Кимек қағанаты


Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Кимек қағанаты
2 Кимек қағанатының құрылуы
3 Кимек қағанатының құлауы
Қорытынды
Қимақтар тарихының ерте кезеңi яньмо тайпасымен тiкелей байланысты. 7 ғ-да яньмо солт.-батыс Моңғолияны мекендеген. 7 ғ-дың ортасында имектер (кимектер, қимақтар) Алтай тауының терiскей аудандары мен Ертiс өңiрiне қоныс аударды. Олардың басшылары “шад-тұтық” деп аталған. 840 ж. Ұйғыр қағандығы ыдырағаннан кейiн құрамында жетi тайпа ұйытқы болған қимақ федерациясы қалыптаса бастады. Ендi қимақ тайпаларының басшысы байғұ (ябғұ) атағымен атала бастады. Бұл атақ лауазымдық дәрежесi жағынан шадтан жоғары болатын. 9 ғ-дың ақыры мен 10 ғ-дың бас кезiнде Қимақ қағандығы құрылғаннан бастап, олардың басшысы түркiнiң ең жоғ. лауазымы — қаған атын алды. Бұл кезде қимақ мемлекетiнiң өзегiн 12 тайпа құраған. Үкiмет билiгiн мұраға қалдыру ин-ты қағанның отбасы мен хан әулетi iшiнде ғана емес, тайпалар ақсүйектерi арасында да қалыптасты. Мыс., қағанның 11 басқарушысының еншiсi олардың балаларына мұра ретiнде берiлген. Әрбiр еншiлiк иелерi қағанға бағынды. Қимақтар мал өсiрдi. Олардың арасында тәңiрге, ата-баба аруағына табыну ғұрпы қалыптасқан. Жекелеген топтары отқа, күнге, жұлдыздарға, өзенге, тауға табынған. Шаман дiнi кең тараған. Кейбiр топтары христиан тектес дiн — манихейлiктi ұстанған..
Күйреген Батыс түрік қағанатының орнында көшпелі және жартылай көшпелі түрік тілдес тайпалар қазіргі Қазақстан аумағында құдіретті үш мемлекет: Жетісуда – қарлұқ этникалық-әлеуметтік бірлестігін, Сырдарияның орта және төменгі ағысы мен Арал өңірі далаларында – Оғыз державасын, ал Солтүстік, Шығыс және орталық Қазақстанда – кимек қағанатын құрды.
Кимектер тарихының ертедегі кезеңі қытай деректемелерінде VII ғасырдағы батыс түрік ортасында болған оқиғаларға қатысты атап өтілген яньмо тайпасымен байланысты айтылған. Синологтар яньмоны йемек тайпасына балайды, ол, зерттеушілердің көпшілігі шамалайтындай, кимек атауының фонетикалық түрі болып табылады. Зерттеушілердің киметер мен қыпшақтарды бір халыққа балап жүргені қате, өйткені орта ғасырлардағы жазбаша деректемелердің мәліметтері оларды екі жеке, бірақ түрік тілдес этнос ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім
1 Кимек қағанаты
2 Кимек қағанатының құрылуы
3 Кимек қағанатының құлауы

Қорытынды

КИМЕК қағанаты

Қимақтар тарихының ерте кезеңi яньмо тайпасымен тiкелей байланысты. 7
ғ-да яньмо солт.-батыс Моңғолияны мекендеген. 7 ғ-дың ортасында имектер
(кимектер, қимақтар) Алтай тауының терiскей аудандары мен Ертiс өңiрiне
қоныс аударды. Олардың басшылары “шад-тұтық” деп аталған. 840 ж. Ұйғыр
қағандығы ыдырағаннан кейiн құрамында жетi тайпа ұйытқы болған қимақ
федерациясы қалыптаса бастады. Ендi қимақ тайпаларының басшысы байғұ (ябғұ)
атағымен атала бастады. Бұл атақ лауазымдық дәрежесi жағынан шадтан жоғары
болатын. 9 ғ-дың ақыры мен 10 ғ-дың бас кезiнде Қимақ қағандығы құрылғаннан
бастап, олардың басшысы түркiнiң ең жоғ. лауазымы — қаған атын алды. Бұл
кезде қимақ мемлекетiнiң өзегiн 12 тайпа құраған. Үкiмет билiгiн мұраға
қалдыру ин-ты қағанның отбасы мен хан әулетi iшiнде ғана емес, тайпалар
ақсүйектерi арасында да қалыптасты. Мыс., қағанның 11 басқарушысының еншiсi
олардың балаларына мұра ретiнде берiлген. Әрбiр еншiлiк иелерi қағанға
бағынды. Қимақтар мал өсiрдi. Олардың арасында тәңiрге, ата-баба аруағына
табыну ғұрпы қалыптасқан. Жекелеген топтары отқа, күнге, жұлдыздарға,
өзенге, тауға табынған. Шаман дiнi кең тараған. Кейбiр топтары христиан
тектес дiн — манихейлiктi ұстанған..
Күйреген Батыс түрік қағанатының орнында көшпелі және жартылай көшпелі
түрік тілдес тайпалар қазіргі Қазақстан аумағында құдіретті үш мемлекет:
Жетісуда – қарлұқ этникалық-әлеуметтік бірлестігін, Сырдарияның орта және
төменгі ағысы мен Арал өңірі далаларында – Оғыз державасын, ал Солтүстік,
Шығыс және орталық Қазақстанда – кимек қағанатын құрды.
Кимектер тарихының ертедегі кезеңі қытай деректемелерінде VII
ғасырдағы батыс түрік ортасында болған оқиғаларға қатысты атап өтілген
яньмо тайпасымен байланысты айтылған. Синологтар яньмоны йемек тайпасына
балайды, ол, зерттеушілердің көпшілігі шамалайтындай, кимек атауының
фонетикалық түрі болып табылады. Зерттеушілердің киметер мен қыпшақтарды
бір халыққа балап жүргені қате, өйткені орта ғасырлардағы жазбаша
деректемелердің мәліметтері оларды екі жеке, бірақ түрік тілдес этнос
ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Теле тайпаларының бірі болған
яньмолар VIIғасырдың бас кезінде Қобда алабында солтүстік-батыс Монғолияда
мекендеген.Олардың шығысында оғыздар болып, ал оңтүстігінде түргештер мен
қарлұқтар қоныстанған. VII ғ ортасына таман ймектер Алтай тауынан
солтүстігірек жатқан аудандар мен Ертіс өңіріне көшіп барады. Бұл тайпа 656
жылы Батыс түрік қағанаты құлағаннан кейін оқшауланған еді. Шынына
келгенде, кимек тайпалық одағының ұйытқысы нақ осы кезде пайда
болады.Кимектер тайпасы басшысының шад түрік деген атағы болған. Шад
және түтік деген атақтар түріктер арасында кеңінен мәлім және VII-IX
ғасырлардағы ертедегі түріктердің руналық жазбаларында талай рет айтылады.

VIII ғасырдың екінші жартысы – IX ғасырдың басында кимек тайпалары үш
бағытта: солтүстік-батыста Оңтүстік Оралға, оңтүстік-батыста Сырдария
аңғары мен Оңтүстік Қазақстанға, оңтүстікте Солтүстік-Шығыс Жетісу шегіне
қарай көшеді. 766 және 840 жылдар аралығында кимектер Батыс Алтай,
Тарбағатай және Алакөл ойпаты аумағына ірге теуіп, Шығыс Түркістанда
мекендеген тоғыз-ғұздардың солтүстік шектеріне дейін жетті. Олардың
арасындағы шекара Жоңғар жотасының бойымен өткен.
840 жылы Орталық Монғолиядағы Ұйғыр қағанаты ыдырағаннан кейін оған
кірген тайпалардың бір бөлігі (эймур, байандұр, татар) кимек бірлестігінің
ұйытқысына қосылады. Жеті тайпа құрамындағы кимек федерациясы нақ сол кезде
қалыптасты. Енді кимек тайпаларының басшысы байғу атағымен атала бастады.
Ябғу атағы өзінің лауазымдық дәржесі жағынан шадтан жоғары болған.Түркі
тілдес түрлі халықтардың-қарлұқтардың, оғыздардың, ұйғырлардың, және
басқалардың билеуші үстем топтарының ябғу атағы болғаны мәлім.
Кимек тайпаларының конференциясы полиэтникалық құрылым болды, оған
түркі тілдес тайпалармен қоса, сірә, татарлардың түріктеніп кеткен топтары
да кірген болса керек, ал татарлардың бірлестігі соның алдыңғы уақытта Орта
Азиялық тоғыз-оғыздардың құрамында олармен тығыз саяси және мәдени
байланыста болған еді. Кимек тайпаларының одағы қандас-туыстық
байланыстарға негізделген құрылымға айналған жоқ, қайта аумақтық-әкімшілік
қатынастар принциптеріне негізделді.Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, кимектер
бірлестігі рулық-тайпалық құрылымдардан жоғары тұрады өйткені ондағы
тайпалар бір-бірімен иеррхиялық және вассалдық қатынастармен, қоғамның
қатаң регламенттелген негіздерімен байланысты болады.
IX ғасырдың басында кимектер Сырдарияға қарай жылжиды, сонан соң
қарлұқтармен одақтаса отырып, оғыздардың кангар-печенег тайпаларын жеңіп,
оларды Сырдария мен Арал өңірінен ығыстырып шығаруына көмектеседі.
Кимек қағанатының құрылуы: VIII ғасырдың екінші жартысы – ІХ ғасырда
қаулаған оқиғалар кимектердің мемлекеттік ұйымдарының дамуына түрткі болды,
бұл оқиғалар барысында кимек тайпалары Ертістің орта ағысынан Жоңғар
қақпасына дейінгі аумақта берік ірге теуіп, батысқа қарай Оңтүстік Орал мен
Сырдария аңғарына дейін ілгерілеп барды. Кимектерде мемлекет болғаны туралы
алғаш рет ІХ ғасырдың аяғы Х ғасырдың басындағы араб тілді тарихи-
географиялық шығармаларда айтылады. Мәселен, ІХ ғасырдағы тарихшы әрі
географ, өз хабарларында кең білімдарлығымен және біршама жоғары дәлдігімен
ерекшеленетін әл-Якуби кимектермен басқа да түркі тілдес халықтардың
мемлекеттілігі туралы былай деді: Түркістан мен түріктер бірнеше халықтар
мен мемлекеттерге соның ішінде: қарлұқтар, тоғыз-ғұздар, кимектер және
оғыздар болып бөлінеді. Түріктердің әр тайпасында жеке мемлекеті бар және
олар бір-бірімен соғысып жатады Ибн әл-Факихте қимақтар туралы қызықты
мәліметтер туралы қызықты мәліметтер бар, ол барлық түріктердің ең
күштілері – оғыздардың, тоғыз-ғұздардың және кимектердің патшалары бар деп
жазады. Ал классикалық араб географтары әл-Истархи ибн Хаукаль түріктердің
жерінде тайпалары өз мемлекеттеріне сәйкес ерекшеленеді деп хабарлайды.

Кимек билеушісі едәуір құдіретті болған. IX ғасырдың аяғы – X
ғасырдың басында кимек қағанаты қалыптасқан уақыттан бастап, олардың
патшасы түріктердің ең жоғарғы атағымен қаған деп атала бастады. Қаған –
түріктердің ең басты патшасы. Қаған – хандардың ханы, яғни парсылардың
шаханшах дегені сияқты,басшылардың басшысы - дейді Хғасырдағы орта азиялық
ғалым әл-Хорезми. Қаған атағы ябғу атағынан екі саты жоғары тұрған.
Сонымен, кимек қоғамының тайпадан мемлекеттік құрылымға дейінгі
әлеуметтік және саяси дамуына қарай олардың басшылары атақтарына да
төменгі сатыдан жоғарғы сатыға дейін біртіндеп көшу жүріп жатты. Салыстыру
тұрғысынан алғанда ертедегі түріктердің шонжарларына мынадай дәреже
сатылары: шад, ябғу,кіші қаған, ұлы қағанатақтары тән болған. Көрініп
отырғандай, кимектер мен ежелгі түрік атақтарының арасында байланыс бары
даусыз және олар кимектер ортасы мен ежелгі түріктердің түпкі отаны
арасындағы сабақтастықты көрсетеді.
Кимектер қағанатының қолында нақты билік болды. Ол өз мемлекеті
шегінде билеушілерді тағайындаған, ал олар тайпа шонжарларының өкілдері
болған. Қағанның билігі ғана емес, сонымен қатар оның айналасындағы тайпа
ақсүйектерінің билігі де мұрагерлік бойнша өтіп отырады. Кимек қағанының
онбір басқарушысының үлестері мұра бойынша сол басқарушылардың балаларына
беріліп отырған.
Тайпалық бірлестіктер құрылған кездегі сияқты кимек қағанатының
құрылу үрдісінде де әскери институттар зор рөлатқарады. Басқарушылар
сонымен қатар әскери жетекшілер де болып, олар қағаннан қызметі үшін
үлестер алыпотырады. Үлестік иеліктер әскеи жасақтап отырады.Бұл
үлестердегі этникалық орта, негізінен алғанда, көбінесе белгілі бір
тайпаның өкілдерінен құралды. Үлестік-тайпалық жүйе қоғамдық құрылыстағы
ірі өзгерістердің салдарынан туды. Әдетте, үлестердің иелері кимек қағанына
бағынышты болды. Әскери және әкімшілік негіздердің біріктірілуі салдарынан
ірі тайпалық бірлестіктерді басқарып отырған билеуші көсемдер көшпелі жеке
шаруашылығын нығайтуға және өздерінің саяси салмағын орнықтыруға ұмтылып
отырады. Олардың кейбіреулері қолайлы жағдай туғанда мемлекеттегі жоғары
билікті басып алуға ұмтылған жартылай тәуелді хандарға айналады. Кимек
елін суреттеген кезде Шығыс Қазақстан даласында туған, кимек қағанының ұлы
Жанақ ибн Хакан әл-Кимеки жазған кітапты пайдаланған араб географы Әл-
Идриси кимектерде осындай хандар басқаратын бірқатар дербес иеліетер бар
екенін жазды. Олардың ордалары айнала дуалмен қоршалған қалалар, мықты
бекіністі сарай-қамалдар болған, олар көбінесе биік жерлерге орналасқан.
Бұл қалалар мен бекністерде хандар көптеген әскер ұстаған. Олардың
байлықтары ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Түркеш кағанаты
Түркі қағанаты
Түрік қағанаты – 551-603 жылдар
Түргеш қағанаты
Көне және батыс түрік қағанаты
Батыс Түрік қағанаты
Түрік қағанаты
Қарлұқ қағанаты
Түрік қағанаты туралы түсінік
Түрік қағанаты туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь