Кимек қағанаты

Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Кимек қағанаты
2 Кимек қағанатының құрылуы
3 Кимек қағанатының құлауы
Қорытынды
Қимақтар тарихының ерте кезеңi яньмо тайпасымен тiкелей байланысты. 7 ғ-да яньмо солт.-батыс Моңғолияны мекендеген. 7 ғ-дың ортасында имектер (кимектер, қимақтар) Алтай тауының терiскей аудандары мен Ертiс өңiрiне қоныс аударды. Олардың басшылары “шад-тұтық” деп аталған. 840 ж. Ұйғыр қағандығы ыдырағаннан кейiн құрамында жетi тайпа ұйытқы болған қимақ федерациясы қалыптаса бастады. Ендi қимақ тайпаларының басшысы байғұ (ябғұ) атағымен атала бастады. Бұл атақ лауазымдық дәрежесi жағынан шадтан жоғары болатын. 9 ғ-дың ақыры мен 10 ғ-дың бас кезiнде Қимақ қағандығы құрылғаннан бастап, олардың басшысы түркiнiң ең жоғ. лауазымы — қаған атын алды. Бұл кезде қимақ мемлекетiнiң өзегiн 12 тайпа құраған. Үкiмет билiгiн мұраға қалдыру ин-ты қағанның отбасы мен хан әулетi iшiнде ғана емес, тайпалар ақсүйектерi арасында да қалыптасты. Мыс., қағанның 11 басқарушысының еншiсi олардың балаларына мұра ретiнде берiлген. Әрбiр еншiлiк иелерi қағанға бағынды. Қимақтар мал өсiрдi. Олардың арасында тәңiрге, ата-баба аруағына табыну ғұрпы қалыптасқан. Жекелеген топтары отқа, күнге, жұлдыздарға, өзенге, тауға табынған. Шаман дiнi кең тараған. Кейбiр топтары христиан тектес дiн — манихейлiктi ұстанған..
Күйреген Батыс түрік қағанатының орнында көшпелі және жартылай көшпелі түрік тілдес тайпалар қазіргі Қазақстан аумағында құдіретті үш мемлекет: Жетісуда – қарлұқ этникалық-әлеуметтік бірлестігін, Сырдарияның орта және төменгі ағысы мен Арал өңірі далаларында – Оғыз державасын, ал Солтүстік, Шығыс және орталық Қазақстанда – кимек қағанатын құрды.
Кимектер тарихының ертедегі кезеңі қытай деректемелерінде VII ғасырдағы батыс түрік ортасында болған оқиғаларға қатысты атап өтілген яньмо тайпасымен байланысты айтылған. Синологтар яньмоны йемек тайпасына балайды, ол, зерттеушілердің көпшілігі шамалайтындай, кимек атауының фонетикалық түрі болып табылады. Зерттеушілердің киметер мен қыпшақтарды бір халыққа балап жүргені қате, өйткені орта ғасырлардағы жазбаша деректемелердің мәліметтері оларды екі жеке, бірақ түрік тілдес этнос ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Кимек қағанаты
2 Кимек қағанатының құрылуы
3 Кимек қағанатының құлауы
Қорытынды
КИМЕК ... ... ерте ... ... тайпасымен тiкелей байланысты. 7
ғ-да яньмо солт.-батыс Моңғолияны мекендеген. 7 ... ... ... ... Алтай тауының терiскей аудандары мен Ертiс өңiрiне
қоныс аударды. Олардың басшылары ... деп ... 840 ж. ... ... кейiн құрамында жетi тайпа ... ... ... ... ... Ендi қимақ тайпаларының басшысы байғұ (ябғұ)
атағымен атала бастады. Бұл атақ ... ... ... ... ... 9 ... ақыры мен 10 ғ-дың бас кезiнде Қимақ қағандығы құрылғаннан
бастап, ... ... ... ең жоғ. ... — қаған атын алды. Бұл
кезде қимақ мемлекетiнiң өзегiн 12 тайпа ... ... ... мұраға
қалдыру ин-ты қағанның отбасы мен хан әулетi iшiнде ғана ... ... ... да ... Мыс., ... 11 ... еншiсi
олардың балаларына мұра ретiнде берiлген. Әрбiр еншiлiк иелерi ... ... мал ... ... ... ... ата-баба аруағына
табыну ғұрпы қалыптасқан. Жекелеген топтары отқа, ... ... ... ... ... дiнi кең ... ... топтары христиан
тектес дiн — манихейлiктi ұстанған..
Күйреген Батыс түрік ... ... ... және ... ... ... ... қазіргі Қазақстан аумағында құдіретті үш ...... ... ... ... орта және
төменгі ағысы мен Арал өңірі далаларында – Оғыз ... ал ... және ... ...... ... ... тарихының ертедегі кезеңі қытай деректемелерінде ... ... ... ... ... ... қатысты атап өтілген
яньмо тайпасымен байланысты айтылған. Синологтар яньмоны йемек тайпасына
балайды, ол, ... ... ... ... ... түрі болып табылады. Зерттеушілердің киметер мен ... ... ... ... қате, өйткені орта ғасырлардағы ... ... ... екі ... ... түрік тілдес этнос
ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Теле тайпаларының бірі ... ... бас ... ... ... ... ... шығысында оғыздар болып, ал оңтүстігінде түргештер мен
қарлұқтар қоныстанған. VII ғ ... ... ... ... ... жатқан аудандар мен Ертіс өңіріне көшіп барады. Бұл тайпа 656
жылы ... ... ... құлағаннан кейін оқшауланған еді. Шынына
келгенде, кимек ... ... ... нақ осы ... ... ... ... «шад түрік» деген атағы болған. «Шад»
және «түтік» деген атақтар түріктер арасында ... ... және ... ... ... ... ... талай рет айтылады.
VIII ғасырдың екінші жартысы – IX ғасырдың ... ... ... ... ... ... Оралға, оңтүстік-батыста ... мен ... ... ... Солтүстік-Шығыс Жетісу шегіне
қарай көшеді. 766 және 840 ... ... ... Батыс Алтай,
Тарбағатай және Алакөл ... ... ірге ... ... ... ... солтүстік шектеріне дейін жетті. ... ... ... ... ... ... жылы Орталық Монғолиядағы Ұйғыр қағанаты ыдырағаннан ... ... ... бір ... (эймур, байандұр, татар) кимек бірлестігінің
ұйытқысына қосылады. Жеті тайпа құрамындағы кимек федерациясы нақ сол ... Енді ... ... ... ... ... атала бастады.
Ябғу атағы өзінің лауазымдық дәржесі жағынан шадтан жоғары болған.Түркі
тілдес ... ... ... ұйғырлардың, және
басқалардың билеуші үстем топтарының ябғу атағы болғаны мәлім.
Кимек тайпаларының конференциясы полиэтникалық құрылым ... ... ... ... ... сірә, татарлардың түріктеніп кеткен топтары
да кірген болса керек, ал татарлардың бірлестігі соның алдыңғы уақытта ... ... ... ... ... ... және ... болған еді. Кимек тайпаларының ... ... ... ... ... жоқ, ... аумақтық-әкімшілік
қатынастар принциптеріне негізделді.Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, кимектер
бірлестігі рулық-тайпалық құрылымдардан жоғары тұрады ... ... ... иеррхиялық және вассалдық қатынастармен, ... ... ... ... ... ... басында кимектер Сырдарияға қарай жылжиды, ... ... ... ... оғыздардың кангар-печенег тайпаларын жеңіп,
оларды Сырдария мен Арал ... ... ... ... ... ... VIII ... екінші жартысы – ІХ ғасырда
қаулаған оқиғалар кимектердің мемлекеттік ұйымдарының дамуына түрткі болды,
бұл оқиғалар ... ... ... ... орта ... Жоңғар
қақпасына дейінгі аумақта берік ірге теуіп, батысқа қарай Оңтүстік Орал мен
Сырдария аңғарына дейін ілгерілеп барды. Кимектерде мемлекет болғаны ... рет ІХ ... аяғы Х ... ... араб ... ... ... айтылады. Мәселен, ІХ ғасырдағы ... ... өз ... кең ... және ... ... ... әл-Якуби кимектермен басқа да ... ... ... ... ... ... ... мен түріктер бірнеше халықтар
мен мемлекеттерге соның ішінде: қарлұқтар, тоғыз-ғұздар, кимектер ... ... ... ... әр ... жеке ... бар және
олар бір-бірімен соғысып жатады» Ибн ... ... ... ... ... ... мәліметтер бар, ол барлық ... ...... тоғыз-ғұздардың және кимектердің патшалары бар деп
жазады. Ал классикалық араб ... ... ибн ... «түріктердің
жерінде тайпалары өз мемлекеттеріне сәйкес ерекшеленеді» деп хабарлайды.
Кимек билеушісі едәуір құдіретті ... IX ... аяғы – ... басында кимек қағанаты қалыптасқан уақыттан бастап, олардың
патшасы ... ең ... ... қаған деп атала бастады. «Қаған –
түріктердің ең басты патшасы. Қаған – ... ... яғни ... ... ... ... - ... Хғасырдағы орта азиялық
ғалым әл-Хорезми. Қаған атағы ябғу атағынан екі саты жоғары тұрған.
Сонымен, кимек ... ... ... ... дейінгі
әлеуметтік және саяси дамуына ... ... ... ... ... ... ... сатыға дейін біртіндеп көшу жүріп жатты. Салыстыру
тұрғысынан алғанда ертедегі түріктердің ... ... ... шад, ... ... ұлы ... тән ... Көрініп
отырғандай, кимектер мен ежелгі түрік атақтарының арасында байланыс бары
даусыз және олар кимектер ... мен ... ... түпкі отаны
арасындағы сабақтастықты көрсетеді.
Кимектер қағанатының қолында нақты билік болды. Ол өз ... ... ... ал олар ... ... ... Қағанның билігі ғана емес, сонымен қатар оның айналасындағы тайпа
ақсүйектерінің билігі де мұрагерлік ... өтіп ... ... ... ... ... мұра бойынша сол басқарушылардың балаларына
беріліп отырған.
Тайпалық бірлестіктер құрылған кездегі ... ... ... ... де ... институттар зор рөлатқарады. Басқарушылар
сонымен қатар ... ... де ... олар қағаннан қызметі үшін
үлестер алыпотырады. Үлестік иеліктер ... ... ... ... ... ... ... көбінесе белгілі бір
тайпаның ... ... ... жүйе ... ... ... салдарынан туды. Әдетте, үлестердің иелері кимек қағанына
бағынышты болды. Әскери және әкімшілік негіздердің біріктірілуі салдарынан
ірі тайпалық бірлестіктерді ... ... ... ... ... ... ... және өздерінің саяси салмағын орнықтыруға ұмтылып
отырады. Олардың кейбіреулері қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... ... тәуелді «хандарға» айналады. Кимек
елін суреттеген ... ... ... ... ... кимек қағанының ұлы
Жанақ ибн Хакан әл-Кимеки жазған кітапты пайдаланған араб ... ... ... ... ... басқаратын бірқатар дербес иеліетер бар
екенін жазды. Олардың ордалары айнала ... ... ... ... сарай-қамалдар болған, олар көбінесе биік ... ... ... мен ... «хандар» көптеген әскер ұстаған. Олардың
байлықтары мен ... ... және адам жете ... таулы
аймақтарда орналасқан, «ханның» нұсқауы бойынша мұқият қорғалатын
бекіністеоде ... ... ... ... оның ... Имекия
қаласында болды, ол темі қақпалы дуалмен бекітіліп, ... ... көп ... мен ... ... ... келгенде, қаған билігі мен
мемлекеттік өкімет арасында айырмашылық болған жоқ.
«Худуд әл-Аламның» 10ғ, он бір басқарушысы туралы мәліметтері, сондай ақ ... ... ... ... уәзірлер әділетті және ... бар» ... ... ... ... ... ... болды
деп айтуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік өкімет ... ... ... ол ең алдымен қоғамның әлеуметтік жіктелуінің нәтижесі.
Орта ғасырдағы деректердің жанама деректері кимек құрылымындағы әлуеметтік
саралануды айқын ... ... ... Гардизи 11ғ. Кимектер
арасындағы көшпелелер «өз мырзаларының малын бақты» дейді, сондай-ақ «қысқа
арнап олар ... ... ... қарай қой, жылқы немесе сиыр етін
сүрлеп алады» деп көрсетеді. Әл-Идрисидің жазуынша, тек шонжарлары ... және сары ... киім кие ... сол арқылы олар өздерінің
қатардағы көшпелілерге қарағанда артықшылық жағдайын көрсеткен. Нақ ... ... ... ... ... атты ... мен
қоса жаяу әскер де болған. Жаяу әскер ... ... ... екі
тобынан: күйзеліске ұшыраған көшпелілер мен тұтқындардан ... ... ... қабірлерінен табылған археологиялық ... ... ... ... ... ... құндылығы мен көлемі әр
түрлі екенін айқын дәлелдейді.
Кимек қоғамындағы мал мүлік теңсіздігінің әбден дендеуі, бір ... ... ... ... ...... көшпелілердің
қалың бұқарасын күйзеліске ұшыратты. Сәрә, малынан айырылған көшпелілердің
бір қатары Махмуд Қашғаридің айтқанындай отырықшылыққа көуге ... ... ... ... ... ... ... қыстауларға орнығып
қоныстанды, көшпелі ордалардың төғірегіндегі шағын мекендерде тұрды, ... ... ... ... ... ... ... өндірген алтынынан
билеушінің міндетті түрде үлес алу фактісіне қарап топшылауға болады.
Кимектерже жазу ... деп ... ... бар. Мұны ... мына ... ... ... қамыс өсіреді, бұл қамыспен ... Тегі ... ... ... ... мұда ... ... әліппесін
байдаланған болуы керек. Мұны Ертіс бойынан, ... ... ...... 9-10 ... ... ... жазулары қола айналар да
көрсетеді.
ІХ ғасыр мен ХІ ... ... ... ... ... ... ... олардың арасында тәңірге, бабалардың аруағына табыну
елеулі орын алған. Жекелеген топтары отқа, күнге, жұлдыздарға, ... ... ... діні кеңінен тарады. Сонымен бірге кимектердің кейбір
топтары манихей ...... ... ... ... шонжарлары арасында ислам айтарлықтай таралған болуы мүкін;
арабша жазылған ... ... ... ... әл-Кимеки деген аттың өзі де
осыны дәлелдейді. Бұл ... ... ... ... ... жерлеу есебіне жатқызылуының маңызы да аз емес.
Дүниежүзілік діндердің біреуіне тартылудың әлеуметтік-экономикалық дамуының
белгілі бір көрсеткіші болып табылатыны мәлім.
Әлеуметтік мәдени ... ... көп ... ... түріктер
арасында VI-IX ғасырларда қалыптасқандәстүрін мұраға алып, дамытты, ал ІХ
ғасырдың аяғынан ХІ ... ... ... ... қалыптасқан мемлекет
болды.
Деректемелерде кимектердің соғыстары, көршілеріне шапқыншылық жасауы,
оларға ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер өте көп. Әл-Идриси былай деп жазады; «Кимектер патшасы ... ... ... өзінің қабілеті жағынан даңқы шыққандардың ... ... ... ... ... ... ол ... алады деп
қорқады, оның күшінен сақтанады, оның шапқыншылықтарынан ... олар ... іске бұын ... ... біледі, оларды өз бастарынан
өткізген».
Кимек билеушілерінің ... ... бір ... ... алумен
аяқталған оңтүстікке әскери экспанциясын Гаган көлінің оңтүстік-шығыс
жағалайында орналасқан Карантия ... ... ... бір ... ... ... болғаны туралы хабар дәлелдейді. Кимектер Ч ғасырда өз
иеліктерінің солтүстік-батыс бөлігін ғана ... ... ... ...... ... ... шапқыншылық жасаған.
Сонымен бірге, бұл да өте ... ... ... ... ... жеріне, ал оғыздардың кимектердің ... ... атап ... ... ... тайпалары мен оғыз тайпалары
арасындағы тығыз байланыстар олардың тілінде, тұрмысы мен ... ... ... ... ... ... еске ала отырып, Кимектердің қағаны
Енисей қырғыздарының еліне де шапқыншылық жасаған деп ... ... ... ... ... - деп жазды Идриси – үш күн ішінде ... ... ... ... төртеу, үлкен дуалмен қоршалған ... ... ... ... ... ... тұрады, олар кимектердің
өзінің көршілерімен әрқашан дерлік соғысып ... ... ... ... өте-мөте қауіптенуге тиіс.» Ал екінші жағынанан, қырғыз ... ... ... ұқсас белгілердің көп болуын олардың
арасындағы тығыз этникалық ... ... ... ... ... Қырқырхан деп аталатын ауданы тұрғындарының әдет ғұрпы
қырғыздрдың әдет ... ... ... ұқсас болуымен мәлім.
Өз кезегінде шектес ... ... мен ... ... ... ... ... Қарахандар кимек жеріне соғыс жорығын
жасап, кейде олар сонау Ертіске дейін жеткен.
Кимек қағанатының құлауы. Х ... аяғы мен ХІ ... ... ... ... Оның ... себебі болды. Негізінен
алғанда, өзін өзі билеуге және өз мемлекеттілігін құруға ... ... ... ... билігінне бағынбауына байланысты ішкі
сипаттағы себеп. Сонымен қатар ХІ ғасырдың ... ... ... бастаған
көшпелі Орталық Азия тайпалары қоныс аударуының ықпалымен болған сыртқы
оқиғалар. Тайпалардың қоныс ... ... ... ... жылы ... ... ... Лияо мемлекетінің құрылуы болды.
Бұлдержава жерінің батысқа қарай ұлғаюы көшпелі ... одан ... әкеп ... ... ... зор ... ... жаңғырығы орта
ғасырлардағы көптеген деректемелерде: араб-
парсы, орыс-армян, венгрғ византия, сирия және т.б деректемелерде айталады.
Бұл деректемелерден ең алдымен араб ... ... атап ... ... шығармаларында сол көшу жөнінде мейлінше құнды ақпарат сақталған, ол
тайпалардың қоныс ... ... ... ... арасында құндар деп
аталатын бір топ адам бар, ол қытай қағанынан қорқып, Қытай жерінен келді.
Олар – ... ... ... Өздерінің аймақтарынан олар
жайылымның жеткіліксіздігінен кетті. Икинджи ибн-Қошқар Хорезмшах солардың
арасынан шыққан. Олар қайлар деп аталатын ... ... ... ... кқп те ... ... Бұлар оларды жайылымынан қуды. Сонда құнар шарлар
жеріне ... ... да ... ... ... ... Түркмендер
оғыздардың шығыс жеріне көшті, ал оғыздар Армян теңізіне жақын маңайдағы
печенегтер жеріне көіп ... ... ... ... деп Қара ... Демек бұл көшу Қытайдан Қара теңізге дейінгі халықтарды қамтыды.
Бұл мәліметтерге бірқатар ғалымдардың жасаған талдауы қысқаша ... ... ... ... ... ... қай және құн тайпалар
кимек-қыпшақ ... бір ... ... ... Жетісу мен Ертіс
өңіріне ығыстырып, ... ... ... ... қайлар қыпшақтарды
орнынан қозғайды, ал қыпшақтар оғыздарды Сырдария өзенінің ... ... ... мен ... солтүстік өңірінен ығыстырып, оларды
орыстың оңтүстігіндегі және Қара теңіз далаларына көшеге мәжүр етеді.
Оғыздардың ... ... ... ... қыпшақ хандары едәуір күшейіп,
кимек-қыпшақ және құман тайпаларының бұрыңғы қоныстанған ... ... ... жағынан басым болады. Кимектердің бір бөлігі Ертісте ... ... ... мен орта Азия ... ... ... енді біразы
қыпшақ тайпаларымен бірге батысқа, онтүстік орыс ... ... ... ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қыпшақ дәуіріндегі Қазақстан7 бет
Қыпшақ хандығы9 бет
Көне және батыс түрік қағанаты17 бет
Түрік қағанаты8 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Түрік қағанаты (552-756 жж.)5 бет
Түрік қағанаты мен алғашқы феодалдық мемлекеттердің мәдениеті58 бет
Түрік қағанаты туралы12 бет
Түрік қағанаты. шаруашылығы мен жағдайы11 бет
Түрік қағанатының қоғамдық - саяси құрылысы55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь