1970 – 1990 жылдардағы Қазақстандағы көші – қон процестерінің тарихы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І Тарау. Көші . қонның теориялық және құқықтық аспектілері.
1.1. «Көші . қонның» теориялық ұғымы: негізгі түрлері мен типтері ... ... ... .15
1.2. Қазақстандағы көші . қонның заңдылық базасы, жай . күйі және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
ІІ Тарау. 1970 . 1990 жылдардағы Қазақстандағы көші . қон процестерінің тарихы.
2.1. 1970 . 1980 ж.ж. Қазақстандағы көші . қон және оның барысы ... ... ... ... .20
2.2. 1980 . 1990 ж.ж. Көші . қонның негізгі факторлары, тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

ІІІ Тарау. Көші . қон саясаты тәуелсіздік жылдары.
3.1. 1990 жылдардағы көші . қон процестері динамикасының акторлары ... 31
3.2. Көші . қонның халықтық әлеуметтік кәсіби құрамына тигізген әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3.3. 2000 . 2005 ж.ж. көші . қон саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. XX ғасырдың 90-жылдары Қазақстанда демографиялық жағдайдың қауырт нашарлауы, туудың азаюы мен өлімнің артуы нәтижесінде табиғи өсім қарқынының төмендеуі, республикадан ел-жұрттың белсенді қоныс аударуы заманымыздың нақты көрінісі болып алды. Нәтижесінде, соңғы 10 жылда, Қазақстан халқының саны 1 миллионнан астам адамға азайды. Қауіпті "депопуляция" термині ғылыми және көпшілік әдебиетте берік орнықты, бұқаралық сана дағдысына айналды.
Қолайсыз демографиялық процестер ішінде славян ел-жұрты көші-қоны ерекше орын алады. Эмиграция (шетке кету) нәтижесінде Қазақстан Республикасы халқының табиғи өсімінің 1990 ж. 55, 8, 1991 ж. - 22,2,1992 ж. - 89, 3 процентін жоғалтты, 1993 және 1994 жылдары көші-қондық жоғалтулар ел-жұрттың табиғи өсімін толықтай жұтып қана қоймай, оны тиісінше 1,4 және 2,8 есе көбейді: 1999 шарықтау жылы сыртқы көші-қонның үдемелі коэффициенттері: ел-жұрттың 1000 адамына шаққанда эмиграция -28,73; көші-қон шығыны - 24, 52; эмиграция, иммиграциядан 7 есе дерлік көп болды. 1995 ж. эмиграцияның иммиграцияға карағанда 4,4 есе, 1996 ж. - 4,3, 1997 ж. - 7,9 есе артуы байқалды. [1]
Ел-жұрт азаюы өзінің көлемі немесе этникалық жөнінен ғана емес, сондай-ақ елден, әсіресе экономиканың аса маңызды салаларынан мамандардың - өнеркәсіп жұмысшыларының, инженер-техник, мұғалімдердің, дәрігерлердің, орта басқару буынының шетке кетуінен көрінді. Бұдан басқа, республикадан кеткен эмигранттар білім дәрежесі жөнінен жартысына жуығы (46%) жоғары, толық емес жоғары және орта білімді адамдар болған еді. Интеллектуалды, творчествалық потенциалдың көптеп кетуі Қазақстанға елеулі түрде экономикалық және моральдық нұқсан келтіреді, соның ішінде негізінен еңбекке қабілетті жастағы - 20-49 жас аралығындағы адамдар кетіп қалды. Ғалымдардың, инженер-техник қызметкерлердің, маман жұмысшылардың кетіп қалуы елге қыруар экономикалық шығын әкеледі. Түрлі кәсіби мамандарды әзірлеу орта есеппен елге 5 мың АҚШ долларына түседі. 1 миллион Қазақстандықтардың кетіп қалуы мемлекеттің білімге жұмсаған шығыны бойынша 5 миллиард АҚШ доллары келемінде экономикалық зиян келтірді. Бұл Қазақстан алған несиелер сомасынан елеулі түрде көп.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев халыққа жолдауында ұлттық қауіпсіздікке теріс әсер ететін қолайсыз демографиялық факторлар туралы айта келіп, ендігі мақсат біздің жас мемлекетіміздің қуатты көші-қон саясатын жетекші артықшылықтар қатарына қосуда екендігіне баса көңіл аударуы да кездейсоқ емес [2].
Демек, бұл проблеманы зерттеу үлкен теориялық және практикалық мүдде туғызуда. Көші-қон процестерінің салдарлары, олардың тұтасынан алғанда мемлекет дамуына ықпал етуі, ел-жұрттың еңбекпен қамтылуына, жұмыссыздық деңгейіне, жұмыс күші сапасына, демографиялык құрылымға, әр түрлі аймақтардағы және басқа халыққа әлеуметтік өмір кажеттілігінің артуына әсері бар. Бұларды ұқыпты түрде зерттеу мен талдау күн тәртібінде тұр. Сонымен бірге көші-қон проблемаларын және оның Қазақстан халқы дамуына ықпалын зерттеу тұтасынан алғанда қоғам дамуының дәрежесі туралы айтуға, оның проблемалық мәселелерін айқындауға жөне одан әрі даму перспективаларын белгілеуге мүмкіндік береді.
Міне, сондықтан Қазақстандағы көші-қон процестерінің кейінгі 35 жылдан астам тарихы өзектілігі мен практикалық маңызы зор тақырып екені күмән туғызбайды.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Қазақстандағы көші-қон процестерінің тарихына қатысты зерттеулерді мазмұны мен ой тұжырымдарына қарай шартты түрде үш топқа жіктеуге болады:
Бірінші топқа көші-қонның алуан түрлі қырларын, соның бірі оның теориясы мен методологиясы мәселелерін зерделеген еңбектерді жатқызамыз.
Екінші топ көші-қон процестерінің құқықтық, экономикалық және әлеуметтік-саяси мәселелерін баяндайтын еңбектер мен мақалалар.
Үшінші топ біздің тақырыбымызға неғұрлым жақын келетін Қазақстандағы демографиялық ахуалды сипаттап, ондағы көкейтесті мәселелерді дәл көрсете алған зерттеулер.
Әрине, Қазақстандағы көші-қон (миграция) процестерінің тарихына қатысы бар ойлар мен тұжырымдар басқа да мазмұндағы зерттеулерде кездесе беретіні ақиқат. Бірақ, олардағы деректер мен ой-тұжырымдар зерттеліп отырған тақырыптың тарихнамасына айтулы үлес қоса алмағаны әбден түсінікті.
Қоныс аударудың алуан түрлі қырларын қарастырған бірінші топтың өкілдері мәселенің тарихнамасын зерделеуде біраз істерді тындырғанын атап өтеміз.1970 жылдары көші-қон қозғалысы проблемалары бойынша көптеген жұмыстар пайда болды, алайда көпшілігінде олар тарихи тұрғыдан емес, қайта қоғамдық-саяси тұрғыдан және негізінен кеңестік дәуірді қарастырған еңбектер болды.
Көші-қонның алуан түрлі аспектілерін, сондай-ақ аграрлық көші-қондарды талдаумен Л.М.Горюшкин, А.Б.Ғалиев, В.М.Моисеенко, А.В.Минжуренко, Г.А.Ноздрин, О.И.Сергеев, Д.К.Шелестов, М.В.Шиловский, Е.А.Якименко және басқалар айналысты [3].
Халықтың сан жөне сапа құрамы елеулі мөлшерде көші-қон процестерімен тікелей байланысты. Сондықтан көші-қондар процестері туралы әдебиет демографиялық зерттеулер арасында кең көлемді болып табылады. Осы әдебиеттер ішінде В.И.Переведенцев, В.И.Староверов және В.М.Моисеенко еңбектері ерекше көзге түседі; оларда көші-қон процестерін зерттеудің теориясы мен методологиясы мәселелері қарастырылған [4].
Өзіміз екінші топ өкілдері ретінде көрсеткен көші-қон процесінің қоғамның әртүрлі салаларындағы орны мен маңызы жөнінде жазылған еңбектер де мәселенің тарихнамасын толықтыра түседі. Қазіргі заманғы көші-қон процестері - көпжақты да күрделі құбылыс. Ол алуан түрлі демографиялық, этнографиялық, экономикалық, әлеуметтік аспектілерде зерттелуде. Өздерін қызықтыратын аспектіні аша отырып, зерттеушілер проблемалардың белгілі бір қырын қарастырады, бұл құбылысқа өзіндік келуді қолданады. Мысалы, заң ғылымының кандидаты А.М.Нұрмағамбетовтың Қазақстан Республикасындағы еңбек нарқының құқықтық проблемаларына арналған жұмысында осы заманғы ішкі көші-қондар проблемалары, атап айтқанда еңбек көші-қоны және оның Қазақстандағы еңбек нарқының жай-күйіне ықпалы қарастырылады [5]. Автор орналасу себептерін, алдымен олардың ешқашан белгіленбеген себептерін қарастырады, құқықтық қорғалуы тұрғысындағы экономикалық босқындар деп аталатын - ерекше әлеуметтік топты және тағы сондайларды бөліп көрсетеді.
Кейінгі жылдары алуан түрлі басылымдарда, соның ішінде мерзімді баспасөзде қазіргі кезеңдегі республика ел-жұрты проблемалары бойынша мақалалар жарық көре бастады, оларда авторлар ТМД аймақтарындағы, соның ішінде Қазақстандағы көші-қон процестерін ойластыру мен бағалауға тырысады. Көші-қон процестерін Қазақстаннан көшіп келушілермен байланысты қарастырған Ресейлік ғалымдар еңбектерін атап өтпеске болмайды. Олардың ішінде А.Г.Вишневскийдің еңбектерін, "СССР:Демографический диагноз. Современные проблемы миграции" деп аталатын ұжымдық монографияны, газеттер мен журналдардағы көптеген жарияланымдарды бөліп көрсетуге болады [6].
Е.Ю.Садовскаяның монографияларын бөліп көрсетуге тура келеді, оларда Қазақстандағы қазіргі көші-қон процестерінің терең саясаттану таңдауы жүзеге асырылған, кеңестік кезеңнен кейінгі көші-қондардың жаңа формалары мен түрлері қарастырылған [7].
90-жылдардағы көші-қон процестеріне көптеген қазақстандық ғалымдардың мақалалары арналған. Олардың ішінде Н.Р.Мусиннің және С.В.Манохинаның, Г.Т.Айтмағамбетованың, А.Қуандықовтың,. Бекжанованың, Н.Аужановтың, Р.Әбсаттаровтың және басқалардың [8] мақалаларын бөліп көрсетуге болады. Мақалаларда Республикадағы демографиялық жағдай, оның экономика мен саясатқа, әлеуметтік өмір қызметі мен ұлтаралық қатынастарға әсері сипатталады, қөші-қон процестері карастырылады.
Үшінші топ өкілдері, іргелі зерттеулердің авторлары кәсіби тарихшылар болып келеді. 1991 жылы маусымда Астанада өткен "Оралдағы, Сібірдегі, Орта Азиядағы және Қазақстандағы ХІХ-ХХ ғасырлардағы демографиялық процестер" деп аталатын ғылыми конференция Қазақстанда демографиялық тақырыппен шұғылданатын зерттеушілер аз емес екенін керсетті [9]. Баяндамалар республика ел-жұрты санының динамикасы, халықтың ұлттық құрамының қалыптасуы жөне көші-кон процестерінің ықпалымен болатын басқа да демографиялық өзгерістер тақырыптарына арналды.
Қазақстан тарихнамасындағы халықтың көші-қон мәселелері тарихнамасының өзін хронологиялық жағынан екі топқа бөліп алып қарастыруға болады. Мұның алғашқысы Қазан төңкерісіне дейінгі қазақ өлкесіндегі халықтардың қозғалысы, оның шаруашылық-тұрмыс үрдісіне тигізген ықпалы жөніндегі мәселелерге талдау жасаған еңбектер болса, ал негізінен Кеңес дәуірі мен қазіргі заманғы көші-қон процесінің тарихи-демографиялық қырларын терең зерттеген ғалымдар еңбектері екінші топ өкілдері болып табылады.
XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап көші-қон процестері Қазақстан дамуына елеулі әсер ете бастауына байланысты олардың кейбір аспектілері Қазақстан тарихының түрлі кезеңдеріндегі оның әлеуметтік-экономикалық және саяси проблемаларына арналған көптеген еңбектерде қарастырылды. Мұнымен бірге жұмыстардың көпшілігінде белгілі дәрежеде Қазақстанның ішкі және сырткы көші-қондары туралы мәселелер көтерілді, бірақ оларда бірқатар аумақтық немесе хронологиялық шектеулер бар. Әдетте, өлкенің саяси жөне әлеуметтік-экономикалық проблемалары тарихын зерттеумен қатар тарихшылар көші-қондар процестері мөселелерін үстірт қарастырды. Атап айтқанда, бұл проблема Н.В.Алексеенконың, Н.Е.Бекмаханованың еңбектерінде талданады. [10]
Батыс Сібір мен Түркістан аумақтарына орыстардың қоныстануы, олардың бір бөлігі Қазақстан аумағына келгендігі З.Л.Бояршинова, А.Колесников, Г.Ахмеджанов, В.Г.Тюкавкин, Н.А.Якименко еңбектерінде берілген [11].
З.Л.Бояршинова дворяндық-буржуазиялық тарихнамада көші-қондардың негізінен әскери-әкімшілік игерілуін, ал кеңестік тарихнамада әлеуметтік-саяси салдар болғанын бөліп көрсетті. А.Б. Ғалиев те осындай көзқараста. Мысалы, ол тарихшылар көші-қондардың демографтар қабылдаған ішкі және сыртқы, уакытша белгілері бойынша (қайтарымды, уақытша, маусымдық, ауытқымалы), жүзеге асырылуы формалары жағынан (ұйымдасқан, ұйымдаспаған, ерікті, еріксіз) жіктелуін қолданбайды деп атап көрсетті. Дәл осы тұрғыдан қарастыру көбінесе көші-қондарды зерттеу процесін қиындатады, бұған көбінесе ел-жұрт көші-қоны ұғымының өзін түрліше түсіндіру ықпал етеді [12].
Қазақстандық тарихшы ғалымдардын келесі бір тобы Кеңес дәуірі мен қазіргі кезеңдегі көші-қонның біртұтас жүйесін терең зерделеді.
Ел-жұрттың өсуі проблемаларымен, соның ішінде көші-қон мәселелерімен шұғылдануға М.Б.Тәтімовтың еңбектері арналған [13]. Автор өз еңбектерінде көші-қон проблемаларын, оның Қазақстанның ұлттық қүрылымы қалыптасуындағы рөлін, ұзақ тарихи кезеңдегі көші-қон тасқындарының негізгі бағыттарын айқындай отырып, сөз етеді [14].
Ғалымдардың қазактардың демографиялық және көші-қон мінез — құлқының өзгеруіне ерекше назар аударатындығы кызғылықты болып отыр. Қазақстан халқы калыптасуының аспектілері, ел-жұрт пен ұлттық құрамның өзара байланысы Е.Гладышева мақалаларында зерттеліп жүр [15].
Республика ел-жұртының көші-қон мәселелеріне Г.Москвина мен М.Мельдаханова мақаласы арналған [16]. Мақалада ел-жұрттың аумақтық
жылжуы Қазақстандағы халықтың қалаға шоғырлану процестерімен байланысты зерттеледі.
Қазақстанның кеңестік кезеңдегі ел-жұрты проблемаларының жеке аспектілері Т.Б.Балакаев, Г.Ф.Дахшлейгер, К.Н. Нүрпейісов, С.Б. Нүрмүхамедов, Б.Н.Әбішева [17] және басқалар сияқты белгілі тарихшы-ғалымдарының еңбектерінде көрсетілген.
Ф.Н.Базанованың [18] еңбектерін де ескермеуге болмайды, оларда азамат соғысы мен индустрияландыру кезеңіндегі Қазақстан халқының ұлттық құрамының калыптасу процестері ашып көрсетілген. Біздіңше Қазақстан халқының ұлттық құрамы өзгеруіне көші-қон процестерінің маңызы туралы автордың көзқарасы сондайма дәлелді болып керінеді.
Кеңестік дәуірдің тарихи демографиясы проблемалары бойынша М.Х.Асылбеков пен А.Б.Галиевтің бірлесіп жазған "Социально-демографические процессы в Казахстане (1917-1980 г.п)" монографиясы тұңғыш рет талданып қорытылған еңбек болып табылады [19]. Бұл монографияда тұңғыш рет қазан дәуірінен кейінгі ұзақ кезеңдегі көп ұлтты Қазақстандағы ел-жұрт мөселелер елдегі көкейтесті әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістер тұрғысында кеңінен зерттеледі. Қазақстан ел-жұртын зерттеумен байланысты тарихи демографияның өзекті проблемаларын қою өте маңызды болып табылады. Атап айтқанда, тарихи шолуда халықтың ұлттық, әлеуметтік, жыныстық құрамындағы және басқа да өзгерістер қарастырылады. Авторлар XIX ғасырдың аяғынан XX ғасырдың 80 жылдары аяғына дейінгі кезеңдегі көші-қон процестерін де Қазақстандағы демографиялык хал-ахуалға әсер ететін фактор ретінде қозғайды да, кеңестік кезеңдегі Қазақстандағы көші-қон проблемаларын зерттеу міндетін қояды. Проблематикалық және методологиялык тұрғыдан келу жөнінен бізге М.Асылбеков пен А.Галиевтің [20] басқа да еңбектері неғұрлым жақын болып келеді. Олар Қазақстандағы демографиялық процестер дамуын, әсіресе қазақ қоғамының этнодемографиялық өзгерісі тұрғысындағы жағдайын бейнелейді.
Концептуалды тұрғыдан алғанда М.Х.Асылбековтың жұмыстары айрықша мүдде туғызады. Автор Қазақстандағы кеңестік кезеңдегі демографиялық процестердің біртұтас тарихи келбеті дамуын сәтті жасап шығарған. Сондай-ақ біздінше, ғалым ұсынған КСРО-ның Орталық Еуропа аудандарынан Қазақстанға көші-қон козғалысын кезеңдерге бөлу сондайма құнды болып табылады.
М.Х.Асылбеков пен В.В.Козинаның "Демографические процессы современного Казахстана" монографиясында 1980-1990 жылдар басындағы демографиялық процестер: ел-жұрттың саны, динамикасы, оның сапалық сипатындағы демографиялық өзгерістер, сондай-ақ жыныс-жас құрамы, ұлттық құрамы және басқалар талданады [21]. Жұмыста, сондай-ақ ел-жұрттың жұмыссыздығы мен жұмысқа тартылуы мәселелері көтерілді; ал бұлар ел-жұрттың көші-қонына елеулі ықпал етеді. Қазіргі көші-қон процестерін, авторлар олардың қолайсыз салдарларын, Қазақстанның әлеуметтік-демографиялык хал-ахуалы нашарлауына және оның болашақтағы экономикасына әсерін көрсете тұрғанымен табиғи құбылыс ретінде қарастырады.
В.В.Козинаның "Население центрального Казахстана (40-е года - конец XX в.)" еңбегін ерекше атап өтеміз, онда аумақтың әлеуметтік-экономикалық және саяси шынайы көріністеріндегі ел-жұртының саны мен аумакка орналасу, көш-қон процестері; ұлттық құрамы, жыныс-жас және әлеуметтік құрылымы, динамикасы талданады [22].
80-жылдардағы Батыс Қазакстанның этнодемографиялық және әлеуметтік дамуы тұрғысында аймақтық көші-қон проблемаларын өз кітабында М.Н.Сыдықов көтереді [23].
Соңғы жылдары көші-қон процестерінің тарихнамасы бойынша жүмыстар, атап айтқанда С.И.Ковальскаяның жұмыстың зерттеуі жарық көрді. Автор тарихнамалық зерттеу объектісі етіп тарихшылардың Қазақстан ел-жұртының көші-қондарының бүкіл кезеңдерін зерттеген жұмыстарын таңдап алыпты [24].
Сонымен, ғылыми әдебиеттің елеулі түрдегі жеткілікті сан мөлшері болуына қарамастан объективті зерттеудің концептуалдық көзкарастан алғанда көші-қон процестерінің көптеген мәселелері әлі жеткілікті іздестірілмеген. Мәселен, Қазақстандағы 1970-1990 жылдардағы көші-қон жөніндегі жан-жақты талданған тарихи еңбектер әлі жоқ. Біздіңше, осы жылдардағы көші-қон процестерінің негізгі факторларын республиканың әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуы тұрғысында зерттеу мен талдау кажеттігі, көші-қон тасқындарының бағыттары мен түрлерін, Қазақстандағы осы көлемді құбылыстың демографиялық салдарларын: халық санының динамикасы, сапалық сипаттамасы, соның ішінде ұлттық құрамы, жыныс-жас құрылымы өзгерісін керсету қажеттігі пісіп жетілді.
Көші-қон процестері ықпалымен қоғамның әлеуметтік құрылымының өзгеруі, атап айтқанда халықтың білім және мәдени деңгейінің, кәсіби құрамының өзгеруі мәселелері, көші-қонның әлеуметтік проблемалары кешенді зерттеулерді қажет етеді. Сондықтан да, жоғарыда көрсетілген мәселелер бізге колға алған жұмыстың зерттеу негізі болып табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері.Бұл жұмыстың міндеті 1970-2005 жылдар кезеңіндегі Қазақстандағы көші-қон процестерін кешенді де жан-жақты зерттеу болып табылады. Осыған байланысты біз мына төмендегідей нақты міндеттерді шешуге тырыстық:
- көші-қондардың халықтың әлеуметтік-кәсіби құрамына тигізген әсерін анықтау;
- көші-қон процестері тенденциялары бағыттарының өзгерістерін және қазіргі кезеңдегі көші-қондардың жаңа түрлерін талдап беру;
- шет елдердегі қазақтарды ата қонысына қайтару саясатындағы сөзсіз қол жеткізген табыстар көлеңкесінде шоғырланған қиыншылықтар мен келеңсіздіктерді зерделеу;
- зерттеу нөтижесінде түйінделген қортындылар бойынша Қазақстандағы көші-қон процестерінің бағытын анықтап, оған жоспарлылық сипат беруге септігін тигізуі мүмкін деген ойлар мен ұсыныстар білдіру;
Зерттеудің деректік негізі. Зерттеліп отырған мәселенің маңыздылығы мен жаңалығы жұмыстың деректер бұлағының сипатын анықтады. Мұның өзін бірнеше топқа бөліп алып қарастыруымызға болады. Біз алдымен құжаттық материалды талдағанда деректік дәлме-дел және талас туғызбайтын фактылардың күллі кешенін қатыстыру қажеттігін, сондай-ақ оларға сыни тұрғыдан қараудың да қажеттігін негізге алдық.
Алдымен, бұл жұмыста 1970-2005 жылдар кезеңіндегі Қазақстанда орын алған демографиялық өзгерістерді талдау бұрынғы КСРО және Қазақ ССР-інің 1970, 1979, 1989жж. және 1999 ж. Қазақстан Республикасында жүргізілген төрт халық санағының материалдарын зерттеу негізінде жүргізілді. Бұл жерде ел-жұрт туралы мәліметтердің негізгі деректері санақтар материалдары болып табылатындығы ескерілді.
Кеңестік уақытта бірнеше халық санақтары жүргізілді, олардың ішінде біз үшін 1970, 1979 және 1989 жылдардағы санақтар неғұрлым күнды болып табылады. Осы орайда, 1939 жылы жүргізілген санақтар тәртібі мен әдістемесі оншалықты өзгермегендігін және өз негізінде кейінгі халық санақтарында сақталғандығын атап көрсетуге болады,мүны 1939 жылғы сұрақтар саны - олар 16,1959 жылы -15, 1970 жылы—18 және 1979 жылы — 16 болғанынан айқын аңғаруға болады.
Деректердің келесі бір тобын санақ аралық кезеңдегі ел-жұрт өзгерістерін талдау үшін пайдаланылған ағымдағы статистика материалдары құрады. Олар "Народное хозяйство СССР" және "Народное хозяйство Казахстана" статистикалық әржылдықтары болып табылады. "Народное хозяйство СССР" әржылдығы 1956 жылдан, ал "Народное хозяйство Казахстана" әржылдығы 1957 жылдан бастап шыққан еді.
Тұтасынан алғанда "Народное хозяйство Казахстана" статистикалық әржылдығында ел-жұрт дамуының көптеген мәселелері бойынша мәліметтер бар. Зерттеу дерегінің бұл түрінің артықшылығы, ондағы келтірілген мәліметтердің салыстырмалы болып табылатындығында. Сонымен, деректердің жоғарыдағы екі тобы, санақтар және ағымдағы статистика материалдарын пайдалану халқының демографиялық процестерін, сондай-ақ олардың динамикасын да неғұрлым толық көрсетуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұрағатының құжаттары құнды зерттеу деректер болып табылады. Атап айтқанда орталық статистика Басқармасының — 689 қоры, 1,2,14,21 тізімдері маңызды. Бүл материалдарында Қазақстанның халқының саны, онын ұлттық және жас жыныс құрылымы, ел-жұрт көші-қоны, қала және село халқының табиғи және механикалық өсімі туралы мәліметтер бар. КазССР Мемлекеттік жоспарлау комитеті Қорында (1479 қор) республиканың және оның жеке облыстарының әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы мәліметтер кездеседі. Тұтасынан алғанда республиканың және облыстар көлеміндегі экономикалық және әлеуметтік-мәдени шаралары дамуының статистикалық жылдық есептері мен бесжылдық жоспарлары ерекше құндылық танытады. Еңбек ресурстары жөніндегі Мемлекеттік Комитет Қорында (1987 қор) Қазақстан. еңбек ресурстары саны мен құрамы мәселелері жөніндегі материалдар, сондай-ақ республикаға өндірістік көші-қон бойынша келушілердің кейбір құжаттары кеңінен келтірілген.
Сондай-ақ, жұмыста Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік мұрағатының материалдары пайдаланылды.
Жұмыста дерек көзі болып табылған құжаттардың төртінші тобы Көші-қон және демография жөніндегі Агенттіктің ағымдағы мұражайынан алынған. Мұнда қазақтардың әлемнің басқа елдерінен өзінің тарихи Отанына оралуы жөніндегі кызметі туралы құнды материалдар сақталған. Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің ағымдағы мұражайында соңғы он жылдықтағы еңбек көші-қоны туралы құжаттардың үлкен көлемі сақтаулы.
Ақырында, жұмыста бұған дейін де көпшілікке жария болған мерзімді баспасөз материалдары, интернет-зерттеу деректері пайдаланылды. Орталық және республикалық газеттер мен журналдардан алынған материалдардың құндылығы сол, олар тек қана мұрағат құжаттары негізінде қайта құруға қиын оқиғалар жүйесін дұрыс түсінуге мүмкіндік береді.
Сонымен жұмыста өзара бірін-бірі толықтыратын, әрі нақтыландыратын зерттеу деректердің кең көлемді де алуан түрлі материалдары қатыстырылды.
Зерттеудің объектісі және хронологиялық шеңбері.Біздің зерттеу объектіміз 1970-2005 жылдар кезеңіндегі Қазақстандағы көші-қон процестері болып табылады. Зерттеудің хронологиялық шеңберлерін таңдап алу Қазақстан тарихының осы кезеңінің ерекшеліктерімен айқындалады. Атап айтқанда, бүл кезеңде Қазакстандағы көші-қондар толкындарының бағыттылығы мен маңыздылығы секторында елеулі езгерістер жасалды. Бұл процесс 60-шы жылдары басталды, бұған дейінгі кезеңде ел-жұрт саны өсуінің негізгі факторы механикалық қозғалыс болды, 70-ші жылдардан ел-жұрттың табиғи қозғалысы бірінші кезекке шығады. Осы кезеңнен бастап Республикаға келушілермен салыстырғанда кетушілер саны күрт көбейеді. Одан әрі көші-қон үлесі қауырт түрде жағымсыз маңыз алады. 90-шы жылдардың басында Қазақстаннан көші-қон кетушілігі елеулі түрде белсенді болып алды. Оның шырқау шыңы 1994 жыл үлесіне тиген еді. Тұтасынан алғанда бұл кезеңде елімізден 2 миллионға жуық адам кетіп қалды. Экономика үшін, сондай-ақ демографиялық хал-ахуал үшін де бұл жағдай айтарлыктай жағымсыз салдарлар туғызды.
Зерттеліп отырған кезеңнің аяғына карай қазақтар тұңғыш рет, жүз жылдан астам тарихы бойына Қазақстан халқының көпэтникалық құрамы қалыптасуы жөнінен өзінің тарихи аумағында көпшілік бола алды.
Жұмыстың практикалық маңызы алдымен оның теориялық қорытындылары мен фактылық материалын тарих ғылымдары бойынша жаңа зерттеулерде, сондай-ак тарих және тарихи демография курстарын оқытуда пайдалану мүмкіндігінде жатыр. Бұдан басқа ұзақ тарихи кезеңді, кеңестік кезеңді де, егеменді Қазақстан кезеңін де қамтитын Қазақстандағы көші-қон процестерін талдау елеулі практикалық құндылық болып көрінеді, өйткені ол республиканың одан әрі әлеуметтік-экономикалық, демографиялық, мәдени жөне саяси дамуының бағыттарын айқындауға және өткендегі көптеген қателіктерді қайталамауға мүмкіндік береді.
Зерттеу қорытындылары, сондай-ақ Қазақстанның ел-жұрт көші-қондары аясындағы мемлекеттік саясат қалыптасуы үшін кажетті сабақтар алуға жағдай жасайды. Автор, сондай-ақ зерттеудің қайсыбір нәтижелерін баспасөзде кеңінен жариялау саяси күрестегі Қазақстан ел-жұрты тарихының оқиғалары мен фактыларын ат-үсті жеңіл қолданудан бойды аулақ салуға көмектеседі деп сенеді.
Сол сияқты зерттеу барысында алынған нәтижелер қазіргі кезеңдегі республика аумағындағы көші-қон процестерін болжамдау мен жоспарлауда пайдаланылуы мүмкін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Переведенцев В.И, Методы изучения миграции населения. М.: Наука, 1975, -210 с.; Староверов В.И. Социальные факторы и особенности миграции населения СССР. - М.: Наука, 1981. - 189 с; Моисеенко В.М. Территориальное движение населения. -М. : Мысль, 1985.- 203 с.
2. Нурмагамбетова А.М. Рынок труда: правовые проблемы и перспективы. Алматы, 1998
3. Вишневский А.Г. Серп и рубль. М., 1998; Перестройка, гласность, демократия, социализм. СССР: демографический анализ, М.1990.
4. Трудовая миграция как средство адаптации к экономическому кризису в Казахстане. Алматы, Галым, 2001.-216 с.
5. Мусин Н.Р., Манохина О.В. Миграционные проблемы: анализ, тенденции, прогнозы. / Евразийское сообщество, № 1, 1998. - С. 168-173; Аймагамбетова Г.Т. Социально-политическая ситуация в Казахстане: демографические и миграционные факторы. // Саясат, № 3, 1999, С.48-51.; Куандыков А. Феномен миграции: кто и почему уезжает из Казахстана[ ] Евразийское сообщество, № 6-7, 1995. -с. 136-142; Бекжанова Т. Миграция и демографический состав населения. / Поиск, № 6, 1997, С. 171-174; Аужанов Н. Как избежать демографического взрыва. Миграционные потоки населения и его рассредоточение. / Мысль, № Ц, 1998, С.3035; Абсаттаров Р. Миграционные процессы в Евразии: проблемы и суждения. / Саясат, № 2, 1996.
6. Алексеенко Н.В. Население дореволюционного Казахстана, (численность, размещение, состав) (1870-1914 гг.). Алма-Ата: Наука, 1981.-112 с,
7. Галиев А.Б. Развитие историко-демографических исследований в Казахстане. // Вопросы историографии Казахстана.- Алма-Ата, 1983. (152-161)
8. Татимов М.Б. Проблемы демографического развития Казахстана. //Методологические проблемы изучения народонаселения в социалистическом обществе. Материалы Всесоюзной конференции. - Киев, 1973. - С. 471-473;
9. Социальная обусловленность демографических процессов. - Алма-Ата: Наука, 1989.-128с.
10. Гладышева Е.Н. Особенности формирования населения и основные проблемы использования трудовых ресурсов Казахстана. - В кн. Развитие географических наук в Казахстане - Алма-Ата: Наука, 1967. С. 74-79; О взаимовлиянии миграции и национального состава населения (на материалах Казахстана). - В кн. Статистика миграций населения. -М .: Статистика, 1973.-С. 218-237.
11. Москвина Г.Д, Мельдаханова М. К. Территориальная подвижность населения и процессы урбанизации в Казахстане // Население и трудовые ресурсы Казахстана. А-Ата: Наука, 1979, С.91.
12. Асылбеков М.Х, Галиев А.Б. Социально-демографические процессы в Казахстане (1917-1980гг.). Алматы: Ғылым, 1991. - 210 с.
13. Асылбеков М.Х. Об изменениях в национальном составе и социальном составе населения Казахстана (1897-1989 гг.). //Вестник АН КазССР, 1991. №4, С 36-45;
14. Галиев А.Б. К этнодемографической характеристике Казахской АССР (по материалам переписи 1926 г.). //Известия АН КазССР, 1978. №3, С. 42-48; Галиев А.Б. Развитие историко-демографических исследований в Казахстане. // Вопросы историографии в Казахстане. - Алма-Ата: Наука, 1983,0.152-161.
15. Асылбеков М.Х, Козина В.В. Демографические процессы современного Казахстана. Алматы: Атамура 1995; Казахи: (демографические тенденции 80-90-х гг.), - Алматы: Оркениет, 2000.
16. Козина В.В. Население Центрального Казахстана (40- е годы - конец XX века) кн. вторая. — Алматы: Оркениет, 2001 . — 184 с.
17. Сдыков М.Н. Население Западного Казахстана: история формирования и развития (1897 -1907 гг.) - Алматы, 1995.
18. Есенгүл Кәпқызы “ Түркістан” 4 Қараша 2004 ж.
19. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы: Қазақстан, 1998;
20. «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. Егемен Қазақстан, 14 желтоқсан, 1997 жылдардағы
21. «Көші-қон туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. Егемен Қазақстан, 1 шілде, 1992 жылдардағы
22. Садовская Е.Ю. Миграции в Казахстане на рубеже XXI века: новые чА/ тенденции и перспективы, - С.59.
23. «Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. Егемен Қазақстан, 23 қаңтар 2001.
24. www.//httr.egemen.kz.
25. www.//httr.egemen.kz.
26. Искаков У. М. Города Казахстана. Проблемы социально-экономического развития. Алма-Ата: Наука, 1985. С. 62.
27. Численность, естественное движение и миграция населения Казахской ССР в 1989г.- С82.
28. Асылбеков М.Х, Козина В.В. Демографические процессы современного Казахстана. - С. 54.
29. Итоги миграции населения по Республике Казахстан за 1995 год. Госкомитет Республики Казахстан по статистике и анализу. Алматы, 1996.
30. Қазақ әдебиеті. 2000 ж. 25 қаңтар. 10 бет.
31. Миграция населения Республики Казахстан. Итоги переписи населения 1999 года в Республике Казахстан. Статистический справочник. / Под ред. А. Смаилова. - Алматы. 2000. - С. 13,17.
32. Миграция населения Республики Казахстан за январь-июнь 2001 г. Агентство Республики Казахстан - Алматы, 2001.- С. 19.
33. Демография және миграция жөніндегі Агентстваның 2000 жылғы есебі Ағымындағы мұрағат
34. Әзімбай Ғани “Қазақ әдебиеті ” 2000ж. 28 қаңтар 10 бет.
35. А.Тілесов “ Саясат ” 2003 ж.
36. Алтыншаш Жағанова “ Егемен Қазақстан ” 10 шілде 2004 ж.
37. Нұржан Қуантайұлы “ Алматы ақшамы” 12 мамыр 2005 ж.
38. www.book.price.ru.
39. www.book.kz.
40. М.Тәтімов. Қазақ әлемі. Алматы.1993ж. 157б.
41. М.Тәтімов. Ауылдағы демографиялық ахуал.Қайнар.1990ж. 239б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
........................................................3
І Тарау. Көші – қонның теориялық және құқықтық аспектілері.
1.1. «Көші – қонның» теориялық ұғымы: ... ... ... ... көші – ... ... ... жай – күйі және
әдістері....................................................................
........................................................18
ІІ Тарау. 1970 – 1990 жылдардағы Қазақстандағы көші – қон процестерінің
тарихы.
2.1. 1970 – 1980 ж.ж. ... көші – қон және ... 1980 – 1990 ж.ж. Көші – ... ... ... ... Көші – қон саясаты тәуелсіздік жылдары.
3.1. 1990 жылдардағы көші – қон процестері динамикасының акторлары....31
3.2. Көші – ... ... ... ... ... тигізген
әсері.......................................................................
.........................................................34
3.3. 2000 – 2005 ж.ж. көші – қон
саясаты.................................................................41
Қорытынды...................................................................
...............................................48
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
.......51
Сілтемелер
тізімі......................................................................
....................................56
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. XX ғасырдың 90-жылдары Қазақстанда демографиялық
жағдайдың қауырт нашарлауы, ... ... мен ... ... ... өсім қарқынының төмендеуі, республикадан ел-жұрттың белсенді қоныс
аударуы заманымыздың нақты көрінісі ... ... ... соңғы 10
жылда, Қазақстан халқының саны 1 миллионнан астам ... ... ... ... ... және ... ... берік орнықты,
бұқаралық сана дағдысына айналды.
Қолайсыз демографиялық ... ... ... ... ... орын алады. Эмиграция (шетке кету) нәтижесінде ... ... ... ... 1990 ж. 55, 8, 1991 ж. - 22,2,1992 ж.
- 89, 3 процентін ... 1993 және 1994 ... ... ... ... ... толықтай жұтып қана қоймай, оны тиісінше 1,4 және
2,8 есе көбейді: 1999 ... жылы ... ... ... ... 1000 адамына шаққанда эмиграция -28,73; көші-
қон шығыны - 24, 52; ... ... 7 есе ... көп ... ... ... иммиграцияға карағанда 4,4 есе, 1996 ж. - 4,3, 1997 ж. ... есе ... ... ... ... ... көлемі немесе этникалық жөнінен ғана емес, сондай-
ақ елден, әсіресе экономиканың аса маңызды ... ... ... ... инженер-техник, мұғалімдердің, дәрігерлердің,
орта ... ... ... ... көрінді. Бұдан басқа, республикадан
кеткен эмигранттар білім дәрежесі жөнінен жартысына ... (46%) ... емес ... және орта білімді адамдар болған еді. Интеллектуалды,
творчествалық потенциалдың көптеп ... ... ... түрде
экономикалық және моральдық нұқсан келтіреді, ... ... ... қабілетті жастағы - 20-49 жас ... ... ... ... инженер-техник қызметкерлердің, маман жұмысшылардың кетіп
қалуы елге қыруар экономикалық шығын әкеледі. ... ... ... орта ... елге 5 мың АҚШ ... түседі. 1 миллион
Қазақстандықтардың кетіп қалуы ... ... ... ... ... миллиард АҚШ доллары келемінде экономикалық зиян келтірді. Бұл Қазақстан
алған несиелер сомасынан елеулі түрде көп.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ... ... ... теріс әсер ететін қолайсыз демографиялық факторлар
туралы айта ... ... ... ... жас ... қуатты көші-қон
саясатын жетекші артықшылықтар қатарына қосуда ... баса ... да ... емес ... бұл ... ... үлкен теориялық және практикалық мүдде
туғызуда. Көші-қон ... ... ... ... ... ... ... етуі, ел-жұрттың еңбекпен қамтылуына, жұмыссыздық
деңгейіне, жұмыс күші сапасына, демографиялык ... әр ... және ... халыққа әлеуметтік өмір кажеттілігінің артуына
әсері бар. Бұларды ұқыпты түрде зерттеу мен талдау күн ... ... ... ... ... және оның Қазақстан халқы ... ... ... ... ... дамуының дәрежесі туралы ... ... ... ... жөне одан әрі даму ... ... ... сондықтан Қазақстандағы көші-қон процестерінің кейінгі 35 жылдан
астам тарихы өзектілігі мен практикалық маңызы зор ... ... ... ... дәрежесі. Қазақстандағы көші-қон процестерінің
тарихына қатысты зерттеулерді мазмұны мен ой ... ... ... үш ... ... болады:
Бірінші топқа көші-қонның алуан түрлі қырларын, соның бірі ... мен ... ... ... ... ... топ ... процестерінің құқықтық, экономикалық және
әлеуметтік-саяси мәселелерін баяндайтын еңбектер мен ... топ ... ... ... ... ... ... ахуалды сипаттап, ондағы көкейтесті мәселелерді дәл көрсете
алған ... ... ... ... ... ... қатысы
бар ойлар мен тұжырымдар басқа да мазмұндағы зерттеулерде ... ... ... ... ... мен ой-тұжырымдар зерттеліп отырған
тақырыптың тарихнамасына айтулы үлес қоса алмағаны әбден түсінікті.
Қоныс аударудың ... ... ... ... ... ... мәселенің тарихнамасын зерделеуде біраз істерді тындырғанын атап
өтеміз.1970 ... ... ... ... бойынша көптеген
жұмыстар пайда болды, алайда көпшілігінде олар ... ... ... ... ... және ... кеңестік дәуірді қарастырған
еңбектер болды.
Көші-қонның алуан түрлі ... ... ... ... ... А.Б.Ғалиев, В.М.Моисеенко, А.В.Минжуренко,
Г.А.Ноздрин, О.И.Сергеев, Д.К.Шелестов, М.В.Шиловский, Е.А.Якименко және
басқалар ... ... сан жөне сапа ... ... ... көші-қон процестерімен
тікелей байланысты. Сондықтан көші-қондар ... ... ... ... ... кең көлемді болып ... ... ... ... ... және В.М.Моисеенко
еңбектері ерекше көзге түседі; оларда көші-қон процестерін ... мен ... ... ... ... ... топ ... ретінде көрсеткен көші-қон процесінің
қоғамның әртүрлі салаларындағы орны мен маңызы жөнінде жазылған еңбектер ... ... ... ... ... ... көші-қон
процестері - көпжақты да күрделі құбылыс. Ол алуан түрлі демографиялық,
этнографиялық, экономикалық, әлеуметтік ... ... ... ... аша отырып, зерттеушілер проблемалардың белгілі бір
қырын қарастырады, бұл құбылысқа өзіндік келуді қолданады. ... ... ... ... ... ... ... құқықтық проблемаларына арналған жұмысында осы заманғы ішкі көші-
қондар проблемалары, атап айтқанда еңбек ... және оның ... ... ... ... ... [5]. Автор орналасу
себептерін, алдымен олардың ешқашан белгіленбеген себептерін қарастырады,
құқықтық ... ... ... ... деп ... - ... топты және тағы сондайларды бөліп көрсетеді.
Кейінгі жылдары алуан түрлі басылымдарда, ... ... ... ... ... ... ... проблемалары бойынша
мақалалар жарық көре бастады, оларда авторлар ТМД ... ... ... ... ... ойластыру мен бағалауға тырысады.
Көші-қон процестерін Қазақстаннан ... ... ... қарастырған
Ресейлік ғалымдар еңбектерін атап өтпеске болмайды. Олардың ішінде
А.Г.Вишневскийдің ... ... ... ... ... деп аталатын ұжымдық монографияны, ... ... ... жарияланымдарды бөліп көрсетуге болады [6].
Е.Ю.Садовскаяның монографияларын бөліп көрсетуге тура келеді, ... ... ... ... ... саясаттану таңдауы
жүзеге асырылған, кеңестік кезеңнен кейінгі көші-қондардың жаңа формалары
мен түрлері қарастырылған [7].
90-жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... ішінде Н.Р.Мусиннің және С.В.Манохинаның,
Г.Т.Айтмағамбетованың, А.Қуандықовтың,. Бекжанованың, ... және ... [8] ... ... көрсетуге болады.
Мақалаларда Республикадағы демографиялық жағдай, оның экономика мен
саясатқа, ... өмір ... мен ... ... ... қөші-қон процестері карастырылады.
Үшінші топ өкілдері, іргелі зерттеулердің авторлары кәсіби тарихшылар
болып келеді. 1991 жылы ... ... ... ... ... ... және Қазақстандағы ХІХ-ХХ ғасырлардағы демографиялық процестер"
деп аталатын ғылыми ... ... ... ... зерттеушілер аз емес ... ... [9]. ... ... ... динамикасы, халықтың ұлттық құрамының
қалыптасуы жөне ... ... ... болатын басқа да
демографиялық өзгерістер ... ... ... ... көші-қон ... өзін ... ... екі ... ... алып ... ... алғашқысы Қазан төңкерісіне дейінгі қазақ өлкесіндегі
халықтардың қозғалысы, оның ... ... ... ... мәселелерге талдау жасаған еңбектер болса, ал негізінен Кеңес
дәуірі мен ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар еңбектері екінші топ өкілдері ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
дамуына елеулі әсер ете бастауына ... ... ... аспектілері
Қазақстан тарихының түрлі кезеңдеріндегі оның әлеуметтік-экономикалық және
саяси проблемаларына арналған көптеген еңбектерде ... ... ... ... белгілі дәрежеде Қазақстанның ішкі және
сырткы көші-қондары туралы ... ... ... ... ... немесе хронологиялық шектеулер бар. Әдетте, өлкенің саяси ... ... ... ... ... тарихшылар
көші-қондар процестері мөселелерін үстірт қарастырды. Атап ... ... ... ... ... талданады. [10]
Батыс Сібір мен Түркістан аумақтарына орыстардың қоныстануы, олардың
бір ... ... ... ... ... А.Колесников,
Г.Ахмеджанов, В.Г.Тюкавкин, Н.А.Якименко еңбектерінде берілген [11].
З.Л.Бояршинова ... ... ... ... ... ал ... ... әлеуметтік-
саяси салдар болғанын бөліп көрсетті. А.Б. Ғалиев те ... ... ол ... ... демографтар қабылдаған ішкі және
сыртқы, уакытша белгілері бойынша (қайтарымды, ... ... ... ... формалары жағынан (ұйымдасқан, ұйымдаспаған,
ерікті, еріксіз) жіктелуін қолданбайды деп атап көрсетті. Дәл осы ... ... ... ... ... ... бұған
көбінесе ел-жұрт көші-қоны ұғымының өзін түрліше түсіндіру ықпал етеді
[12].
Қазақстандық тарихшы ғалымдардын ... бір тобы ... ... ... ... көші-қонның біртұтас жүйесін терең зерделеді.
Ел-жұрттың өсуі проблемаларымен, соның ішінде көші-қон мәселелерімен
шұғылдануға М.Б.Тәтімовтың еңбектері арналған [13]. ... өз ... ... оның ... ... қүрылымы қалыптасуындағы
рөлін, ұзақ тарихи ... ... ... ... ... ... сөз ... [14].
Ғалымдардың қазактардың демографиялық және көші-қон мінез — құлқының
өзгеруіне ерекше ... ... ... болып отыр. Қазақстан халқы
калыптасуының аспектілері, ... пен ... ... ... байланысы
Е.Гладышева мақалаларында зерттеліп жүр [15].
Республика ел-жұртының көші-қон ... ... ... ... ... [16]. ... ... аумақтық
жылжуы Қазақстандағы халықтың қалаға шоғырлану процестерімен байланысты
зерттеледі.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Г.Ф.Дахшлейгер, К.Н. Нүрпейісов, С.Б.
Нүрмүхамедов, ... [17] және ... ... ... ... еңбектерінде көрсетілген.
Ф.Н.Базанованың [18] еңбектерін де ескермеуге болмайды, оларда азамат
соғысы мен индустрияландыру кезеңіндегі ... ... ... құрамының
калыптасу процестері ашып көрсетілген. Біздіңше Қазақстан халқының ұлттық
құрамы өзгеруіне көші-қон процестерінің ... ... ... ... дәлелді болып керінеді.
Кеңестік дәуірдің тарихи демографиясы ... ... пен ... ... ... "Социально-демографические
процессы в Казахстане (1917-1980 г.п)" монографиясы тұңғыш рет талданып
қорытылған еңбек ... ... [19]. Бұл ... ... рет ... ... ұзақ кезеңдегі көп ұлтты Қазақстандағы ел-жұрт мөселелер
елдегі көкейтесті әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістер ... ... ... ... ... ... тарихи
демографияның өзекті проблемаларын қою өте маңызды болып ... ... ... ... ... ұлттық, әлеуметтік, жыныстық құрамындағы
және басқа да ... ... ... XIX ... аяғынан XX
ғасырдың 80 жылдары ... ... ... ... ... де
Қазақстандағы демографиялык хал-ахуалға әсер ететін фактор ретінде қозғайды
да, кеңестік кезеңдегі ... ... ... ... ... ... және ... тұрғыдан келу жөнінен
бізге М.Асылбеков пен А.Галиевтің [20] басқа да еңбектері неғұрлым ... ... Олар ... ... процестер дамуын, әсіресе
қазақ қоғамының этнодемографиялық өзгерісі ... ... ... ... ... ... ... мүдде
туғызады. Автор Қазақстандағы кеңестік кезеңдегі демографиялық процестердің
біртұтас тарихи келбеті дамуын сәтті ... ... ... ... ... ... Орталық Еуропа аудандарынан Қазақстанға көші-қон
козғалысын кезеңдерге бөлу сондайма құнды болып табылады.
М.Х.Асылбеков пен ... ... ... ... ... 1980-1990 жылдар басындағы ... ... ... ... оның ... ... өзгерістер, сондай-ақ жыныс-жас құрамы, ұлттық құрамы және
басқалар талданады [21]. Жұмыста, ... ... ... ... ... мәселелері көтерілді; ал бұлар ел-жұрттың көші-қонына
елеулі ықпал ... ... ... ... ... олардың қолайсыз
салдарларын, Қазақстанның әлеуметтік-демографиялык хал-ахуалы нашарлауына
және оның ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырады.
В.В.Козинаның "Население центрального Казахстана (40-е года - конец XX
в.)" еңбегін ерекше атап өтеміз, онда ... ... ... ... ... ... саны мен аумакка орналасу, көш-
қон процестері; ... ... ... және ... ... ... [22].
80-жылдардағы Батыс Қазакстанның этнодемографиялық және әлеуметтік
дамуы тұрғысында аймақтық көші-қон проблемаларын өз кітабында ... ... ... ... процестерінің тарихнамасы бойынша жүмыстар, атап
айтқанда С.И.Ковальскаяның жұмыстың зерттеуі жарық көрді. ... ... ... етіп тарихшылардың Қазақстан ел-жұртының
көші-қондарының бүкіл ... ... ... ... алыпты [24].
Сонымен, ғылыми әдебиеттің елеулі түрдегі ... сан ... ... ... ... концептуалдық көзкарастан алғанда
көші-қон процестерінің көптеген мәселелері әлі жеткілікті іздестірілмеген.
Мәселен, Қазақстандағы 1970-1990 ... ... ... ... ... ... әлі жоқ. Біздіңше, осы жылдардағы көші-қон
процестерінің ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
және саяси дамуы тұрғысында зерттеу мен ... ... ... бағыттары мен түрлерін, Қазақстандағы осы көлемді құбылыстың
демографиялық салдарларын: халық ... ... ... сипаттамасы,
соның ішінде ұлттық құрамы, жыныс-жас құрылымы өзгерісін керсету қажеттігі
пісіп жетілді.
Көші-қон процестері ықпалымен қоғамның әлеуметтік құрылымының өзгеруі,
атап ... ... ... және ... деңгейінің, кәсіби құрамының
өзгеруі мәселелері, көші-қонның әлеуметтік ... ... ... ... ... да, жоғарыда көрсетілген мәселелер
бізге ... ... ... ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері.Бұл ... ... ... ... Қазақстандағы көші-қон процестерін кешенді де
жан-жақты зерттеу болып табылады. Осыған байланысты біз мына ... ... ... ... ... халықтың әлеуметтік-кәсіби құрамына тигізген әсерін
анықтау;
- ... ... ... ... ... және
қазіргі кезеңдегі көші-қондардың жаңа түрлерін талдап беру;
- шет елдердегі ... ата ... ... ... ... қол
жеткізген табыстар көлеңкесінде шоғырланған қиыншылықтар мен
келеңсіздіктерді зерделеу;
- зерттеу ... ... ... бойынша Қазақстандағы көші-
қон процестерінің бағытын анықтап, оған жоспарлылық ... ... ... ... ... ... мен ... білдіру;
Зерттеудің деректік негізі. Зерттеліп отырған мәселенің
маңыздылығы мен ... ... ... ... ... ... өзін бірнеше топқа бөліп алып қарастыруымызға болады. Біз алдымен
құжаттық материалды талдағанда деректік ... және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оларға сыни
тұрғыдан қараудың да қажеттігін негізге алдық.
Алдымен, бұл жұмыста ... ... ... ... ... демографиялық өзгерістерді талдау бұрынғы КСРО және Қазақ ... 1979, ... және 1999 ж. ... Республикасында жүргізілген төрт
халық санағының материалдарын зерттеу ... ... Бұл ... ... ... ... ... деректері санақтар материалдары болып
табылатындығы ескерілді.
Кеңестік уақытта бірнеше халық санақтары жүргізілді, олардың ішінде ... 1970, 1979 және 1989 ... ... ... ... болып
табылады. Осы орайда, 1939 жылы жүргізілген санақтар тәртібі мен әдістемесі
оншалықты өзгермегендігін және өз ... ... ... ... атап көрсетуге болады,мүны 1939 жылғы сұрақтар саны - олар
16,1959 жылы -15, 1970 жылы—18 және 1979 жылы — 16 ... ... ... ... бір ... ... аралық кезеңдегі ел-жұрт
өзгерістерін талдау үшін ... ... ... ... Олар "Народное хозяйство СССР" және "Народное хозяйство Казахстана"
статистикалық әржылдықтары болып табылады. "Народное ... ... 1956 ... ал ... ... ... әржылдығы 1957
жылдан бастап шыққан еді.
Тұтасынан алғанда ... ... ... ... ел-жұрт дамуының көптеген мәселелері бойынша мәліметтер ... ... бұл ... ... ... ... ... болып табылатындығында. Сонымен, деректердің жоғарыдағы екі
тобы, санақтар және ағымдағы статистика материалдарын ... ... ... ... ... ... да ... толық
көрсетуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұрағатының құжаттары
құнды зерттеу деректер болып табылады. Атап ... ... ... — 689 ... ... тізімдері маңызды. Бүл материалдарында
Қазақстанның халқының саны, онын ұлттық және жас жыныс ... ... қала және село ... ... және механикалық өсімі туралы
мәліметтер бар. КазССР Мемлекеттік жоспарлау ... ... (1479 ... және оның жеке ... ... дамуы
туралы мәліметтер кездеседі. Тұтасынан алғанда республиканың және облыстар
көлеміндегі экономикалық және ... ... ... ... ... мен ... жоспарлары ерекше құндылық
танытады. Еңбек ресурстары жөніндегі ... ... ... (1987 ... ... ... саны мен құрамы мәселелері жөніндегі
материалдар, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... кеңінен келтірілген.
Сондай-ақ, жұмыста Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік мұрағатының
материалдары пайдаланылды.
Жұмыста дерек көзі болып ... ... ... тобы Көші-қон
және демография жөніндегі Агенттіктің ағымдағы мұражайынан алынған. ... ... ... ... ... ... Отанына оралуы жөніндегі
кызметі туралы құнды материалдар сақталған. ... және ... ... ағымдағы мұражайында соңғы он жылдықтағы еңбек көші-қоны
туралы құжаттардың үлкен көлемі сақтаулы.
Ақырында, ... ... ... де ... жария болған мерзімді
баспасөз ... ... ... ... Орталық
және республикалық газеттер мен журналдардан алынған материалдардың
құндылығы сол, олар тек қана ... ... ... ... ... ... жүйесін дұрыс түсінуге мүмкіндік береді.
Сонымен жұмыста өзара ... ... әрі ... ... кең көлемді де алуан түрлі материалдары қатыстырылды.
Зерттеудің ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы көші-қон процестері
болып табылады. Зерттеудің хронологиялық шеңберлерін таңдап алу Қазақстан
тарихының осы кезеңінің ерекшеліктерімен ... Атап ... ... ... ... толкындарының бағыттылығы мен маңыздылығы
секторында елеулі езгерістер жасалды. Бұл процесс 60-шы ... ... ... ... ел-жұрт саны өсуінің негізгі факторы ... ... 70-ші ... ... табиғи қозғалысы бірінші кезекке
шығады. Осы кезеңнен бастап ... ... ... саны күрт ... Одан әрі ... ... қауырт түрде жағымсыз
маңыз алады. 90-шы жылдардың басында Қазақстаннан ... ... ... ... ... ... Оның шырқау шыңы 1994 жыл үлесіне тиген
еді. Тұтасынан алғанда бұл кезеңде елімізден 2 ... жуық адам ... ... ... ... ... хал-ахуал үшін де бұл жағдай
айтарлыктай жағымсыз салдарлар туғызды.
Зерттеліп отырған кезеңнің аяғына карай қазақтар тұңғыш рет, жүз жылдан
астам тарихы ... ... ... ... ... қалыптасуы
жөнінен өзінің тарихи аумағында көпшілік бола алды.
Жұмыстың практикалық маңызы алдымен оның теориялық қорытындылары ... ... ... ... ... жаңа зерттеулерде, сондай-ак
тарих және тарихи демография курстарын ... ... ... ... ... ұзақ тарихи кезеңді, кеңестік кезеңді де, егеменді
Қазақстан кезеңін де қамтитын Қазақстандағы ... ... ... практикалық құндылық болып көрінеді, өйткені ол ... ... ... ... ... жөне ... ... айқындауға және өткендегі көптеген қателіктерді қайталамауға
мүмкіндік береді.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы үшін кажетті сабақтар алуға жағдай
жасайды. Автор, сондай-ақ зерттеудің қайсыбір нәтижелерін ... ... ... ... ... ... тарихының оқиғалары мен
фактыларын ат-үсті жеңіл қолданудан бойды аулақ салуға көмектеседі ... ... ... ... алынған нәтижелер қазіргі кезеңдегі
республика аумағындағы ... ... ... мен ... ...... ... ҰҒЫМЫ: НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІ МЕН ТИПТЕРІ
Көші-қонның барлық негізгі үш түрі: қоныс ауыстыру, жылжымалы ... ... ... ету ... ... ... және ... еңбекке қабілетті халықты ... ... ... ... ... екі түрі: тұрақты тұру орнын ауыстырумен
байланысты ... және ... ... ... ... етеді.
Тұрақты тұрғын орын ауыстырумен байланысты, негізінен қалаларға село
халқы есебінен болатын басты ... - ... ... бойы ... ... дейін Қазақстан үшін қала ... ... ... бірі болып табылады.
Маусымдық көші-қон басым түрде еңбекке қабілетті халықты камтиды және
халық шаруашылығының қайсібір ... ... бір ... ... ... ... қажеттілікті бастан өткізеді. Көші-қонның бұл
түрі, әдетте, уақытша сипат алады да, қалалардың әлеуметтік ... ... бір ... ... ... тек қана қалалардан уақытша
(маусымдық) жұмыс күші тартылады.
Көші-қон ... ... ... ... ... ... емес институттар мен ұйымдардың пайда болуы -көші-
қон аясындағы хал-ахуалдың елеулі өзгерісі ... ... ... ... болу ... ... өзара әрекеті мен өзара ынтымақтастығы дамуын
мойындау – көші-қон проблемаларын шешу шарттарының бірі.
Жұмыста еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Себебі, бүрынғы КСРО-да ... бойы ... ... фактісінің өзі мүлдем мойындалмады, жаппай
қоныс аударулар бесжылдықтар құрылыстарына, тың игеруге және ... ... ... ... ... Бұхар отырса, Керей мен Жәнібек ... Асан ... ел ... ... ... ... ... Одағы тұсында негізгі ... ... ... ... болды. Ел зиялысының ақ ... ... қара ... ... ... дәурен еді ол. Одан да өттік. ... ел ... ... өзі жалтақ. Қара қылды қақ жаратын би-шешендерден
де жұрнақ ... ... ... ... ұлт ... ... ... қалса
не дер едіңіз? » деген сауал ... ... ... тағылмаса да,
«елім, ұлтым » дейтін әрбір саналы азаматтың ... ... ... ең алдымен неден сақтануы керек еді? ... ... ... ... өз ... ... ... ұлт» жасау туралы әңгіме айтылғаны белгілі. ... емес ... ... ... ... ұлт идеясына қазақтан ... осы ... өзі ... ... ... ... бұл бастама
елдегі 120 ұлт өкілінің бір ... ... ... ... ... ... деңгейге жетелеуі мүмкін деп ... ... ... ... ... тіліміздің дәл қазіргі ... бола ... ... ұлт ... ... басқаға
қызмет етері белгілі.
«Әлемдегі қазақтардың ... ... бар. ... » деген
сөзді Елбасы өзі айтқан. Ендеше, ... ... үміт ... ... ата-мекені талай келімсектердің ... ... ... туып тұр. ... ... өзге ... ... қатар, қабылданғанына көп уақыт өтпеген «Азаматтық туралы ... ... ... ... ... ... қажетті шетелдік маман-
кадырлардың азаматтық алуын ... Бұл ... ... ... өзге ұлт өкілдерінің көктен тілегенін жерден ... ... ... ... ... ишарамен ескерткендей болған
екен. Мәселен, Атасу-Алашаңқай құбырынтарту ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгідей жеңілдетілген
«Азаматтық туралы заң » барда, олар ... ... ... ... ... алып алмасына кім ... ... ... үшін ... неке ... бел ... жатқандары
аздай-ақ, енді ... ... ... еш ... жоқ,
азаматтықты тықпалап ... ... ... Осы ... ... миллион қазақ өмір ... Бір ... ... ... ... өзінің этникалық отанына баруына аса мүдделі
емес. Халық саны қара ... ... ... сыймай жатса
да, атамекеніне ... ... ... ... ... ... Сол себептен болар ... ... ... ... ... ... ... әлі күнге дейін мемлекетаралық
көші-қон ... жоқ. ... ... тұрып, ... ... ... ... азаматтары мыңдап саналатын
көрінеді. Ал, ... ... ... саны әлі 100 ... ... Қазақстан тәуелсіздік алған кезеңде көші-қон саясаты және
оның құқықтық механизмі толықтай жоқ болды. Ал, ... ... ... ... ... заңмен тиімді қамсыздануы жөне әзірленуі
- көші-қон процестерінің қолайсыз тұстарын азайту, ел халқының ... ... жөне ... ... ... ... ... республика Конституциясы Қазақстандағы көші-қон ... ... ... ... ... ... бір-бірінен
ажыратып алуға келмейтін адам құқы мен бостандығы бекіндірілген.[26]
I.2. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КӨШІ – ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... жағдайын реттейтін алғашқы нормативті акті
- 1992 жылғы 26 маусымда қабылданған «Көші-қон туралы» заң ... (1997 ... ... ... ... ... заң ... байланысты
күшін жойған) [27]. «Көші-қон туралы» заң этникалық қазақтардың көшіп
келуінің ұйымдық мақсатын ... ету және ... ... жаңа ... ... ... құқықтық негіздерін құрады. [28].
Десек те, Заңда ... ... мен ... ... жан-жақты
ашылмады, заңға сөйкес субъектілердің де тізімдемесі берілмеді. ... ... ... ... әкелуді ұйымдастыру, мемлекеттік
көші-қон қорын, арнайы көші-қон ведомствосын құру мәселелерін қарастырды.
Заң бойынша көші-қонның жыл ... ... 6 ... сәйкес,
Министрлер Кабинетінің ұсынысы бойынша, Қазақстан ... ... ... ... ... мен шектеулі саны,
оларды қабылдаудың, орналастыру мен бейімдеудің жағдайлары, сондай-ақ олар
қоныстануға тиіс ... ... түрі ... ... ... кәсіпорынның түрі) көрсетілді. Заң алғашқы рет «еңбек көші-қоны»
түсінігін енгізіп, оны ... ... ... ... ... Республикасында көші-қон процессін реттеу үшін ... ... ... ... қабылданды: 1991 жылғы 20
желтоқсанда «Азаматтық туралы» заң; 1995 жылғы 19 маусымда
«Қазақстан Республикасында шетелдік азаматтардың құқықтық ... ... ... ... ... әрі 1997 ... 19
маусымдағы, 2001 жылдың 1 наурызы мен 16 наурыздағы заңдарына енгізілген
өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес); 1996 ... 13 ... ... мен ... жоқ тұлғаларға Қазақстан Республикасында саяси
баспана берудің ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2000 ... 19 ... мен ... ... ... Жарлығы); Қазақстан
Республикасы Президентінің 1996 жылғы 27 ... ... ... ... ... қарау тәртібі туралы»
Жарлығы; ҚР Үкіметінің 2000 жылдың 29 қаңтардағы «Шетелдік ... ... ... ... ... ... мәселелерін
реттеу туралы» қаулысы, Қазақстан Республикасының 1994 ... ... ... ... заңы (2001 ... 1 ... заңдарына сәйкес
өзгертулерімен және толықтыруларымен) жөне т.б. [29].
Қазақстан Республикасы Президентінің «Шетел ... мен ... ... ... Республикасында саяси баспана ... ... ... ... ... ... ... бекітілді.
Көші-қонды реттеудің құқықтық базасы «Халықтың көші-қон туралы» ... жылы ... 2001 ... 1 ... ... ... Заңда көші-қон тәртібін, ... мен ... ... келу ... ... еңбек мәселелерін реттейтін 7 тарау
берілген. 1 ... ... ... ... ... шолу
жасалған. Заңда халықаралық ... ... ... ... де анықтама берілген.
2001 жылдың 23 қаңтарынан бастап ҚР-сының «Халықтың жұмыспен қамтылуы
туралы» заңы өз ... енді [30]. ... заң ... ... қамту
саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді, бұрынғы заңға ... ... ең ... ... қамту, жұмыс іздеу, еңбек көшіп қонуын ынталандыру,
халықтың әлсіз бөлігін ... ... ... ... ... ... еңбек көші-қоны саласындағы заңдарын
зерттегенде, олардың әлі дүрыс әзірленіп, жетіліп болмағанын көреміз. ... 1990 ... ... қазіргі әлеуметтік және экономикалық
өзгерістерді ескеретін құқықтық нормаларды әзірлеу жүріп жатыр, еңбек, ... және ... ... ... жене ... ... ... Екінші жағынан, кең көлемді миграциямен, нарықтағы еңбек
шиеленісімен және ... ... ... ... заң шығару
жұмысы казіргі заманғы талаптардан елеулі түрде ... ... ... ж.ж ... КӨШІ – ҚОН ЖӘНЕ ОНЫҢ ... XIX ... 70 ж. ... көші-қондардың толқынды келуі
орталықтан империялық шеткі ... ... ... ... атап көрсетіледі. Кеңестік кезеңде көші-қон кеңес
республикаларын ... ... ... ... ... ... ... жай басы артық халықтан ... ... ... ... ... экстенсивті игеру міндеттерін орындау көбінесе
демографиялық көпшілік-славян халқы есебінен ... ... ... өзі
"артта қалған аймаққа" ағалық көмек керсету болып саналды.
Қазақ өз елінде ... енді ғана ... ... үні әлі ... ... ... халі ешкімді
селт еткізіп отырған жоқ. ... ... тын ... ... ұлттар лабораториясы ... ... ... да өзге ... ... ... көбеюі керек. Онсыз мына ... ... ... ... игеру мүмкін ... ... ... ... естен шығармаған абзал. Қазақтың бұл жөнінен үміт ... ... ... ... мол. ... бүтін қазақтың тең
жарымына жуығы шеттеп жүр. әрі ... ... ұлт ... ... де ... аян. ... ... елімізде
жақсы жолға қойыла ... еді. Енді міне аяғы ... ... және демография ... ... ол ... Еңбек және халықты ... ... ... ... ... ... Қабдеш Жұмаділов «елдің көбеюіне жұмсаған
ақша адал, оның ... бар » ... еді осы ... ... де ... Көші-қон және демография агенттігіне ... ... ... ... ... ... сұрады.
Бәлкім, бұл мәселені де Президент бір ... ... ... ... дәл осы ... ... ... болды.
Республика аралық көші-қондағы жағымды ... ... 1960 ... ... мен 1970 ... ... келді. 1957-1961
жылдардың өзінде ғана жалпы Қазақстан бойынша қоныс аударушылардың 10 мың
жанұясы кетіп қалды. ... ... ... ... көбі 5200 ... ... жылдың өзінде кері кайтты. [31]. Кейінгі жылдары сыртқы көші-қонда
тұрғындардың елге келуінен гөрі кері кетуі тез ... ... Бұл ... пен ... былайша баяндайды: «Қазақстанда ірі өзгерістер жасалды,
мұнда 1970 жылы өте елеулі келу байқалды, ал ... ... ... ... кетуі байқалды»[32]. Мысалы, ҚСРО-ның барлық ... ... ... — 16,3%, Орта Азия ... —4,0%, ... — 2,2%, Өзбекстан — 1,6%, Түрікменстан — 5,5%)
келушілер көрініс алды. 1975-1984 жылдар аралығында Түркменияда ауып келу
есебінің ... ... үш есе өсті (1979 жылы 475 ... 1984 ... ... ... Ауып келу ... ауылдық тұрғындарға қарағанда
қалалық жерлерде жоғары болды (47,9 %) ... ... ... Қазақстан 70-ші жылдары халықтың өсімінің
28 пайызын (бұл кезеңде табиғи өсім 2356 мың адам болған), 80-ші ... 38 ... (2656 мың ... ... ... жағынан алғанда, 1971
жылы Украинаның қала халқының өсуі, мысалы, Қазақстан есебінен 11,8 пайызы,
ал 1977 жылы - 17,3 ... ... ... жж. ... аралық кезеңде Қазақстанға 513112 адам келді. Яғни,
халықтың жалпы санының 3,5% құрады, 460739 адам көшіп кетті (3,1%). ... ... 52373 ... ... 0,4 пайызды құрады.
1970 ж. халық санағының мәліметтері бойынша көшіп-қонушылардың басым
бөлігі ... ... ... ... ... ... ... дейін екі
жылдан аз тұрған 1025,8 адам ішінен 603,1 мың (немесе 58,8%) адам Қазакстан
ішінде 41,2% (немесе - 22,7 мың ... ... ... ... Осы
кезеңде Қазақстаннан сырт жерге 444474 адам кетті [35]. ... ... ... 20,5%, ... 2% ... ... қалада тұрғандар
кеткен, олардың үлесі - 67,7% ... ... ... ... саны
22,3% құрады. [36]
Көші-қон интенсивтігі жөнінен республиканың қала халқын бес топқа
бөлуге болады. Статистикалық ... ... ... ... солтүстік облыстардың қала халқы ерекше орын
алады, оларға барлық қоныс аударушылардың 2/5 ... ... ... ... 1/2 ... және 1/3 үлесі қалаларға келеді. Бұл ... ... ... үлес салмағы және оның жоғары интенсивтігі, алдымен кең
көлемді тың игерумен, ... ... ... ... Екібастұз
аймақтық - өндірістік кешенін игерумен байланысты болды. Павлодар, ... ... және сол ... қалалардың өнеркәсіптік құрылыстарына көші-
қондардың көбі республиканың басқа аудандарынан келді. Мысалы, Павлодар мен
Целиноград облыстарының қалаларына селолардан ... ... ... ... осы облыстардың село халқының орта есеппен ... ... ... ... ... ... және ... жаңадан қоныстанушылардың тұрақтану төмендігі ... ... ... де ... ... ... келушілер толқынында өз үлесі жөнінен Қазақстанның
оңтүстік облыстары, олар үшін интенсивтіктің ең төмен керсеткіштері ... өз ... ... ... ... ... Сірә, бұл олардың
экономикалық даму өзгешелігімен түсіндірілетіндігінен болса керек. ... ... ... және ... ... ауыл ... өнімдері
негізінде дамыды, Оңтүстік Қазақстанның жайылымдық бос ... ... ... ... ... мал ... болуымен
көрінді. Табиғи және шаруашылық жағдайлар өзгешелігінен ... ... ... және ... ... шоғырлануының жоғары дөрежесі
республика ішіндегі көші-қонның бұл аймақтағы төмен ... ... ... ... ... ... мәлімет тұтасынан
республика бойынша ел-жұрт Қазақстанның орталық және шығыс облыстарына
келетінін көрсетті. ... ... ... шаруашылықтың интенсивті салалары
дамуымен сипатталатын шаруашылық жағдайлары ... ... ... орталық облыстары (Қарағанды, Жезқазған) көмір өнеркәсібі
басым түсетін ауыр индустрия, қара жөне ... ... ... ... ал ... облыстары — түсті металлургия, энергетика ... ... ... ... ... аз үлес және өте ... көші-қон
қозғалуы батыс облыстар үшін тән болды, оларда 80-жж. мұнай мен ... мен ... ... және ... (Ақтөбе
облысында) өнеркәсіп кешендері жасақталды, ал аймақтың ауыл ... ... ... жөне ... ... дақыл өндірісіне
маманданды. Өнеркәсіп ... ... ... мал ... ... бұл ... ... көш-қон қозғалуы төмен болуын
айқындайды. Алайда, болашақта мұнай және ... ... ... қуатты
базасы жасалуымен байланысты республиканың бұл аймағынын ел-жұрт көші-
қонындағы рөлі күрт ... 1980 – 1990 Ж.Ж. КӨШІ – ... ... ФАКТОРЛАРЫ, ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ.
1920 жылдың 26 тамызында ... ... ... ... ... құрылды, бұл ұлттық мемлекеттігі 18 ғасырда үзіліп
қалған қазақ халқының қалпына келуінің басы болып есептеледі. Қазақ ... ... ... оның Үкіметі 1920 жылдың 8 қарашасында өзінің
қаулысымен "Қазақ АССР-ындағы мемлекеттік статистика ... ... бұл ... ... ... статистикалық орган
қызметінің басы болып саналады.Шығыс Қазақстанда статистиканың даму тарихы
1939 жылы Семей облысынан ... ... ... ... басталды. Дәл
осы жылы Шығыс Қазақстан облыстық статистика басқармасы құрылды. 1997 ... ... ... ... ... ... құрамына Семей
облысы кірді.Шығыс Қазақстанда статистиканың қалыптасу процесі мен дамуы
мемлекеттік басқару қажеттігін қамтамасыз етуге ... беру ... үшін ... ... ... ... өтті. Осы жылдар
ішінде үлкен тәжірибе жинақталды, көптеген ұйымдық және ... ... ... ғылым құрылды. Осының бәрінің басында өз
күштері мен білімін статистикаға арналған жоғары кәсіби шеберлігімен және
өз ... ... ... ... ... ... Шығыс
Қазақстан облыстық статистика басқармасының құрылған ... ... ... ... ... Максим Петрович (1939-1940 ж.ж) тағайындалды.
Соғыс жылдары статистика басқармасының бастығы ... ... ... ... ж.ж) ... ... Соғыстан кейінгі жылдар мен ... ... ... ... ... мына ... басқарды:
Макаров Василий Андреевич (1945-1948ж.ж), Иткинд Григорий Моисеевич ... ... Иван ... ... ... ... ... Мусин Нұрлан Рысханұлы (1997-1999ж.ж), Тортаев ... ... 2002 ... ... айынан бастап Шығыс
Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... ... статистика органдары халық шаруашылық
жоспарларының ... ... ... ... мен мәдениеттің дамуы және
оның жағдайы жөнінде басқару және ... ... ... ... жедел қамтамасыз етіп отырған жалғыз жүйе
болды. Олар қолда бар статистикалық ... ... мен ... орындалуына және экономикалық реформаларды жүзеге асыруға
үлкен көңіл бөлді, мұндай жұмыстарды жүзеге асыру 60-70 ... ... ... ... болатын; кәсіпорындарда, экономика салаларында мемлекеттік
жоспарлардың орындалмау себептерін, олардағы пайдаланылмаған ... ... және ... беру ... ... ... жылдары
күрделі құрылысқа үлкен көңіл бөлінді. Тұрғын үйлер мен ... бар ... ... беру ... ... ... ... бұрын орындау мен асыра орындау ... ... ... ... есептік деректер мен құрылыс жұмыстарының нақты барысы
арасында сәйкес келмеушіліктерді ... ... ... ... ... ... ... партия комитеті мен облыстық
атқару комитеттеріне баяндау хаттарын әзірлейтін. Деректерді ... ... ... ... ... ал одан да ... іс сот органдарының тексеруіне ... ... ... ... ... өздерінің үнемі шамадан артық
жұмысбасты болуына ... бір ... ірі ... мен ... өткізуге даярлық, оны өткізу және оларды қорытындылап талдау
сияқты өте үлкен жұмыстарды да ойдағыдай ... ... ... ... ... 15 ... 1979 жылдың 17 қаңтарындағы, ... 12 ... 1999 ... 24 ... ... ... ... халық санағы, тұрғын үй қорының, мектеп үймереттері мен жалпы білім
беретін мектептердің материалдық базасының, денсаулық сақтау ... мен ... ... ... ... ... мен ... жабдықтардың санағы, мал санағы бар. ... ... ... талаптарына сай ДЭЕМ-ды ... ... ... мен ... жаңа ... деңгейіне көтерді. Статистикалық
есептерді жинаумен қатар экономистер деректерді өңдеу ... ... ... да ... ... ... ... статистика
өткен жылдардағы статистикамен салыстырсақ, түп тамырымен өзгерді, әдістеме
саласында да, ақпараттарды техникалық ... ... да ... қол ... ж.ж. ... ... ... облысының
статистика басқармасында да тілге тиек етерліктей ... ... ... ... ... түсті. Статистика басқармасында
жергілікті есептеу желісі ... бұл ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Аудандық статистика
бөлімдері компьютерлермен жабдықталған және басқарманың жергілікті ... ... ... ... ... яғни ... "облыс-
республика" байланысы жүзеге асырылады. Жаңа жабдықтың базасында облыс
бойынша, сондай-ақ ... ... елді ... мен шаруашылық
жүргізуші субъектілер бөлінісінде деректер банкі ... бұл ... және ... өмірінде болып жатқан өзгерістер
беталысын талдау үшін пайдаланылады. Статистикалық ... ... ... ... ... ... бөлімдері мен
топтары қазіргі заман ... сай ... ... басқарма мен билік органдары үшін
ақпараттардың негізгі көзі ... ... Олар ... ... ... ... көкейтесті, өткір мәселелер бойынша ағымдағы және жиынтық
жедел, әрі қажетті ... ... ... кең ... Қарағанды, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыстарында өндірістің дамуымен
ерекшеленеді, мұндағы көрсеткіш 1980-84 жж. көші-қонның жалпы ... ... ... ... ... 70 жж. басында Орталық Қазақстан
аймағының халқы негізінен механикалық қозғалыстың ... ... ... ... ... ... ... қаулап өсуі мен ірі
өнеркөсіп кәсіпорындарының құрылуы көші-қон үрдерістерінің қарқын алуына
ықпал етті. ... жж. ... ... саны шамамен 6,6 млн
адамды құрады, ал кеткендердің саны 5,5 млн ... ... Бұл ... ... ... 1,3 млн ... ... Алайда ресупбликаға ағылған
келушілердің саны өткен кезеңмен салыстырғанда, 4 есе ... - бұл ... ... ... және ... жағдайы анағұрлым жақсы
қалаға селолықтардың ... ... ... Бұл ... ... тән ... еді: 70 ... ауылдан қалаға ағылғандар
орта есеппен 64% ... ... жж. ... Қазақстанда тұрғындардың
селолардан қалаларға кетуі күшейді. 1979-1989 жж. санақ ... ... ... ... қалаларына ел-жұрттың 20,3% кетті, ал
кету қарқындары 13,3% құрады [39].Сонымен, ... ... ... ... ... сәйкес, басым түрде республика
ішіндегі сипат ... бұл ... ... ... жерлерден қалаларға
қоныс аударуымен тікелей байланысты болды. ... ... ... ... ... ... келуі санының азаюы мен кетуі
санының артуы, сондай-ақ тиісінше қала халқының ... ... ... ... ... ... ... жаңа векторы ... ... ... ал ... ... ол ... саны кысқаруының аса ... ... ... ... ... Қазақстан халқының сан жағынан өскенін
көрсете отырып, бұл ... ... ... ... ... артуына,
адамдардың әлеуметтік-тұрмыс жағдайлары жақсаруына және басқа ... ... ... тәуелді екендігі баяндалады.
1970-1989 ж.ж. аралығында республикада орын алған урбанизацияның жоғары
деңгейін атап өтуге мүмкіндік беретін қалаға көшу өсімі айтарлықтай ... ... 19 ... ішінде Қазақстанда қала халқының саны 7 пайызға
көтеріліп, 57 пайызды құрады. Қала халқының өсуі республика халқының ... ... ... ... ... ... ... процесінің
нәтижесінде ол 1970-1979 жылдары -8,2 және 1979-1989 жылдары -6,6 ... ... ... ... ... аймақтарында қала
халқының саны өскені орын алды. 1970-1989 жж. ... ... ... мың ... Павлодар (263 мың адам), Шымкент (238 мың адам), ... мың ... ... (186 мың адам), Жамбыл (173 мың адам), Маңғышлақ
(1514 мың ... ... ... өсім бары байқалды. Сондай-ақ, әсіресе
Маңғышлақ (111%), ... (77%), ... Орал (69%) ... да өсімнің күшті ұлғайғаны, ал Алматы,
Жамбыл, Қызылорда (әрқайсысында 55%) облыстарында жақсы болғаны байқалды.
1970-1989 ... қала ... ... ... атай ... мекендердің өсім саны артқандығын атап өтпеске тағы ... ... ... ... мекендердің жалпы саны 40-қа, немесе 16 пайызға ұлғайды,
оның ... ... 8%, (6-ға, ... 84-ке ... қала типтес поселкілер
19% (34-ке, 176-дан 210-ға дейін) өсті.
Статистикалық мәліметтердің талдауы көрсеткендей ... ... ... 1970 ж. - 31%, 1979 ж. - 30%, 1989 ж. - 29% ... ... қалада тұратындардың саны қалалық мекендер тұрғындарының жалпы
санынан (тиісінше ... ... 81,84 жөне 85% ... ... ... сол уақытта республикада қала тұрғындарының шоғырлану
деңгейінің артқанын атап көрсетуге болады. Мысалы, 1970 жылы 100 ... ... бар ... ... 53,6 % қала ... ... ... бұл көрсеткіш 62% құрады. Тиісінше 10 мыңнан 100 ... ... ... орта ... 35,3 % жөне 29%, ал кіші (10 ... дейін халқы бар)
және қала типтес поселкелер 11,1% және қала тұрғыны 9% ... ... ... ... ... аса маңызды сипаттамаларының
бірі оның жыныс және жас құрамы бөлінісіне терең талдау жасалған. ... ... ... ... өсу қарқыны әйелдерге қарағанда ... ... ... 43-46% ... Қазақстан тұрғындарын
орналастырудың өсім көрсеткіштерін айта отырып, 1979-1989 ... ... ... адамдар саны өсуі мен жұмысқа жарамды жас ... ... ... Қала ... арасында жұмысқа жарамды адамдар
саны 1970 жылы -56 пайыз, 1979 жылы- 60,6 пайыз, ал 1989 ... 58 ... ... ... ... 9,8 %, 10,4 % жене 11,8 % сәйкес,
жұмысқа ... ... 34,2%, 29,0% жөне 30,2 % . [41]. ... ... қаралған тарихи кезеңде ... ... ... өскенін көрсетеді. 19 жылда осы жастағы топтың есуі 73% ... екі ... ... 29,9 % және 47,8 % ... ... ... ... топтарын жынысы бойынша талдай отырып,
1979-1989 жж. кезеңінде ер және әйел ... ... ... ... үлес ... жасы тиісінше 1979 жылы 35 және 31,5
проценттен ... 1989 жылы 32 және 28 ... ... ... атап ... демографиялық процестерінін ерекшелігін айқындайтын сипат
- ол халықтың көпұлтты құрамы болып табылады. XX ғасырдың 70 ... ... ... ... этникалық топтар өкілдері мекендеді. Мұнда
бірінші жағынан, халық құрамында жергілікті емес ... ... ал ... жағынан, селоға қарағанда қала ... ... ... ... ... ... тысқары жерлерінен көшіп ... ... ... жағдай ұлғайа түсіп, қазақ халқы өзінің тарихи
Отанында саны аз азаматқа айналды.
Дегенмен, 1970 ж. бастап қазақ ... ... үлес ... ... өсім ... ... бұл жылы ... республика халқы
құрамындағы үлес салмағы 32,6%, 1979 ж. - 36%, ал 1989 ж. 39,7% ... ... ... ... ... үлес ... көбеюі
негізінен жоғары табиғи өсу ... ... және ... орыс және басқа да этностар оның өсу ... ... ... Мысалы славяндық этностордың үлесі 1970 ж. 38 пайыздан
1989 ж. 31 ... ... ... ... қала ... ... ... ауылдық жерлерден көшіп келуге байланысты артты, яғни олардың
туу деңгейі жоғары болды. Әлбетте, ... ... да ... ... ... жж. ... халқының этнодемографиялық бейнесінде істің шын
мәнінде жағдайдың өзгеруімен сипатталады. Қала халқының этникалық ... 1970 ж. ... бұл ... ... үлес ... 27 ... (10 ... өсіммен) артқанын көреміз. Бұл абсолюттік мағынада 1391007
адам еді (өсім 1115299 адамнан 2506306' адамға дейін) [43].
Қала халқын ... оның ... ... ... ... бірі болып табылатын тілі бойынша кеңестік кезеңдегі ресми
статистикалық мәліметтерге жүгінсек, атап айтқанда қазақ ... ... ... ... шын ... ... жай-күйін көрсетіп берді.
Мәселен, 1989 жылы қаладағы қазақ халқының 2,5 миллион адамынан 97 ... ... ана ... деп ... ... ... бірге, тарихи фактылар
90-жылдардын басына қарай қазақ халқының 40 процентке жуығы өзінің ана
тілін ... ... ... меңгергенін айқындайды. Осыған қоса қазақ
тілін басқа ұлттар өкілдерінің ... ... ... де айтқан
жөн. Мәселен, тұрғылықты ұлттың өкілдері емес 6856276 қала ... ... ... меңгерген барлығы 47481 адам ғана, немесе 0,7% болған.
Бұл көрсеткіштер қазақ тілі ... ... ... ... ... ... ... жағдайды сипаттайды. Сонымен
бірге орыс тілі 40-90 жж. ... ... ... ... ұлт ... карым-
қатынас тіліне ауысты. Қазақ азаматтарының 75,3 пайызы (1888337 ... ... ... ... атап ... қызғылықты бір жағдай ... ... ... ... ... 50 ... астамы,
украиндардың - 63,4, белорусьтердін, - 66,6, корейлердің - 50 проценті орыс
тілін өздерінің ана тілі деп ... ... ... ... ... тарихи кезеңде тілдік «орыстану» алдымен ... және ... да ... ... ... кезеңіндегі демографиялық процестердің сипатты
белгісі - Қазақстанның қала халқы ... орыс ... мен ... ... ... ... үлес салмағы төмендеуі жағдайында,
қазақ этносы мен басқа да түрік халықтарының артуы болып ... ... ... ... ... өзгеруімен және республика
ішіндегі көші-қонның барған сайын ... ... ... ... 1990 ... КӨШІ – ҚОН ... ... ФАКТОРЛАРЫ
Қазақстан үшін, басқа да ТМД елдері сияқты, 1990 жж. ... ... тән. ... ... ... 1990 жылдары
туындады, бұған саяси жағдайлар, ... ... ... құлауы мен тәуелсіз
мемлекеттердің құрылуы аса маңызды себеп ... ... және ... ... ... саяси, экономикалық, әлеуметтік
салаларындағы орасан зор ғаламдық өзгерістер көші-қон проблемаларын ... ... ... ... ... мен оның толқындарының
бағыттары ғана өзгеріп койған жоқ, ... ... ... жер ... ... ... кетуі, экологиялық және басқа ... ... ... ... пайда болды. ТМД елдерінде алуан түрлі халықтардың
жағдайы мен формалды түрдегі мәртебесінің ... ... ... ... ... және ... салалардағы жай-
күйінің бүлінуі пайда болды. Атап айтқанда бұл этника аралық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік-саяси жүйесі
келіспеушілігі мен тепе-теңдік бұзылуына, дербестік, ... ең ... ... ... ... механизмінің терең де сапалық деңгейлерде
қайта ... ... ... 1991 ж. ... ... ... ... ыдырау процестері басталуымен және Қазақстанда, басқа да көптеген
ТМД елдеріндегі сияқты, ... ... ... ... ... ... ұлғаюымен көші-қонның жағымсыз үлесі өсу тенденциясы орнықты.
Мәселен, соңғы 10 жыл ... ... ... үлесі осы кезеңдегі
халықтың табиғи өсімін толықтай жұтып қана ... жоқ ... ... саны қауырт азаюы мен өлгендер саны көбеюі есебінен 90- ... өсім 2 есе ... ... ... екі еседен астам жоғары
болды.
1992 ж. бастап 1994 ж. қоса алғанда, елден 1125 мың адам, ... ... — ТМД ... ... Бұл жылдары Қазақстанға барлығы 343 мың
адам, солардың ішінде 91% ТМД елдерінен ... бар ... ... ... 1991 ж. ... жағымсыз көші-қон
үлесі үнемі көбейгенін, 1999 ж. карай ол 3,5 есе дерлік өскенін ... ... ... ТМД ... де, сондай-ақ алыс шет елдерге ... ... ... болғаны байқалды. Оның үстіне сыртқа кетудің
«шырқауы» 1994-95.жж. ен жоғары деңгейде ... ... ... ... жөне ... ел-жұрт көші-қонының жағымды
үлесі, сонымен бірге бұрынғысынша Ресеймен, Белоруспен және ... ... ... ... ... сәйкес келеді.
Алты жыл бойына (1991-96) республикадан 2 миллионға тарта адам ... ... ... ... ... ... табиғи
өсімін 1991 жылы - 22,2%, 1992 жылдардағы -89,3%, ал 1993ж-1994жылдары
көшіп қону тек қана ... ... ... ғана құртқан жоқ, сонымен қатар
оны 1,4 және 2,8 есе кетерді. 1994 жылы республикадан 480 мың адам ... мың адам ... [44]. 1995 жылы ... ... ... ... мың адам және 71,1 ... 4,4 есе асып түсті.
Алыс шетелдегілермен алмасуда ауқымды үлес ... ... - 30%. Оның ... шекарадан тысқары жерге кетуге рүқсат
алғандардың ... ... ... ... ... саны көп, ал ... Қазақстан облысы екінші, Алматы облысы
үшінші ... Бұл ... ... неміс ұлтының арасында ерекше маңызға
ие. 1989 ж. мәліметі бойынша, бұл ұлттың көші-қон өсімі ... ... ... ... үшін-6423 адамды құрады.
Жалпы алғанда, алыс шет елге кеткендер арасында немістер — 78%, орыстар
- 13%, ... - 3%, ... мен ... — 1 ... ...
0,5%, қазақтар мен поляктар — 0,4% және 2,7%, басқа да ұлт ... ... ... жаңа ... — кері ... ... ... адамдар мен тұтас отбасылар республикадан тысқары шет жерге
сыйысып кете алмағандықтан ... ... ... ... және ... ... елдері бүгінде барлық қоныс аударушыларды қабылдауға ... ... ... ал ... барғандар қиындықтарға кезігеді, ондай
қиындықтарды олар мемлекеттің ... ... жеңе ... Тек қана ... кері эмиграцияланушылар саны 5 мың адам болды.
Қазақстан халқының ... ... 1999 ... ... ... 17-17,5
миллион адамнан 14,9 миллион адамға дейін төмендеуі жаппай эмиграцияның
нәтижесі болды.
1999 жылдағы санақ қорытындысынан Қазақстанда ... ... ... ... ... Орыс ... саны 4479618 адамға дейін,
украиндар -547052 ... ... - 353441 ... ... - 248952 адамға
дейін кеміді. Қазақтардың саны - 7985039 адамға дейін, ... ... ... ұйғырлардыкі - 210339 адамға дейін өсті. [45].
III.2. КӨШІ – ... ... ... КӘСІБИ ҚҰРАМЫНА ТИГІЗГЕН ӘСЕРІ
Соңғы үш жыл қатарынан шетелдік ... ... өсіп ... ... Биыл 15 мың отбасы ... ... ... ... Алайда, бүгінгідей қымбатшылық заманда
отбасының әр ... ... 650 ... кімнің қабырғасын
жабатынын білмейміз. Бүгінде ең соңғы миссиясын ... ... ... 2004 ... ... туралы ... ... Онда ... ... қаржы сол баяғы күйінде қала
беретіндігі мәлім болды. Ал, ... ... ... ... талқылайтын болды. Көші-қон мәселесіне байланысты Шерхан
Мұртаза ... ... ... да ... болатын. Ал, әзірге
оған жауап жоқ. ... ... ала ... ... ... ... ... Веснин мен ... ... ... ... белгілі-белгісіз себептермен басқа
мемлекеттерге ... ... өзге ұлт ... ... ... деушілеріне жеңілдік жасау керек » ... ... ... Дәл осы ... ... ... де ... олардың
қайта оралуына жеңілдіктер қарастырмақ. ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
ережесі туралы » заңға оң көзқарас ... ... ... ... ... ... олардың 80%-і
жұмысқа жарамды маман-кадрлер көрінеді. Ал, ... ... ... оралмандардың арасындағы еңбекке жарамды маман-кадрлардың,
интеллектуальдық ... әлі ... ... ... ие ... ... жайт ретінде қалып отыр.
Сөйтіп, ... ... ... ... ғана ... ұлт ... де құшағын айқара ашпақ. Бұл ... ... ... ... ... ... фактор болып
отыр.
Кез-келген мемлекеттің ең ... ... ... ... денсаулығы қалай, білімінің ... мен ... ... мен ... ... осы ... көп ... елдің даму өрісі басты өлшемдердің бірі ... ... ... Ал Қазақстан халқы сауат пен білім ... ... ... ие. Рас, ... алү ... ... ауызға алынатың дүниенің бірі. Дегенмен ... ... ... XX ғасырдың 90-жылдарында тоқырап қалғанын
тағы ... ... ... ... 1989 жылы ... ... беру мекемелері, халық санына шаққанда, 53 пайыз болыпты. ... ... ... тек 12 пайызы ғана мектепке
хат ... ... ... ... балалар мекемесін
«оптимизациялайтын » сол баяғы ұлы ... ... Осы ... бағдарламасы күрделене түскен де, ал бала ... ... хат ... ... ауа ... қалған. Былтыр ... түсу үшін ... ... тест тапсырғанда осы ұрпақ
балаларының үштен бірі ... » деп баға ... ... ... ... ... ... түсіп кеткеніне көз
жеткізу қиын ... ... ... Бізде ... саны да ... ... ... ... өсім әлі мәз емес. Рас, 90-
жылдардың басы мен ... ... ... ... ... ... қарқыны жоқ екенін статистиктер көрсетіп отыр.
Мәселен, ... ... ... ... ... ... 20-24 жас аралығындағы келіншектер көп ... ... ... бұлардың да бала табу ... ... ... ... ... ... ... Бұл дегеніміз-30 бен 44 ... ... ... ... болсақ, негізгі салмақ 20 мен 30 ... ... ... еді. Бізде керсінше. Бұл ... ... да бар ... ... ... «ертеңі жоқ
аймақ » мен түпте ... ауыл ... ... ... ... ғана жинап келе жатқанын ... ... ... әлеуметтік — кәсіби құрамын ... ... ... ... ... ... ... қабілетті
жастағы (1999 ж. 63,2% және 1995 ж. 63%) ... ... ... 25 ... ... ... жетпегендер. Осыған байланысты
республикада еңбек жасындағылардан кәрі адамдар саны өсуде және ... ... ... күшейді. Екінші жағынан, көші-қондық шығындар
еңбек потенциалының сапалық құрамын ... ... ... ... ... көп мөлшерде болуы еңбек ресурстарын тиімді пайдалануды
төмендетті. Олардың көлемі мен ... ... ... ... мен ... ... ... ал бұл бір аудандарда жұмысшы
күшінің жетпестігін және бір аудандарда артылып қалып жатқандығын туғызды.
1960 ... ... ... ... аймағында жыл сайынғы
қозғалыстың 80-82 пайызы ... ... ... ... ... 1 млн ... жуығын құрады. Негізінде осы ... ... ... ... ... ... 1966 ж 38 мыңнан 1970 ж ... ... ... ... ... ... тұрақтамауы 1966-1970
жылдары өнеркәсіпте — 30,5%, қүрылыста — 45,8 процентті құрады. Осы ... ауыр қол ... ... 57%, ... -68% ... ... ... 16 және одан да жоғары жастағы жоғары, толық емес
жоғары және ... орта ... бар ... ... ... бұл ... 45%, 1996ж. - 41% құрады. Осымен бірге кетушіге қарағанда келуші
халықтың білім деңгейі әлдеқайда төмен, ... ... ... ... ... көші-қонының жағымсыз өсері орнығуда.
1995 ж-дан Қазақстанда көшіп кетушілердің ... ... ... 1999 ж. 1994 ... ... эмигранттардың саны 2,9 есе, оның
теріс ... 3 есе ... ... үш ... Қазақстанға келушілердің саны
37-40 мың деңгейінде тұрақтады. Негізгі көшіп-қонушылар ... ... ... ... ТМД ... ... оның ішінде Ресейге
кетушілердің көлемі 91% болды. [49].
Соңғы жылдары Астана мен ... ... ... ... ... ... ... Қарағанды және Қостанай облыстарынан, Алматыға
тиісінше Алматы, ... ... ... және ... ... қоныс аударулар көп.
Бір жағынан алып қарасақ, облыстар арасындағы көші-қон азайып барады,
ішкі облыстық көші-қон да осылай күй ... Бұл ... тек ... ... сөз болып отыр. Ал тіркелімсіз келіп жатқандар мен жүргендері қаншама,
оның дәл есебін шығару мүмкін емес. Мысалы, 1991ж. ішкі ... ... ж-ға ... 275,5 мың ... 94,8 мың ... (яғни 2,9 есе)
қысқарса, облыс аралық көші-қон тиісінше 155,8 мың адамнан 78,6 мың ... есе) ... 90-жж. ... ... ... түбегейлі өзгерді,
егер бұрын ел өзіне қоныстанушыны ... ... ... енді ол ... үшін, ең алдымен Ресей үшін ... ... «қан ... болып
алуда. 90-жж. ортасында көші-қон процестері ... ... саны ... ... негізінен бұл орыс тілді ел-жұрттың кетуінен, сондай-ақ
этникалық немістердің, поляктар мен ... да ... ... қоныс аударуынан келіп шықты.
Тұтасынан алғанда, халық санын көбейту мемлекет ... ... бірі ... ... бұл ... 2030» даму
бағдарламасында бейнеленген. Этникалық қазақтардың шет ... ... ... ... ... ... жалпы санында тұрғылықты
ел-жұрттың үлес салмағының кебеюіне де ... ... ж. ... ... 10000 отбасын құраса, 1994ж. 7000 отбасын,
1995 ж. -5000 ... 1996 ж. -4000 ... ... ... ... төмендегідей болды. 1993 ж. орындалу пайызы -94,4 %, 1994 ж. ... 1995 ж. -72,6% жөне 1996 ж. - 88 % ... [50]. ... ... мен Әлеуметтік қорғау орындарының мәлімдеуінше, 1991-1996 жж.
республикаға 35,3 мың қазақ ... ... ... ... 155 ... оның 85 мыңы - ... мен ... 62 мьщы - Монғолиядан. [51].
Министірліктің ақпараты бойынша, ... ... ... ... ... 35 мың ... ішіндегі 300-400 отбасы қайтадан ... ... ... ал 3 мың ... ... ... жері ... қазақ халқының өз мемлекетінде этникалық жағынан аз болғандығы
баяндала келіп, 1986 ж. бері халық санының жалпы құрамында қазақ ... орыс ... ... ... ... өсе ... ... Санақтың мәліметі бойынша (1999ж) қазақтардың республика
халқыньщ ішіндегі үлесі 7895 мың ... яғни 53,4% ... ... демограф М.Тәтімовтың 1991 жылғы мәліметі бойынша, 3 млн ... ... ... ... оның ... ... 1296 ... жуық,
Өзбекстанда-870 мың, Ресейде-660 мың, Моңғолияда-157 мың, Түркіменстанда-90
мың, Ауғаныстанда 45 мың, Қырғызстанда-40 мың, Түркияда 30 мың, ... ... ... мың, ... 12 мың, ... 3 мың ... тұрады.
Өткен он жыл ішінде шетелдердегі ... саны ... ... ... қазірде Қытайдағы этникалық қазақтар саны 1,5 миллионға
жеткен, себебі ... ... ... бұл елде ... халқына қатысты емес.
Ағымдағы статистика мәліметтері бойынша, Өзбекстанда 1999ж. 940,6 мың қазақ
жөне 531,3 мың қарақалпақ ... ... 691,2 мың ... бар (2000 ... қазақ диаспорасы, 90-100 мың адам шамасында болды.
Агенттіктің мәліметі бойынша 1991-2000 жж. ... ... ... ... немесе 183652 адам көшіп келді. Оның 60% ТМД елдерінен
Өзбекстаннан (62737 адам), Түркіменстаннан (22055 ... ... ... ... (8490 ... және басқа елдерден ... ... (652002 ... Ираннан (5030 адам), Туркиядан (3780 адам),
Ауғанстаннан (1719 адам), ... (2214 ... Сауд ... (81 ... ... да шет елдерден көшіп келді [52].
Қазақтарды бұрынғы ата қонысына қайтару саясаты жеткілікті қаржының,
ұйымдастыру және басқа ресурстардың ... ... ... қолайсыз
әсер етеді. Германия, Израиль сияқты басқа да елдер бұрынғы тарихи қонысқа
оралту саясатын ... ... оны ... ... және ... ... Бұл ... бұрынғы тарихи отанына қайта келу
бағдарламасы мемлекетгік қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады. Бейімдеу мен
интеграциялау жүйесі өмір сүреді де жетілдіріледі ... ең ... ... қоныстандыру бағдарламасын орындау ... ... ... ... ... шет ... ... жоспарлы түрде көшіріп
әкелу жалғасуда. Агенттік 2001-2015 жж. 100 мың ... ... 500 ... көшіріп әкелу жөнінде квота жобасын жасады. Дегенмен, Үкімет бұл
жөнінде әлі де терең ойланып, бағдарламаны пісіріп ... тиіс ... ... ... мен ... — бүл 1990 ж. өз дамуын алған жаңа
құбылыс, шет елдердегі біздің азаматтарымыздың еңбек қызметі мүмкіндіктерін
ұлғайта ... ... бұл ... жөне ... әрі қоғамдық деңгейде
артықшылықтар береді ... ... ... Қызметкер жаңа кәсіби білімдер
мен дағдылар алады, оның жеке өз ... және ... ... жаңа мүмкіндіктері ашылады, қызметкердің және оның ... ... ... ... жұмысшы күшін Қазақстанға тарта ... ... ... ... оның ... — жаңа ... ... күрделі жұмыс
түрлерін орындау. Бұл оларды жүзеге асыру үшін жергілікті ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Бұдан
басқа шетелдік және бірлескен кәсіпорындарда қосымша жұмыс ... ... шет ... ... ауыстыру мақсатымен ... оқуы мен ... ... ... ... елдік қызметкерлердің неғұрлым көпшілік бөлігін Түркия азаматтары
(5 мың адам) құрайды. Шет ... ... ... бөлігі экономиканың
мұнай және құрылыс салаларында істеді. Жас ... ... шет ... көпшілігі 25 жастан 50 жасқа дейінгі, оның 95 проценттен асасы
... елге ... ... ... ... ... ... отырды, алайда бұл жөнінен Туркия бұрынғысынша жетекшілік жағдайда.
Тартылғандар санында Венгрияньщ үлес ... ... ол ... жж. ... ... Ұлыбритания, Ресей Федерациясы, АҚШ-Қазақстанға жұмысшы
күшін ... ... ... ... Бұл елдерден келген мамандар
басым түрде мұнай-газ өнеркәсібінде: барлық жұмысқа тартылған ағылшындықтар
мен ... 56% және ... 47 ... Атырау облысының
кәсіпорындарында істейді.
Шет елдік қызметкерлер ел ... ... ... ... бар ... маманданған еңбектің басым бөлігі, әлде бір ... ... ... екінші кезектегі бөлігін және қарапайым жартылай
жариялы еңбек түрін-толықтыруда. Соңғы жағдайда еңбекші ... ... ... ... және ... ... ... әзір арзан жұмысшы
күшінің тобын көрсетеді. Олар көбінесе ... ... ... мен
әлеуметтік және құқықтық қудалау объектісі болып алады.
3.3. 2000 – 2005 Ж.Ж. КӨШІ – ҚОН ... ... ... үңілсек, еліміздегі халық саны
шамамен 2 ... ... ... ... Демографиямыздың екі
өкпесінен ... ... ... ... ... ... ... соғыстан кейін ... ... ... ... ... ауыл ... да бала табуы тым нашарлап тұр.
Демографиялық шежіреге ... ... ... ... ... күрт ... Осы бір ... еліміздегі халық
саны 300 мың адаммен толығыпты. ... ... ... да жаман
болған жоқ. Бұл көрсеткіш тек 1969 ... мың адам ... ... ... ... 1999 жылы ... халық саны 68,6
мың ғана ... ... 78,5 мың ... ... ( ... қараңыз
).
|Жылдар | ... ... ... ... |
| | ... |30,1 ... |21,5 ... |18,1 ... |19,2 ... |7,9 ... |8,0 ... ... ... ... ... жасалған
демографиялық саясат болған емес және, өкінішке ... жуық ... де ... тұрған жоқ. Кешегі совет дәуірінде қара ... ... ... ... ... яки еңбек ресурстары ретінде қарастырылып еді. Ал ... ... саны ... ... ... ... ... алдыға шығару керек болып тұр. ... ... ... бір ... ... қою ... ... іс-шараларды
атқарудан гөрі осы саясаттың тізгінін ... ... жөн ... ... мемлекеттерінде әлеуметтік саясаттың
жақсы үрдісі бар. Бұл ... ... ... ... болады.
Оларда ең ... ... ... ... ... көзделеді.
Орташа табысы бар, бір ... ... ... тағы да ... келетін отбасының бала табуын ынталандыру үшін мемлекет
материалдыд ... ... ... ... ... ... халық
өсімін қалыпқа келтіреміз деп ... Және ... ол ... ... асып та келеді.
Қалай болса да, ... елге ... ... ... ... кейінгі қолданған демографиялық ... ... ... ... ... 28 мамыры егемен еліміздің еңсесін
биіктетіп, туын ... ... күн ... 15 ... ... ... ... айтқанда, дүние есігін дүбірлі өлеңімен ... күні 760 ... ... ... перделерін тал бесікше
тербетіп тұрды... Бұл күн – ... ... 15 ... ... тіркеген
Қазақстан үшін ғана емес, халықаралық дәстүр ... сол ... етіп ... ... бар әр ... әр ауыл үшін де ... күн ... ... Олардың әрқайсысы кейін күнтізбенің
осы күнгей ... ... атап өте ... даму қозғалысы қарқын алған өткен ғасырдың ... алып ... одан ... ... ... ... миллион сөзбен 452 мыңға жеткен 1992 жыл да ... ... та ... ... ... да ... алыс ... бергі 12 жыл
бедерінде қоғамдық құрылым ... ... ... ... ... ... ауған кері ... ... ... ... миллион 246 мыңға кеміп кетті.
Мұның басты себебі-саяси факторларға cаятынын ... ... Ел ... ... ... оның ... ... реформалар салмағы ең ... ... ... батқаны рас. Ала баған ашық, ұзын арқау, ... ... ... ... ... мақалдайтын неміс те,
құдандалы орыс пен ... ... да қыр асып кете ... ... елің тап », ... бар ғой оған да өкпе жоқ. ... жан ғана емес ... тіршілік иелері де ... ... ... бер ... кісі ... кеміп кетуіне егемендіктің
елең-алаңындағы ... ... де ... аз емес еді. ... ... ... тағы ... салалардағы асығыс қадамдар мен
жалақының төмендігі, ... етек ... ... ... ... ... қолға тимеуі, инфляцияныңдендеуі
сияқты уақытша ... ... ... бала ... төмендеуіне, өлім-жітімнің көбеюіне әкеліп соқтырғаны
мәлім ... бала ... ... көрсеткішін еншілеген
1987 жылы өмірге 417 мың сәби ... ... ... Қолдағы
қордалы дерекпен дәйектесек, сол жылы ... ... 1000 ... ... деп белгіленіпті. Тоқыраған 1999
жылы ... ... 1000 ... ... дейін кеміп
кеткен. Ғалымдар өмірге бала әкелу көрсеткішінің ... ... бір ... неке ... ... деседі. Қалай
болғанда да өткен ғасырдың соңғы 7-8 жылы ... ... ... ... бар ... », дейді халқымыз. Құдайға шүкір
дейік, 2002 ... бері бұл ... беті бері ... ... кеңейе бастағанын ... ... ... ... толқынның тоқымқағар кәдесіндей, сол жылы ... ... 17,5 ... ... ... мұның
қозғаушы күшін ең әуелі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... асқандар\ адамдардың ... ... ... ... ... ... ... келеңсіздіктің бірі-
неке ... ... ... Қазіргі кезденекенің бұзылуы
бірсыпыра ... ... ... ... ... тұрып, жұптасушылар
саны да ... ... осы ... ... 9,9 ... ... елімізде демографияның төрт ... тең, ... ... ... ... ... десек, артық айтқандық ... ... ... ... өмір сүру ... келтелігі
көрсеткішті көп көлеңкелеп тұр. Өткен жылдың талдаү ... ... ... орташа өмір сүру жасы-66ерлердікі-60,6
жас. әйелдердікі-71,4 жас\ ... Ал, ... көк, ... тоқ
елдерде адамдардың орташа өмір сүру жасы 80-85 жыл. ... ... ... шал ... дегендей, адамдарға ... ... жағы ... ... жатқаны осы тұстан ... ... Оның ... ... ... ... кей
жағдайда таразы басын басып кете ... ... ... деңгейдегі басты мәселеге айналып ... ... өмір ... ... үшін ... бесіктен, қала берді
құрсақта жатқан кезінен ... ... ... » партиясының үндеуінде көрініс тапқанындай, ... бірі әрі ... мен ... өлім-жітіміне
тосқауыл қою-адам өмірін ұзартудың басты ... ... ... деректердің қынжыларлық ... ... ... ... тағы ... ... қажеті шамалы. Оған ... ... ... шаралар кешені керек. Өйткені, ұрпақ
өсіріп, ұшпаққа ... ... ... тап осы ... Сондықтан бүгінгі күні мемлекеттік ... бар ... ... әл-ауқатын арттыру, 3 және одан да көп ... ... ... ... және ... жағынан
қолдау көрсету, жас отау ... ... үй ... ... ... саясат жүргізу, салауатты өмір ... ақ ... ... ... бірінде: «Үбірлі-шүбірлі
бол! » деген мүбәрак тілек бар. Өс, өн, ... ... ... болсын деген ұғымдарды ... ... ауыз ... ... халық жер бетінде сирек ... ... «Бір ... бір түп ... ... өнеді », деп ырзық-несібені тасытатын
да сол қазекем. ... ана мен бала ... ... кезекте
тұруға тиіс. Ана мен баладан ештеңе аяуға ... ... ... инвестиция сол! Ертеңгі ұлттық қауіпсіздік, ... ... бес, ... елу ... елді ... жеткізер
ұлы күш-ана мен баланың саулығы.
Еліміздің 15 ... ... ... ... ... ... факторының үлкен үлесі бар. Өткен ғасырдың ... ... бері ... 83 мың 936 ... ... қоныс
аударды. Бұл ... ... 322 мың 432 ... ... Ал, енді бұған көшіп ... ... ... ... жер жоқ екен деп ... оралып жатқан ... ... ... ... ... ... көрсеткіш 557,4 мыңды
құрайды.
Оралман ... ... ... ... ниет ... ... ... жасалар қамқорлық пен көшіп келу квотасы да ұлғайып
келеді. ... ... ... ... ... » Заңы,
Көші-қон саясатының тұжырымдамасы және ... ... ... ... ... ... тынымсыз тыныстап тұрған
бұл сала кейбір кемшін ... бола тұра ... ... елге
тізгін ұстатпас, жалын ... ... Мұны ... ... ... ... Назарбаевтың есімімен
байланыстыру өте әділ және ... баға деп ... ... ... ... биыл ... 10 мың
отбасы көшіп келу квотасы ... ... ... ... Тағы ... ... тыс өз ықтиярымен келеді ... меже ... ... 2005, 2006, 2007 ... әр ... жылында
15 мың отбасыға ... келу ... ... ... Елбасы
Жарлығына құжаттар әзірлеу ... ... ... ... ... ... істер тағы бір белестен ... ... жаңа ... қадам жасамақ.
Бүгінгі таңда Қазақстаннан тыс елдерде 4,5 ... ... өмір ... Егер ... ... соңғы
мәліметтер бойынша 8 ... ... ... бар ... ... ... ... қандасымыз шет жұртта жүр ... және ... ... ... шет ... аударып кеткен бұрынғы ... ... легі ... ... Ел мен ... ... ... өнген өлкесін айтып
өзегі ... Міне ... ... ... ... жолдаған
Любовь борисовна Вахрушеваның хаты. Кезіңдегі ... ... ... ... қазақ халқынан кешірім сұрайды. ... ... ... ... ... келеді. «Адам ... ... ... ... екен », ... ... ... аруана махаббатын оятуға
мемлекетіміздің абыройы мен ... ... ... ... ... ... экономикалық дербестік себеп болса
керек. Биыл шет ... ... ... күрт азайып, егемендік
алған жылдардан бері тұңғыш рет оң ... қол ... ... ... жылы ғана кері ... ... ... алғашқы жартысында бұл көрсеткіш +3286 болып
оң ... ... ... тұр. Жыл ... ... бұл цифр
едеуір өседі деген ... ... ... ... ... бір жәйт бар. Ол ... ... бастауында Қазақстан Республикасы азаматтығын беру
ісін жеделдету ... да оң ... етіп ... басқа елдердегідей 5-10 жыл ... ... ... ... қазір 2 айдан 8 айға дейінгі мерзім жетіп жатыр.
Жұлдыздардың ... ... ... ... ... секілді
біздің мемлекетімізге халық ... ... ... ... ... туу ... ... арқылы шешуге білек
сыбанып кірісіп кеткен Қытай мемлекеті ... ... ... ... ... ... 2030 жылы әлем ... ... ... ... ... табысы 2 доллардан аспайтын 2 миллиард
халыққа біздің еліміздің ... ... жоқ. ... ... ... айқын мемлекет.
Республика халқы 15 ... ... күні жер ... ... ... орта есеппен 5,4 адамнан келеді. Бұл адам ... мол ... мен ... көзі деген сөз. ... ... ... келіп, Елбасымыз 2015 жылы ... 20 ... ... ... ... Біздіңше, бұл
еңсеруге әбден-ақ болатын, түйіні ... ... ... 2010 жылы 17,5 ... межені алуға ... ... ... ... ... бұл ... кейбір
күдікшілердің күнкіліндей тұманды күмәннің реті жоқ.
...Шапқан аттай, ... ... ... ... ... ... ... алма-кезек заманалар ауысар... ... ... ... ... өзгерер, бақ-талайлы кез келер. ... бері ... ... ... ... заң бар: ұрпақ
жауапкершілігі- адамзаттың ең, ең ұлы парызы, асыл ... ... ... Оны Алланың ... ... ... ... ... ... жылдар кезеңіндегі ... мен ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді:
- Қазақстан республикасындағы көші-қон жағдайы біршама тұрақты, ... ... ... кетушілер шоғырлануы байқалмайды.
- Көші-қон себептері, республика басшылығының қудалау ... ... ең ... ... өз тектестерін табуға, отанына оралуға
табиғи тырысуынан болып табылады, және де бір ... ...... ... ... кейбір өсуі. 90-жылдардың
басына дейін немістер, олардың ... ... ... үлкен
көңіл бөлініп тұрса да, көптеп кетті. 90-жылдардың ... ... ... емес ... ... орыстар, украиндықтар кетуі
орын алды, бұл кету 1994 ж. ... ... ... ... ... ... қысқарды және белгілі бір деңгейде тұрақталды. Немістер
көші-қонының тұрақтауы үшін 1994 ж. Қазақстан Республикасының ... ... ... көркеюінің кешенді бағдарламасын»
қабылдады.
- Республика үкіметі көші-қон саясатына, оны неғұрлым іскершіл етуге
тырыса отырып, үлкен көңіл бөледі. ... ... ... келген
барлық қоныстанушыларға дер кезінде үлкен ...... ... ... көші-қон алғышарттары өз ... ... ... ... бір ... ... ... халық республикадан
тысқары — Сібірге, Оралға айдалды, бір ... ... ... ... ... жөне ... Қазақстанға жер аударылды, міне
осыдан келіп ... ... ... ... ... деген табиғи ынтасы
туды.
Автор қарастырылып отырған мәселенің тарихи тәжірибесін ... ... осы ... ... ... ... ... қызметті
жетілдіруге пайдалы болады деген кейбір ұсыныстарды білдіреді:
1. Көші-қонның ... ... ... ... ... ... ... демографиялық ахуалдағы дағдарысты шешудің бір
жолы ретінде көп балалы отбасылары мен ... күні ... саны ... ... ... ... ... мемлекеттік
қамқорлықты көбейту қажет. Мұндай ... ... ... ... ... артуына белгілі-бір дәрежеде оңды
әсер етуі әбден мүмкін.
2. Бүгінгі күні еліміздің ауыл-селолық мекендерінде ... алып ... ... ... ... ауыл тұрғындарының
жаппай қалалық жерлерге көшуін тоқтату үшін ... ... ... етудің бір формасы ретінде
жұмыссыздарға ... ... ... сол үшін ... ... ... жөн. Бұл ауыл тұрғындарының басқа
жақтарға көшіп ... ... ... ... Тәуелсіздік тұсындағы экономикалық киыншылықтарға орай Қазақстан
халықтарының көші-қон ... ... ... яғни стихиялы
коныс аудару белгілері мықтап орын алып отыр. Әсіресе, ... бос ... ... мол ... оларды еліміздің
Батыс,Солтүстік аймақтарындағы мұнай ... мен ... ... ... ... ... ... сол аймақтарға жоспарлы түрде көшірудің қажет
екендігін көрсетіп отыр.
4. Тарихи Отанына ... ... ... қамқорлықты
тереңдете түсу керек. Бұл бір жағынан ... ... ... ... онды ... ... ... елге оралған қандастарымыздық алдындағы ... ... ... ... табылады.
5. Бүгінгі күні республика экономикасының әр түрлі саласында
шетелдік қызметкерлердің көптеп ... ... ... ... нәрсе. Сондықтан, осы көрініске болашақта жоспарлылық
сипат ... ... ... үлес салмағын неғұрлым шектеп
отырған дұрыс. Ал, ... ... ... ашылған жұмыс
орындарына қазақстандық азаматтарды тартуга, халықты жұмыспен
қамтамасыз ету мәселесін шешуге ... еді. Әрі, ... мен ... жұмысшылардың алатын еңбек ақылырының
арасында айтарлықтай айырмашылық болмағандығы да дұрыс.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Переведенцев В.И, ... ... ... ... М.: ... -210 с.; Староверов В.И. Социальные факторы и особенности
миграции населения СССР. - М.: Наука, 1981. - 189 с; ... ... ... ... -М. : ... 1985.- 203 ... Нурмагамбетова А.М. Рынок труда: правовые проблемы и перспективы.
Алматы, ... ... А.Г. Серп и ... М., 1998; ... ... ... ... демографический анализ, М.1990.
4. Трудовая миграция как средство адаптации к экономическому
кризису в Казахстане. ... ... ... ... ... Н.Р., ... О.В. Миграционные проблемы: анализ, тенденции,
прогнозы. / Евразийское сообщество, № 1, 1998. - С. ... Г.Т. ... ... в ... и ... ... // ... № 3, 1999, С.48-
51.; Куандыков А. ... ... кто и ... ... ... ] ... ... № 6-7, 1995. -с. 136-142;
Бекжанова Т. ... и ... ... ... ... № 6, 1997, С. 171-174; Аужанов Н. Как ... ... ... ... ... и ... / Мысль, № Ц, 1998, С.3035; ... ... ... в ... проблемы и суждения. / Саясат, ... ... ... Н.В. ... дореволюционного Казахстана, (численность,
размещение, состав) (1870-1914 гг.). Алма-Ата: ... ... ... А.Б. ... историко-демографических исследований в
Казахстане. // Вопросы историографии Казахстана.- Алма-Ата, ... ... М.Б. ... ... ... ... ... изучения народонаселения в
социалистическом обществе. Материалы Всесоюзной конференции. - Киев,
1973. - С. ... ... ... ... процессов. - Алма-Ата:
Наука, 1989.-128с.
10. ... Е.Н. ... ... ... и ... ... ... ресурсов Казахстана. - В кн.
Развитие географических наук в Казахстане - Алма-Ата: Наука, ... 74-79; О ... ... и ... ... ... ... Казахстана). - В кн. Статистика миграций населения.
-М .: Статистика, 1973.-С. ... ... Г.Д, ... М. К. ... ... и ... ... в Казахстане // Население и
трудовые ресурсы Казахстана. А-Ата: ... 1979, ... ... М.Х, ... А.Б. ... процессы в
Казахстане (1917-1980гг.). Алматы: Ғылым, 1991. - 210 с.
13. Асылбеков М.Х. Об изменениях в национальном составе и ... ... ... ... гг.). //Вестник АН КазССР,
1991. №4, С 36-45;
14. Галиев А.Б. К этнодемографической характеристике Казахской АССР (по
материалам ... 1926 г.). ... АН ... 1978. №3, С. ... Галиев А.Б. Развитие историко-демографических исследований в
Казахстане. // Вопросы историографии в ... - ... ... Асылбеков М.Х, Козина В.В. Демографические процессы ... ... ... 1995; Казахи: (демографические тенденции
80-90-х гг.), - Алматы: Оркениет, 2000.
16. Козина В.В. Население Центрального Казахстана (40- е годы - ... ... кн. ... — Алматы: Оркениет, 2001 . — 184 с.
17. Сдыков М.Н. ... ... ... ... ... ... (1897 -1907 гг.) - ... 1995.
18. Есенгүл Кәпқызы “ Түркістан” 4 Қараша 2004 ж.
19. Қазақстан Республикасының Конституциясы. ... ... ... «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. Егемен
Қазақстан, 14 желтоқсан, 1997 жылдардағы
21. «Көші-қон туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 1992 жылдардағы
22. Садовская Е.Ю. Миграции в Казахстане на рубеже XXI века: новые чА/
тенденции и ... - ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы.
Егемен Қазақстан, 23 қаңтар 2001.
24. www.//httr.egemen.kz.
25. www.//httr.egemen.kz.
26. Искаков У. М. Города Казахстана. Проблемы социально-экономического
развития. ... ... 1985. С. ... ... ... ... и миграция населения Казахской
ССР в 1989г.- С82.
28. Асылбеков М.Х, Козина В.В. ... ... ... - С. 54.
29. Итоги миграции населения по ... ... за 1995 ... ... ... по статистике и анализу. ... ... ... 2000 ж. 25 ... 10 ... ... населения Республики Казахстан. Итоги переписи населения
1999 года в Республике Казахстан. Статистический справочник. / Под
ред. А. ... - ... 2000. - С. ... Миграция населения Республики Казахстан за январь-июнь 2001 г.
Агентство Республики ... - ... 2001.- С. ... Демография және миграция жөніндегі Агентстваның 2000 жылғы есебі
Ағымындағы мұрағат
34. Әзімбай Ғани ... ... ” 2000ж. 28 ... 10 ... А.Тілесов “ Саясат ” 2003 ж.
36. Алтыншаш Жағанова “ ... ... ” 10 ... 2004 ... Нұржан Қуантайұлы “ Алматы ақшамы” 12 ... 2005 ... ... ... ... ... ... Алматы.1993ж. 157б.
41. М.Тәтімов. Ауылдағы демографиялық ахуал.Қайнар.1990ж. 239б.
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ
1. Итоги миграции населения в Республике Казахстан за 1997 г. - ... по ... и ... 1998. — ... ... Н.Э. "Қазақстан - 2030. Президенттің Қазақстан халқына
жолдауы". - ... ... -1997. - 11 ... ... Л.М., ... Н.А. ... ... дооктябрьского
периода. Новосибирск; Галиев А.Б. К ... ... ... // ... АН ... - 1979, № 5, „С.54-56; Моисеенко
В.М. Территориальное движение населения. - ... ... ... ... ... ... в Сибири периода капитализма. //Аграрная политика
царизма в ... - ... 1989. - С. 74-88; ... ... и ... ... ... миграций населения
Сибири в период капитализма.// Хозяйственное ... ... в ... ... 1988. С.243-251;
4. Переведенцев В.И, Методы изучения миграции населения. М.: Наука, 1975,
-210 с.; Староверов В.И. Социальные факторы и ... ... ... - М.: ... 1981. - 189 с; ... ... движение населения. -М. : Мысль, 1985.- 203 с.
5. Нурмагамбетова А.М. Рынок ... ... ... и ... 1998
6. Вишневский А.Г. Серп и рубль. М., 1998; Перестройка, ... ... ... демографический анализ, М.1990.
7. Садовская Е.Ю. Миграции в Казахстане на рубеже XXI ... ... и ... Алматы, Галым, 2001. - 236 с; Трудовая
миграция как средство адаптации к ... ... в ... Галым, 2001.-216 с.
8. Мусин Н.Р., Манохина О.В. Миграционные проблемы: анализ, тенденции,
прогнозы. / Евразийское ... № 1, 1998. - С. ... Г.Т. ... ... в ... и ... факторы. // Саясат, № 3, 1999, С.48-
51.; ... А. ... ... кто и ... ... ... ] Евразийское сообщество, № 6-7, 1995. -с. 136-142;
Бекжанова Т. ... и ... ... ... / Поиск,
№ 6, 1997, С. 171-174; Аужанов Н. Как избежать демографического
взрыва. ... ... ... и его рассредоточение. / Мысль,
№ Ц, 1998, С.3035; Абсаттаров Р. Миграционные процессы в ... и ... / ... № 2, ... Тезисы докладов и сообщений ... ... ... ... на ... в Сибири, Средней Азии и
Казахстане ... вв.» ... 9-11 июля 1991 ... ... Н.В. ... дореволюционного Казахстана, (численность,
размещение, состав) (1870-1914 гг.). Алма-Ата: Наука, 1981.-112
с, ... Н.Е. ... ... ... и ... Киргизии (последняя четверть ХУШ - 60-е годы XIX
в.). М.: Наука, 1980,-279 с; Многонациональное население Казахстана и
Киргизии в эпоху ... (60-е годы XIX в. - 1917 г.). М.: ... ... З.А. ... Сибири русскими в ХУІ-п.п.ХІХ в. //Итоги и
задачи изучения истории Сибири. Новосибирск, 1971.;- Колесников А.Д.
Русское ... ... ...... 1973.; ... ... ... завоевания Туркестана и установление
господства России в Средней Азии. Автореф. ... на ... ... ... ... ... А.Б. ... историко-демографических исследований в
Казахстане. // Вопросы историографии Казахстана.- Алма-Ата, 1983. ... ... М.Б. ... ... ... ... проблемы изучения народонаселения ... ... ... Всесоюзной конференции. - Киев,
1973. - С. 471-473;
14. Социальная обусловленность ... ... - ... ... ... Е.Н. ... ... населения и основные
проблемы использования трудовых ресурсов Казахстана. - В кн. Развитие
географических наук в ... - ... ... 1967. С. 74-79; ... миграции и национального состава ... ... ... - В кн. ... ... ...... 1973.-С. 218-237.
16. Москвина Г.Д, Мельдаханова М. К. Территориальная подвижность населения
и процессы урбанизации в Казахстане // Население и трудовые ... ... ... 1979, С.91.
17. Балакаев Т.Б. Колхозное крестьянство Казахстана в годы ... ... ... гг. - ... ... 1971. - 350 ... Г.Ф. Историография Советского ...... 1969. - 191 с, ... Г.Ф., ... К.Н. Крестьянство
Советского Казахстана. - Алма-Ата: Наука, 1985. - 247с, Нурмухамедов
С.Б, ... Б.Н. ... в ... структуре населения Казахской
ССР. // Казахстан в нерушимом союзе братских республик. Сб. ст. ... ... 1972. -319 с, С. ... Базанова Ф.Н. Формирование этнического ... ... ... ... АН ... А-Ата,1977, № 7, С.
58-66; Формирование и развитие структуры населения КазССР. Алма-Ата:
Наука, 1987.-190с
19. Асылбеков М.Х, ... А.Б. ... ... ... ... Алматы: Ғылым, 1991. - 210 с.
20. Асылбеков М.Х. Об изменениях в национальном ... и ... ... Казахстана (1897-1989 гг.). //Вестник АН ... №4, С 36-45; ... А.Б. К ... ... АССР (по ... переписи 1926 г.). //Известия АН КазССР,
1978. №3, С. 42-48; Галиев А.Б. Развитие историко-демографических
исследований в Казахстане. // ... ... в ... ... Наука, 1983,0.152-161.
21. Асылбеков М.Х, Козина В.В. Демографические процессы ... ... ... 1995; ... (демографические тенденции
80-90-х гг.), - Алматы: Оркениет, 2000.
22. ... В.В. ... ... ... (40- е годы - ... ... кн. ... — Алматы: Оркениет, 2001 . — 184 с.
23. Сдыков М.Н. Население ... ... ... ... ... (1897 -1907 гг.) - Алматы, 1995.
24. Ковальская СИ. Проблемы историографии миграций населения Казахстана ... 11-ХХ в.) ... ... на соиск. ученой степени к.и.н. Алматы,
1997. -24с.
25. ... ...... 4 ... 2004 ж.
26. Осыда қайталанған 2 бет.
27. ... ... ... Алматы: Қазақстан, 1998;
28. «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. Егемен
Қазақстан, 14 ... 1997 ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы. Егемен Қазақстан, 1
шілде, 1992 жылдардағы
30. Садовская Е.Ю. Миграции в Казахстане на рубеже XXI ... ... ... и ... - С.59.
31. «Халықтың жұмыспен қамтылуы туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
Егемен Қазақстан, 23 қаңтар 2001.
32. ҚР ОМА, Қ.1479. ... 1919. ... ... 567, п. 12.
34. ҚРОМА, Қ.698, Т.1,Іс767, п.6.
35. ҚРОМА Қ.П37.Т.24.ІС69. п. 172.
36. ҚРОМА Қ. 1137, Т. 24. Іс 112, п. ... ... ... ... ҚР ОМА Қ.596, Т. 1/10, Іс 45, п. 23.
41. Искаков У. М. Города Казахстана. Проблемы ... ... ... 1985. С. ... ... ... ... и миграция населения Казахской ССР
в 1989г.- С82.
43. Асылбеков М.Х, Козина В.В. ... ... ... - С. ... ... по ... Всесоюзной переписи населения в 1989: ... ... ... 4 ч.2 - ... Итоги миграции населения по Республике Казахстан за 1995 ... ... ... по статистике и анализу. Алматы, 1996.
46. Қазақ әдебиеті. 2000 ж. 25 қаңтар. 10 бет.
47. Миграция населения Республики ... ... ... ... года в ... ... Статистический справочник. / Под
ред. А. ... - ... 2000. - С. ... ... ... ... ҚР ОМА, Қ. 1987, Т. 1,1с 206, ... Миграция населения Республики Казахстан за ... 2001 ... ... ... - ... 2001.- С. ... ... отчет за 1997 г. Текущий архив Министерства труда и
социальной ... ... ... ... записка (1997 г.) ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан.
53. Демография және миграция жөніндегі Агентстваның 2000 жылғы есебі
Ағымындағы мұрағат
54. Аналитическая записка (2000 г.) ... ... ... ... и
социальной защиты Республики Казахстан.
55. Әзімбай Ғани “Қазақ әдебиеті ” 2000ж. 28 ... 10 ... ...... ” 2003 ... ... Жағанова “ Егемен Қазақстан ” 10 шілде 2004 ж.
58. Нұржан ...... ... 12 ... 2005 ж.
59. www.book.price.ru.
60. www.book.kz.
61. М.Тәтімов. Қазақ әлемі. Алматы.1993ж. 157б.
62. М.Тәтімов. Ауылдағы демографиялық ахуал.Қайнар.1990ж. 239б.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь