. 1843 жылы В.Рошердің ... ... ... ... ... ... еңбегі жарық көрді.
Б.Гильдебранд классиктердің абстрактылы тәсіліне өзінің эмпирикалық
зерттеу тәсілін, яғни статистикалық және ... ... ... ... ... Ол ... дамудың үш фазалы схемасын ұсынды. Біріншісі-
табиғи немесе натуралы шаруашылық. Бұл фазада ... ... жоқ ... ... көмегінсіз жүреді. Екіншісі-ақша айналымы шаруашылығы. Ақша
айырбастың қажетті делдалдық құралы болып табылады. Үшіншісі-кредит (несие)
рөлін тоқтатады. ... ... ... кредиттің көмегімен жүреді.
Үшінші фазадағы шаруашылық-шаруашылықтың ең ... ... ... ... ... ... үшін барлық мүмкіндіктерге, шаруашылық
субъектілерді үшін экономикалық ... ... жол ... ... олар кредиттің арқасында кәсіпкерлік іспен ... 1848 жылы ... ... және болашақтағы саяси экономия»
еңбегін ... ... ... ... теріске шығаруда өзінің алдыңғы
әріптестерінен асып ... Ол ... ... өмір сүру ... келтірді. Экономикалық құбылыстарды танып білуге болмайды, олардың
пайда ... ... тек ... ... ... ... ... болады
деп тұжырымдады. 1853 жылы ол «Тарихи көзқарас тұрғысындағы саяси экономия»
еңбегін жариялады.
Экономикалық категориялар мен механизмдерді талқылауда тарихи ... ... ... ... ... ... ... алған жоқ.
«Тарихшылар» тек зерттеу ... ... ... ... құн, ... ... секілді ұғымдардың түсінігін нақтылады.
Экономикалық процестерді зерттеу барысындағы тарихи тәсіл рыноктык жүйенеі
танып білуде тиісінше рөл ... ғ. 70-ші ... ... әрі ... тарихи мектеп өмірге келді. Оның
лидері Берлин, Страсбург, Галль университеттерінің профессоры ... ... ... Оның ... ... ... ХІХ ғ. ... тарихы» деп аталады (1870).
«Жаңа» тарихи мектеп ХІХ ғ. 70 ... ... ... ... ... ... пайда болды. Бұл мектеп өкілдерінің арасында
рыноктың экономиканы танып ... ... ... ... ... өкілдері жалпы экономикалық заңдардың болатындығын теріске
шығармады. Бірақ олар экономикалық заңдардың мәнісі оқиға мен құбылыстың
сыртқы қалпын ... ... ... жинау (эмпиризм), бақылау,
индукция негізінде ашылады деп пайымдады. Сөйтіп олар ... ... ... бір ... ... деп ... теориялық тұжырымның маңызын
түсірді.
Жаңа тарихи мектеп экономикалық құбылыстар мен ... ... ... ... психолллгияға аударды. Қоғамдық дамудың басты
қозғаушы күшіне халықтың әлеуметтік психологиясын, ... ... ... ... ... мысалы жеке меншік, қаржы және несие
жүйесі, ақша т.б., ... ... ... бір ұлттың әлеуметтік
психологиялсының ... ... ... ... көрінісі деп түсінді.
Г.Шмоллердің пікірінше,пікірінше, халық щаруашылығы-бұл өзара байланысты
элементтерден құралған біртұтас бүтін жүйе, сонымен қатар ... ... ... ... ... қарым-қатынас түрі. Сондықтан саяси
экономия ол тек экономикалық ғылым ғана ... ол ... ... ... ... зерттейтін қоғамдық ғылымдардың жиынтығын білдіретін ұғым.
Шмоллер өндірісті, еңбек бөлінісі мен ... ... ... мен ... ... ... да ... Осы
позициялық тұрғыда ол жекелеген категориялардың, мысалы бағаның, жалақының,
вексель курсының өзгерісі, сол жекелеген топтардың ... уәжі ... ... ... халық шаруашылығының біртұтастығының негізгі ... ... ... ... ... ... мектептің дамуы Макс Вебер ... мен ... ... ... ... жетті.
ХІХ-ХХ ғғ. Қарсаңында тарихи мектептің бұл өкілдері экономика ғылымын
зерттеудің ... және ... ... ... жаңа ... ... пен ... социолог пен экономистің қабілеттерін
бойына сіңірген жан-жақты ғылым болды. Ол Фрайбург, ... ... ... ... Еуропа мен АҚШ-тың көптеген
елдерінде оқыған. Оның «Рошер мен Кинс және ... ... ... ... атты мақаласы жарық көрді және атын әлемге
танытқан «Протестанттық этика және ... (1905), ... ... шаруашылық этикасы» (1916-1919) еңбектері
болды.
Ол капитализмді екі түрлі көзқарастан ... тар ... ... жүйе түрінде,ал кең мағынада-өркениет түрі тұрғысында.
Вебердің пікірінше капитализмнің экономикалық жүйе ретінде ... ... алғы ... бар. ... ... ... құрал-
жабдықтарына деген жеке меншік, жеке иемдену, ... ... ... ... ... ... ақша айналымы, өндірісті ... және ... Алғы Алғы ... ... ... иесі-кәсіпкер,
немесе пайда табуғаұмтылыс жасаушы өндірісті ұйымдастырушы, тиімді
жүргізуші тұлға ... ... жоқ, ... ... ... нормалары сақталмаған
капитализмнің, еркін бәсекелестікті рыногы болғанымен былыққа әкелуі мүмкін
деп санады. Вебер үшін капитализм арам пайда табу ... ... ... бейбіт айырбастыңнегізінде пайда алу үшін жұмсалған ... ... мен ... ... ... есеп. Капитализи рухы
әркімнің мамандығына сәйкес заңды пайдасын алуға тиісті мінез-құлыпен ой-
өріс ұсынады. Капитализм өмір ... үшін ... ... қарыздар
деп есептейді ол. Сонау Лютер мен Кальвиннің діни ілімдерінен бастау алатын
бұл этикаға тән бағалы қасиеттер: ... ... ... ... ... дін авантюризм мен арам пайдаға қызығушылыққа
емес, тәртіптілік пен ... ... ... ... ... толы шаруашылық этиканың қалыптасуына ықпал жасады.
М.Вебердің еңбегі қоғамның экономикалық ұйымдары мен діни ... ... ... ... ... экономикалық өсудің
негізі деп білді.
Жалпы тарихи ... ... дін мен ... ... ... іс-әрекеттердегі адамның мінез-құлқын ... ... ... идеялары Берлин университетінің профессоры-В.Зомбардтың
еңбектерінде ... ... ... ... ... ... (1902) деп аталады. Бұл еңбегінде ғалым капитализмнің барлық
тарихына талдау жасайды, рыноктық экономиканыңмынадай даму ... ... ерте ... ... (18 ғ. ... ... ... революцияға дейін),дамыған капитализм (бірінші дүниежүзілік
соғысқа ... ... ... ... жүйесі», «шаруашылық кезеңі» ұғымдарын бөліп алып
қарастырады. ... ... ... белгілерден тазартылған және
эмпирикалық фактыларды жүйелеуге ... ... ... ол. Ал ... кезеңі-бұл эмпирикалық зерттеулердің
обьектісіне қызмет жасайтын нақты экономикалық жүйе.
Шаруашылық жүйесі үш ... ... ... ... ... ... ... ықыластандыратын рухпен; әлеуметтік, заңдық, саяси
қатынастардың жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... субстанциямен. Осыған байланысты Зомбарт экономикалық
құбылыстардың себептес ... ... үш ... ... ... (қоғамдық сана, ой-өріс түрлері, идеология),
әлеуметтік-ұйымдық (институционалды), технико-экономикалық.
Зомбарттың пікірінше, капитализм дәуірінде өмір ... ... ... ... рух бар: ... және тоғышарлық. «Кәсіпкерлік рух-ақшаны
көксеу, қызық оқиғаларға, өнертапшылық пен ойлап табуға және т.б. ... ... рух есеп пен ... ... мен ... деген
бейімділіктен тұрады»,-деп жазды ол.
Экономикалық дамудың перспективалық жағын қарастыра ... ... ... ... ұсынды, яғни кейінгі ... ... жеке ... ... пен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... туындайды. «Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... көрсеткен аралас
экономияның негізіне айналды.
Зомбарт 1943 жылы ... ... ... Германия үшін «жоспарлы»
капитализмге пара-пар «мемлекеттік социализм» идеалы қалыптастырды. Оның
пікірінше, ... ... ... адамдардың еркін іс-әрекетін
шектеуге байланысты адамдардың мінез-құлқының белгілі бір ... ... Бұл ... ... шаруашылық заңдылықтары, әр
түрлі саяси, құқықтық және адамгершілік шектеулер нысанында болуы ... ... ... ... ... ... ... әсер
етті, дегенмен маркстік классикалық әдіс оның ... ... ... ... шыға ... ... ... шамадан тыс дәріптеу оны өмірінің соңғы кезінде гитлерлік
ұлтшыл-социолизмді қолдануына алып ... мен ... ... ... ... ... үлес қосты. Олар
алғашқылардың бірі болып «экономикалық ... ... ... ... ... ... әр ... типтерінің теориялық моделін жасауға
тырысты. Тарихи ... ... ХІХ ғ. ... даму ... ... экономика ғылымын тығырықтан алып шығуға тырысты, тәжірбие жүзінде
қалыптасқан ... ... ... ... ... Тарихи
мектептің методологиясы мен дәстүрі саяси экономияның одан әрі дамуына
ықпал жасады, ... ... және ... бағыттың
қалыптасуына әсер етті.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жанама салықтарының шет елдердегi тәжірибесi4 бет
Неміс классикалық философиясы5 бет
Сертиффикаттау. Сертификаттаудың даму тарихы3 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Басқару мәселелерін шешудің ақпараттық технологиясын эскизді жобалау4 бет
Басқару мәселелерін шешудің ақпараттық технологиясын эскизді жобалау. Жобалау алдындағы анализ элементтері. Техникалық жобалаудың элементтері10 бет
Бөлшектердің жұмыс сызбалары және эскиздері40 бет
Германиядағы мен Италиядағы фашистік режим және оның ерекшеліктері61 бет
Германиядағы қараша революциясы45 бет
Ескі заман ескерткіштері. орхон-енисей жазу ескерткіштері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь