Қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрылымы және түрлері

К І Р І С П Е
Тарау І. Қаржылардың және қаржылық қызметтің жалпы
сипаттамасы.
І.1. Қаржылардың түсінігі мен мәні.
1.2. Мемлекеттің қаржылық қызметі.
Тарау ІІ. Қаржылық құқықтық қатынастар, мемлекеттің
қаржылық қызметінің нәтижесі.
2.1. Қаржылық құқықтық қатынастардың түсінігі, белгілері және құрлымы.
2.2. Қаржылық құқықтық қатынастардың түрлері.
Тарау ІІІ. Қаржылық қатынасты реттеуді жүзеге асыратын
мемлекеттік органдардың қызметінің құқықтық негіздері.
3.1. Мемлекеттік басқару органдарының қаржылық қатынастарды
реттеу саласындағы құзыреті.
3.2. Республикалық қаржы бақылау комитетінің қызметінің
құқықтық негіздері.
3.3. Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және
қадағалау жµніндегі Қазақстан Республикасының Агенттігінің
құзыреті.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы
П А Й Д А Л А Н ЫЛ Ғ А Н Ә Д Е Б И Е Т Т Е Р
Бiтiру жұмысымда қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрлымы және түрлері, сондай-ақ мемлекеттің қаржылық қызметі, мемлекеттік басқару органдарының қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құзыреттері қарастырылады. Басқару қызметінің бағыт-бағдарлары және жаңаша сипатта дамуы мемлекетіміздегі әлеуметтік-экономикалық және саяси жүйедегі процестермен айқындалып отыр. Қаржылар мемлекеттің µсіп дамуының материалдық негізі және оның міндеттері мен функцияларын ақшалай қамтамасыз етудің қайнар кµзі болып есептелінеді. Қаржылар қоғам және жекелеген азаматтардың µмірінен елеулі орын алады, сондай-ақ қаржылық құралдар арқылы мемлекет еліміздің экономикасының µсіп дамуына белсенді және қарқынды түрде ықпалын тигізеді. Сондықтан қаржылар мемлекеттің материалдық тірегі, базасы болып табылады және базистік құрамына жатады.
Қаржылық құқықтың маңызы әсіресе экономиканы нарықтық негізге кµшіру, түрлендіруге байланысты µсіп отыр.
Бірінші кезеңде бұл түрлендірулердің салық жүйесіне тигізген ықпалына байланысты барлық шаруашылық субьектілерінің материалдық мүдделеріне тікелей әсер етеді. Нарықтық инфрақұрылымның күрделі элементі болып табылатын банкілік және сақтандыру істерінің де еліміздегі маңызы айтарлықтай µсіп отыр.
Алайда, соңғы кездерде нарықтық қатынастарға кµшуімізге байланысты экономика, қаржылар аясындағы мемлекеттік басқаруды жоққа шығару және әлеуметтік-мәдени салалардағы мемлекет атқаратын қызметтердің рµлін тµмендету сияқты келеңсіз кµзқарастар қоғамымызда орын алып отыр. Оған қоса Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік басқару сияқты мемлекеттік-құқықтық категорияның орнына атқарушы органдар (атқарушы билік органдары) терминінің пайдаланылуы жаңағы кµзқарастарға негіз болып отыр.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Алматы 2005 жыл.
2. Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030. Алматы-Білім 1997ж. 72-73 б.б.
3. Худяков А.И. Финансовое право РК (общая часть). Алматы: ТОО “Баспа” – 2001. с-12.
4. Мухитдинов Н.Б., Найманбаев С.М., Сермиов У.С, Қаржылар саласындағы басқарудың құқықтық негіздері. – Алматы, 1999.
5. Найманбаев С.М. Қазақстан Республикасының қаржылық хұқы. (оқулық) – Алматы, 1994.9-24 б.б.
6. Финансы. Денежное обращение. Кредит: учебник для вузов.
под ред. проф. Л. А. Дробозиной - М, Финансы, ЮНИТИ, 2000- 527с.
7. Финансы. Учебное пособие. Под ред. А.М.Ковалевой - М ., 1999, Финансы и статистика .- 387с.
8. Коков В., Любимцев Ю. Бюджетный федерализм: проблемы и перспективы // Экономист, №11, 1996-96с.
9. Павлова Л. Бюджетное финансирование и проблема государственного долга // Экономист, № 4, 1996 -96с.
10. Подпорина И. Современные проблемы бюджетного регулирования //Экономист, № 7, 1996 - 96с.
11. Основы теории финансового права. Худяков А.И.- А., 1995 -288 с.
12. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы; Учебник. – Алматы:, 2001 – 512 с.
13. Теория государственного управления. Курс лекций. – М.: Юрид.лит., 1997. – 400с.
14. А.Желудков., Новикова. Финансовое право. Москва., Приор 1999г.
15. С.Ә.Досқалиев. Қазақстанның халықаралық экономикалық қатынастары.
16. Козлов., Попов Л.Л. Административное право. Москва 1999г.
17. Сейткасимов Г.С. Банковское дело. Қаржы-Қаражат,1998г.
18. Найманбаев С.М. Салықтық құқық. Алматы 1996ж., 20 с.
19. Жданов А.А. Финансовое право РК. Москва 1995г. 23-с.

Пайдаланылған нормативтік құқықтық актілер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж 30 тамыз, (1998 ж. 7 қазандағы µзгерістер мен толықтырулар);
2. Қазақстан Республикасының Бюджет Кодексі. Алматы, Юрист, 2004. –128 б.
3. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 30-наурыздағы “Қазақстан Республикасының ¦лттық Банкі туралы” Заңы. (µзгетулер мен толықтырулар № 577-ІІ 20.12.04ж)
4. Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12-маусымдағы “Салық және бюджетке тµленетін басқа да міндетті тµлемдер туралы Кодексі” Алматы, Юрист, 2004, 228 б.
5. Қазақстан Респубилкасы ‡кіметінің “Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қаржы бақылау Комитеті туралы Ереже 19.06.02.қаулысымен бекітілген
6. Қазақстан Республикасының ‡кіметінің ҚР Қаржы министрлігінің қаржылық бақылау комитетінің қызметінің кейбір мәселелері туралы 19.06.2002 жылғы Қаулысы
7. Қазақстан Республикасының ‡кіметінің ҚР экономика және бюджетті жоспарлау министрлігі туралы Ереже 28.10.04. №1116 қаулысымен бекітілген.
8. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің Салық комитеті туралы Ереже. 29.10.04.ж. №1127 ‡кіметтің қаулысымен бекітілген.
9. Қаржы рыногы және қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу мен қадағалау туралы 2003 жылғы 4 шілдедегі №474-11 Қазақстан Республикасының Заңы., Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жµніндегі агенттігі туралы Ереже. // Компания ЮрИнфо 1996-2004.
10. Қазақстан Респаубликасындағы банктер және банк қызметі туралы 1995ж. 31 тамыздағы /2444 Заңы (2004ж. 13 желтоқсанға берілген µзгерістермен) // Компания ЮрИнфо 1996-2004.
        
        М А З М ¦ Н Ы
К І Р І С П Е
Тарау І. Қаржылардың және қаржылық қызметтің жалпы
сипаттамасы.
І.1. ... ... мен ... ... ... ... ІІ. ... құқықтық қатынастар, мемлекеттің
қаржылық қызметінің нәтижесі.
2.1. Қаржылық құқықтық қатынастардың түсінігі, ... ... ... ... ... ... ІІІ. ... қатынасты реттеуді жүзеге асыратын
мемлекеттік органдардың қызметінің құқықтық негіздері.
3.1. Мемлекеттік басқару органдарының қаржылық қатынастарды
реттеу ... ... ... қаржы бақылау комитетінің қызметінің
құқықтық негіздері.
3.3. Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және
қадағалау жµніндегі Қазақстан Республикасының Агенттігінің
құзыреті.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... А Й Д А Л А Н ЫЛ Ғ А Н Ә Д Е Б И Е Т Т Е ... І Р І С П ... жұмысымда қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі,
белгілері, құрлымы және түрлері, сондай-ақ мемлекеттің қаржылық ... ... ... ... қатынастарды реттеу
саласындағы құзыреттері қарастырылады. Басқару ... ... және ... сипатта дамуы мемлекетіміздегі ... және ... ... ... ... отыр. Қаржылар
мемлекеттің µсіп дамуының материалдық негізі және оның міндеттері мен
функцияларын ақшалай қамтамасыз ... ... кµзі ... ... ... және ... азаматтардың µмірінен елеулі орын алады,
сондай-ақ қаржылық құралдар арқылы мемлекет еліміздің ... ... ... және ... ... ... ... Сондықтан
қаржылар мемлекеттің материалдық тірегі, базасы болып ... ... ... ... ... маңызы әсіресе экономиканы нарықтық негізге кµшіру,
түрлендіруге байланысты µсіп отыр.
Бірінші кезеңде бұл ... ... ... ... ... ... ... субьектілерінің материалдық мүдделеріне
тікелей әсер етеді. Нарықтық инфрақұрылымның күрделі элементі болып
табылатын ... және ... ... де ... ... µсіп ... соңғы кездерде нарықтық қатынастарға кµшуімізге
байланысты экономика, қаржылар ... ... ... ... және ... ... мемлекет атқаратын
қызметтердің рµлін тµмендету сияқты келеңсіз кµзқарастар қоғамымызда
орын алып отыр. Оған қоса ... ... ... ... ... ... категорияның орнына
атқарушы органдар (атқарушы билік органдары) терминінің пайдаланылуы
жаңағы кµзқарастарға негіз болып ... Ал осы ... ... ... ... ... ... асыру болып табылатынын
білуге тиіспіз. Демек, мемлекеттік басқару атқарушы билікке қарағанда
кең мағынада ... ... орай ... ... басқару
жµніндегі кµзқарастарға қарсы пікір айту қажет болар деп ... ... ... да ... кезеңде де µзінің
табиғи құрылымына байланысты экономикалық және ... ... ... ... ... атсалысады. Бұл жерде
олар алуан қоғам ... ... осы ... басқаруды ... ... ... ... ... рµлі күшейе бермек;
‡шіншіден, мемлекет ешқашан да нарықтық экономикаға ... ... біз оның ... нарықтық қатынастардың тиімді дамуы
мен жандануына себін тигізетін зор мүмкіншілік бар екенін ұмытпағанымыз
жµн;
Тµртіншіден, нарықтық µзіндік ... ... ... жµне ол ... ... бір қыры ... қаржылар және
әлеуметтік-мәдени салаларындағы дәрежесі ұзақ жылдар бойындағы тарихи
тәжірибелермен ... ... ... қысылтаяң реформа
кезеңінде мемлекеттің, мемлекеттік басқарудың ауыздықталмаған ... ... Оны ... ... тек ... ғана ... жоғарыда айтқанымыздай нарықтық µзіндік реттеу
анархия мен ... ... ... байқадық. Сондықтан нарықтық
µзіндік реттеу мен ... ... ... ... Ал ... ... жүзеге асырылмайды, олар тек мемлекеттің тікелей
қатысуымен жүргізіледі; алтыншыдан, жеке ... және оған ... оның ... ... ... µте ... ... туындатады. Осы билікті шектеу ісі де мемлекет құзырында
болады; жетіншіден, мемлекет кµлік, байланыс, ... ... ... ... ауыр тиетін іс-қимылдарын шектей
отырып, осы нарықтық аялардағы қажетті ... ... ... ... пен ... ... сыртқы ықпалдардан қорғаудың кепілі болып
табылады. Мемлекеттік басқару әкімшілік заңдардың ... ... ... ... айта ... бір ... мемлекеттік басқару ілімі, осы
жайындағы әкімшілік-қђқықтық ғылым айтарлықтай ... ... ... оның ... ... ... мемлекеттік басқару
жеткілікті деңгейде (кµлемде) µз шешімін тапқан жоқ.
Қазіргі кезде осыған байланысты сонымен бірге ... ... ... ... сай ... аса ... ... басқару
жолдарын қалыптастыру мәселелері мына келесі сұрақтарды шешуді алға қойып
отыр: қаржылар ... ... ... ... ... меншік құқығымен µзара байланыстырып талдау; есептеу және
ұйымдастыру техникасының, ... ... ... ... ... ... және әкімшілік әдістердің жиынтығын, яғни қаржыларды
басқарудың автоматтандырылған жүйесін жетілдіру; нарықтық экономика
аясында жүзеге асырылып жатқан ... ... ... бір түрі ... және оның ... негіздері әкімшілік және
қаржылық заңдар болып ... ... ... негіздеу;
мемлекеттік басқару және атқарушы билік органдардың қызметтері ... сай ... ... ... ... ... ... жµнінде
теориялық негіздеме бере отырып осы аяға ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік басқару, қаржылық
қызметті жүзеге асыру процестерінің ерекшеліктерін, айырмашылықтарын
зерделеп зерттеу және ... ... ... бағдарламалар,
мемлекеттік контракті, тіркеу, лицензиялау нысанындағы) мемлекеттік
басқару функциясы ретінде ... ... ... мен ... және ... ... басқарушы-атқарушы органдар жүйесімен байланыстырып,
ұйымдастырып кµрсету: мемлекеттің бюджет және салық жүйесіне, олардың
нарықтық қатынстар ... ... ... ... ... ... ... табиғаты мен құқықтық маңызын қарастырып зерттеу
арқылы жетілдіру ... ... ... ... Республикасы
Президентінің “Қазақстан-2030” стратегиялық бағдарламасында айқындалған
мемлекеттік басқарушы-атқарушы билік жүйесін орталық, жергілікті атқарушы
билік органдарын қайта құру ... ... мен ... ... ... ... ... саясатының
жетілдіруін кµздейтін жолдарды басшылыққа ала отырып, ... ... ... ... және ... қызметтің жалпы сипаттамасы
І.1. Қаржылардың түсінігі мен мәні
Қаржылардың қоғам және жекелеген азаматтардың µмірінде алатын орны,
олардың мұқтаждықтарын қамтамасыз ету жµнінде ... рµлі µте ... ... ... ... ... µсіп дамуының материалдық
негізі және тірегі, сондай-ақ оның міндеттері мен ... ... ... ... қайнар кµзі болып есептеледі. Қаржылық
құралдар арқылы мемлекет еліміздің экономикалық µсіп дамуына белсенді,
пәрменді ... ... ... Бұл ... ... ... µмірінде,
тіптен µндіріс аясында да кµбінесе қаржыларды ақша немесе қаражат деп
түсінетінін айта кетуіміз ... ... ... ... ... ... ... Ақшалар құн µлшеу, айналым, айырбас
және т.б. құрал ... ... ... құндылық баламасын кµрсетеді.
Ал қаржылардың атқаратын басты рµлі ... ... ... ... және ... ... қанағаттандыру
болып саналады, сондай-ақ сатып-алу, сату, айырбастау және ... ... ... Тағы бір айта кететін жәйт, ... А-Т және Т-А ... ... ... түрінде кµрініс
тапса, ал мемлекеттік ... ... – бµлу ... ... ... пайда табу кµзделмейді. Бірақ теориялық тұрғыдан
алғанда, ақша қаражаттары мен қаржылардың арақатынасын қарастырсақ онда
кейбір ақша ... ... ... ... ... µте кең ... болатынын байқаймыз.
¤ркениетті, нарықтық мемлекеттердің µзінде де қаржыларға
айрықша кµңіл бµлінеді. Себебі, осы ... ... ... ... ... ... ... бµлу кµрсеткіші елу проценттен асып отыр.
Осыған ... ... ... ... ... де ... ... қаржылардың кµпқырлы ұғым екенін байқадық. Сондықтан,
оның мәнін ашып ... ... оны ... ... ... онда негізгі үш қырынан кµрініс табатынын кµреміз.
Біріншіден, қаржылар деп, µндіріс және ... ... бір түрі ... ... ақшаларды
және ақша қаражаттарын айтуға болады. Осы µндіріс пен тұтынудың ақшалай
нысанадағы ресурстары, жоғарыда айтқанымыздай, қаржылық ресурстар болып
есепетелінеді. Олар ... ... ... ... ... ақша ... ... аударымдар мен
түсімдердің есебінен қалыптастырылып, қоғамның әлеуметтік және басқа ... ... ... материалдық жағынан
ынталандыруға, µндірісті ұлғайтып, жетілдіруге пайдаланылады.
Екіншіден, қаржылар ақша ... ... ... ... ... болады. Сондықтан болар, бұл жерде
қаржы ... ... ... ... ... т.б. бағдарламаларды қаржылық ресурстармен
қамтамасыз етудің ... ... ... ... және тәсілін
білдіреді.
‡шіншіден, арнайы және дербес экономикалық категория
ретінде қаржылар бµлу ... ... ... бағыттарға арналып
ақша бµлу түрінде жүзеге асырылатын қаржыландырудың µзі бµлу болып
табылады. Қаржылардың ... ... ... ... және ... әрбір деңгейінде қоғамдық µнімнің құнын
қайта бµлу процестері жүзеге асырылады.
Жасалған ұлттық табыстың құнын қайта бµлу ... ... ... ... мен ... қызмет деңгейінде бµліктерге бµлу
арқылы жүргізіледі және осы жағдайларда туындайтын кµптеген қатынастар
қаржылық қатынастар деп ... ... ... ... µте ... болатынын және ақшалардың қаржылар болмысының міндетті
кµрінісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... қолдан-қолға µтуі ақшалай қатынастар түріндегі
айрықша нысандағы процестермен кµрсетіледі.
Осы айрықша нысандағы ... ... ... ... ... ... ... айтсақ, экономикалық категория ретіндегі
қаржылардың µте маңызды белгілері қаржылық ... бµлу ... ақша ... ... тек ... ... білдіруі.
Қорытынды ретінде тағы бір айта кететін жәйт, қаржылардың материалдық
негізі µндіріс болып табылады. ... ... ... ... мен ... µнімді жасау және оны µткізу нәтижесінде
құралады. Сонымен ... ... сол ... ... ... ... яғни ... ұлғайтылуына, дамуына және ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі меншік нысанына негізделген
шаруашылықты дамытуға, аумақтар ... ... ... ... ... ақша ... ... қарамағына жұмылдырады.
Қаржылардың негізінде, олардың кµмегімен шаруашылық қызметтердің
нәтижелерін ... және ... ... асырылады.
Енді осы қаржылар жµнінде оқымысты ғалымдардың ... ... ... ... кµрейік. Қаржылық құқық саласының кµрнекті
ғалымы Худяков А.И. “қаржы” термині латынның “финис”, яғни ... ... ... ақыры немесе тµлемнің, жалақының тµлену мерзімі деген
сµзінен туындаған дейді. Орта ғасырлық ... ... finatio, ... ... ... ... ... деген мағынада айтылған болатын. Он
сегізінші ғасырда француздар financе, яғни финанс деп мемлекеттің кіріс
және ... ... ... жиынтығын немесе мемлекеттік
шаруашылықты айтатын болған.
Қазіргі кезде “финанс” – ... ... ... ... байланысқан. Сондықтан болар, кµптеген жағдайларда азаматтар
қаржыларды қолда бар немесе ... ... ... деп ... ... ... қаржылары; мемлекеттің қаржылары, заңды
тұлғалардың ... деп ... ... тар ... қаржылар тек
мемлекет пен заңды тұлғалардың ақша қаражаттарын ... ... ... тағы бір сирек айтылатын мағынасы “мемлекеттік
ақшалар” түсінігімен сәйкес келеді.
А.И.Худяковтың айтуынша қаржы ... ... да ... ... де, ең ... ... ... ақша қаражаттары деген
тұжырым. [1]
Егер арнайы мағынада қаржыларды – ... ... яғни ... бір ... бµлінетін, мақсатты бағыты болатынын,
пайдаланылу тәртібі белгіленетінін және оларды қалыптастырып, бµлетін
органдардың бар ... ... деп ... µз ойын ... ... ... ақша ... әрдайым мемлекеттік меншік
нысанында болады. Сондықтан, ... ... ... мемлекет меншігіндегі ақша қаражаттарының жиынтығын айтамыз.
Қаржылар экономикалық ... ... де ... ... қаржылар деп, мемлекеттің ақша ... бµлу және ... ... ... ... айтамыз. Дәлірек айтсақ экономикалық қатынастардың жүйесі
болып табылады. Қаржыларға байланысты тағы бір кµңілге қонбайтын, санаға
симайтын ... ... ... ақша ... ... ... енгізілуі.
Бұл жерде былайша түсіндіруге болады: ақшалардың µзіндік
тұтынушылық күні жоқ ... ... ... тек ... ... ... айтқандай, “А-Т”, “Т-А” қатынастарында
жүзеге асырылады. Алайда бұл қатынастар ... ... ... екі ... заң ... тең ... Ал ... экономикалық қатынастардың бір жағында ... ... ... ... ... ... µзі ... уәкілдік берген мемлекеттік µкілетті органы тұрады және осы
қатынастар қаржылық құқықтық нормалармен реттеледі. ... ... ... бір ... ... билікші
субъект тұрғандықтан екі жақтың тең құқықтылығы жµніндегі ... Ал ... ... яғни ... алу қатынастары
азаматтық құқық, еңбек құқығы және тағы да басқа құқық ... ... Бұл ... айта ... бір ... ... ... µзін аулақ ұстағанымен олардың жұмсалу
процестеріне ат үсті ... ... ... ... ... ... болғандықтан, олардың талан-таражға түспей, заңды негізде,
мақсатты бағытта, ұтымды және тиімді түрде пайдаланылуын (жұмсалуын)
ұйымдастырады. ... ... ... ... ... ... деп ... айтып µткенбіз. Сондықтан қаржылардың
атсалысатын басты бағыт – қажеттілігі мемлекетті және қоғамды ... ... ... ... категория ретінде және
қаржылық ресурстар ретінде қарастыру қажет деген пікір айтады. Осы автор
қаржыларды ақша ... ... құру және ... ... ... ... бµлу ... туындайтын
экономикалық қатынастар деп түсіндіреді. Қаржылардың материалдық негізі
µндірістік қатынастар болып табылады. Сонымен ... ... және ... орын алуының бірден-бір шарты тауарлық
µндірістің және ... ... тән ... ... болуы.
Кейбір экономистер қаржыларға ақша қаражаттарын, натуралды ресурстарды,
кіріс және басқа игіліктерді немесе кіріс және шығысты, ... ... ... ... ... ... емес ... ешкімнің
күмәні жоқ болғандықтан, олардың шынайы нақты объектісі ақша ... ... ... ... ... ... бір ... яғни
қазіргі кездегі объективтік құндылық заңының әрекет ықпалы және қоғамның
тауарлық µндірісінің дамуы жатады. Бұл жерде құн екі ... ...... және ақша ретінде. Ал ақша айналымы (А – Т - А) ђдайы
µндірістің бір ерекшелігі, яғни ... ... ... қызметтің
саласы болып есептеледі. Осы ақша айналымының негізінде екінші рет құн
нысандары туындайды және олардың әрқайсысы айрықша қоғамдық қатынастарды
кµрсеткендіктен ... ... ... бір элементтерін
құрайды. Қаржылар осы нысандардың бірі ... ... ... және ... ... ақшалай қатынастардың жүйесі болып
табылады.
Бұл жерден байқайтынымыз, қаржылардың ақшалай қатынастарға
негізделетіні және күнделікті µмірде, іс жүзінде ақша ... ... ... бір айта кететін жәйт, ақшалардың µзі немесе ақша
қаражаттары қаржылар ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының атқаратын функциясы
ақшалардан бµлек ... ... ... және қаржылар µз алдына
бµлектенген экономикалық категориялар болып табылады. ... ... тән ... – бµлу ... ... және ... және ... функциясы бар. Бұл жерде автор үшінші функция
жµнінде, яғни жұмылдыру функциясы туралы сµз ... Ал ... – ақша ... жағдайында бірнеше функция атқарады: құн µлшемі
ретінде; тµлем құралы ретінде; айналым құралы ... ... ... ретінде; дүниежүзілік ақша ретінде.
Ақшалар жалпыға бірдей құндылық баламасы ретінде шаруашылық
айналымына қызмет етеді және мемлекет ... ... ... ... ... ... тексеруге мүмкіндік береді.
Қаржылардың экономикалық категория ... ... олар тек ақша ... ... ... бµлу ... байланысты ақшалай, яғни экономикалық қатынастардың ерекеше
аясын кµрсетеді. Алайда қаржылардың осы ... ... ... айқындай алмайтын сияқты. Себебі мемлекеттік ... және ... ... ... ... мен
ұйымдардың қаржылық жоспарларында қатынастар емес белгілі ... ақша ... ... ... Бұл сомалардың
шаруашылық қызметтердің қаржылық нәтижесі екені белгілі.
Сондықтан қаржылық ресурстар деген ұғымды қарастырсақ, ... ... ... ... ... да ... меншік нысанындағы
кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қаражаттары қорларының жиынтығы екенін
байқаймыз, деп тұжырымдайды Белинский В.И.
Ресейлік ғалым ... О.Н. ... да ... ... қоғамдық µнімді және ұлттық табысты бµлу, сондай-ақ қайта бµлу
процестері ақшалай нысанда болады, ал “қаржы” ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының
жиынтығы мен оларды қалыптастыру, бµлу және ... ... ... ... қаржыларды µзінің материалдық мәні бойынша ақша
қаражаттары қорларынан тұрады және олар ... ... ақша ... ... ... ... бµлу, сондай-ақ пайдалану процесіндегі қоғамдық ... ... ... ... болады.
Горбунова О.Н. мемлекет µзінің экономикалық және әлеуметтік
процестерін басқару жµніндегі ... ... ... ... ақша ... ... ақша ... құра отырып есеп
жүргізгендей, қаржыларды ақша қаражаттары ... олар тек ... ... ... қайта бµлу және пайдалану жµніндегі
адамдардың арасындағы қатынастар болып табылады деген. Бұл ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан алғанда,
жәй ғана қатынастар емес арнайы экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Ал ... ... ... онда ... тек ... ақша ... қорларының жиынтығы деп айта аламыз.
Қаржылар жиынтық қоғамдық µнімді және ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекетті басқарудың ең жақсы тәсілі ақша ... ... ... ... Ақша қаражаттарын реттей және
ақша қорларын құруға бағыттай отырып кейіннен сол құрылған қорлардан
қажетті, белгіленген тараптарға ... ... ... ... ... ... ... ынталандырады немесе кейбір
бағыттар бойынша ... ... ... ... ... ... мемлекеттің және
жеке мекемелердің ақша қорларын құру, білу және ... ... ... ал ... жүйесін қаржылардың әртүрлі
буындарының µзара байланыстары мен ... ... ... деп ... ғалым О.Н. Горбунова қаржы жүйесін екі тұрғыдан
қарастырған:
а) әрқайсысы ... ақша ... ... және ... ... ... ... құзыреттерінің шегінде қаржылық қызметті жүзеге
асыратын мемлекеттік органдар мен мекемелердің жиынтығы ретінде.
Ал қаржылық институттардың жиынтығы µзіне орай ... ... ... ... ... мемлекеттің нарыққа µту жағдайында дамуының
µзгешеліктерін кµрсете отырып мынадай буындардан тұрады:
1) Федералдық, федерация ... ... және ... ... бюджет қоры;
2) Бюджеттен тыс орталықтандырылған мақсатты қорлар;
3) Бюджеттен тыс орталықтандырылмаған ... ... ... ... мен салалардың қаржысы;
5) Мүлікті және жеке басты сақтандыру;
6) Мемлекеттік және банктік кредит.
Қаржы жүйесі мемлекеттің ... ... ... жүзеге
асыратын қаржылық ... мен ... яғни ... мен мекемелердің жиынтығы деген пікірге ... ... ... А.И. ... ... ... жүйесін мемлекеттің
қаржылық мекемелері, яғни қаржылық ведомстволар, салық органдары,
мемлекеттік банктер, мемлекеттік сақтандыру ... ... ... ... жүйесін әдетте қаржы министрлігі ... ... ... ... ... ... ... қазынашылық, қаржыларды басқаратын ... ... ... ... ... табылады. ¦лттық (орталық) банк
басқаратын кредиттік мекемелер, қаржыларды ... ат ... ... мен кеден мекемелері де қаржылық қызметті жүзеге
асырады.
Негізінде “қаржылар” ақша ... ... ... ... ... ... едәуір аумағын қамтиды.
Қаржылардың ақша сипатында ... ... ... ... ... және оларды жүзеге асыру нысаны болып
табылатындығын кµрсетеді. Қаржыларды экономикалық категория ... ... ... үшін ... ... ... зерделеп
білуіміз қажет.
Экономикалық теория курсынан қоғамдық қатынастар құрамына кіретін
ақшалай қатынастарды экономикалық қатынастар деп айтатынын білгенбіз.
Ал экономикалық ... ... ... ... қатынастар µндірістік қатынастардың бір білігі ретінде
базистік қатынастарға жатады.
Қазақстандық экономист-ғалым Мельников В.Д. қаржылардың ... ... және ... ... ... қоғамдағы
ұдайы µндіріс процесі бір-бірімен тығыз байланысқан және ... ... ... ... µндіру (µндіріс); білу; айырбастау; тұтыну.
Осы ұдайы µндірістің тµрт ... ... ... ... қатысушылардың арасындағы тауарлық қатынастардың бар жоғы
анықталады, µйткені µндірілген µнімдер бұл ... ... ... ... айналады. Бұл µнімдер тұтынудан бұрын білу ғана емес,
солармен қатар қатынасқа қатысушылардың да ... мен ... ... ... байқайтынымыз µндірілген материалдық
немесе материалдық емес ... ... ... µнім ... және ... ... кµрсетіледі.
Қоғамдық µнімнің жаңағыдай екі формаға қалыптасуы, олардың әрбір
қоғамдық µндіріске қатысушылардың ... µтеу үшін ... ... құн, ... жалақы тµлеу және тағы басқа ... ... жол ... ... µндірілген µнімдер мен басқа да қажетті заттар,
қызметтер – ақшаның, яғни жалпыға бірдей балама және ... ... ... ... ... категория ретіндегі
қызметтері қоғамдық жиынтық µнімді білу кезінде анық кµрінеді.
Қаржылардың мағынасын түсіну үшін ... ... ... ... ... ... µнімдерді µткізу
(сату) кезіндегі ақша түріндегі дербес қозғалысымен және құнның біліну
мезгілінен ... ... ... осы µнімдерді µткізу барысында тиісті ақша қаражаттарын
немесе ақша қорларын құрайды. Бұл жерде оның ақша қорлары ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
бағыттағы қорларға аударымдарын, пайда және т.б. атап µтуге болады.
Табылған пайданың немесе ... бір ... ... ... үшін ... ... ... да, ал екінші
ең кµп бµлігі µндірушіде қалады. ... оны µз ... ... ... ... мен ... ... біліктері µндірістік
процесті үзбеуді қамтамасыз ету мақсатында еңбек құрал-жабдықтарын
сатып алуға, сондай-ақ пайданың және бір ... ... ... – негізгі қорларды қалыптастыруға жұмсалады. Сонымен
материалдық µндіріс аясында (кәсіпорындар, ... т.б.) ... бір ... ... ... ... бµлігі жалпы мемлекеттік
мұқтаждықтарды қанағаттандыру мақсатында мемлекет ... ... ... ақша ... ... ... ие ... кейін
мемлекеттік кіріс ретінде мемлекеттің қаржылық қызметінің аясына
қосылады. ... ... ... ... мен ... емес заңды тұлғалардан, акционерлік, кооперативтік,
қоғамдық кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... тµлемдер түрінде) қаражаттар мен мемлекет тарапынан
халықтан ерікті түрде жұмылдырылған (мемлекеттік заемдар, мемлекеттік
лотореялар, жинақ ... ... ... және ... ... ... деңгейіндегі қаржылық қатынастардың формасы
пайда болады. Осы қаржылық қатынастар ... ... ... – республикалық және жергілікті бюджеттерді,
сақтандыру қорларын бюджеттен тыс қорларды қалыптастырады.
Экономика µмірінде ақша ... ... ... баламалығы
(эквиваленттілігі) негізінде, яғни тауар және ақша түріндегі құнның
қозғалысы ... ... ... ... ... ... категорияларға – баға, µзіндік құн, жалақы тµлеу, несие
және т.б. тән болып табылады.
Қаржылық ... ... ақша ... ерекшелендіріп тұратын
µзгешелік, олар (қаржылар) экономиканы басқарудың қандай да ... ақша ... ... ... қозғалысының негізінде
құралады.
Сонымен, қаржылардың айрықша экономикалық категория ретіндегі
µздеріне тән ерекшеліктері ақша түріндегі құнның міндетті ... ... ... қозғалысы болып табылатынын айқындадық.
Қаржылардың экономикалық ... ... онда ... ... мен құн ... ... етуінен
туындайтынын байқаймыз.
Ақаша қаражаттары қорларының қалыптастырылуы және ... ... (А-Т) ... ... кµмегімен
жџргізіледі. Орталықтандырылған ақша қаражаттары қорларын қалыптастыру
жµніндегі міндетті ... ... ... ... ... ... басқа қоғамдық µндіріске қатысатын субъектілердің
ақшалай қызметтері, қаржылық ... ... ал ... ... ... ... ... “Т-А”) процесіне қатысатындықтан қаржы
түсінігімен қамтылмайды деген тұжырымға келеміз.
Сонымен, қорыта келгенде қаржылар деп, ... ... ... білу және ... процесінде туындайтын
экономикалық қатынастардың жүйесін ... осы ... ... ... ... кµзқарастарды тұжырымдасақ
“қаржы“ терминінің екі мағынасы бар екенін ... ... 2) ... ... ... Материалдық мағынада
“қаржы” деп мемлекеттің µз қарамағындағы ақша қаражаттары қорларының
жиынтығын айтамыз.[3]
Мемлекеттік қаржылық ... ... ... бір ақша ... ... ... жоспарлау, есепке алу және ... ... ... ... ... ... етеді және
жеңілдетеді.
Экономикалық категория ретінде “қаржы” деп, мемлекеттің ... ... ... ... және білетін, сондай-ақ олардың
пайдалануын ұйымдастыратын экономикалық қатынастардың жүйесін айтамыз.
І.2. Мемлекеттің қаржылық қызметі
Мемлекеттік ақша қорлары, әрқашанда ... ... ... ... болып есептелінеді. Қаржылық қызметінің процесінде
қаржылардың үш функциясы жүзеге асырылады. Олар мына ... ... ақша ... ... ... функциясы;
2) мемлекеттік кәсіпорындар мен ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету функциясы;
3) бақылау функциясы;
Бірінші функцияның мәні мынада: жаңа, қаржылар туралы сµз
қозғағанымызда ... µз ... ақша ... болмай,
мемлекет бола алмайды дегенбіз. Ендеше осы функция ... ... ... µтеуге қажетті ақша қаражаттарын жиыстырады және осы
қаражаттарды ақша ... ... яғни ... ... ақша ... жұмылдырады.
Бірақ біз мемлекеттің алға қойған негізгі мақсаты – тек ... ... ғана емес ... ... ... екінші
функция мемлекеттің µзіне және µз тарапынан жасалатын ... ... ... ... ақша ... пайдаланудан
тұрады.
‡шінші функция мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру ... ... ... да ... ... ... ... алған ақша қаражаттарын мақсатқа сай ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз
етуге бағытталған. Аталған функциялар туралы айта кететін бір жай
бар.
Қаржылардың функциялары жµніндегі ... ... әлі ... ... тудырып ғылыми тұрғыдан дәлелденіп, қалыптасқан
кµзқарасқа келе алмай ... ... бар. ... ... ... – білу және ұдайы µндіріс атты екі концепция
µмірден орын алып отыр.
Бірінші ... ... ... ... ... ... яғни білу ... ақша түріндегі қоғамдық
µнімнің құнын білу процесінде пайда ... ... тек ... ғана тән ... деп ... концепцияға сай қаржылар білу және бақылау функцияларын ғана
атқарады. Бұл жердегі қателік бірден кµзге түсіп тұр, ... ... да білу ... ... ... ... ... жалақы тµлеу,
несие т.б.) категориялар бар екенін білеміз.
Осы білу ... ... ... ... ... және оның ең
басты білу және қайта білу процестері жүзеге асырылады. Бµлу ... бµлу ... ... ... ашып ... Бақылау
функциясы, осы бµлу және қайта бµлу процестері кезінде заңдылықтың,
сондай-ақ мақсатқа сәйкестіліктің ... ... ... Ал ... ... концепциясы бойынша қаржылардың үстінде аталып,
қарастырылған үш ... ... Бұл ... қолдаушылар,
қаржылар, қоғамдық ұдайы µндіріс сатыларын (бµлу, айырбастау және тұтыну)
бәрінің категориясы ... ... ... тек бµлу
категориясымен шектеу дұрыс емес деп тапқан.
Олар келтірген дәлелдер мына ... ... ... ... ... µндірістің сатылары бір-бірімен тығыз байланысқан;
2) қаржылар тек қана ұдайы µндіріс сатыларын ғана ... етіп ... ... ... ... ... ... қоғамдық µнім қозғалысының барлық сатыларында пайдаланылатын
жан-жақты бақылау құралы болып табылады.
Мемлекетке қажетті ақша ... ... ... ... кµзі ... µндіріс аясында жасалатын ұлттық табыс
болып ... ... бµлу ... ... ... ... және азаматтардың кірістері құралады.
Мемлекеттің қарамағында ең мол ақша қаражаттары қорлары – бюджеттен
бар екенін ... ... ... әр ... ақша ... ... қоғамдық µндіріске қатысушылар тапқан ... ... ... ... Қаржылардың бақылау
функциясы бар екенін бірі ... ... ... ... білеміз.
Қаржы жүйесі деп, мемлекеттің ақшалай қорларын қалыптастыру, білу
және пайдалануды ұйымдастыру барысында ... ... және ... бір ... ... институттардың материалдық кµрінісі
(қорлары) болып табылатын қаржылық-экономикалық институттардың жиынтығын
айтамыз.[4]
Ал қаржылық-экономикалық институттар ... ... ... ... бµлу және пайдалануды ұйымдастыру барысында пайда
болатын экономикалық қатынастардың жиынтығы. ... ... ... ... ... ақша қорларының түрлері бойынша Қазақстан
Республикасының қаржы жүйесінің институттары қаржылары орталықтандырылған
және орталықтандырылмаған болып екіге ... ... ... мына тµмендегідей болып
келеді:
1) Жалпы мемлекеттік орталықтандырылған қаржылар ... ... ... ... ... ... Жергілікті µкілді органдардың
бюджеттері арқылы кµрсетіледі. Жергілікті бюджеттерге мыналар жатады:
облыстық бюджеттер; ... және ... ... ... ... аудандық бюджеттер; аудандық бюджеттер.
3) Мемлекеттік банктердің қаржылары. Осы банктердің ақша қорлары ... ... ... қор; ... қор; ... даму
қоры; қысқа мерзімге несиелеу қоры; ұзақ мерзімге несиелеу қоры;
валюталық ... ... ... ... қоры және т.б. Бұл ... орталықтандырылған несиелеу қорларын қалыптастырады.
4) Мемлекеттің мүлікті жүне жеке басты міндетті сақтандыру қаржылары,
мынадай ... ... ... ... қор; ... ... ағымдағы түсімдер қоры; сақтандыруды дамыту қоры;
әлеуметтік-мәдени шаралар қоры; алдын алу шараларын ... ... ... келтіру түрлері бойынша запастағы қорлар жүйесі;
әлеуметтік бағыттағы: ... ... ... ... ... ... қоры және т.б. қорлар.
Мұнда айта кететін бір жәйт бар. ... ... ... ... кредит деп айтатынын кµріп жүрміз.
Былайша айтқанда, банкілік қызметтің кредит (несие) беру жағымен ... Бір ... ... ... қоймай, бұл қаржыларды қаржы
жүйесінің институты деп алып ... онда ... тек ... ... ... беру ... жұмсайтын институт ғана емес,
сонымен қатар осы қорларды қалыптастыратын да ... ... ... бұл ... тек мемлекеттік банкілердің қызметі мен солардың
ақша қорларын қамтиды.
Ал мемлекеттік емес банкілердің қызметтері ... ... Жеке ... және ... ... сақтандыру институты туралы
да осыны айтуға болады. Бүл институт қаржы жүйесінің ... ... ... және оның әрекеттері мемлекеттің қаржылық қызметі
болып есептелу ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар арқылы жүзеге асырылады.
Сақтандыру қызметімен айналысатын мемлекеттік емес заңды ұйымдар
мен мекемелердің ... ... ... құрамына кірмейді,
сондықтан бұл қызметтер қаржылық құқықтың пәніне жатпайды.
Негізінде, ... емес ... ... мен ... азаматтардың ақшалай қорлары мен қаражаттары қаржылар
жүйесінің ... ... де, ... ақша ... ... ... ... білуіміз керек.
Азаматтық-құқықтық әдістермен реттеу реттеу арқылы µнім ... ... ... қорғалады. Ал егер құқықтық
реттеу қаржылы құқықтық әдістері арқылы жүзеге асырылса, онда ол
мемлекет мүддесін кµздеу ... ... ... ... ... және ... ... ететінін білеміз. Сондықтан
мемлекеттің қаржылық қызметінің мақсаты тек қаржыларды қалыптастыру
емес ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік басқару органдарының қаржылары. Министрліктердің,
ведомстволардың және басқа да ... ... ақша ... ... Бұл салалық
орталықтандырылған қорлар халық ... ... ... ... ... ... ... басқару звенолары болғандықтан
министрліктер мен ведомстволардың қарамағына берілген ақша
қаражаттарынан ... ... ... ... қаржылары. Осы
субъектілердің, яғни мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... қор, µнеркәсіпті, ғылымды және
техниканы дамыту қорлары; резервтік қорлар және т.б.
3) Мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ақша ... кµрсетіледі. [5]
ІІ. Тарау. Қаржылық құқықтық қатынастар, мемлекеттің
қаржылық қызметінің ... ... ... ... ... ... және
құрлымы
Құқықтық қатынастар қоғамдық қатынастардың ерекше түрлері болып
есептеледі. Сондықтан оған қатысушы екі жақтың да ... ... ... мен ... болады.
Бұл жерде айта кететін бір жай, қандай да болмасын ... ... ... ... ... кете ... ... құқықтық қатынас түрінде болу ... осы ... ... ... ... ... кезінде мемлекет еркіне сай ... ... ... ... ... ... тарапынан бекітуді қажет етеді. Ал
бекіту ... ... ... мен ... кµздейтін
құқықтық нормалар арқылы жүзеге асырылады.
Тек осы құқықтық нормаларды жүзеге асыру кезінде ғана қоғамдық
қатынастардың ... ... ... ... ... мемлекеттің құқықпен реттеу мақсаттарына
қаншалықты сәйкес келетінін ... ... ... алға ... ... ... қажетті мемлекеттің
ақша қаражаттары ресурстарын қалыптастыру, бµлу және пайдалануды
ұйымдастыру процесінде ... ... ... ... ... талап етеді.
Сонымен, қаржылық құқықтық қатынастар деп, құқықтық нормалар мен
реттелген қаржылық ... ... ... Бұл ... қатынастар мемлекеттің қызметінің нәтижесінде пайда болады
және арқашанда тек қаржылық құқықтың пәні ... ... ... ... ... ... ...
экономикалық қатынастарды құқықпен реттелуінің
нәтижесінде пайда болады, сондай-ақ олардың заңды
формасы болып ... ... ... ... ... ... ... тән жалпы сипаттамасы бірдей болғанымен, µздеріне ғана
қатысты ерекшеліктері де болады:
2. қатынас µздерінің ... ... ... ... есептелінеді;
3. қаржылық құқықтық қатынас ... ... ... µзі ... мүддесін кµздейтін µкілетті органдар
болып табылады;
4. Қаржылық құқықтық қатынас ... ... ... ... да сатып алу, процесіне
қатыспаған ақшалар ғана ... ... ... ... мемлекеттік-µктем түрде
жүргізіледі, сондықтан қатынасқа қатысушылардың
заң жүзінде тең құқылы емес екенін кµрсетеді;
6. Қаржылық құқықтық қатынас маңызы ... ... ... ... табылады.
Бұл жерде айта кететін бір жай ... және ... ... ... қатынастардың әр түріне жатпайды, µйткені
олар бір ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарға жатады. Яғни, маңызы бойынша –
базиске, формасы бойынша қондырмаға жатады деп айта ... ... ... ... түрлері.
Қаржылық – құқықтық қатынастар екі түрге бµлінеді:
А) Маңызы бойынша: 1) материалдық қаржылық құқықтық қатынас;
2) ұйымдыстырушылық қаржылық құқықтық қатынас;
1. Материалдық ... ... – ақша ... ... қозғалысын
кµрсетеді.
2. ¦йымдастырушы қаржылық құқықтық қатынастар-қаржы жүйесінің барлық
құрамалы бµлімдерінің µзара ... ... ... ... және
қаржылық бақылау істерін жүргізуді қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... ... 1) бюджеттік; 2) салықтық; 3)банкілік; 4)
сақтандыру; 5) шаруашылық.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Президенті; Қазақстан Республикасының
Парламенті; Республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... Республикасының ‡кіметі. Экономикалық
жоспарлау жµніндегі орталық уәкілетті ... ... ... ... уәкілетті орган. Бюджетті атқару жµніндегі орталық
уәкілетті орган. Ішкі бақылау жµніндегі ... ... ... Жергілікті атқарушы орган құрайды. [6]
Қазақстан Республикасының Президенті бюджеттік қатынастарды
реттеу саласында: республикалық бюджетті әзірлеу және оның ... есеп беру ... ... ... ... ... ол ... ережені бекітеді, оның құрамын
айқындайды. Қазақстан Республикасының аумағында тµтенше мемлекеттік
бюджет енгізу туралы шешім қабылдайды және оны ... ... ... ... мен республиканың ішкі және сыртқы
саясатының негізгі бағыттары ... ... ... жыл ... ... ... арналған Қазақстан Республикасының бюджет
саясатының негізгі бағыттарын айындайды. Қазақстан Республикасының
¦лттық ... ... ... ... ... және ол ... ... Қазақстан Республикасының ¦лттық қорын қалыптастыру және
пайдалану тиімділігін арттыру жµнінде, ... оны ... мен ... ... ... ... ... ¦лттық қорын қалыптастыру және пайдалану туралы
есептерді бекітеді. ... ... ... ... ... ... ... асырады.
Қазақстан Республикасыны Парламенті бюджеттік қатынастарды
реттеу саласында:
Республикалық бюджетті, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ... ... мен Республикалық бюджеттің
атқарылуын бақылау жµніндегі есеп комитетінің республикалық
бюджеттің атқарылуы туралы ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік қатынастарды реттеу саласында:
Республикалық бюджеттің атқарылуына сыртқы бақылауды ... ... ... ... ... уәкілетті органмен бірлесіп,
мемлекеттік қаржы бақылауының стандарттарын әзірлейді, сондай-ақ
оларды бекітеді және олардың ... ... ... ... ... атқарылуына сыртқы бақылауды жүзеге
асырады;
Тµтенше мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бойынша қабылданған
шешімдердің орындалуын бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының ... ... µзге ... жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының ‡кіметі бюджеттік қатынастарды реттеу
саласында: ... ... ... ... және оның ... туралы жыолдық есепті табыс етеді;
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау ... ... ... ... атқарылуы туралы жылдық есепті
табыс етеді. Жергілікті ... ... ... ... ... ... атқарылуын қамтамасыз етеді,
республикалық және жергілікті бюджеттерді атқару ... ... ... ... ... ... ... заңды іске асыру туралы қаулы қабылдайды; қарыз алуды жүзеге
асырады; шикізат секторы ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу тәртібін айқындайды;
бюджеттік инвестициялық жобаларды қарау тәртібін айқындайды.
салықтық емес ... ... ... және олардың түсуіне
бақылауды жүзеге асыратывн уәкілетті ... ... ... ... аудару тәртібін айқындайды. мемлекеттік
емес қарыздар бойынша мемлекеттік ... беру ... ... ... ... Республикасы ‡кіметінің мемлекеттік
емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер беру ... және ... ... ... ... ... µту және ... қызмет кµрсету, оларды тіркеу мен есепке
алу, мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген борыштың мониторингі
мен оны ... ... ... ... ... ... ... тауарларды µткізуден түсетін ақшаны пайдалану
тәртібін ... ... ... ‡кіметінің және
жергілікті атқарушы органдардың резервін пайдалану ... ... ... ... ... активтерді
есептеу, Қазақстан Республикасының ¦лттық қорын пайдалану ... ... ... ¦лттық Банкімен бірлесіп
Қазақстан Республикасының ¦лттық қорын орналастыру үшін рұқсат
етілген ... ... және ... емес ... µзге мүліктің тізбесін айқындайды. ... ... ... жыл ... ... µткізілуін
қамтамасыз етеді. Тµмен тұрған бюджеттерден жоғары тұрған ... алып ... және ... ... бюджеттен тµмен тұрған
бюджеттерге бюджеттік субвенцияларды аударыд тәртібі ... ... ... ... ресми трансферттер
кµлемдері есептерінің әдістемесін айқындайды.[7]
Жергілікті мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... штат саны лимитін бекітеді;
Қазақстан Республикасының ¦лттық Банкімен ... ... ... ... және пайдалану туралы
жылдық есепті жасайды.
Қазақстпан Республикасының ... және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы ‡кіметінің орта мерзімі фискалдық
саясатының ... ... ... қаржы жылына арналған
республикалық бюджет туралы, бюджетке µзгерістер мен ... ... ... жобаларын әзірлейді және оларды қарауға
Қазақстан Республикасының ‡кіметіне табыс етеді; тиісті ... ... ... ... ... ... іске асыру туралы
Қазақстан Республикасы ‡кіметі қаулысының жобасын әзірлейді;
бюджеттік ... ... және ... ... ... мекемелердің µз иелегінде қалатын тауарларды µткізуден
түсетін түсімдер мен ақша шығыстарының болжамын ... ... ... түсімдерін болжау әдістемесін айқындайды;
бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... және бекітеді.
Мемлекеттік және мемлекет кепілдік қарыз алуды және борышты
жоспарлау мен талдау жүзеге асырады.
Бюджеттік кредиттеуді жоспарлау мен ... ... ... ... жµніндегі орталық уәкілетті орган
бюджеттік қатынастарды реттеу саласында:
Республиакның әлеуметтік-экономикалық ... орта ... ... әзірлейді.
Басым бюджеттік инвестициялық жобалардың тізбесін қалыптастырады.
Гранттарды тартуға басымдылығы бар ... ... және оны ... Республикасының ‡кіметіне бекітуге
енгізеді.
Бюджеттік инвестициялар мен гранттардың тиімділігне бағалауды
жүргізеді.
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес µзге де ... ... ... ... ... ... ... бюджетті атқарады және жергілікті бюджеттердің
атқарылуына қызмет кµрсетуді жүзеге асырады.
Тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы заңдардың
жобаларын әзірлеуге қатысады.
Тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... ... ... Республикасы ‡кіметі қаулысының жобасын
әзірлеуге қатысады.
Бюджетке түсетін түсімдерді болжауға және мемлекеттік бюджетке
кірістердің түсуі салачсындағы мемлекеттік ... ... ... ... қатысады.
Республикалық бюджеттің түсімдері мен оны қаржыландырудың жиынтық
жоспарларын бекітеді және оларға µзгерістер енгізеді.
Республикалық ... ... ... ... ... ... мәмілелерін тіркеуді
жүзеге асырады.
Мемлекеттік мекемелердң міндеттемелері бойынша тµлемдерді ... бос ... ... Қазақстан Республикасының ¦лттық
Банкіндегі салымдарға орналастырады;
Банктік шоттардан шетел ... ... ... ... ... ... орталық уәкілетті органда мемлекеттік
мекемелердің шоттарын ашу, жабу және ... ... ... ... ... ... ... айқындайды.
Есептік жасаудың және табыс етудің тәртібін айқындайды.
Қазақстан Республикасы ‡кіметінің қарыздарын алады, пайдаланады
тіркейді, ... және ... ... ... бағалы қағаздардың
ұйымдастырылған рыногында µзі ... ... ... ... ... алу мен ... жүзеге асырады.
Мемлекеттік емес қарыздардың мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мониторингін жүзеге асырады.
Республикалық бюджеттің атқарылуыбарысында республикалық бюджеттік
бағдарламалардың тиімділігін ... ... ... және ... ... ... ... алу есептілік жµніндегі әдістемелік басшылықты жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы ‡кіметінің тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ‡кіметінің мемлекеттік эмиссиялық бағалы
қағаздарын ... ... емес ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасы ‡кіметінің қарыздарына және мемлекеттік
кепілдіктері бар мемлекеттік емес ... ... ... ... ... конкурстық негізде айқындайды және оларға уәкілеттік
береді.
Áàíêòiê ºûçìåòòi” º½ºûºòûº ... ... ... ... íîðìàòèâòiê ìà”ûçû áàð ïðèíöèïòåðäi” åðåêøåëiêòåðií
åñåïêå ... ... î” ... ... ... ... ... ºàòûñòû º½ºûº ïðèíöèïòåðiíå ñàé áîëó¹à òèiñ.
Îñû¹àí ... ... ... ... ïðèíöèïòåðäi”
ºàëûïòàñòûðó ìàºñàòûíäà ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Êîíñòèòóöèÿñûíû”
òèiñòi áàïòàðûíà íàçàð ... ... ¼òó ... ... Êîíñòèòóöèÿñûíû” 1-áàáûíû” ... ... ... ... ... ïåí ... ò½ðàºòûëûº; á¾êië õàëûºòû” èãiëiãií ê¼çäåéòií
ýêîíîìèêàëûº äàìó; " äåï ê¼ðñåòiëãåí. ... ... ... ... ìåí ... ... ... ýêîíîìèêàëûº ì¸í-æàéû áàð
º½ºûºòûº ºàòûíàñòàðäà ê¼ðiíiñ ... ... ìåí ¼çãå äå ... îðãàíäàð ¼çäåðiíå
áåðiëãåí ¼êiëåòòåð øåãiíäå ¹àíà ìåìëåêåò àòûíàí áèëiê æ¾ðãiçäåäi.
Äåìåê, ²àçàºñòàí ... ... ... ìåí Äàìó ... ... øåãiíäå æàëïû ìåìëåêåòòiêì¾ääåëåð ìåí 콺òàæäûºòàðäû
ºàìòàìàñûç åòóãå àòñàëûñàäû.
Áàíêòiê ºûçìåò ... ... ... ºîëäàíûëàòûí
º½ºûº êîíñòèòóöèÿñûíû” ñî¹àí ñ¸êåñ çà”äàðäû” ¼çãå äå ... ... ... ... ... æ¸íå ¼çãå ... ñîíäàé-ຠÐåñïóáëèêàÊîíñòèòóöèÿëûº Êå”åñiíi” æ¸íå
Æî¹àð¹û Ñîòû íîðìàòèâòiêºàóëûëàðûíû” íîðìàëàðûáîëûï òàáûëàäû"
²àçàºñòàííû” ... ... ... ... ñòàíäàðòòàðû
ìiíäåòòiò¾ðäå ºîëäàíûëàäû, "²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû õàëûºàðàëûº º½ºûºòûº
ïðèíöèïòåði ìåí íîðìàëàðäàí º½ðìåòòåéäi…"
²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû µëòòûº ... ìåí Äàìó ... ... ... ìåí ... ... ... áàñûìäû
áà¹ûòòàðû àºøà-íåñèå ºàðæû ñàÿñàòûí iñêå ... ... ... ... ... ... àòûíàí áèëiê æ¾ðãiçó áîëûï òàáûëàäû.
Ðåñïóáëèêàäà¹û ìåìëåêåòòiê áèëiê áiðò½òàñ, îë ... ìåí ... çà” ... ... æ¸íå ñîò ... ... ... ¸ði òåïå-òå”äiê æ¾éåñií ïàéäàëàíó àðºûëû, ¼çàðà iñ-ºèìûë æàñàó
ïðèíöèïiíå ñ¸éêåñ æ¾çåãå àñûðûëàäû. (²Ð Êîíñòèòóöèÿñû,3-áàï, 4-òàðìà¹û)
Îñû áàïòû” ºà¹èäàëàðû àòºàðóøû æ¸íå ñîò ... ... ... ... ... ... àÿñûíäà áåëãiëåéòií º½ºûºòûº ðåæèìäåðiíäå
ê¼ðiíiñ òàïºàí.
Áàíêòiê ºûçìåòòi åðiêòi åðêií ò¾ðäå àðºûëû ... ... ... ... Ðåñïóáëèêàñû Êîíñòèòóöèÿñûíû” 6-áàáûíà ñ¸éêåñ
òóûíäàéäû. "ìåíøiê ìiíäåò æ¾êòåéäi, îíû ïàéäàëàíó ñîíûìåí ºàòàð ºî¹àì
èãiëiãiíå äå ºûçìåò åòóãå òèiñ. Ìåíøiê ... ìåí ... ... ¼ç ... ... àñûðó ê¼ëåìi ìåí øåêòåði, îëàðäû
ºîð¹àó êåïiëäiêòåði çà”ìåí áåëãiëåíåäi. " Îñû ê¸ñiïêåðëiê ºûçìåòòi ÿ¹íè
áàíêiëiê ºûçìåòòi æ¾çåãå àñðó ... ... ... ... ... ... ... ê¸ñiïêåðëiê ºûçìåò
åðêiíäiãiíå, ¼ç ì¾ìêií êåç-êåëãåí çà”äû ê¸ñiïêåðëiê ºûçìåò ¾øií åðêií
ïàéäàëàíó¹à º½ºû¹û áàð. ... ... ... ðåòòåëåäi æ¸íå
øåêòåëåäi. Æîñûºñûç á¸ñåêåãå òèûì ... ... ... ... ... ... ... çà”è ïðèíöèï-
íîðìàëàðäû” ê¼ðiíiñ òàïºàíûí áàéºàï îòûðàìûç. Àëåêñååâ Â.Â, ... ... Ã.Í, ... Â.Â, Êîìàðîâ Ñ.À, Ãàäæèåâ Ã.À, Òèõîìèðîâ ... Â.Ñ, ... Ã.À, ... Î.Ì, ... ... ... ... ¹ûëûìè ò½æûðûìäàðû ìåí ê¼çºàðàñòàðûíà ñ¾éåíå îòûðûï áàíêòiê
ºûçìåò àÿñûíû” ñóáüåêòiëåðiíi” ê¼ïòåãåí àðìàíäà¹àí øû”äàðûíà ... ... ... ºîë ... ñåáií òèãiçåòií ìûíàäàé:
1. Áàíêòiê ºûçìåòòi” ºî¹àìäûº ìåìëåêåòòiê ìà”ûçûí ... ... ... ... æîë ... Áàíêòiê ºûçìåò ïåí áàíê æ¾éåñií ½éûìäàñòûðó, ðåòòåó, áàºûëàó-
ºàäà¹àëàó æ¸íå áàñºàðó êåçiíäå òåê ... ... ¹àíà ... ... ... ... ì¾ääåñií òèiñiíøå ºàìòàìàñûç åòó æîëäàðûí
ºàðàñòûðó;
3. Áàíê æ¾éåñíi” àóºûìûíäà¹û áàðëûº áàíêòåð ìåí ... äà ... ຠ... ... ... äà ... ... íîðìàòèâòiê-º½ºûºòûº àêòiëåð íåãiçiíäå æ¾çåãå àñûðûëóûíà ºàæåòòi
æà¹äàé æàñàó;
4. Æî¹àðûäà áàÿíäà¹àí æà¹äàéëàð¹à áàéëàíûñòû áàíêòiê ºûçìåò àÿñûíäà¹û
ºî¹àìäûº-ìåìëåêåòòiê æ¸íå ... ... ... àòñàëûñó.
5. ²àçàºñòàííû” áàíê æ¾éåñiíi” º½ðûëó æ¸íå äàìó ... ... ... ... æàòºàí ïðèíöèïòåðäi àéºûíäàó æ¸íå îëàðäû áàíê
æ¾éåñiíi” òèiñòi òàëàðòàðûíà ñàé íàºòûëàíäûðûï çà” æ¾çiíäå íå áîëìàñà
îíû” åðåæåëåðiíäå áåëãiëåó ... ... ... ... "µëòòûº Áàíê òóðàëû", "Áàíêòåð æ¸íå áàíêòiê ºûçìåò
òóðàëû" æ¸íå "Ëèöåíçèÿëàó ... " ²Ð ... ... áàðûñûíäà ìûíà:
1. ºàçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû” áàíê ... åêi ... åòiï ... ... ... ... ... ò¸óåëñiçäiãií ïðèíöèïi. "²Ð
µëòòûº Áàíêi òóðàëû" ²Ð Çà”íû” 3-áàáûíäà µëòòûº áàíêiíi” òåê ... ... ... ÿ¹íè ... ... áèëiê
îðãàíäàðûíà áà¹ûíûøòû åìåñ åêåíäiãi æ¼íiíäå ... Îñû ... ... ²Ð ... Áàíêiñiíi” ò¸óåëñiçäiãi ïðèíöèïiíi” ºàíäàé
ýëåìåíòòåðäåí º½ðàëàòûíûí áiëóiìiç ºàæåò. Îëàð¹à: ... ... ... ... ... ... ... æ¼íiíäåãi ò¸óåëñiçäiê
æàòàäû.Àòàëìûø åêi ïðèíöèï "²Ð µëòòûº áàíêi òóðàëû" ²Ð ... ... ... ... 1,2-òàðìºòàðûíäà, 11-áàáûíû”
1,2-òàðìàºòàðûíäà, 30-áàáûíû” 1-òàðìà¹ûíû” æåòði òàðìàºøàñûíäà, 12-
áàáûíû” 1,3-òàðìàºòàðûíäà, ... 1-3 ... ... ... ... ... 1-3- òàðìàºòàðûíäà, 18-áàáûíû” 1-4-
òàðìàºòàðûíäà, 19-áàáûíû” ... ÿ¹íè ... ... ... ... ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû µëòòûº áàíêiñiíi” çà” æ¾çiíäå
áåëãiëåíãåí ¼çiíå ò¸í ôóíêöèÿëàðûí æ¾çåãå ... ... ... "²Ð ... áàíêi òóðàëû òóðàëû " ²Ð
Çà”íû” ... ... æ¸íå ... ... ... ... æ¸íå òà¹û áàñºà
áàïòàðäà¹û ... ... ... îñû ïðèíöèï áàíêòiê ºûçìåò
àÿñûíäà¹û ¼ç ... ... äåï ... ... ... ìåí ìåìëåêåòòiê áèëiê æ¾éåëåðiíäåãi ¸ð
àëóàí îáüåêòèâòi æ¸íå ñóáüåêòèâòi º½áûëûñòàð¹à áàéëàíûñòû îñû
ïðèíöèïòåðäi” iñêå ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің негізгі
міндеттері:
Қазақстан Республикасында тұрақты сақтандыру жүйесін жасау
мен ... және ... ... ... ... ... ... заңдармен баянды ету,
міндетті сақтандыру түрлерін, ... ... ... ... ... принциптерін белгілеу;
сақтандырушылардың, сақтандырушылардың және пайда алушылардың
құқықтарымен заңды ... ... ... ... ... ... ... іске асыруды,
сақтандыру рыногындағы істің жайыны мемлекеттік бақылау жасауды
қамтамасыз етуді, уәкілетті мемлекеттік орган және ... де ... µз ... шегінде жүзеге асырады.
Уәкілетті мемлекеттік орган – ... ... ... сәйекес сақтандыру рыногын реттеу
және сақтандыру қызметін ... ... ... ... асыратын органы. Уәкілетті мемлекеттік
органның құқықтық мәртебесі Қазақстан ... ... ... ... Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау жµніндегі Агентік. Қазақстан ... ... ... істеуін қамтамасыз ету және ұлттық
сақтандыру ... ... ... ... ... нарығының µзгеде қатысушыларының заңды мүдделерін
қорғау жµніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... барлық қатысушылары,
тарату µндірісінің қатысушылары орындауға міндетрті ... және оны ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілер қабылдайды.
Транс шекаралық сақтандыруды және қайта ... ... мен ... айқындайды.
Сақтандыру брокері қызметінің шарттарын айқындайды. Сақтандыру,
қайта сақтандыру ұйымы үшін жарғылық және меншікті капиталдың ... ... қоса ... ... ... ... міндетті µзге де нормалар мен лимиттерді белгілейді және
олардың сақталуын бақылауды ... ... ... ... асыру тәртібін және оған, сондай-ақ міндетті актуарлық
есептерді жүргізуге ... ... ... ... ... құру ... ... брокерін мемлекеттік тіркеу ерекшеліктерін айқындайды. ¤зі
белгіленген тәртіппен сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының,
сақтандыру брокерлерінің, сақтандыру ... ... ... ... ... ... ¤зі ... сақтандыру ұйымдарын құруға, оларды ... ... ... ... ... ұйымдастыруға және таратуғ рұқсат,
сақтандыру ... ... ... ... және сол
сияқты аумағынан тыс жерлерді филилдары мен µкілдіктерін ашуға
келісім береді және ... ... және ... ... ... басшысы
қызметкерлеріне арналған біліктілік талаптарын айқындайды, µзі
белгіленген ... ... ... ... береді. Сақтандыру
ұйымдарының және сақтандыру брокерінің ... ... ... µзі белгіленген ... ... және ... ... ... ... ... µзінің бақылау және ... ... ... ... акқпарат алады. ¦лттық
Банкпен бірлесіп µзінің бақылау және қадағалау функцияларын жүзеге
асыруға қажетті сақтандыру және ... ... ... брокерінің қаржылық және µзге есептерді ұсыну тізбесін,
нысандарын мерзімдерін айқындайды. Сақтандыру және қайта ... ... және ... ... ... ... ... және қайта сақтандыру ұйымдарының
қатысуымен консорциумдарға және жай серіктестіктерге қатысатын
ұйымдардың қызметін шоғырландырылған ... ... ... ... сақтандыру нарығының жағдайын
экономикалық талдауды дайындау үшін ... және ... ... қауымдастықтарының, одақтарының және
бірлестіктерінен мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... сақтандыру
брокерлеріне, актуарийлерге және µкілетті аудиторларға берілген
лиценгзияларды қолдануды тоқтата тұру, жаңарту және ... ... ... сондай-ақ сақтандыру және қайта сақтандыру
ұйымдарының қызметін Қазақстан Республикасының ... ... ... сот тәртібімен тоқтату жµнінде шаралар қолданады.
Заңды және жеке тұлғаларға сақтандыру ұйымының ... ... ... беру ... белгілейді. Уақытша әкімшіліктің
қызметіне бақылауды жүзеге аысрады оның іщінде уақытша ... ... және ... ... есеп және µзге ... ... ... талаптарды
белгілейді сақтандыру ұйымының құжаттарымен мүлкін ... ... ... ... ... µткізу
актісін бекітеді. Таратау ... ... ... ... қойылатын талаптарды белгілейді.
Мәжбүрлеп таратылатын ... ... ... ... ... ... комиссияларын тағайындайды. ¤зі
белгіленген тәртіппен тарату комиссияларының ... ... ... ... ішінде мәжбүрлеп таратылған ... ... ... ... және ... талаптарының
тізілімін бекітеді. Таратылатын сақтандыру және қайта сақтандыру
ұйымдарының кредиторлар ... ... ... ... есеп және қосымша ақпарат ұсыну ... және ... ... ... ... ... ... есепті және тарату балансын қарайды және
келіседі. Тарату ... ... ... және ... міндетті нұсқамаларын шығарады. Сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымдарының тарату комиссиялары тµрағаларының ... ... ... ... ... ... ... заң актілеріне сәйкес жаза қолданады. Таратылатын
сақтандыру ... ... ... ... ... және қызметінің ерекшеліктерін белгілейді. Сапасы және
µтімділігі бойынша жіктелуін есекере ... ... ... және ... арасында теріс айырма белгіленген жағдайда
сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының оның акционерлеріндегі
акцияларды мәжбүрлеп сатып алу және осы ... ... ... ... ... ... барлық міндеттемелерінің
орындалуына кепілдік бері шартымен ... ... ниет ... ... сату ... шешім қабылдайды. Басқа мемлекеттердің
орталық сақтандруды ... ... ... және µзге ... ... Қазақстан
Республикасының мүдделерін білдіреді. Сақтандыру қайта сақтандыру
ұйымының басшы ... ... ... ... сайлауға келісім береді. Қазақстан Респуңбликасының
сақтандыру және сақтандыру қызметі туралы ... ... ... ... ... мен ... ... уәкілетті
мемлекеттік органның µзге де функциялары мен µкілеттіктерін жүзеге
асырады. ... ... ... саласындағы мемлекеттік басқаруды іс жүзіне
асыратын органдардың қызметінің құқықтық негіздері
3.1. Мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... ... қаржылық реттеу мәселелеріне тоқталамыз. ... ... ... ... ... ... ... қаржыларды
теңдестіру процесі. Республикалық бюджет пен жергілікті бюджеттердің
теңдестірілуі µкімет органдары пен атқарушы - ... ...... саясаты жµніндегі басты мақсаты болып табылады.
Яғни, ... ... ... ... жүйесінің барлық құрама
бµліктерінің µзара қатынастарын қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құрылымын:
Қазақстан Республикасының Президенті; Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ‡кіметі. Экономикалық жоспарлау
жµніндегі орталық уәкілетті орган. Қаржылық жоспарлау жµніндегі
орталық ... ... ... ... ... ... уәкілетті
орган. Қазақстан Республикасының ¦лттық Банкі. Ішкі бақылау жµніндегі
орталық уәкілетті орган. Мәслихат; Жергілікті атқарушы орган ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президентінің
құзыреті
Қазақстан Республикасының Президенті қаржылық қатынастарды реттеу
саласында: республикалық ... ... және оның ... ... беру ... айқындайды. Республикалық бюджет комиссиясын
құрады, ол туралы ... ... оның ... ... ... аумағында тµтенше мемлекеттік бюджетті
енгізу туралы шешім қабылдайды және оны әзірлеу тәртібін ... ... мен ... ішкі және сыртқы саясатының
негізгі ... ... ... халқына жыл сайынғы жолдауда
алдағы жылға арналған Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ¦лттық қорын
басқару жµніндегі кеңес құрады және ол туралы ережені ... ... ... ... ... және пайдалану
тиімділігін арттыру жµнінде, сондай-ақ оны ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
¦лттық қорын қалыптастыру және пайдалану туралы ... ... ... қызметін қадағалайды, есебін бекітеді, тµрағасын
тағайындайды және босатады. Қазақстан ... ... µзге де ... ... ... ... Парламенті қаржылық қатынастарды реттеу
саласында:
Республикалық бюджетті, сондай-ақ республикалық бюджетке
µзгерістер мен ... ... ... ... Парламенті қаржы саласын реттейтін, атап айтсақ
бюджет, салық, ... ... ... құнды қағаздар тағы
басқа қаржылар ... ... ... ... µзгерістер мен
толықтырулар енгізеді. Қазақстан Республикасының Парламенті Қазақстан
Республикасының ‡кіметінің тµрағасын Қазақстан ... ... ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасының ‡кіметі мен Республикалық бюджеттің
атқарылуын бақылау жµніндегі есеп комитетінің республикалық бюджеттің
атқарылуы туралы есептерін ... ... ... ... жµніндегі есеп
комитеті бюджеттік қатынастарды реттеу саласында:
Республикалық бюджеттің атқарылуына сыртқы бақылауды ... ... ... жµніндегі орталық уәкілетті ... ... ... ... стандарттарын әзірлейді, сондай-ақ оларды
бекітеді және олардың сақталуына бақылауды жүзеге асырады;
Республикалық бюджеттің атқарылуына ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырады;
Бақылау іс-шараларының ... ... ... ... бақылауды жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының ‡кіметі қаржылық қатынастарды реттеу
саласында: Қазақстан Республикасының ... ... және оның ... ... ... есепті табыс етеді;
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жµніндегі есеп ... ... ... ... ... есепті табыс етеді.
Жергілікті ақша ... ... ... ... тәртібін
айқындайды; Республикалық қаржының ... ... ... және ... бюджеттерді атқару тәртібін айқындайды;
тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңды іске
асыру туралы ... ... ... ... жүзеге асырады; шикізат
секторы ұйымдарының тізбесін бекітеді; орта мерзімді ... ... ... тәртібін айқындайды; қаржылық инвестициялық жобаларды
қарау тәртібін айқындайды. Салықтық емес түсімдерді алуға жауапты және
олардың ... ... ... асыратывн уәкілетті мемлекеттік
органдардың тізбесін, оларды бюджетке аудару тәртібін айқындайды.
Мемлекеттік емес ... ... ... кепілдіктер беру қажеттік
туралы шешімдер қабылдайды. ... ... ... емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер беру
тәртібін, мемлекеттік және мемлекеттік ... ... ... ... µту және оларға қызмет кµрсету, оларды ... мен ... ... және ... ... берген борыштың мониторингі мен
оны басқару тәртібін айқындайды. Мемлекеттік мекемелердің µз иелігінде
қалған тауарларды µткізуден ... ... ... тәртібін
айқындайды. Қазақсатн Республикасы ‡кіметінің және жергілікті атқарушы
органдардың резервін ... ... ... ... ... қорына активтерді есептеу, Қазақстан
Республикасының ¦лттық ... ... ... ... ... ¦лттық Банкімен бірлесіп Қазақстан Республикасының
¦лттық қорын орналастыру үшін ... ... ... ... ... емес ... қоспағанда, µзге мүліктің тізбесін
айқындайды. Қазақстан Республикасы ¦лттық қорының жыл сайынғы ... ... ... Тµмен тұрған бюджеттерден жоғары тұрған
бюджетке қаржыларды алып қоюлардың және жоғары ... ... ... ... ... ... ... тәртібі мен
кезеңділігін айқындайды: Жалпы сипаттағы ресми трансферттер кµлемдері
есептерінің әдістемесін айқындайды.[9]
Қазақстан Республикасы ... орта ... ... саясатын
бекітеді затта нормаларды бекітеді.
Бірыңғай сыныптаманы бекітеді және оны жасау тәртібін айқындайды;
Қаржылық бағдарламаладың ... ... ... ... ... ... органдардың сондай-ақ олардың аумақтық
органдарының және оларға ведомствалық бағынысты ... штат ... ... ... мемлекеттік басқарудың үлгілік құрылымын ... ... ... штат саны ... ... Республикасының ¦лттық Банкімен ... ... ... ... және ... ... жылдық
есепті жасайды.
Қазақстан Республикасы ‡кіметінің орта мерзімі фискалдық саясатының
жобасын әзірлейді; тиісті ... ... ... ... ... қаржыға µзгерістер мен толытырулар енгізу ... ... ... және ... ... ... ... табыс етеді; тиісті қаржы жылына арналған республикалық қаржы
туралы заңды іске асыру туралы ... ... ... ... ... ... ... жасаудың және табыс
тәртібін айқындайды; мемлекеттік ... µз ... ... ... ... ... мен ақша ... болжамын
жасау нысанын белгілейді; бюджет түсімдерін болжау әдістемесін
айқындайды; бірыңғай ... ... ... ... ... жоспарын әзірлейді және бекітеді. республикалық ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Мемлекеттік және мемлекет ... ... ... және ... мен ... жүзеге асырады.
Бюджеттік кредиттеуді жоспарлау мен талдауды жүзеге асырады.
Экономикалық жоспарлау жµніндегі ... ... ... ... ... ... ... дамуының орта мерзімді
жоспарының жобасын әзірлейді.
Басым қаржылық инвестициялық жобалардың тізбесін ... ... ... бар ... ... және оны ... ... ‡кіметіне бекітуге
енгізеді.
Қаржылық инвестициялар мен ... ... ... ... ... ... ... орган:
Республикалық қаржыны атқарады және жергілікті қаржылардың
атқарылуына қызмет кµрсетуді жүзеге асырады.
Тиісті ... ... ... ... ... ... толықтырулар енгізу туралы заңдардың жобаларын әзірлеуге
қатысады.
Тиісті қаржы жылына ... ... ... ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы ‡кіметі қаулысының жобасын
әзірлеуге қатысады.
Қаржылық қорға түсетін түсімдерді болжауға және ... ... ... ... мемлекеттік саясаттың
мақсаттары мен басымдықтарын айқындауға қатысады.
Республикалық қаржылық қордың ... мен оны ... ... ... және ... ... енгізеді.
Республикалық бюджеттік бағдарламалардың әкімшілеріне рұқсаттар
береді.
Мемлекеттік мекемелердің азаматтық-құқықтық мәмілелерін ... ... ... ... ... тµлемдерді жүзеге
асырады
Уақытша бос бюджеттік ақшаны Қазақстан Республикасының ¦лттық
Банкіндегі салымдарға орналастырады;
Банктік ... ... ... ... ... ... ... жµніндегі орталық уәкілетті органда мемлекеттік
мекемелердің шоттарын ашу, жабу және жүргізу ... ... ... ... ... ... ... жасаудың және табыс етудің тәртібін айқындайды.
Қазақстан Республикасы ‡кіметінің қарыздарын алады, пайдаланады
тіркейді, µтейді және ... ... ... ... ... рыногында µзі шығарған мемлекеттік эмиссиялық бағалы
қағаздарды сатып алу мен сатуды жүзеге асырады.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді,
Бюджет қаражатын игеру мониторингін жүзеге асырады.
Республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... асырады.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуы, бюджеттік
есепке алу есептілік жµніндегі әдістемелік басшылықты жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ‡кіметінің қарыздар шарттарына қол
қояды, Қазақстан Республикасы ‡кіметінің мемлекеттік эмиссиялық бағалы
қағаздарын шығарады, мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік
кепілдіктері бар мемлекеттік емес қарыздарға қызмет кµрсетуге екінші
деңгейдегі банктерді конкурстық ... ... жне ... ... ... ... ... бюджет кредиттерінің
берілуін, оларға қызмет кµрсетілуін ... ... ... ... жүзеге асырады, олардың есепке алынуын,
мониторингін және қайтарылуы ... ... ... ... ... ... орган:
Мемлекеттік қаржылық бақылау обьектілері қызметінің Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкесітгіне ішкі ... ... ... және жергілікті бюджеттердің атқарылуы ол бойынша
есеп және есептілік жүргізу гранттардың мемлекет ... ... ... ... ... ... сатуынан түскен
µз иеліктерінде қалатын ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңдары талаптарының бұзылу себептеріне баға береді.
Бақылау іс-шараларының ... ... ... орындалуына бақылауды жүзеге асырады.
Облыс, республикалық маңызы бар қала, астана, ... ... ... жобасын әзірлейді және оны мәслихатқа табыс етеді.
Жергілікті бюджеттің атқарылуын қамтамасыз етеді және ... ... ... жылдық есепті табыс етеді.
Тиісті қаржы жылына арналған жергілікті бюджет туралы жергілікті
µкілді органның шешімін іске асыру ... ... ... ... ... орта ... фискалдық саясатын
бекітеді.
Экономикалық бюджеттік жоспаарлау бюджетті атқару жµніндегі
жергілікті уәкілетті органдарды құрады.
Облыстың ... ... бар ... ... ауданның
бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді, оның құрамын
айқындайды.
Бюджеттік комиссия- бюджет ... ... және ... ... ... ... және ... жµнінде ұсыныстар жасауды қамтамасыз
ету мақсатында құрылатын комиссия.
Республикалық бюджетті комиссия және облыстардың республикалық
маңызы бар ... ... ... ... ... µз
қызметін тұрақты негізде жүзеге асырады.[10]
Бюджеттік комиссиялардың құзыретіне: алдағы үш ... ... орта ... фискалдық саясат жµнінде ұсыныстар талдап-
жасау; ... ... ... арналған бюджеттер жобаларының
кµрсеткіштерін айқындау жµнінде ұсыныстар талдап-жасау.
Алдағы үш жылдық кезеңде және жоспарланып отырған ... ... ... ... ... іріктеу орта
мерзімді фискалдық саясатты негізге ала отырып, оларды іске ... ... ... ... ... немесе жергілікті бюджеттердің шығыстарын ұлғайтуды
немесе түсімдерін қысқартуды кµздейтін нормативтік құқықтық актілердің
жобалары бойынша ұсыныстар талдап-жасау.
Тиісті қаржы ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың іске асырылуын бағалау нәтижелерін
қарау және ... ... ... ... ... ... орталық немесе жергілікті уәкілетті
органдар тиісінше бюджеттік комиссияның отырыстарын ... ... ... оның ... іске ... ... ... асырады және комиссия жүзеге асыратын қызметке жауапты болады.
Бюджеттік комиссияның ... ... ... оның ... ... ... µзі тағайындаған орынбасары орындайды.
Бюджеттік комиссияның ... ... ... қызметін
қамтамасыз ету жµніндегі жұмысты үйлестіреді, бюджеттік комиссия
отырыстарының хаттамаларын дайындайды.
Жұмыс органы бюджеттік ... ... ... мен ... ... ... комиссияның отырыстарына материалдар
дайындайды.
Бюджетті жоспарлау жоспарланып отырған кезеңге арналған ... ... және ... ... ... ... даму міндеттеріне сәйкес оларды пайдалану
бағыттарын айқындау жµніндегі ұсыныстарды ... ... ... бір ... ... жоспарланады. Кезекті қаржы жылына
арналған бюджеттің жобасымен бір мезгілде алдағы үш жылдық ... ... ... ... ... ... ... тәртібін Қазақстан
Республикасының Президенті айқындайды. Жергілікті бюджеттердің
жобаларын әзірлеу тәртібін Қазақстан ... ... ... ... ... үш ... кезеңге
арналған орта мерзімді фискалдық саясатын Қазақстан Республикасының
‡кіметі ағымдағы жылдың 1 - ... ... ... және ... ... ... ... атқарушы органның алдағы үш жылдық кезеңге арналған
орта мерзімде фискалдық ... ... ... ... ... 1 ... дейін бекітеді және ол міндетті түрде
жариялануға жатады.
Орта мерзімді фискалдық саясатты әзірлеу тәртібін Қазақстан
Республикасының ‡кіметі белгілейді.
Заттай ...... ... ... ... ... ... немесе пайдаланудың заттай кµрсетьікшетір.
Заттай нормаларды қолдану бюджетті жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар әзірлнйді және
Қазақстан Республикасының ‡кіметі бекітеді.
Орталық мемлекеттік органдар мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... бюджет комиссиясының
қарауына заттай нормаларды µзгерту немесе олардың күшін жою туралы
ұсыныстар енгізу ... ... ... республиканың немесе аймақтық орта
мерзімді әлеуметтік-экономикалық даму жоспары және үш ... ... орта ... ... ... ... бюджеттік
жоспарлау жµніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады.
Тауарлардың құны ... ... ... ... ... кезде ғана, сондай-ақ тек Қазақстан ... ... ... кµзделген жағдайлар жол беріледі.[11]
3.2. Республикалық қаржы бақылау комитетінің қызметінің құқықтық
негіздері
Қаржы бақылау комитеті ... және ... ... ... ... ... Қаржы
министрлігі құзыретінің шегінде жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
Республикалық бюджеттің атқарылуын ішкі ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыру;
Республикалық және жергілікті ... ... ... және ... ... атқарылуын сыртқы бақылаудың
әдіснамасын және әдістемесін әзірлеу.
Қойылған міндеттерге сәйкес Комитет мынадай функцияларды жүзеге
асырады:
Республикалық ... ... ... ... ... ... ішкі бақылау қызметтерінің іс-әрекетін
үйлестіреді;
Орталық мемлекеттік органдар жүзеге ... ... ... ... ... ... ... атқарылуын бақылау жµніндегі есеп
комитетіне және ... ... ... ... тиісті кесімдерін, сондай-ақ хабарлық үшін ... ... ... жоспарларын жібереді.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес республикалық және
жергілікті бюджеттер қаражаттарының мақсатсыз әрі ... ... тыю және ... ... шаралар қолданады;
Обьектілер лауазымды адамдарының республикалық және жергілікті
бюджеттердің қаражаттарын пайдаланудағы іс-әрекеттерінде қылмыстар
белгілерін ... ... ... материалдық, Қазақстан
Республикасының заңнамасы бұзылуының µзге де фактілерін құқық
қорғау органдарына береді;
Республикалық және ... ... ... ... ... біліктілігін кµтеруді және қайта даярлануын
ұйымдастырады.
Қазақстан Республикасының заңнамасымен µзіне ... µзге ... ... ... іске асыру және µз функцияларын жүзеге асыру
мақсатында Комитет ... ... ... ... ... асырады;
• республикалық және жергілікті бюджеттердің есебінен ұсталатын
мемлекеттік мекемелердің Қазақстан ... ... ... ... ... ... түсімдер: шаруашылық серіктестіктеріндегі
мемлекеттік үлестерге табыс, республикалықмемлекеттік кәсіпорындар
таза тыбысының ... ... ... ... ... дивидендтер, мемлекеттік мекемелерге
бекітілген мүліктерді ... ... ... ... ... ... ... ету бµлігінде мемлекеттік органдардың
қызметі.
Комитеттің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша сатып алу-сату
республикалық мемлекеттік мүлікті жалдау, ... ... ... ... Мемлекеттік мүлік және
жекешелендіру комитетінің ... ... ... ... ... ... шарттары бойынша міндеттемелердің орындалуы.
Республикалық бюджеттен берілген бюджет ... ... ... сондай-ақ мемлекет кепілдік берген қарыздардың
мақсатты пайдаланылуы.
Республикалық бюджет, оның ішінде мемлекет тапсырыс бойынша
республикалық бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілігі.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуы ... ... ... ... талаптарының бұзылу
себептеріне баға беру.
Бекітілген республикалық бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... және орындылығына баға
беру.
• µздері белгілеген ... ... ... ... ... ... ... бақылау жүргізуге
байланысты мәселелер бойынша қажетті құжаттар, анықтамалар, ауызша
және жазбаша түсіндірмелер ... және ... ... ... ... ішкі бақылау қызметтерінен жоспарлар,
есептер және µзге де қажетті ақпарат алу;
... және ... ... атқарылуында анықталған
бұзушылықтар фактілері бойынша бақылау обьектілерінің лауазымды
адамдарын ... ... және ... бюджеттердің атқарылуына бақылау
жүргізуге мемлекеттік ... ... ... тарту;
• заңмен қорғалатын коммерциялық және µзге де ... ... ... ... ... республикалық және жергілікті
бюджеттердің атқарылу мәселелеріне жататын құжаттамамен кедергісіз
танысу;
... ... ... және ... жүргізу әдістемесін
жетілдіру мәселелері бойынша іс-шаралар әзірлеу;
• акционерлік қоғамдар акцияларының ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік сыртқы
немесе ішкі бақылау ... ... ... тексеру комиссияларының құрамына кіргізуді ұсыну. Шетел
мемелекеттерінің мемлекеттік аудит пен бақылау органдарымен ... ... ... қолдау, Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес олармен ... ... мен ... жасасу және Қазақстан Республикасының
заңнамасында ... ... осы ... ... ... ... ... бойынша бақылау жүргізу актілерін
және ұйымдарын лауазымды ... ... үшін ... бұзушылықтар мен кемшіліктерді жою жазбаша нұсқамен
жіберу; бақылау жүргізу ... ... ... ... немесе тізілімін акт бойынша бақылау
обьектілеріне қалдыра отырып, құқық қорғау ... ... ... ... ... құжаттардың тұпнұсқасын қоса
тіркеу; республикалық ... ... ... ... негізде және Республикалық бюджеттің ... ... есеп ... ... ... ... жеке аудиторлық
ұйымдарды олардың кµрсеткен қызметіне республикалық ... ... ... қаражат шегінде ақы тµлей отырып, тарту; құқық
қорғау, салық және µзге де ... ... ... ... оның аумақтық бµлімшелері берген бақылау жүргізу материалдары
бойынша ... ... ... ... ... алу; ... ... бұзушылық фактілері бойынша тексеру жүргізу
туралы қылмыстық ... ... ... ... тыс ... ... ... құқық бұзушылықтар туралы
хаттамалар жасау, әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы ... ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы
кодексінде белгіленген жағдайларда және тәртіппен әкімшілік ... үшін ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік
органдардың ішкі бақылау қызметтеріне ... ... ... қолдану практикасына италдауға және қорытуға
қатысу, оны жетілдіру жµнінде ұсыныстар дайындау және µз құзыреті
шегінде ... ... ... ... жобаларын әзірлеу;
және тағы басқа қаржылық қызметтерді іс жүзіне асырады.
3.3. Қаржы рыногы мен ... ... ... және қадағалау
жµніндегі Қазақстан Республикасының Агенттігінің құзыреті
²àçiðãi ¼òïåëi êåçå”äå ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû” ýêîíîìèêàñûíà,
ñîíû” iøiíäå áàíêòiê ºûçìåòòåðãå ìåìëåêåòòiê ûºïàë åòó ìåõàíèçìiíi”
òåîðèÿëûº æ¸íå ... ... ... ê¾í ... ... Áàíê æ¾éåñiíi” áàðëûº ... ... ... ... ... ... ... îñû
æ¾éåíi” æ¸íå åë ýêîíîìèêàñûíû” äàìóûíà ¼çiíäiê ¾ëåñií ºîñàòûíû
ì¸ëiì.
Íàðûº ... ... ... ... ... ... ... ôóíêöèÿñû áîëûï òàáûëàäû. Îñûíäàé
ìåìëåêåòòiê ... ... ... ì¸í-æàéûíà ¸äåòòå
áàíêòåðäi” ºûçìåòií ... ... ... ... ìåí
æà¹äàéëàðäû áåëãiëåó æ¸íå ºàìòàìàñûç åòó àðºûëû îëàðäû” ... ... àäàë ... ... ... ... ... ñîíäàé-ຠ¼òïåëi êåçå” òàëàïòàðû ìåí
¼çãåðiñòåðiíå îðàé áàíêòiê îðòàäà”û æ¾ðiï-ò½ðó ºà¹èäàëàðûí ò¾çåòiï
îòûðó æàòàäû.[12]
Äåìåê, ... ... ... æ¾éåñiíi” º½ðàìäàñ
á¼ëiãi áîëûï òàáûëàòûí áàíê æ¾éåñi ²àçàºñòàííû” ýêîíîìèêàëûº äàìóû
¾ðäiñiíäå øåøóøi ð¼ë ... ... ... ... ºî¹àì ¼ìiðiíå æ¸íå çà”¹à ñàé ºàòà” ðåòòåó-ºàäà¹àëàó
æ¼íiíäåãi ìåìëåêåò ì¾ääåëiãií òóûíäàòàäû.
Ìûñàëû, õàëûºàðàëûº ... ... ... ñîíû”
iøiíäå Åóðîïàëûº Îäàºòû” áàíêòiê æ¾éåñiíäåãi ìåìëåêòåòòiê áàñºàðó:
1. Åøáið áàíê ìåêåìåñi ðåòòåó ìåí ... òûñ ... ... ... ìåí ðåòòåó áàíêòåðäi” ºûçìåòiíå ñàé áîëó¹à òèiñ ... ... ... ... àñûðûëàäû.
Áàíêòiê ºûçìåò àÿñûíäà æà”àøà ñèïàòòà æ¾çåãå àñûðûëûï ... ... ... ìåí ... ¸äåòòå àºøà-êðåäèò,
¸ëåóìåòòiê-ýêîíîìèêàëûº æ¸íå ... ... ... ... Áàíê ... ... ... àÿñû ðåòiíäå ê¼ðiíiñ òàáàäû.
²àçàºñòàííû” ê¼ðíåêòi ¹àëûìû-àêàäåìèê Ì.Áàéìàõàíîâ ìåìëåêåòòi”
½¹ûìû ìåí ôóíêöèÿëàðûí ñèïàòòàó áàðûñûíäà: ... ... ... ... æ¸íå ... åòóäi ïàéäàëàíóû îíû”
ìiíäåòòi áåëãiñi áîëûï òàáûëàäû" äåãåí ò¾éiíäi ïiêiðií ... ... ... ºûçìåòòåðäi ½éûìäàñòûðó-ðåòòåó áàñòàóû
ìåìëåêåòòiê ðåòòåóäi” æåòåêøi ñóáüåêòiñi ìåìëåêåòòi” òèiñòi
ñàÿñàòûí ºî¹àì ... ... iñêå ... ... ... ... á½ë ... àéòûëìûø ìåìëåêåòòiê ðåòòåóìåí ºàòàð
ìåìëåêåòòiê áàñºàðóäû” ï¸ðìåíäi ôóíêöèÿëàðûíû” áiðåãåéi ... äà ... ... ... æàí-æàºòû æ¾çåãå
àñûðûëàòûíûí áiëóiìiç ºàæåò. Ìûñàëû, ìåìëåêåòòiê ... ... ... ... ... ... áà¹ûòû áåëãiëåíiï,
¾éëåñòiðiëåäi; îëàðäû” çà”äû ì¾ääåëåði ìåí º½ºûºòàðûí æàí-æàºòû ºîð¹àó
ºîë¹à àëûíàäû; ... ... ... ... ... ... áàíêòiê øàðòòàðäû æàñàó, òiðêåó æ¸íå
ëèöåíçèÿëàó ò¸ðòiái áåëãiëåéäi.
Ðåñåé ¹àëûìû À.Ïðîçîðîâ ... áàíê ... ... ... ... ... ¼ç ê¼çºàðàñûí áûëàéøà ò½æûðûìäà¹àí:
"Áàíê æ¾éåñi ... ... ... ... ... ´éòêåíi îë
ìåìëåêåòêå ò¸í ìiíäåòòåð ìåí ôóíêöèÿëàðäû ¾çáåé æ¾çåãå àñûðóäû æ¸íå
ìåìëåêåòòiê áèëiê ì¾ääåëåðiíå ... ... ... åòó ... àñûðûëàòûí ìåìëåêåòòi” ºàðæûëûº ºûçìåòiíi” ïðîöåñiíäå òóûíäàéòûí
ºî¹àìäûº ºàòûíàñòàðûìåí òû¹ûç áàéëàíûñºàí".
Áàíêòiê ºûçìåòòi ... ... ... ... çà” ... ... ê¼áiíåñå òèiñòi àòºàðóøû
áèëiê îðãàííû” º½çûðåòiíå æàòàäû.
Òiêåëåé ¸êiìøiëiê íåìåñå æàíàìà ... ... ... ... ... ... ... ¸äiñòåði
áîëûï òàáûëàäû.
²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû” áàíê æ¾éåñi ìåí áàíêòiê ºûçìåòòåðãå
áàéëàíûñòû æ¾ðãiçiëåòií ... ... ... ... ... åðåêøåëiíåäi.
²àçàºñòàíäûº ¹àëûì Ë.Æèëåíêîâàíû” ïàéûìäàóûíøà: "Åë
ýêîíîìèêàñûíû” äå”ãåéiíå àñà ... ... ... ... ... ... àéòàðëûºòàé ¸ñåð åòåäi. Ìåìëåêåòòiê áàñºàðó îñûíäàé
êàïèòàëäû” ... ... áàíê ... ìåí ... äà ... ... ... îðàñàí çîð ûºïàëûí òèãiçåäi".
Äåìåê, áàíêòiê îïåðàöèÿëàðäû òèiñòi áà¹ûòòà æ¾ðãiçó áàðûñûíäà
ýêîíîìèêà ñåêòîðëàðû ... ... ... ... ìåí ... ... ... Áàíêi áàíêòåðäi”
ºàðæûëûº îðíûºòûëû¹ûí ºàìòàìàñûç åòó, ... ... ... ... ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû” àºøà-êðåäèò
æ¾éåñií ò½ðàºòûëàíäûðó ... ... ... ... ... äåãåí îéëàðûí áàÿíäà¹àí. Ñîíûìåí ºàòàð, îëàð áàíêòiê
ºûçìåòòi áàíêòiê (ÿ¹íè ... Áàíê ... ... ... ... åëãiëåó æ¸íå èíñïåêöèÿëàó æàòàäû äåï
ò¾ñiíäiðãåí.[13]
²àçàºñòàíäûº ýêîíîìèñò - ¹àëûì È.Èñàåâ áàíêòiê ... ... ... ... ¼ç ... ... æ¾éåñiíi” åë
ýêîíîìèêàñûíäà àòºàðàòûí ð¼ëi ìåí àëàòûí îðíû ¼òå çîð ... ... àÿ ... îðãàíäàð òàðàïûíàí 콺èÿò
æ¾ðãiçiëåòií ºàäà¹àëàó ìåí ðåòåóäi” ... ... ... ... ... æ¾ðãiçiëåòií áàºûëàó ... ... ... ... ... æ¸íå ¼çãå ... ñàòàóäû, ñîíäàé-ຠáàíêòåð ìåí îëàðäû” ... ... æ¸íå ... øàðóàøûëûº-ºàðæûëûº
ºûçìåòòåðiíå ìåðçiìäi (êåçå”äi) òåêñåðó ... ... ... ... ... ðåòiíäå ê¼ðiíiñ òàáàäû" äåï ò¾ñiíäiðå
îòûðûï ... ... æ¸íå ... ¹àëûìäàð ò½æûðûìäà¹àí ¹ûëûìè
ýêîíîìèñò ¹àëûìäàð ò½æûðûìäà¹àí ¹ûëûìè ê¼çºàðàñòàð ìåí ïiêiðëåðäi
ñàëûñòûðà îòûðûï ìûíàäàé ... ... ... áîëàäû: ²àçàºñòàí
Ðåñïóáëèêàñûíû” áàíê æ¾éåñi ìåí áàíêòiê ºûçìåò àÿñû ... ... áàð ... ... - ... ... ... áîëûï òàáûëàòûíäûºòàí ìåìëåêåòòiê ½éûìäàñòûðóøû-ðåòòåóøi
ºûçìåòòåð áàíêòiê ðåòòåó, ¸êiìøiëiê-º½ºûºòûº ðåòòåó, ... ... ... ò¾ðiíäå ê¼ðiíiñ òàáàäû.
Áiçäi” îéûìûçøà, ¼òïåëi êåçå”äåãi ºàçàºñòàí áàíêòåðiíi” ºûçìåòií
ìåìëåêåòòiê ðåòòåóäi” ºàçiðãi òåîðèÿëûº ¾ëãiñi ... ... ... æ¸íå ... ... ... ... ì¸í-æàé òóðàëû äèññåðòàöèÿëûº çåðòòåó áàðûñûíäà íàºòûëû ½ñûíûñòàð
æàñàó¹à áîëàäû.
´ç êåçåãiíäå ¸ëåóìåòòiê-ýêîíîìèêàëûº, çà”äûº-¸êiìøiëiê æ¸íå ñàÿñè
ðåòòåó ... ... ... ... ... äàìó ... íàºòû ìàºñàòòàðûíà áàéëàíûñòû áîëàòûíûí
åñêåðóiìiç ... ... ... çà”òàíóøû Þ.Êîçëîâ "Ìåìëåêåòòiê ðåòòåó òàð
ìà¹ûíàñûíäà – ìåìëåêåòòiê áàñºàðó ... ... îñû ... ... ¹àíà ... ... ... ¸ëåóìåòòiê – ì¸äåíè àÿíû
ðåòòåóäi äå ... ... ... ... ... ì¸íi ... ... ºà¹èäàëàðäû áåëãiëåó æîëûìåí íîðìàòèâòiê ðåòòåó,
áàñºàðó¹à áàéëàíûñòû øåøiëóãå òèiñ íàºòûëû ìiíäåòòåðãå (ì¸ñåëåëåðãå)
ñ¸éêåñ îíû æåäåë ò¾çåòó; áåëãiëi áið ºàòûíàñòàðäû ... ... ... ... ... ... ... ºî¹àìäûº ºàòûíàñòàðäû” ºàòûñóøûëàðûíû” º½ºûºòàðû ìåí
ì¾ääåëåðií ìåìëåêåòòiê ºîð¹àó; îëàðäû” ... ... ... æ¸íå ... ... ... ... àñûðûëóûíà æ¸ðäåìäåñó;
º½ðûëûìäûº ñàÿñàòòà¹û áàñûìäûëûºòàðäû àéºûíäàó; ìåìëåêåòòiê êåëiñiì-
øàðò æàñàó; òiðêåó; ëèöåíçèÿëàó æ¸íå ò.á. ... ... ... ... ºîðûòûíäûñûíà îðàé "áàíêòiê ºûçìåòòåð àÿñûí
ìåìëåêåòòiê ðåòòåó ìåìëåêåòòiê æ¸íå êîììåðöèÿëûº ... ¾øií ... ... º½ºûºòûº æ¸íå ýêîíîìèêàëûº æà¹äàéëà𠺽ðó¹à
áà¹ûòòàëàäû" äåãåí ïiêiðiìiçäi áiëäiðåìiç.
Áàíê æ¾éåñiíäåãi æ¸íå áàíêòåðäi” ... ... ... ñîíû” iøiíäå áàíêòiê ºàäà¹àëàó æ¼íiíäåãi Ðåñåé
çà”ãåð-¹àëûìû À.Áðàòêîíû” ê¼çºàðàñû ... ... ... îðûí ... ... ì¸í-æàéëàð¹à áàéëàíûñòû ¼çãåøå ê¼ðiíiñ
òàïºàí, À.Áðàòêî "Áàíêòiê àºäà¹àëàó Ðåñåé ... ... ... çà” àêòiëåðií, ¼çi áåëãiëåãåí íîðìàòèâòiê àêòiëåðäi, ñîíû”
iøiíäå ºàðæûëûº íîðìàòèâòåð ìåí ... åñåï ... ... ... æ¸íå îðûíäàóûí àðà ºàøûºòûºòû ñàºòàé
îòûðûï æ¸íå ê¼çáå ê¼ç áàºûëàóäû. ... ... ì¸íi ... ... ºûçìåòòi ðåòòåéòií çà”äàð ìåí Ðåñåé Áàíêiíi”
íîðìàòèâòiê àêòiëåðiíå êðåäèòòiê ½éûìäàðäû” ... ìåí ... ... ... ... ò½ðàäû.
²àçiðãi áàíêòiê ºàäà¹àëàó áàíê æ¾éåñií òîëû¹ûìåí ... ... ... òåê áàíê æ¾éåñiíi” åêiíøi äå”ãåé ... Àë áàíê ... ... ... ... Áàíêi ºàíäàé
áîëìûñûí ìåìëåêåòòiê îðãàííû” ºàäà¹àëàóû ìåí òåêñåðóiíåí òûñ
ºàë¹àí" äåé ... øåò ... ... ... ìåìëåêåò
òàðàïûíàí ìiíäåòòi ò¾ðäå òåêñåðiëåòiíií øåãåëåï ê¼ðñåòêåí.
Á½ë æåðäå åñêåðåòií áið ìà”ûçäû æàéò, ... ... ... ... ... iñêå ... ... ò½ðàºòûëû¹ûí ºàìòàìàñûç åòåòií ìåìëåêåòòi” ºàðæûëûº
àãåíòi ðåòiíäå ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû” ... æ¸íå ... ... ... áàéëàíûñòû áîëàòûí íàðûºòûº-ìåìëåêåòòiê
àéðûºøà ì¸ðòåáåëi èíñòèòóò ñèïàòûíäà¹û iñ-ºèìûëàäðû ìåí ½éûìäàñòûðó-
ðåòòåó ºûçìåòòåðiíi” ... çà” ... ... ... ìåìëåêåòòiê áàºûëàó-ºàäà¹àëàó íàçàðûíà òûñ ºàëìàéòûí áiëó
ºàæåò.
Ñîíûìåí, ... ... ... ... ... ... ºûçìåòòåði ê¼áiíåñå êîììåðöèÿëûº áàíêòåðäi”
îïåðàöèÿëàðûí ðåãëàìåíòòåóãå áà¹ûòòàë¹àíûí áàéºàéìûç.
Ðåñåé ¹àëûìû Þ.Êðîõèíà Ðåñåé Áàíêi ... ... ... æ¸íå ò.á. ... øàðàëàðûí ñèïàòòàé êåëiï, îíû” iøiíäå
âàëþòàëûº ðåòòåóãå åðåêøå òîºòàëûï ¼òêåí. "ÐÔ Îðàòëûº ... ... ... ... ... âàëþòàëûº ðåòòåóäi
òàëàïòàð¹à ñàé æ¾çåãå àñûðó ì¾ìêiíäiãiíå ºîë ... ... ... ... ... áið á¼ëiãií ìiíäåòòi ò¾ðäå ñàòó
òóðàëû øåøiì ºàáûëäàó;
- âàëþòàëûº ðûíîêòà ... ... ... àëó – ñàòó ... áàíêòåðäi” îïåðàöèÿëàðûí ëèìèòòåó;
- "âàëþòàëûº êîðèäîðäû" áåëãiëåó";
- îòàíäûº áàíêòåðãå âàëþòàëàðäû” ºàéòàðûëóûí òåæåï ... ... æ¸íå ... ... åòó ... ... æàòàäû.[16]
²îðûòûíäû
Бітіру жұмысымды қорыта келгенде қаржылық қатынастардың
қазіргі таңда біздің мемлекетімізде алатын орны үлкен зор.
Қазақстан Республикасы µз ... ... бері ... ... ... ... Ол ... жолға тұрып,
халықаралық аренада µзінің заңды орынын ... ... ... ... ... бастап, кµптеген мемлекеттер Қазақстанды µзінің
тең құқылы серігі ретінде ... ... ...... сауданың дамуы уақыт µте
келе ... ... ... ... ... ... да әр түрлі мемлекеттермен халықаралық қарым-
қатынастарға түсуі, оның халықаралық құқық нормаларына сай ... ... ... ... шарттардың мүшесі
болуын талап етеді.
Сол сияқты ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы территориясында шетел
фирмаларының қызмет істеуі, шетел азаматтарының біздің еліміздегі
жұмысы, сонымен қатар біздің заңды және жеке тұлғаларымыздың да ... ... бәрі ... жаңа ... ... ... ... және де ұлттық қаржы заңдарымыздың осы ... екі ... ... ... кез – келген
жағдайда шеше алмайды. Осы ретте, яғни екі ... ішкі ... ... ... ... халықаралық салық салудың
басты мәселесі-халықаралық қосарланған салық салу мәселесі туады.
Республикамыздағы ... ... ... ... ... сәйкес дамып отыр. Сонымен қатар, салықтық
қызметтің іс ... ... ... тек қана ... ... ғана ... ... халықаралық
шарттарды басшылыққа алуымыз қажет.
Мемлекет қаржыларды, экономиканы дамыту, ... ... ... ... ретінде пайдаланады.
Қаржылардың ... ... үшін ... ... ... түсіну
қажет. Ал, қаржылардың экономикалық маңызы олардың атқаратын
қызметіне тікелей қатысты. Қандай да ... ... ... ... ... қаржыларды қалыптастыратын қайнар
кµзіне салықтар мен басқа да міндетті тµлемдердің жататыны анық.
Қандай да ... ... ... ... ең ... түрі ... ... қалыптастыру екені бізге белгілі.
Мемлекетіміздің қаржылар саласының тұрақты дамуы осы ... ... ... ... ... ең ... нәрсе Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығындағы егеменді республикалардың ... жаңа ... ... Ол ... ... бұрынғы экономикалық кеңістікті сақтап, нарық әлемінде
әрбір мемлекеттің мүддесін кµздей отырып, сауда-саттықты күшейту.
Қазақстан Республикасындағы қаржылық қызметті ... ... ... несиелік-қаржылық мекемелер жүзеге
асыратынкүрделі операциялар мен ... ... ... ... ... ... және ... мән-
жайды мемлекеттік ұйымдастыру, реттеу, қадағалау аудиттердің заң
шеңберінде жүргізілуіне баса ... ... және т.б ... уәкілетті мемлекеттік органдарының) ұйымдастырушы – басқарушы
қызметтерінің жиынтық кµрінісі болып табылады.
Демек, бұл ... ... ... қаржы жүйесіне тікелей
қатысты мемлекеттік (кµбінесе экономикалық) ... ... мен ... ... ... айқындап, түсіну,
обьективті экономикалық қаржылардың жай-күйлердің белгілі бір
байланыс механизмдерін ... ... ... ... ... іске асыру, субьективті факторды қоғамдық ... ... ... ... ... ... µзін айтарлықтай жетілдіру жатады.
Осындай ой пікірлерімізге орай банктік ... ... ... мәні бар ... ... ... уәкілетті мемлекеттік органдар мен қаржы жүйесінің арасындағы
басқарушы- реттеуші мемлекеттік ықпалдардың ... ... ... және ... ... мен ... сәйкес болуын қамтамасыз етуге бағытталады деп санаймыз.
Сондықтан, мемлекеттік қаржылық басқару реттеуді жүзеге ... ... мен ... ұйымдар арасындағы µзара қарым ... ... ... басқарушы-реттеуші қызметтің
ұйымдастырылу құрылымының қоғамдық және экономикалық тұрғыдан тиімді
болуын бір сәт ... тыс ... ... қаржылық қызметті
мемлекеттік басқару нысандарының, әдістерінің және µзге де ... ... ... ... ... және ... іс-
әрекеттер ұдайы жүргізілуге тиіс.
Бұл жерде ескеретін маңызды мән - жай, µтпелі кезең ... ... ... ... мен практикалық
түрлендірілуі ... ... ... басқарушы-реттеуші
мемлекеттік ықпалдың тиісінше жетілдірілуіне µте зор үлес қосады.
²îëäàíûë¹àí ¸äåáèåòòåð.
1. ... ... ... ... Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауы. Алматы 2005 жыл.
2. Назарбаев Н.А. ... ... 1997ж. 72-73 ... ... А.И. Финансовое право РК (общая часть). Алматы: ТОО “Баспа” ... ... ... Н.Б., ... С.М., ... У.С, Қаржылар саласындағы
басқарудың құқықтық негіздері. – Алматы, 1999.
5. Найманбаев С.М. ... ... ... ... (оқулық) –
Алматы, 1994.9-24 б.б.
6. Финансы. Денежное обращение. Кредит: учебник для вузов.
под ред. проф. Л. А. Дробозиной - М, ... ... 2000- ... ... ... пособие. Под ред. А.М.Ковалевой - М ., ... и ... .- ... ... В., ... Ю. ... ... проблемы и
перспективы // Экономист, №11, 1996-96с.
9. Павлова Л. ... ... и ... государственного
долга // Экономист, № 4, 1996 ... ... И. ... ... ... ... № 7, 1996 - 96с.
11. Основы теории финансового права. Худяков А.И.- А., 1995 -288 ... ... В.Д., ... К.К. ... Учебник. – Алматы:, 2001 –
512 с.
13. Теория государственного управления. Курс ... – М.: ...... А.Желудков., Новикова. Финансовое право. Москва., Приор 1999г.
15. С.Ә.Досқалиев. ... ... ... ... Козлов., Попов Л.Л. Административное право. Москва 1999г.
17. Сейткасимов Г.С. ... ... ... ... С.М. Салықтық құқық. Алматы 1996ж., 20 с.
19. Жданов А.А. ... ... РК. ... 1995г. ... ... ... ... тізімі:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995ж 30 тамыз, (1998 ж. ... ... мен ... ... ... Бюджет Кодексі. Алматы, Юрист, 2004. –128 б.
3. Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... туралы” Заңы. (µзгетулер мен толықтырулар №
577-ІІ 20.12.04ж)
4. Қазақстан Республикасының 2001 ... ... ... және ... ... да міндетті тµлемдер туралы Кодексі” Алматы, Юрист, 2004,
228 б.
5. Қазақстан Респубилкасы ... ... ... ... ... ... Комитеті туралы Ереже 19.06.02.қаулысымен
бекітілген
6. Қазақстан Республикасының ‡кіметінің ҚР Қаржы министрлігінің қаржылық
бақылау ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ‡кіметінің ҚР экономика және ... ... ... ... ... №1116 ... ... Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің Салық комитеті туралы
Ереже. 29.10.04.ж. №1127 ‡кіметтің ... ... ... рыногы және қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу мен ... 2003 ... 4 ... ... ... ... ... Республикасының Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау жµніндегі агенттігі туралы Ереже. // ... ... ... ... ... ... және банк қызметі туралы
1995ж. 31 тамыздағы /2444 Заңы (2004ж. 13 ... ... // ... ЮрИнфо 1996-2004.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Т.РЫСҚ¦ЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
“САЛЫҚ ЖӘНЕ САЛЫҚ САЛУ” КАФЕДРАСЫ
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж ¦ М Ы ... ... ... ... ... ... ... және
түрлері.
Студент:
Ануаров Сейтшілік Ануарұлы
Мамандығы: Қаржы және қаржылық құқық
Курсы: 4
Ғылыми жетекші:
Тұрлығазиев Қ.С.
Рецензент:
Жұмыс мемлекеттік аттестациялық ... ... ... ... ... кафедра шешімі бойынша ... ... ... ... Л М А Т Ы – 2 0 0 5 ... А.И.Худяков. Основы теории финансового права Алматы, Жеті жарѓы 1995г.
[2] О.Н. Горбунова. ... ... ... ... ... ... саласындаѓы басќарудыњ ќ±ќыќтыќ негіздері. Ìóõèòäèíîâ Í.Á.,
Íàéìàíáàåâ Ñ.Ì. У.С.Серимов, Алматы 1999ж.
[4] Ќазаќстан ... ... ... ... ... ... Новикова. Финансовое право. Москва 1999г.
[6] Ќаржылар саласындаѓы мемлекеттік басќару. Мухитдинов Н.Б., Найманбаев
С.М. Алматы 1998ж.
[7] Мельников В.Д., ... К.К, ... ... ... 2001, - 322 ... А.И. ... ... право РК, ТОО Баспа Алматы 2001ж.,
Е.В.Платонова., НовыковА. Финансовое право. Москва 2000г.
[9] Мельников В.Д., Ильясов К.К, Финансы: Учебник. Алматы. 2001, - 322 ... ... ... ... ... Алматы 2004. -75 бет
[11] Подпорина И. Современные проблемы бюджетного регулирования
//Экономист, № 7, 1996 ... ... ... халыќаралыќ экономикалыќ ќатынастары.
[13] Жданов А.А. Финансовое право РК. Москва 1995г.
7. [14] Финансы. Денежное обращение. Кредит: учебник для ... ред. ... Л. А. ... - М, ... ЮНИТИ, 2000г.
[15] КозловЮ.М., Попов Л.Л. Административное право. Москва 1999г.
[16]Теория ... ... Курс ... – М.: ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрылымы және түрлері жайлы69 бет
Мемлекет туралы35 бет
Мемлекеттік билік түсінігі, құрылымы, түрлері, белгілері29 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
1924-1925 жж. ұлттық-мемлекеттік межелеу. Қазақстанның тұңғыш шекарасының белгіленуі18 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Авторлық меншік және оның құқықтық белгілері67 бет
Адам денесінің морфологиялық белгілері. Пропорциясы, дене бітімі, келбеті3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь