Қазақстан Республикасындағы төлем операцияларының маңызы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТӨЛЕМ ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ МАҢЫЗЫ.

1.1. Төлем жүйесі түсінігі, маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2. Төлем жүйесіндегі Ұлттық Банктің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

1.3. Төлем жүйесінде қолданылатын құралдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

II. БАНКАРАЛЫҚ АҚША АУДАРУ ЖҮЙЕСІ.

2.1. Банкаралық ақша аудару жүйесіне қатысушылар қызметі ... ... ... . 29

2.2. Есеп айрысу тәсілдері және тәуекелділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36

2.3. Бөлшек төлем жүйесінің қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40

III. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫҢ ТӨЛЕМ ЖҮЙЕСІНДЕГІ МӘНІ.

3.1 Бағалы қағаздар бойыша есеп айырысу жүйелері ... ... ... ... ... ... ... 45

3.2. Қазақстандағы Банкаралық «Kazcard»
карточка жүйесінің қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 51

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 55

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 58

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Төлем жүйесі елдің қаржы жүйесінің негізгі компоненті болып табылады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы өтпелі кезең басталған сәттен бері төлем жүйесінің дамуына баса назар аударуда.
Төлем жүйесін жетілдіру жөніндегі іс-шаралар нәтижесінде қазіргі уақытта Қазақстанда екі негізгі төлем жүйесі жұмыс істейді. Банкаралық ақша аудару жүйесі (БААЖ) және Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ).
БААЖ - нақты уақыт режимінде жалпы есеп айрысу жүйесі (бұдан әрі – RTGS) Қазақстанның Ұлттық Банкінде БААЖ пайдаланушыларының шоттарында ақша аударымдарын жүзеге асырады. БААЖ арқылы ірі және жоғары артықшылықты төлемдер жүзеге асырылады. Жүйе операциялық күн ішінде үлттық валютада (теңгеде) пайдаланушыларға түпкіліктілікті қамтамасыз етеді.
БТЖ - ұсақ төлемдерге арналған клиринг жүйесі. Бұл - төлемдер жеке өнделетін, таза негіздегі есеп айырысудың көп жақты жүйесі, бұл ретте таза позициялар да есептеледі. Операциялық күннің соңында кіріс және шығыс төлемдерді ескере отырып, әрбір пайдаланушының таза позицияларын есептеу жүзеге асырылады, одан кейін есептеу қорытындылары бойынша ААБЖ-не ақша аударымдары жүзеге асырылады.
Ұлттық Банк (ҚҰБ) 1994 жылы төлем жүйесі реформасын жүргізуді бастады. Оның негізгі мақсаты банктер мен оның клиенттерінің арасында төлемдер жүргізуді тездету болып табылды.
1995 жылы ҚҰБ-нің құрамында Қазақстанда бірінші клиринг палатасы (Алматы клиринг палатасы) құрылды, ол жан-жақты клиринг әдісі бойынша жұмыс істеді. Сондай-ақ жергілікті клиринг палаталары жергілікті клирингті жүзеге асырды. Осы сатыға дейін барлық төлем тапсырмалары қағаз негізінде болған еді.
1. Нормативті заң актілері:
1. “Қазақстан Республикасының банктер және банк қызметі тұралы” ҚР-сы Президенті Заң күші бар Жарлығы, 1995ж. 31 тамыздағы № 2444
3. “ҚР-дағы банктер және банктік қызмет тұралы” ҚР-ның заңы. 30.03.1995.
4. Закон РК от 31 августа 2000 г. "О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан".
5. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу Закона, от 30 марта 1995 г." О Национальном Банке Республики Казахстан".
6. Письмо Национального Банка Республики Казахстан от 16 апреля 1998 года N 12713/401

2. Арнайы әдеби оқулықтар мен мерзімдік басылымдар:
1. Балабанов «Банки и банковское дело» Спб 2001 г.
2. Баян Көшенова., Ақша несие, банктер, валюта қатынастары. Оқу құралы, - Алматы: “Экономика”, - 2000 ж.
3. Донцов С. Банки Казахстана, 2004г. №12; “Банковская система Казахстана – крупнейший институтциональный инвестор национального фондового рынка” /
4. Жуков Е. Ф. Банки и банковские операции. – СПб.: Питер, 2001. – 234с. 5. Жакыпова Ф.П. Развитие депозитного рынка в РК: Основные тенденции и перспективы //Вестник КазГУ.2000.№2.-с.148.
6. Ильясов А.А. Вестник КазНУ, экономическая серия, 2004г №4 “Проблемы стабильности банковской системы РК” /
7. Кил А.Б. Банки Казахстана, 2004г. №1; ““О некоторых аспектах развития филиальных сетей коммерческих банков” /
8. Казимагомедов А.А. Услуги коммерческих банков населению: Уч. Пособие. - СПб.: Изд-во СПбУЭФ, 1999. -75с.
9. Казимагомедов А.А. Банковское обслуживание: зарубежный опыт. - М.: Финансы и статистика, 1999. –321с.
10. Құлпыбаев Т.М., Илясова А.Р. «Қаржы» 2005ж.
11. Лим А. Депозит –капитал, приносящий доход. // Финансы Казахстана. 2005.-№11-12.-с.69-70.
12. Мырзабеков Ш. “Қазақстанның банк жүйесі ТМД көлемінде бірінші орында: “ Центркредит” банкінің директорымен сұхбат / Дала мен қала. 2004. -1 қазан (№39). -13б.
13. Мақыш С.Б. “Коммерциялық банктің делдалдық операциялары: факторинг және форфейтинг” / ҚазЭУ хабаршысы. 2003. - №2 -70-75 б.
14. Мақыш «Банк ісі» Алматы 2003ж.
15. Мақыш «Коммерциялық банктер операциялары» Алматы 2003 ж.
16. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан -2030. Қазақстан халқына жолдауы.
17. Н.Ә. Назарбаев. “Бәсеке қабілетті Қазақстан”, “Бәсеке қабілетті экономика” және “Бәсеке қабілетті халық ”деген Қазақстан халқына Жолдауы ./ Егемен Қазақстан, 19 наурыз, 2004ж.
18. Н.Ә. Назарбаев. “Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында”, “Бәсеке қабілетті экономика” Қазақстан халқына Жолдауы./ Егемен Қазақстан, 18 ақпан, 2005ж.
19. Назарова К.А. «Банктегі бухгалтерлік есеп» 2005ж.
20. Полфреман Д., Форд Ф. Основы банковского дела. М.: Инфра-М, 2004.-636с.
21. Панова Г.С. Банковское обслуживание частных лиц. - М.: АО ДИС, 1999 - 352с.
22. Сейткасымов «Ақша, несие, банктер» Алматы 2001 ж.
23. Банки и банковские операции: Уч-к для ВУЗов / Под ред. Жукова Е.Ф. - М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 2000. - 471с.
24. Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. - М.: Финансы и статистика, 2003. –562с.
25. Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 2005
26. Банковское дело / Под ред. Сейткасимова Г.С. - Алматы: Каржы-каражат, 1998. - 576с.
27. АҚ «Қазақстандық жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру туралы» шешім 2005 ж.
28. Банковская система в РК. Алматы <> 2006 г.
29. «Социально –экономические процесы в современном Казахстане» Материалы межвузовской студенческой конференции КазНАУ. 2005г.
30. Социально-экономическое развитие РК. Январь-февраль 2006 г., Алматы 2007г
31. www.kkb.kz
32. www.bta.kz
33. www.halykbank.kz
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
.........................................................................
................................... 3
I. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТӨЛЕМ ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ МАҢЫЗЫ.
1. Төлем жүйесі түсінігі, маңызы
............................................................ 5
2. Төлем жүйесіндегі Ұлттық ... ... ... ... ... ... құралдар
........................................ 24
II. БАНКАРАЛЫҚ АҚША АУДАРУ ЖҮЙЕСІ.
1. Банкаралық ақша аудару жүйесіне қатысушылар қызметі .............
29
2. Есеп айрысу тәсілдері және тәуекелділік
.......................................... 36
3. Бөлшек ... ... ... ... ... ҚАҒАЗДАРДЫҢ ТӨЛЕМ ЖҮЙЕСІНДЕГІ МӘНІ.
1. Бағалы қағаздар бойыша есеп айырысу жүйелері
........................... 45
2. Қазақстандағы Банкаралық «Kazcard»
карточка жүйесінің ... ... ... ... тізімі
................................................................. 58
Қосымша
.........................................................................
.............................. 60
Кіріспе
Төлем жүйесі елдің қаржы жүйесінің негізгі компоненті ... ... ... ... ... өтпелі кезең басталған сәттен бері
төлем жүйесінің дамуына баса назар аударуда.
Төлем жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... екі ... төлем жүйесі жұмыс істейді. Банкаралық ақша
аудару жүйесі (БААЖ) және Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ).
БААЖ - ... ... ... жалпы есеп айрысу жүйесі (бұдан әрі –
RTGS) Қазақстанның Ұлттық Банкінде БААЖ пайдаланушыларының шоттарында ақша
аударымдарын ... ... БААЖ ... ірі және жоғары артықшылықты
төлемдер жүзеге асырылады. Жүйе операциялық күн ... ... ... пайдаланушыларға түпкіліктілікті қамтамасыз етеді.
БТЖ - ұсақ төлемдерге арналған клиринг жүйесі. Бұл - ... ... таза ... есеп айырысудың көп жақты жүйесі, бұл ретте ... да ... ... ... ... ... және ... ескере отырып, әрбір пайдаланушының таза позицияларын есептеу
жүзеге асырылады, одан кейін есептеу ... ... ... ақша
аударымдары жүзеге асырылады.
Ұлттық Банк (ҚҰБ) 1994 жылы төлем ... ... ... бастады.
Оның негізгі мақсаты банктер мен оның ... ... ... ... ... ... жылы ҚҰБ-нің құрамында Қазақстанда бірінші клиринг палатасы
(Алматы клиринг палатасы) құрылды, ол ... ... ... ... ... ... ... клиринг палаталары жергілікті клирингті жүзеге
асырды. Осы сатыға дейін барлық төлем тапсырмалары қағаз негізінде болған
еді.
1996 жылы ... ... ... ... ... төлемдер бойынша ақпарат алмасу үшін ... ... ... және ендірілді. Осы жылы Алматы клиринг палатасы ҚРҰБ-
нің Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы ... ... ... Ол БААЖ мен ТБЖ-нің операторы болып ... ... КБАО ... ... ... тапсырмаларын өңдейтін, жалпы
негізде есеп айырысуды жүзеге асыратын және RTGS сипаты бар ірі ... ... ... ... ... ... ... есеп
айырысу функциясын жедел жүзеге асыруға, төлем жүйесін және тұтастай
алғанда банк ... ... ... тиімділігін арттыруға мүмкіндік
берді. Соңғы жылдар ішінде Ұлттық Банк ТЖ жетілдіру ... ... ... 2000 ... соңында ҚБЕО ІТЖ Банкаралық ақша
аудару жүйесі (БААЖ) болып ... ... ... ... қолма-қол ақща мен төлем тапсырмалары
Қазақстандағы төлемнің кеңінен ... ... ... ... Чектер мен
тікелей дебеттеу сияқты дебеттік төлем құралдары кеңінен қолданылады.
Кредиттік және ... ... қоса ... ... ... ... ... даму үстінде.
Бағалы қағаздарды сатуға қатысты Қазақстан қор ... ... тыс ... мынадай қаржы құралдарымен жұмыс істейді: шетел
валюталары, мемлекеттік бағалы ... ... ... қағаздар,
мерзімді келісім-шарттар. Есеп айырысулар: бағалы қағаздар ... ... ... ... ЖАҚ арқылы «төлемге қатысты
жеткізілім» (бұдан әрі - DVP) принципі бойынша (Т+0 ... ... ... ... Т+3 ... шетел валютасынан теңгеге –
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі биржадағы корреспонденттік шоттар
арқылы, ... ...... ... банктерде
жүргізіледі. Бағалы қағаздармен операциялар ... ... есеп ... ... күнінде БААЖ арқылы жүзеге асырылады.
Бұл тақырыптың өзектілігі төлем жүйесі тұтастай алғанда ... ... ... ... ... ... құнын
төмендетеді, қаржы ресурстарын тиімді пайдалануды қамтамасыз етеді, қаржы
рыноктарының өтімділігін ... және ... ... ... ... ... жылдары экономикалық тиімділікке және төлем жүйесінің
қаржы тәуекелдерінің ... ... ... ... үлкен мән беріліп
отыр.
Орталық банктер төлем жүйесіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және
тиімділікті ... ... Олар ішкі ... ... ... негізгі
рөл атқарады және көп жағдайда ірі ... ... ... ... ... ... өз елдерінде төлем жэне есеп айырысу ... ... ... ... ... байланысты түрлі мэселелерде
қоғамдық мәліметтілікті жақсартуға едәуір әсер етіп ... ... ... ... үшін ... мен тұтынушылар
пайдаланатын ақша аударудың бөлшек жүйесі ғана емес, ... ... ... ақша және ... ... нығайтатын ақша аударудың
ірі халықаралық жүйесі де кіреді. Бағалы ... және ... ... бойынша есеп айырысу жүйесі де қаржы жүйесінің негізгі элементі
болып табылады.
I. Қазақстан Республикасындағы төлем операцияларының маңызы.
1.1. ... ... ... маңызы.
Төлем дегеніміз-есеп айрысу міндеттерін қолма-қол ақшаны ... есеп ... ... ... ьар ... ... беру ... қызмет.
Төлем құжаты дегеніміз-ақша төлемімен, ақша ... ... ... ... төлем жүйесі ҚР Ұлттық Банкі арқылы
басқарылып, төлем және ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк арқылы басталған төлем жүйесі ҚР ... ... ... деп ... ... ... есеп айрысу орталығы екі ірі
төлем жүйесіне бөлінеді:
1. ірі төлем жүйесі;
2. бөлшек төлем жүйесі.
Төлем жүйесінде жүргізілетін ... және ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі әр түрлі талаптарын
кедергісіз қамтамасыз ететін жүйе.
Төлем жүйесінде жүргізілетін төлемдік, айдарымдық өнеркәсіптер қолма-
қол және ақша ... ... ... ... ... арқылы жүргізілетін
төлемдік және аударымдық өнеркәсіптер ҚР стандарттық талаптарына сай
жүргізіледі.
Қазақстан ... ... ... ... жүйесінде
мынандай тәсілдер қолданылады:
1. Қолма-қол ақша табыстау
2. Төлем тапсырмаларын орындау.
3. Чектер ... ... ... пайдалану.
4. Банк
5. Инкасатор қызметтерін көрсету.
Қазақстан Республикасының заң актілерінде беогіленген өзге ... ... ... ... ... Қазақстан территориясындағы
төлем жүйесін жүргізіп басқарушы күнделікті төлем ... ... ... табылады. ҚР мемлекеттік жинақтаушы зейнеткерлік қоры ... ... ... ... аудандық бөлімдердің бөлімшелері. ҚР қаржы
министрлігі арқылы басқарылатын аймақтық, қазыналық басқарма. Бұл ... ... ... ... ... қаржылар арнайы орындаушылар
арқылы жүргізіліп, бақылау функциясы бағаланып отырады.
Қазақстан Республикасында қызмет атқаратын коммерциялық Банктер.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқаратын мемлекеттік орталықтар
Мемлекет кәсіпорындары болып саналатын мемлекеттік почта банктер.
Құнды қағаз депозиттер орралығы. Бұл орталық ... және ... ... ... бойынша жүргізілетін құнды қағаздар операциялар қызметі
тіркеледі.
Қағаздар қор биржасы биржалық сатылымдар бойынша ... ... есеп ... ... ... арқылы жүргізілетін міндетті төлемдер нақтылы жүйесіне сәйкес
аталады. Банк жүйесі төлем ауларымдарды қабылдау кезінде әрбір ... және ... ... ... ... Банк жүйесі
белгілейтін тарифтік құндастардың талаптарға сәйкес іске асырылады.
Сенімді төлем ... ... ... жүйесінің тұрақты істеуінің
мүмкіндіктерін анықтайды. Қазақстаннығ төлем ... ... ... ... ... ... бөлшек төлемдер жүйесі кіреді.
Банкаралық ақша арудару жүйесі Швейцария банкінің ірі ... ... ... Бұл ... ... ... ... айрысудың уақытылы және тоқтаусыз жүргізілуін қамтамасыз етеді. Сол
сияқты екінші деңгейдегі ... ... ... қызметінің жекелеген
түрлерін көрсететін барлық қаржы ұйымның ... ... ... ... төлем жүйесінің халықаралық қаржы ұйымдардың төлем
жүйесіне қойылатын ... ... ... ... ... сай ... Банкаралық ақша аудару жүйесінің пайдалануы:
1. Екінші деңгейлі коммерциялық банктер;
2. Ұлттық Банк;
3. ... ... ... ... және онвң ... ... қор ... Почта банктер;
6. Бағалы қағаздардың депозиттік орталығы;
7. Мемлекеттік зейнетақы төлеу орталығы және онығ ... ... ... ... аралық ақша аудару жүйесі Қазақстан территориясындағы әр елдің
нақтылық уақыт ... және ... есеп ... ... ... ақша
аударатын қызметін жүзеге асыратын жоғары төлемдерді жүргізу ... ... есеп ... жүйесі әр түрлі тақырып негізінде жеке өңделіп
төлем құжаты бойынша ... ... Ақша ... ... ... ... шоттарда бар қаражат шегінде жүзеге асырылады. Бөлшек
төлем жүйесі клирингтік палаталардың жүргізетін қызметтік талаптарға сәйсек
негізделген. ... ... ... ... ақша ... ала резервтеу
талабы бойынша орындалады ... ... есеп ... ... ... ақша ... ... пайда болған таза дебеттік сальдо
мөлшерінде ... ... ... есеп ... ... ... ... банк төлемдерді және аөша аударымдардың жүзеге асырған ... ... ... ... ... бойы қабылдауға мүмкіндік береді.
Тәуілігіне бір рет төлем ... ... ... банк ... ... ... есепке алу жүргізеді. Әр бір банк талаптары мен міндеттері
сомаларын арасында алынған айырма есептеу үшін ... есеп ... ... ... есеп ... ... ... негізделген ірі сомадағы төлем
өтеді. Ал бөлшек төлем жүйесінің белгілі немесе ... ... ... ... ... ... жүргізілетін төлемдік сомалар
электрондық есептеу және сақтау жұйесі бойынша ... ... ... ... ... әр ... байланысты жүргізіледі:
• шетелдік сатып алушының тауарлар тасымалдау уақыт тәуелділігі
бойынша;
... ... ... ... мен ... білмеу тәуекелі;
• өз елінде экспорттық және импорттық сау-ы ... ... ... және ... талаптарын білмеу тәуекелі;
• валюталардың айырбас бағамдардың өзгеруі
Халықаралық саудағы төлемнің әртүрлі әдістері жоғарыда ... ... ала ... ... ... ... сатып алушымен сатушы ... ... ... ... шарты негізінде жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... төлем немесе жартылай төлем;
• қайтарылмайтын аккредетивтер;
• құжаттық инкассо;
• ашың шот бойынша жүргізілетін сауда.
Келісім шартта көрсетілген ... ... ... мен ... алушының
арасындағы келісім шартта көрсетіліп әр елдің банк ... ... ... ... Есеп ... әдісі ретінде чектер аудармалы
вексельдер банк тратталар почталық төлем тапсырмалар, инструкторлар, сейф
жүйесі ... ... ... қолданылады.
Төлем жүйесінде тауарды жөнелту құжаты маңызды орын ... ... мына ... ... жатады:
• шот фактура;
• сақтандыру туралы уақытша куәлік;
• сақтандыру сертификаты немесе полисі;
• коносамент.
Әр елдердегі банк жүйесі ... ... ... ... ... ... анықтайды. Ақша аударымдары электрондық
негізде жүргізіледі. Халықаралық ақша аударымдары СВИФ жүйесінің ... ... СФИВ ... ... ... ... тақырыптық
мазмұны компьютерлік коммуникациялық жүйе арқылы жүзеге асады.
Банктік аударым дегеніміз төлемдік тапсырмаларға сәйкес бір ... ... ... ... ... ... есеп аурысу немесе
есептік шот операциясы.
Банктік аударымдарды қолдану ... ... ... ... ... ... реттеудің қажеттілігі болып табылады.
Банктік аударымдар мынандай операциялық құрылымдардан тұрады:
• жасалынған келісімге сәйкес сатушы ... ... ... ... ... төлемдік тапсырмаларды өзіне қызмет көрсететін банкке
шығарады.
• Стаушыға қызмет көрсететін банк төлемдік ... ... ... ... ... ... Авизо келіп түскеннен кейін қаражат сатып алушыға қызмет көрсететін
банктың есептік ... ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы
орындалады.
Свифт жүйесі арқылы орындалған төлемдік және ... ... және ... ... ... Қаражатты аудару аударым иесінің
өтініш ... ... ... ... қаражаттың құжаттық мазмұны:
Аударымдардың ақша соммасы цифрмен және жазба т.рінде бейнеленеді.
Тапсырманы орындау әдісі телеграф немесе телефакс ... ... ... ... толық және дәл аты-жөні, мекен жайы
көрсетіледі.
Аударымды алушыға қызмет көрсететін банктің толық және дәл аты ... ... ... ... мен атауы (тақырыбы) ... ... ... ... шарт ... ... растайтын келісім
шарттың номері мен уақыты көрсетілуі қажет
Ақша аударымы жіберетін бенефицио пайдасына ақша аудару туралы ... ... ... негізінде жүргізіледі. Банктік аударым нысанындағы есеп
айрысулар келісушініңкелісімі негізінде тәуекелділікпен жұмыс істейді.
Банктік аударым Қазақстан ... әр ... ... ... жалпы есеп айрысу негізі ... ... ақша ... ... ... ... ірі төлемдерді жүргізу жүйесі.
Есеп айрысу дегеніміз әрбір жеке ... ... ... ... ақша ... айтады. Банк жүйесінде жүргізілетін
аударымдар ақша ... ... ... бар ... ... ... бөлшек төлемдер жүйесі есеп айрысу ... ... ... клирингі негізінде жүргізіледі. Банк аралық ... ... ... ірі ... ... ... Ал ... бөлшек
төлемдер жүйесінде арнайы шектеулі сомалық төлемдер ... ... ... пайданылады.
Шаруашылықтағы өнімді жабдықтар мен тұтынушылар арасындағы қолма-қол
есеп айрысудың жүзеге асырылуы барысында ... ... ... ... ... Банк ... есеп айрысулар төлеуші мен қаражат
алушының әртүрлі банкте қызмет көрсететін процесс ... іске ... есеп ... банк ... корреспонденттік шоттар арқылы жүзеге
асырылады.
Нарықтық экономикаға өту барысында көптеген дербес ... ... ... ... банк аралық есеп айрысу жүйесі
толық өзгеріске ұшырайды. Бұл ... банк ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Өазіргі
уақытта корреспонденттік шоттар арқылы банк ... есеп ... екі ... ... ... немесе корреспонденттік қатынас орнатуы негізінде
жүргізілетін операциялар.
Орталықтанған немесе коммерциялық банк арасындағы есеп ... ... ... ... есеп ... ... ашылған
корреспонденттік шоттар негізінде жүргізіледі.
Корреспонденттік шоттар дегеніміз-бұл коммерциялық банктердің өзара
есеп айрысуларды жүзеге ... ... ... ... банкте
жүргізілетін операциялар бойынша банктың бірінде ашылатын шоты.
Корреспонденттік шотта банктың меншікті құжаттары және ... ... ... ... ... ... операциялардың мазмұны
көрсетіледі. Мұндай операцияға:
Банк шектелмеген ... ... ... және ... ... ... есептеу.
Банк клиенттің бюджет пен зейнетақы қоры және басқа ұйымдармен есеп
аурысулары.
Клиенттерге қолма-қол ақша беру және ... ... ... ... ... қағаздар.
Ұлттық Банк жүргізілетін кассалық операциялар.
Берілген несиелер үшін алынған проценті және басқа табыстар.
Депозиттік шоттар бойынша процент ... өзі ... ... төлемдері (салықтар).
Банктың басқару аппаратын ұстауға жұмсалатын шығындары.
Корреспонденттік шотты ашуға қажетті құжаттар (бұл ... ... ... ашу ... өтініш,
Банк жарғысының көшірмесі.
Банктік операцияларды жүргізуге берілген рұқсат лицензиялардың
көшірмесі.
Қолдармен мөрдің үлгісі бар ... ... ... ... ... нотариалдық құжаттарынан
өтеді. Ұлттық Банк осы құжатты толығымен ... ... ... ... ... шот ашады.
Банктік жүйеде жүргізілетін тқлемдік және аударымдық есеп ... ... ... ... ... негізінде қызмет атқарады.
Төлем тапсырысы мен есеп айрысу бұл қазіргі ... жиі ... ... ... ... бұл ақша аударудың аталған тапсырысқа көрсетілген ақша
сомасын бенефицияларға немесе алушыға аудару ... ... ... ... тапсырысы.
Төлем тапсырысымен есеп айрысу мынандай төлемдер негізінде жүзеге
асыру үшін қолданылады:
алынған ... ... ... үшін.
Тауарлы немесе операциялар бойынша.
Жабдықтар мен мелдігерлерге тауар және көрсетілген қызметтер үшін
алдын ала төлеуге ... ... ... ... күннен бастап 10 күнге жарайды және оның
мазмұны төлеушінің шотында қаражат болған жағдайда ғана іске ... ... ... ... ... тапсырысына мерзімді және кешікпейтін болуы
мүмкін.
Мерзімді төлем бұл тауарды ... ... ... ... ... тікелей келісім беру жолымен ірі келісімдер бойынша бөліп
төлеу арқылы жүргізіледі. ... ... және ... ... ... ... ... зиян келмеуі үшін жасалған келісім негізінде
төленуі мүмкін.
Есеп айрысу әдісі ретінде ... ... ... ... почталық төлем тапсырыстары мен телеграфтық, телефакстық төлем
тапсырыстары ... ... ... ... ақша ... қолданылады.
Халықаралық есеп айрысу несиелік ... есеп ... әр ... ... ... әрқайсысының өзіндік ерекшелігі бар. Мысалы,
чекті қолдану есеп айрысу әдусін бәсеңдетті ... ... ... ... ... ... күтуі тиіс.
Банк траттасы арқыры жасалған төлем банк өзінің бір банк ... ... ... ... ... сол ... банк ... жазасы
да онда оның шетелднгі банк корреспондентінің шотына төлеу туралытапсырысы
көрсетіледі. Бұндай ... ... ... экспорттық
операциялардың өзіне тиісті төлем соммасын ... ... ... ... бір ... ... бір банкке жіберілген сомасын
көрсететін және онда көрсетілетін сомманы бенефициаларға төлеу ... ... ... ... ... ... банк әуе ... арқылы
шетелдік банкке жіберіледі.
Банктік тратталардың почталық аударымдардан айырмашылығы мұнда банк
клиентінің ... ... емес банк ... ... аударым жасайды.
Телеграфттық аударым почталық аударым сияқты ... ... ... ... ... телеграф немесе телефакс
арқылы жіберіледі. Сонда телеграфтық ауларымдар клиент үшін біршама қымбат
болғанымен ... ... ... ... ... есеп ... халықаралық банк
операцияларын ұйымдастыру жүйесі болып ... ... ... туралы хабар
алушы банк принтрінде қағазға басылып шығады.
СВИФТ жүйесінің жеделдігі мен ... ... ... аударымдар біршама баяулап жүргізіледі.СВИФТ жүйесінің ... ... ... ... деп ... жүйесінің ацырмашылығы есеп айрысудың жылдам жедел тұрғыдан
жүзеге асырылуы бойынша ерекшеленеді.
Төлем жүйесінің заңды анықтамасының және ақша ... ... ... ... ... несие жүйесінің негізгі бөлігі
болып төлем жүйесі болып табылады.
Тұрақты қолнануға қолайлы икемді ... ... ... ... ... тиімді ақша аудару төлемдік қызиетін атқарады. Төлем
жүйесін басқарудың толық құрылымын Ұлттық Банк жүргізеді. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... бойынша талдау
қорытындысын жүргізеді. Ұлттық Банк елдің ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Ұлттық Банк төлем жүйесін
арнайы ұйымдастырылған банк аралық есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... төлем жүйесінің
банкаралық ақша аудару операцияларын жүргізетін орталық болып табылады.
БЕҚО ... Банк ... ... қалыптастыруда және жүргізуде
белсенді қызмет атқаратын ... ... ... ... ... тақырыптық семинар сабақтары мен кездесулер, іс-тәжірибе
алмасулары және кеңес беру ... жиі ... ... ... ақша ... қызметінің негізгі орталығы болып
саналады. Бұл жүйеге барлық территориялық ... ... ... ... ... және ... ... төлем қызметкерлері
іске асарылады және белгілі бір ... ... БЕҚО ... ... ... ... әдістар арқылы ақпараттық хабарлар
алмасужүйесі бойынша атқарылатыноперациялық қызметтердің ... ... ... реттеп отырады. БЕҚО қосымша қызматі халықаралық стандарттық
талапқа сай ұсынылады және ФАСТН кешенімен ... ... ... ... ... ... қорғау мен сақтау міндетін
қамтамасыз етеді.
Клиент пен банк ... ... ... ... ... ... цифрлік қол қою механизімін қолданады толығымен қағазды құжат
айналымына ауыстырып электрондық ақпараттарды ... ... ... ... ... жүйе ... берілген қабылданған ақпараттар электронды
сандық қол қою ... ... ... ... ... қол ... ... алу үшін белгілі шарты бойынша берілген ... ... ... Бұл операцияға қатысушылар келісім шарты негізінде
электрондық ақпараттар алмасуы мазмұнында қабылданады. ... ... ... ... ... Егер электрондық ақпарат сандық
қол өою шартымен берілмесе, онда бұл ақпарат ақша ... ... ... ... және ... жатпайды. Ал егер ... ... ... ... ... қайтарса, онда Қазақстан
Республикасының ақша аудару заңдылығы бойынша себебін ... ... ... ... ... банк бугалтерлік есепті ішкі ... ... сай ... ... жіберуші ақпарат қабылдаған
міндетті түрде хабардың толық мазмұнына қабылданғандығын анқтайтын түбірлік
бекіту құжатын алуы қажет. Бекіту ... ... ... ... ... жүзінде беріледі. Электрондық құжаттар келісім шартта ... ... ... сақталып қорғалады. Төлем ... ... ... қағаздық басыламдар арқылы бекітіледі.
Қағаздардың ... ... ... ... бекіткен заңдар
талабына сай орындалады.. Электронды құжаттарды сақтау ... ... ... ... банк ... ішкі саясатының
басқару тәртібі болып қабылданады.
Банкаралық есеп ... ... ... ... ... ... бойынша ақша аудару процессін жүргізеді. Ірі төлемдер жүйесі ... әр ... ... және ... ... жолымен есеп айрысу
қызметін жүргізеді. Ұлттық Банк ... ... ақша ... ... ашылған корреспондентік шот жұмыс істейді.
Ұлттық Банк есептік шотына сәйкес ... ... ... ... ... есеп ... принципі негізінде жүргізіледі.
Ірі төлем жүйесі арқылы жүргізілетін төлем ... ... ... ... бойынша операция күнінің мерзімінде ... есеп ... ... ... ... жүргізілетін
электрондық ақпараттар өңделіп қалдықтар анықталып Ұлттық Банк есеп ... ... ... ... Әрбір жүргізілу операциясының
мазмұнына қарай ... ... ... ... сай ... жүргізіледі. Бұл жүйелер халықаралық талапқа сай банкаралық есеп
айрысудың халықаралық орталығы ... ... ... ... ... ... ақша аудару процессін жүргізеді. Халықаралық ... ... сай ... ақша ... ... екі ... ... құралады:
1) ірі төлем жүйесі;
2) бөлшек төлем жүйесі.
Төлем жүйесінің халықаралық талабына сәйкес банкаралық ақш ... ... ... және ... ... жүйе бойынша ақша ... ... ... жүйесі қаржы министрлігімен қазыналық департаментімен
бірлесе ... ... ... мәселелер шешеді:
Республикалық деңгейдегі банкаралық клирингтік жұмыстың барысы
Облыстық клиринг есептік шотының жүргізілу процессін халықаралық төлем
карточкаларының есе айрысуы.
Виза және VAP ... ... және ... ... ... ... ... ағымдық төлемдер жүйесін, ағымдық төлемдер тапсырысын
құрастырады. Олар:
• коммуналдық төлемдер
• кәсіпорын мен ұйымның бюджеттік төлемдері
• жалақылық ... ... ... операциялары болып банкаралық есеп
айрысудың ... ... ... ... Ал қолданысты Ұлттық Банк
банкаралық ақша аудару жүйесінің маниторингін бақылап отырады.
Бөлшек төлем жүйесінің негізгі орталығы болып Республикалық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйым
немесе есептік палаталар арқылы жүргізіледі. ... ... ... ... ... Банктің тікелей жұмысы болып табылады. Ұлттық Банк
лицензиясының келісімі бойынша банкаралық есеп айрысудың қазыналық ... ... ... ... ... тұтынушының талабы
бойынша жабады.Орталық есеп ... ... ... ... ... ... жүргізілген аударымдардың өзара талабымен
міндеттері немесе дебиттік ... ... есеп ... ... Есеп ... тұтынушының үлесіне таза позиция анықталып ірі
төлем жүйесінде ақша аудару ... ... ... толық аяқталғаннан
кейін клиринг позициясыеа ірі төлем жүйесінде қалдық нөлге теңестіріледі,
ал қатысушыға клиринг аударған төлемдердің ... ... ... ... Есептік төлем тұтынушының үлесіне клиринг жүргізілген
операциялар туралы нақтылы есеп айрысуларын көрсететін ... ... ... ... Ұлттық Банктің атқаратын қызыметтері.
Қазақстанда банк жүйесін реттейтін негізгі заң ... ... ... Банкі туралы» Заң және «Қазақстан Республикасындағы
банктер және банк қызметі туралы» Заң ... ... ... ... Банкі туралы» Заңға сәйкес Қазақстанда екі деңгейлі
банк жүйесі бар. ҚРҰБ банк ... ... ... ал ... ... деңгейін білдіреді. ҚРҰБ орталық банк ретінде Қазақстан
Республикасында төлемдер мен ақша ... ... ... ... және ... ... төлем жүйесінің жұмыс ... ... ... ... және банк ... Заң және ... заң ... төлем жүйесі және бағалы қағаздар
жөніндегі есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... реттейді.
Чектерді, вексельдерді, төлем карточкаларын, ... ... және ... ... банк ... ... тәртібін, банктік шот ашпай төлемдерді жүзеге асыруды реттейтін
заң ... мен ... ... ... ... ... және
тұрақты түрде жетілдірілуде.
Қазақстан Республикасында төлемдер мен ақша аударымдарын жүзеге асыру
кезінде пайда болган қатынастарды реттейтін негізгі заң ... 1998 жылы ... ... және ақша ... ... Қазақстан
Республикасының Заңы болып табылады.
Қолма-қол жасалмайтын төлемдерді және ақша аударымдарын жүзеге асыру
кезінде төлем құжаттарын ресімдеу және ... ... мен ... мен ақша ... ... ... міндеттері және
жауапкершілігін «Қазақстан ... ... ... ... мен ақша ... ... құжаттарын пайдалану және жүзеге
асыру ережесі» айқындайды.
Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығының қолма-қол жасалмайтын
аударымдар бойынша ... ... ... ... реттеу үшін
жүйені ұйымдастыру және жұмыс істеу тәртібін айқындайтын «Банкаралық ақша
аудару ... ақша ... ... және ... ... ... асыру ережесі» әзірленді және бекітілді.
Төлем жүйесінің негізгі пайдаланушылары болып ... ... ... ... мен ақша ... ... Банктік
заңдар мен басқа актілер жеке тұлғалар мен шаруашылық субъектілеріне төлем
қызмет көрсетуді қоса ... өз ... ... кең ... екінші деңгейдегі банктердің жұмыс істеуін бақылайды, ... ... ... ... жылдың соңында Қазақстанда елдің аумағында оның 368 филиалы бар
38 коммерциялық банк жұмыс ... ... ... банктер БААЖ
пайдаланушылары болып табылады және олардың көбі (27) БТЖ ... ... емес ... ... ... ... қатысушылары болып
табылады және төлемдер мен ақша аударымдарын ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлерге, ауыл ... ... ... ұсына отырып, банк қызметтерінің алуан түрін ұсынады.
Кейінгілердің қажеттілігін қанағаттандыра отырып, ең алдымен, кредиттеуді,
оның ішінде ... ... ... серіктестіктер, ломбардтар,
заем операцияларын жүзеге асыратын ұйымдар және қаржы ... ... ... ... ... ... асырады. 2002 жылдың соңында 14
банктік емес қаржы ұйымдары ... және 5-еуі ... ... ... ... ... ... байланысының мемлекеттік
кәсіпорындарын және оның ... ... ... қайта
ұйымдастыру туралы» 1999 жылғы 20 желтоқсандағы қаулысына сәйкес Почта
байланысының ... ... ... мемлекеттің 100%
қатысуымен «Қазпочта» ашық акционерлік қоғамы болып ... ... ... ... ... аумағында «Қазпочта» ААҚ-ның 3572 почта бөлімі жұмыс
істеді.
«Қазпочта» ААҚ-ның ҚҰБ-де корреспонденттік шоты бар және БААЖ мен ... ... ... ... ... ... «Қазпочта» ААҚ бірқатар
коммерциялық банктерден корреспонденттік ... ... ... ... ААҚ ... қызметтерінің мынадай түрлерін жүзеге асырады:
1) Зейнетақы және жәрдемақы төлемдері.
2) Коммуналдық төлемдерді қабылдау.
3) Салым операциялары ... ... ... қабылдау).
4) Бөлшек аударымдар (жеке түлғалардың дәстүрлі почта аударымдары,
Western Union «тез аударымдары»).
1995 жылғы 30 ... ... ... Ұлттық Банкі туралы»
Заң қабылданды, оған сәйкес ҚРҰБ елдің орталық банкі болып ... ... ... ... ... ... ... ҚРҰБ сонымен бірге
Қазақстан Республикасында төлемдер мен ақша аударымдарының ... және ... ... қазақстандық теңгемен банктер арасындағы
ақша аударымдарын уақтылы және үздіксіз жүргізуді ... ... ... ... ... ... олар пайдаланатын автоматтандырылған
жүйенің сенімділігін, қауіпсіздігін және ... ... ... ... етуі ... ең ... талаптарды белгілейді.
ҚРҰБ «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Заңына сәйкес
Қазақстанда банкнотгар мен монеталарды ... ... ... ... Орталық аппарат Алматы қаласында орналасқан, елдің аумағы бойынша
16 аймақтық филиалы және Алматы қаласында 2 филиалы бар.
Қазақстанда ҚРҰБ-нің ... ... ... жүйесін
реттеудегі рөлі «Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... сәйкес Ұлттық Банк төлем жүйесін
ұйымдастырады, үйлестіреді және (немесе) жұмыс істеуін ... ... мен ақша ... ... асырудың ережесін және
қолдану тәсілдерінің ерекшеліктерін, төлем нұсқауларының мазмұнына негізгі
талаптарды;
2) қолма-қол ақшаны пайдалана ... ... ... ... мен шарттарын белгілейді.
Бұдан басқа, осы Заңның 8-бабында Ұлттық Банк барлық банктердің ... ... ... үшін ... ... мен ақша ... ... нормативтік құқықтық актілер шығарады. Тұрақты ... ... ... қамтамасыз етуге арналған маңызды құрал
екінші деңгейдегі банктерді үнемі ... ... ... Осы ... ... Банк және ... функциясы берілген басқа мемлекеттік
органдар жекелеген ... ... ... сенімді және тұрақты
болып табылатынын тексереді.
ҚРҰБ төлем жүйесінің операторы болып табылатын ҚБЕО-мен бірлесіп ... БТЖ ... Осы ... ... ... ҚБЕО мен ... жүйесі
қатысушыларының арасындағы келісімдермен қамтамасыз етілген. Кез ... ... ... корреспонденттік шоты бар банктік емес ұйым ... ... бола ... ... Ұлттық Банкі туралы» Заңға сәйкес ҚРҰБ
бағалы қағаздармен операциялар бойынша есеп ... қоса ... ... ... ... жүзеге асырады..
Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы (ҚБЕО) төлем жүйесінің
операторы болып табылады, оның қү-рамына ... ақша ... ... ... төлемдер жүйесі (БТЖ) енеді. ҚБЕО-ның қызметін ҚРҰБ
реттейді.
ҚБЕО ... ... ұйым ... ... және ... ... тиімді
және түрақты жұмысын қамтамасыз ету мақсатында 1996 жылы Алматы клиринг
палатасын қайта ұйымдастыру арқылы ... ... ... ... ... ақша аудару;
банкаралық клиринг;
ФАСТИ арқылы файл алмасу (Ақпарат тасымалдаудың ... ... ... ... алмасу.
ҚБЕО сондай-ақ VISA (КАZNNSS) жергілікті трансакцияларының клирингі
үшін есептеу агенті ретінде қызмет істейді. ... ... ... есептеу екі кезеңде жүзеге асырылады: біріншіден,
Лондондағы VISA-ның ... ... ... ... ... бөлу ... трансакцияларды іріктейді.
Теңгедегі жергілікті трансакцияларға қатысты VISA қатысушы банктердің таза
позицияларын есептейді (Қазақстаннан тыс жерлерде ... бар ... ... ... тыс жерлерде есептеледі). Екіншіден,
теңгедегі таза позициялар ҚБЕО-на жіберіледі және есеп айырысу БААЖ ... ... қор ... жабық акционерлік қоғамы өзін-өзі реттейтін
коммерциялық емес ұйым болып табылады. ... 1993 ... ... ... ... ... ... құрылды, қор рыногын жабуға
дейін қызметі кеңейгеннен кейін 1995 жылғы маусымда ... ... ... атын өзгертті.1996 жылдың сәуірінде Қазақстан қор
биржасы (КҚБ) болып аталды. Валюта рыногы 1997 жылы ... ... ... ... (AFINEX) ҚҚБ ... ... және 1999 жылғы
сәуірде ҚҚБ-мен қайта ... қор ... ... ... рыноктарымен жұмыс істейді: шетел
валютасының рыногы, мемлекеттік бағалы ... ... РЕПО ... емес ... ... ... рыногы және мерзімді келісім-
шартардың рыногы. Сауда-саттықты өткізудің негізгі әдісі - үздіксіз қарсы
аукцион әдісі (өтінімдерді ... және ... ... ... ... ... биржа мүшелерінің жалпы саны ҚРҰБ мен «Қазпочта» ААҚ-н қоса
алғанда 56 ... ... ... бес санаты қолданылады. Осы санаттар
шеңберінде биржаның әрбір мүшесі сауданың белгілі бір түрін ... ... ... ... санатының турлері.
|Санаты |Сауданың түрі ... саны ... ... ... қағаздар бойынша |45 |
| ... | ... ... емес ... ... |19 |
| ... | |
| ... емес эмиссиялық бағалы | |
| ... | |
| ... ... | ... ... ресми тізімінен мемлекеттік емес |39 |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... |Шетел валюталары бойынша сауда-саттық |28 |
| | | ... ... ... ... |5 |
| ... | ... ... ... ... ... ЖАҚ (БҚОД) 1997 жылы шілдеде
арнайы ұйым ретінде құрылды. БҚОД-ның рөлі ... ... ... ... алу және растау, бағалы қағаздарды дематериализациялауды
жүзеге асыру болып табылады. БҚОД сондай-ақ бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... көрсетуді, сондай-ақ
клиринг қызметін жүзеге асырады.
БҚОД функцияларына:
1) қатысушылардың бағалы қағаздарды номиналдық ұстаушылары;
2) кепілдік бере ... ... ... ... ... аудару
(DVP принцип деп аталатын сатып алушыларға ақша қаражатын ... ... мен ... ... ... ... құқықтарын
белгілеу, осы құқықтар бойынша растамалар беру;
4) ... ... ... сыйақы төлемдері жөніндегі төлем агенті кіреді.
Қазіргі уақытта жұмыс істейтін Қазақстанның төлем жүйелері тұрақты
жəне тиімді ... ... ... жəне ... ... жоғары деңгейдегі
қауіпсіздігімен ерекшеленеді. 2005 жылы Ұлттық Банк төлем жүйелерін ... ... ... ... ... ... 2005 ... қыркүйекте Ұлттық Банк Жапония,
Австрия, Италия, ... ... ... ... ... ... Әзірбайжан, Тəжікстан жəне Қырғызстан орталық (ұлттық) банктері
өкілдерінің қатысуымен «Төлем жүйелері қаржы ... ... ... ... ... ... ... өткізу шеңберінде
тəжірибе алмасты жəне төлем жүйелерін құру жəне жұмыс ... ... банк ... ... ... ... ... жүйелерінің
тиімді жұмыс істеуін жəне дамуын қамтамасыз ету ... ... жəне ... ... үрдістерді бірлесіп талқылады.
Қазақстанның төлем жүйелерін Еуропалық ... ... ... ... Банк 2005 жылы ... ... ... банктік шоттарының құрылымын реформалау жұмысын
жалғастырды. Осы жұмыстарды ... ... ... жаңа ... ... бірыңғай құрылымына өту мерзімі жəне тəртібі əзірленді.
Халықаралық төлем жүйелерін құру ... ... ... ... айырысу жүйесін құруға қатысты өзара іс-əрекет
жөніндегі жұмыс жалғасты. Осы жүйені құрудың жəне ... ... ... құжаттар келісілді жəне Мемлекетаралық банкке ... ... ... ... ... ... іске қосуға
байланысты негізгі мəселелер пысықталды.
Негізгі орталық орналастырылған ауданда техногендік немесе ... ірі ... ... ... ... əскери уақыт
жағдайында төлем жүйесінің жұмысын жедел жаңартуға ... ... ... құру жəне белсенді жағдайда ұстау төлем ... ... ... ... ету ... ... ... бөлігі
болып табылады. Осыған байланысты Ұлттық Банк ... ... ... ... құру ... əзірлеуде. Жаңа резервтік орталықты
салу шеңберінде негізгі назар резервтік орталықтың үйін жобалау мен салуға
жəне ... ... үйі ... ... ... ... ... əзірлеуге бөлінді. Жаңа резервтік орталық төлем жүйелерінің
үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін ғана ... ... ... ... жəне ... қордың алтынвалюта активтерін басқару ... ... ... ... ... ... банктік
ақпарат жүйелерін жəне деректер базасын тиісті техникалық деңгейде қолдау
үшін пайдаланылады деп ... Банк 2005 жылы ... ... нарығын дамытуға баса
назар аударды. ... ... ... ... ... ... ... Үкіметтің «Қазақстан Республикасына
импортталатын тауарларды ... құн ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 23 қаңтардағы №84
қаулысына өзгерістер мен ... ... ... ... жылғы № 606
қаулысы қабылданды.
Екінші деңгейдегі банктердің Төлем карточкаларының ұлттық банкаралық
жүйесінің жұмысына нақты қатысуын ... ... ... ... ... ... ... Банкке тиесілі акциялар пакетін
мүдделі екінші деңгейдегі банктерге сатуға қатысты іс-шаралар жүргізілді.
Тұтастай алғанда 2005 жылы ел ... одан əрі ... ... ... ... ... жəне ... тиісті көбеюі
байқалды. Мəселен, 2005 жылы ұлттық төлем жүйелері ... ... ... жасалмайтын төлемдердің жалпы көлемі 51 705,7 млрд. теңге болды, қолма-
қол жасалмайтын төлемдер саны 23,2 млн.
Банкаралық ақша ... ... ... 2006 жылғы 1 қаңтардағы жағдай
бойынша ... 51 ... ... 2005 жылы ... саны 28,1% ... ... дейін, төлемдер сомасы – 72,7% 50,3 трлн. теңгеге ... жылы БААЖ ... ... ... ... ... (БААЖ-дағы төлемдердің жалпы көлемінен 37,8%), банктердің жəне
олардың клиенттерінің банкаралық депозиттерімен жəне ... ... (23,1%) ... жəне ... ... жəне ... операциялар (11,4%) бойынша төлемдер өткізілді.
Осыған байланысты БААЖ-дағы төлемдер көлемінің ... ... ... ... бағалы қағаздарымен (86,0%), банктердің
жəне олардың клиенттерінің банкаралық депозиттерімен жəне ... ... (2,2 есе) ... ... ... жəне қымбат металдармен (83,5%) операциялар бойынша төлемдер
көлемінің өсуіне себепші ... Осы ... ... ... сомасы БААЖ-
дағы төлемдер көлемінің жалпы өсімінен 84,9% болды. Сондай-ақ төлемдер
көлемінің жүйесінде тауарлар жəне ... емес ... - ... ... -19,5% жəне ... төлемдер жəне бюджеттен төлемдер
-48,0% өскенін атап өткен жөн.
Елдің жүйелік-мəнді төлем жүйесі бола отырып, БААЖ іс жүзінде елдегі
қолма-қол ... ... ... ... ағынын -талданатын
кезеңдегі қолма-қол жасалмайтын төлемдердің жалпы көлемінен 97,2% ... сан ... ... ... ... ... ... 34,2%
болды. Осы арақатынас БААЖ-нің елдегі неғұрлым ірі жəне басым төлемдерді
ғана өткізетін фактіні растайды.
Бұл ретте жүйенің ... ... ... ... оң деп
бағалауға болады, себебі жүйедегі ақша ... ... ... ... орындалмаған төлем құжаттары көлемінің қысқаруымен (88,6%) ... ... ... ... қатысушылар саны 2006 жылғы 1
қаңтардағы жағдай бойынша 34 ... ... жылы ... ... ... ... құжаттарының саны жалпы
сомасы 1,4 трлн. теңгеге 15,3 млн. ... ... 2004 ... ... ... ... құжаттарының саны 36,3%, ал төлемдер сомасы – ... ... ... ... түрлері бойынша 2005 жылғы
төлемдердің ең көп ... ... жəне ... емес ... ... (жүйедегі төлемдердің жалпы көлемінен 30,6%) тиесілі, олардың
өсуі 2004 ... ... 62,3%, ... ... үшін ... 25,1%) – өсуі 62,9%, сондай-ақ бюджетке төлемдер жəне ... ... 26,9%) – өсуі 51,5% ... Төлемдердің көрсетілген түрлері
көлемінің көбею сомасы Банкаралық клирингтегі төлемдер көлемінің ... 86,1% ... ... басымдылығы жоғары болып табылмайтын жəне 5 млн. теңге
сомадан аспайтын төлемдерді жүргізуге арналған Банкаралық клирингте олардың
жалпы ... ... ... ... ... ... ...
65,8% жүзеге асырылды, бұл елдегі қолма-қол жасалмайтын төлемдердің жалпы
көлемінің 2,8% ... ... мəні ... 3% ... ... ... ... санының жартысынан астамын жүргізуі жүйенің төлемдердің
көбін ұсақ сомаға өткізуге арналған мақсатының орындалғанын көрсетеді.
Талданып отырған ... ... ... оң ... ... ... төлем құжаттары санының тиісті 14% төмендеуі кезінде төлемдер саны
мен ... ... ... 36,3% жəне 53,6%) ... құралдары. 2005 жылы екінші деңгейдегі банктер жəне ... 47,6 ... ... ... 85,1 млн. транзакция өткізді. 2004 жылмен
салыстырғанда əр түрлі төлем ... ... саны 34,4%, ... – 39,9% ... (VІ ... ... 1-қосымша).
Қолданылатын төлем құралдарының түрлері бойынша қолма-қол жасалмайтын
төлемдер құрылымы өткен кезеңдермен салыстырғанда айтарлықтай өзгерген жоқ.
Бұрынғысынша, төлем тапсырмалары ... ... ... ... ... ... ... төлемдердің жалпы санынан 35,8% жəне
жалпы көлемінен 94,3%) жəне төлем карточкалары (тиісінше 58,6% жəне ... ... ең көп ... болып табылады. Бұл ретте, бір төлем
тапсырмасының орташа сомасы 2005 жылы 1,5 млн. теңге болды жəне 2004 ... 18,2% ... ... саны ... төлем карточкаларының
жоғары үлес салмағы жəне төлемдердің көлемі бойынша төменгі үлес ... ... ... ... сомасын (қолма-қол ақшаны алу бойынша
бір транзакцияның орташа сомасы 2005 жылы - 17,6 мың теңге болды) алу ... ... ... пайдаланумен сипатталады.
Төлемдік талап-тапсырмаларды (төлемдердің саны бойынша 0,1% жəне
көлемі бойынша 0,5%) жəне ... ... ... саны бойынша
0,4% жəне көлемі бойынша 0,3%) пайдалану үлесі елеусіз ғана болды.
Төлем құралдарының жалпы санының өсуі ... ... ... мың транзакцияға жəне төлем карточкаларын пайдалана отырып
операциялар санының 13 231,4 мың ... ... ... болды.
Төлемдер көлемінің өсуі негізінен төлем тапсырмаларын пайдалана отырып,
төлемдер көлемінің 12,7 трлн. ... ... ... ... ... Қазақстанның төлем карточкаларының нарығын
дамытуда оң ... ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде өсіп келеді, бұл банктерді ... ... ... ынталандырады. Төлем карточкаларын
пайдалана отырып төлемдер, оның ... ... жəне ... ... ... жасалмайтын төлемдер көлемінің, айналыстағы карточкалар санының
одан əрі өсу үрдісі байқалады.
2006 жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... 21 ... ... ... ... ... 58%) жəне ... АҚ-ның төлем карточкаларын
шығаруға лицензиясы бар, оның ішінде төлем карточкаларын нақты 20 банк ... АҚ ... ... ... ... ... ... төлем
карточкаларын: Altyn card – «Қазақстан Халық ... АҚ жəне ... ...... ... АҚ, Ситибанк Қазақстан жергілікті
карточкасын - «Ситибанк Қазақстан» АҚ, Дуэт - ... ... ... - ... ... АҚ, ... Банк ... карточкасын -
«Цеснабанк» АҚ жəне КаzCard – «Қазпочта» АҚ ... ... ... банктер VISA International, Europay International, American
Express International жəне Diners Club ... ... ... ... ... жəне ... уақытта, Қазақстанда, 2005 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша
бір төлем ... ... ... 6 адамға тиесілі болғанда, бір төлем
карточкасы орташа ... ... 5 ... ... ... 1 қаңтардағы жағдай бойынша қазақстандық банктер
эмиссиялаған жəне ... ... ... саны 3,2 млн. ... бұл ... жылдың тиісті кезеңінің деңгейінен 36,3% асты. Осы
карточкаларды ұстаушылар саны ... ... 35,2% ... жəне ... ... ... ... белсенді халқының жалпы санынан 39%
(2005 жылғы 1 қаңтардағы арақатынас 29%) ... ... ... ... карточкалар Visa International халықаралық төлем жүйесінің
карточкалары болып табылады, оларды елдегі тұрғындардың 15% пайдаланады.
2005 ... ... ... АҚ Kazcard ... ... ... шығаруға кірісті жəне 2006 жылғы 1 қаңтардағы
жағдай бойынша осы ... 267 ... ... ұстаушылар саны
267 адам болды. Kazсard карточкасы MasterCard халықаралық ... ... M-Chip4 ... ... Debit (MPAD) ... ... пайдалануға негізделген. MasterCard Europe Компаниясы жəне
«Ұлттық процессинг орталығы» АҚ (ҰПО) осы ... Kazсard ... ... жүйесін құруға арналған ... ... ... ... беру ... шартқа қол қойды. Осындай құқық,
барлық еуразиялық аймақта алғаш рет MasterCard ... ... ... ... ... Жеке ... ... жеке (бизнес)
бірегейлендіру номерін жəне электронды-сандық қолдарын ... жəне оны ... ... ... ... құралы жəне
мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелеріне кіру құралы ... ... ... Алматы қаласында аймақтық қаржы орталығын құру ... іске ... ... ... болжанады. «Электрондық үкімет»
жүйесін құру тұжырымдамасына сəйкес азаматтар мен ... ... ... көрсетулеріне қол жеткізуі «электрондық үкімет» порталы
арқылы жүзеге асырылатын болады.
Қазақстандық эмитенттердің төлем карточкаларын ... ... ... ... 2005 жылы 849,1 млрд. теңге болды, ... ... ... 50,0% ... Транзакциялар саны 2005 жылы 49,8
млн. транзакция болды жəне 2004 жылмен ... 36,1% ... жылы ... ... алу жөніндегі операциялармен
салыстырғанда төлем карточкалары бойынша қолма-қол ... ... ... ... ... ... 2005 жылы қолма-қол жасалмайтын
төлемдер саны мен ... ... 2,6 есе жəне ... ... ақша алу
жөніндегі операциялардың саны мен көлемінің өсіміне қарсы 2,8 есе тиісінше
28,5% жəне 44% ... 2005 жылы ... ... ... дамытудың маңызды
ерекшелігі қолма-қол жасалмайтын төлемдерді жүзеге асыруға арналған сауда-
саттық жабдығы желілерін жəне ... ... ... кеңейтуден орын алған
қолма-қол жасалмайтын есеп айырысуларда ... ... ... көбеюі болып табылады.
2006 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша, ... ... ақы ... ... 3426 ... кəсіпорны жұмыс істейді,
бұл өткен жылдың осы кезеңіндегі олардың санынан 45,5% ... Бұл ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетуге ақы
төлеуге арналған жабдықты өздерінің 4799 ... ... ... ... ... өсімі 2005 жылғы 1 сəуірдегі3 ... 62,7% ... ... ... ... көрсету желісі мынадай түрде
берілді: 7010 сауда терминалы жəне 1692 банкомат. 2005 ... 1 ... ... ... терминалдары санының 66,5% жəне банкоматтар
санының 50,5% өсімі ... ... ... ... ... құралдар.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» ... ... ... ... мен ... ... эмитенті болып табылады.
2005 жылдың аяғында айналыста 167,1 млрд. теңге болды.
Банкноттар 100, 200, 500, 1000, 2000 және 5000 ... ... ... ... ... бөлігі 5000 теңгелік банкноттар.
Монеталар 1, 5, 10, 20, 50 және 100 теңге номиналдарымен шыгарылды.
2005 ... ... ... ... мен ... ... ... 4,5% болды. Қолма-қол ақша М1 ақша агрегатының 58,2%-ін
құрайды.
Төлем ... ... ... кең ... пайдаланылатын төлем
құралы болып табылады. Төлем тапсырмалары төлем жүйесіндегі ... ... ... ең көп бөлігін алады және 2002 ... ... саны ... 91% және ... ... 95% ... Клиент телем
тапсырмасын көбінесе қағаз жазбада ұсынады. Төлемдерді интернет, телефон
және мобильді телефон арқылы жүзеге ... ... ... ... дебеттік аударымдар мынадай ... ... ... ... ... өкімдер. Ақша жіберушінің банктік шоттарынан заң
актілерінде көзделген жағдайларда ақша ... ... ақша ... ... төлем құжаты инкассолық өкім, сондай-ақ салық қызметі
органдарының және кеден органдарының инкассолық өкімі болып ... ... ... өкімдер қолма-қол ақшасыз трансакциялардың жалпы санының
1,7%-і болды.
• Чек. Бұл бұйрықта көрсетілген ақша сомасын чек берушіге ... ... ... ... негізделген чек берушінің алушы банкке жазбаша
осындай бұйрығы бар ... ... ... 2005 ... ... ... жалпы санының 1,7%-і болды.
• Төлем талап-тапсырмасы. Төлем ... деп ... ... ... ... ... қызмет үшін ақы төлеу
туралы көрсетілген талапты растайтын құжаттар негізінде ақша ... ... 2005 жылы ... ... ... ақшасыз
трансакциялардың жалпы санының 0,6%-болады.
• Банктік шотты тікелей дебеттеу. Мұндай төлем ақша ... мен ... ... шарт негізінде жүзеге асырылады, соған сәйкес ақша
жіберуші жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... жеткізілген тауарлар, орындалған жұмыс не ... ... ... ... негізінде өзінің банктік шотынан ақша алуға келісім
береді. Банктік шотты тікелей дебеттеу 2005 ... ... ... ... ... 1,1% ... жылы Alem Card, Altyn, ... Сити кард, Иртыш-card
жергілікті жүйелердің төлем карточкалары ... ... ... ... осы ... 235,7 мың данасы айналыста болды. 2005
жылы жергілікті төлем карточкалары пайдаланыла отырып, ... 17,3 ... 2,0 млн. ... ... асырылды. Жергілікті жүйелердің
карточкалары негізінен қолма-қол ақша алу үшін пайдаланылады. Жергілікті
карточкалар ... 0,2%-і ғана ... ... есеп ... ... жылы ... ірі банктер Europay International, VISA
International, American Express, Diners Club, Union Card және ... ... ... ... шығаруды жүзеге асырды. Жылдың
аяғында осы карточкалардың 1260,2 мың ... ... ... 2002 ... ... ... карточкаларын пайдалана отырып, 233,7 млрд.
теңге сомасына 18,9 млн. ... ... ... Халықаралық
карточкалар трансакцияларының 3,1 %-і ғана қолма-қол ақшасыз есеп айырысу
үшін пайдаланылды.
1.3.1 кесте. Төлем карточкалары ... ... ... пайдаланылған трансакциялар, млн.тенге ... түрі ... ... ... ... |
| ... ... |
| |2005 |2006 |2005 |2006 ... ... есеп |122,1 |39,0 |5766,2 |9550,1 ... | | | | ... ақшаны беру |15089,9 |17239,4 |125671,3 ... ... ... 1997 жылы ... рет ... ... ... 2005 жылдың аяғында Қазақстанда 702 банкомат жұмыс істеді, сонымен
бірге банкоматтардың саны былтырғы жылмен салыстырғанда 30% ... ... ... 1 ... тұрғындарға банкоматтар саны 47,1 бірліктен келді.
2006 жылдың аяғында Қазақстанда 5285 ... ... ... ... саны ... ... 1 миллион тұрғынға 355 бірліктен болды. Барлық
жергілікті және ... ... ... карточкасының қызметі
берілді. РОS-терминалдары пайдаланылатын трансакциялар саны едәуір өсуде.
Банкоматтар мен ... ... ... ... 4
процессинг желілері жұмыс істейді.
2000 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі төлем карточкалары
бойынша трансакцияларды жүзеге ... үшін ... ... ... Орталық қызметінің мақсаты бұрынғы төлем карточкаларынің жүйесін
бірыңғай төлем ... ... ... карточкаларына пайдаланып,
трансакцияларды орталықтандырылған түрде ... және ... ... ... ... ... карточкаларының ұлттық
банкаралық жүйесін (ТКҰБЖ) құру болып ... ... ... ... қатынастың негізгі субъектілері:
эмитент, карточка ұстаушы, сауда ұйымы, эквайрер, төлем ұйымы, есеп айырысу
банкі.
Банктік карточка ... - бұл ... ... ... және
ұстаушыға берген несиелік ұйым. Банктік карточкаиы ұстаушы - оны қолданушы
жеке тұлға. Сауда ұйымы - ... ... ... жеке кәсіпкер, олардың және
эквайрердің арасындагы келісімге сәйкес, ... ... ... банктік карточканы қолданып кезекті төлеу үшін тапсырылған
құжаттары ... ... ... ... - ... ... ... операция бойынша сауда ұйымдарымен есеп айырысатын
және ұстаушыға ... ақша ... ... ... ұйым болып
табылады.
Төлем ұйымы - төлем жүйесі шегінде банктік ... ... ... ... ... ... ... табылады. Төлем жүйесі -
анықталған ... ... ... операцияларды демейтін
коммуникация және арнайы құрылғылар ... ... ... ... ... түрлерін сәйкестендіретін қызмет көрсету белгілерінің құқына ие
болады. Төлем ұйымы ... ... ... ... ... ... етеді.
Есеп айырысу банкі немесе есеп ... ... - ... ... келісім негізінде эмитент пен эквайрерлер арасындағы өзара есеп
айырысуды жүргізетін несиелік ұйым.
Банктік карточканы алу үшін ... ... ... ... ... ... және банк ... келісім жасайды (18-қосымша). Банктік
карточкалар негізгі екі операцияны ... ... ... ... ... ... және банкоматтар - арнайы автоматтық құрылғылар
немесе ҚАА (ПВН) - қолма-қол ақша қаржыларын алу. ... ... ... ... жүзеге асыратын карточкалар («әмбебап карточкалар») кең
тараған, алайда тек қолма-қол ақша қаржыларын алуға немесе тек ... ... ... ... карточкалар да қолданылуда.
Банктік карточкалар екі негізгі типте болады: кредиттік және дебеттік.
Халықаралық төлем ұйымдарының кредиттік карточкаларының ... ... ... ... байланысты. Дебеттік
карточкалармен операция ... ... ... ... карточкалармен операциялар анықталған шарттарда жатқызылмайды.
Осындай ерекшеліктеріне байланысты дебеттік ... ... ... бар ... ... ... операцияларды жүзеге асыруға
қолданылады, ал несиелік карточкалар бойынша шоттағы бар қаржы ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде бұл
қарызшыға несиелік желі ашу жолымен жүзеге асырылады.
Банктік карточканы қолданып тауар немесе қызметті ... ... ... ... ... ... береді. Кассир авторландыру
рәсімін өткізуі керек, ол ушін карточка эмитенттері мен бұл ... ... ... ... жағдайы туралы деректер базасы
жүргізіледі. Авторландырудың негізгі қызметі - карточка ... ... көз ... ... екі ... жузеге асырылады: дауыстық
және электрондық.
Банкомат арқылы ақша беру кезінде барлық операция ... ... ... банкомат клавиатурасында өзінің ДСН-ін (дербес
сәйкестендіру нөмірін) - ... ... ... ... ... ДСН электронды терминалды қолданып өткізілетін операцияларда да
қолданылады. Егер ДСН дұрыс ... ... ... бір сома ... ... бар. Банкомат авторландыру рәсімін жүзеге асыру үшін эквайрердің
урдістік орталығымен байланысады. Авторлавдырулық ... ... ... жағдайда банкомат ұстаушыға қолма-қол ақша және ... ... ... ... ... сәйкестендіргіштері;
• операция өткізу күні;
• операция валютасы;
• операция эмитентінің авторлащщруын белгілейтін код;
• банктік карточка деректемелері.
Банкоматтар - лластикалық карточкалармен ... ... ... ... ... және беретін банктік автоматтар.
Банкоматтар келесі негізгі операцияларды жүзеге асырады:
• шотындағы қалдықтар туралы клиенттерді хабардар ету;
• қолма-қол ақша беру.
Осындай ... ... ... ... ... ағымды жағдайы
туралы (соның ішінде қағаздағы ... ... ... ... ... ... бір шоттан екінші шотқа қаржы аудару ... ... ... үшін кіру ... ... және ... ... сәйкестендіргіш нөмірін пай-даланып жүргізіледі.
Банкоматты ... және оның ... ... ... ету үшін
дербес ЭЕМ жабдықталған. Банкомат ақша қоймасы болғандықтан бақылау айрықша
маңызды. Бүгінгі күні ... ... on-line ... ... ... карточкалармен жұмыс істеуге, есептеуге, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... да ... болған.
Банкоматтар ғимарат ішінде, сондай-ақ көшеде де орналастырылып, тәулік бойы
жұмыс істейді.
Әр банкомат үшін оның сақтық деңгейіне және үздіксіз ... ... ... бір ... оның сейфінде жинақталатын және
сақталатын қолма-қол ақша лимиті белгіленеді.
Банкоматпен жүргізілетін операциялар ... ... ... ... ... жүргізіледі, оған касса меңгерушісі жауапты
болады.
Банкоматты қолма-қол ... ... ету ... көлеміне
байланысты. Банкомат үшін қажетті қолма-қол ақша лимиті ... ... ... ... белгіленген кассир бекітілген тәртіпте касса
меңгерушісінен алады. Ақшаны кассаға салу және ... алу ... ... асырылады. Тексергеннен кейін кассир ақшаны кассетаға
салады, ... ... және ... қояды.
II. Банкаралық ақша аудару жүйесі
2.1. Банкаралық ақша аудару жүйесіне қатысушылар қызметі
Қазақстанда банкаралық төлемдер мынадай жүйелер арқылы жүргізіледі:
- Банкаралық ақша ... ... ... ... ... ... (БТЖ).
Бұл жүйелер Қазақстан Республикасында ақша аударымдары мен төлемдерін
жүзеге асырудың негізгі механизмдері болып табылады. Қазақстан ... ... ... ... ... ақша аудару жүйесі 1996 жылдан
бері жұмыс істейді. Бұрын ол «Ірі төлемдер жүйесі» деп ... және ... ... ... ... ... ірі төлемдер жүйесінде есеп
айырысуды жүргізу ережесінде белгіленген болатын. Содан соң, ІТЖ БААЖ ... ... ... ... ... ... ... «Банкаралық ақша аудару
жүйесіңдегі ақша аударымдары ережесінде» белгіленді.
БААЖ-дың мақсаты Қазақстан Ұлттық Банкінде БААЖ-ды пайдаланушылардың
шоттарындағы сомалар шегінде ... ... бір ... күн ... ... ... ... валютадағы тұрақты және шартсыз төлемдерді
орындаудан тұрады.
2002 жылыдың ... ... ... саны 72 ... оның ... ... деңгейдегі банктер, 17 облыстық Қазынашылық басқармалары,
Қазақстан Республикасының Үлттық ... ... ... МОД),
Зейнетақы төлеу ... ... ... ... да ... ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар бар.
БААЖ арқылы кредиттік сияқты дебеттік аударымдар да жүзеге асырылады.
Жүйеде хабарламалар беру және ... ... Банк ... ... ... тәсілдермен жүзеге асырылады.
БТЖ - ұсақ төлемдерге арналган кепжақты клирингтік жүйе. БТЖ-нің
ерекшелігі сол, ... жеке ... ... тапсырмалары бір
операциялық күн ішінде ҚБЕО-ға жіберіледі. Операциялық күннің аяғында келіп
түскен және ... ... ... ... ... есеп ... ... таза позицияларды есептеу ... ... ... БААЖ арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі уақытта ҚБЕО-ның
жанындағы клиринг палатасы қатысушылардың ... ... ... үстеме ағындарын барынша пайдалануға ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді.
1999 жылғы тамызға дейін БТЖ-ға ҚҰБ жанындағы клиринг ... аз гана ... ... ... ... ... ... Алматы клиринг палатасының желісін қосты. Клиринг палаталарында
тәуекелдерді басқарудың ... ... ... атап ... және ... шектеулер, кезектер жүйесі пайдаланылды. ҚҰБ-нің
облыстық ... ... ... ... ... ... 1 тамыздан бастап жүйенің мұндай функциялары Алматы ... және жеке ... ... ... ... облысындағы
«Тимей» ҚӨК ЖШС) берілді.
2002 жылдың аяғында ҚБЕО-ның клиринг палатасының пайдаланушылары 50,
оның ішінде 27 ... ... ... 17 ... облыстық
басқармалары, Қазақстан Республикасының Үлттық Банкі, Кастодиан банк (ҚҰБ-
нің МОД), Мемлекеттік зейнетақы ... ... ... ... ААҚ
және басқа банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге ... ... ... ... «Тимей» ҚӨК ЖШС-нің қатысушылары екінші ... үш ... бір ... ... ... және ... ... өзі болып табылады.
Қазақстанда чектермең операциялар клирингі бойынша ... да бір ... ... ... ... есеп айырысуды өзара корреспонденттік шоттар
арқылы жүзеге асырады.
Республика төлем ... даму ... бірі 2002 ... ҚБЕО негізінде нақты уақыт режимінде (RTGS - нақты ... ... есеп ... ... жалпы есеп айырысуды жүзеге асыратын
банкаралық ақша аудару жүйесінің (БААЖ) құрылуы болды.
БААЖ-дың ... ... ... Ұлттық Банктегі
шоттарындағы ақшаны пайдалана отырып, сол сома шегінде бір операциялық ... есеп ... ... ... ... ... және ... орындау болып табылады.
1996 жылдың аяғынан бастап жүйе ІТЖ ретінде (ірі ... ... ... ... ... ақша ... жүзеге асыру үшін жүйе
қатысушыларының корреспонденттік шоттары ... 2000 ... ... жүйе БААЖ ... ақша ... жүйесі) болып
қайта құрылды. Қазіргі уақытта Ұлттық Банк пайдаланушының төлем тапсырмасы
негізінде оның корреспонденттік ... ... ... сома ... ... ... ақша аударуды жүзеге асырады. Есеп айырысу әрбір
пайдаланушы шотының жүйесіндегі өтімділік пайдаланыла отырып бір күн ... ... ҚРҰБ ... ... ... пайдаланушының жүйе
шотынан пайдаланушының корреспонденттік шотына позиция сальдосы сомасында
ақша аударады. Осы тұрғыдан алғанда ... ... ала ... ... ... ... болады. Корреспонденттік шоттан айырмашылығы - БААЖ
шотындағы қаражатты ҚРҰБ оқшаулай алмайды.
Жүйені ... және ... ... ... негізін
пайділанушылар мен Ұлттық Банк, Ұлттық Банк пен Орталық, пайдаланушылар мен
Орталық арасында жасалатын шарттар, сондай-ақ «Банкаралық ақша ... ақша ... ... ... жылдың аягында жүйеге 72 пайдаланушы енгізілген және ... ... ... ... ... ... ... және оның филиалдары, Қазақстан қор биржасы, «Қазпочта» ААҚ,
Бағалы қағаздар депозитарийі, бағалы қағаздар ... ... ... зейнетақы төлеу жөніндегі орталық), екінші деңгейдегі банктер,
облыстық клиринг палаталары.
Мамандандырылған терминалдарды пайдалана отырып, ... ... ... ... ... Төлем тапсырмалары БААЖ-ға
электрондық түрде жіберілуге тиіс. SWIFT пайдаланыла отырып ҚБЕО ... және МТЮ2 ... ... ... ҚБЕО ... ... байланыс арналарының барлық түрлерін: коммутацияланатын,
бөлек, Интернет, Х.25, DialNet; ... ... және ... ... ... ҚРҰБ, ҚБЕО және басқа жүйені ... ... ... тура ... ... ҚРҰБ операциялық күннің
соңында БААЖ-дағы пайдаланушылардың ... есеп ... ... ... ... ... ... ҚБЕО жүйені
пайдаланушылардан қабылданған төлемдердің өңцелуіне және бір пайдаанушыдан
екіншісіне ақша ... ... ... Пайдаланушылар электрондық төлем
құжаттарының дұрыс толтырылуына және ... ... ... ... БААЖ ... 78бет]
БААЖ арқылы кредиттік жэне дебеттік аударымдар жүзеге асырылады.
Дебеттік аударымдар пайдаланушы - ... ... ала ... ... жазбаша келісім негізінде жүзеге асырылады. Бұл келісімнің ... ... ... ... қоса берілуге тиіс.
Бас банк пен оның филиалы арасындағы аударымдарға қатысты, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... келісімінсіз орындалады. БААЖ-да төлем
сомасына қандай да бір лимиттер болмайды. БААЖ негізінен банкаралық ... ... ... жэне ... ... ... ірі төлемдерді жүзеге асыру үшін пайдаланылады. БААЖ бағалы
қағаздармен операциялар ... ОУР ... ... ... ... ... ... Депозитарийінің есеп айырысу агенті ретінде
жүмыс істейді
Операциялық күн басталар алдында кестеде белгіленген мерзімде ... ... үшін ... Банк ... төлем тапсырмасы
негізінде оның Ұлттық Банкте ашылған корреспонденттік шотынан ондағы қалдық
сома шегінде Ұлттық Банктің арнайы ... ... ... ақша ... асырады. Жүйенің шоты жүйедегі ақша аударымдарын орындау кезеңінде
пайдаланушылардың ... ... алу ... ... ... шоттарына жүйенің операциялық күнінде олардың арасындағы
позициялар сальдосының сомасында ақша ... үшін ... ... ... ... күні ... кейін бұл шотта ақша қалдығы болмауға
тиіс.
Банктердің орындалған төлем тапсырмалары негізінде Үлттық Банктің
бөлімшесі ... ... ... ... ... Банктегі жүйенің шотына аударған ақша сомалары ... ... ... ... және ... банктік бірегейлендіру кодтарын
жібереді.
Операциялық күн ашылардың алдында пайдаланушының позициясы ... ... ... тапсырмасында көрсетілген сомаға тең болуға тиіс. Ұлттық
Банк тәуекелдерді басқару мақсатында ҚБЕО-ға кезекке тіркеуге болатын ... ең көп ... ... ... ... ... ведомості
жібереді.
Жүйедегі ақша аудару пайдаланушының жүйе шотына аударған және оның
басқа пайдаланушылардан қабылдаған ақша ... ... ... ... ... күн ішінде ҚБЕО жүйесі позициясындағы ... ... ... ... ... және ... ... тең болуын тұрақты түрде бақылап отыруды жүзеге асырады.
Егер пайдаланушы ... ... ақша ... жүзеге асыруға
жетіліксіз болса, төлем тапсырмасы кезекке қойылады да, қаражат жеткілікті
болғанға ... ... ... ... төлем тапсырмасы басымдылық
кодтарына сәйкес өңделеді. БААЖ-да 100 басымдылық коды пайдаланылады; ең
жоғарысы - «0» және ең ... ... коды - «99». ... ... ... басымдылық кодын өзі белгілейді.
Басымдылық кодтары шегінде кезектегі төлем тапсырмаларын ... ... ... ... ... ... келді, алғашқы болып кетті»).
Пайдаланушылар заңдарда ... ... ... ... ... ... ... қүқылы. Пайдаланушы-төлемші
кезектегі төлем ... кез ... ... ... алуы мүмкін.
Пайдалауншылар операциялық күні ішінде пайдаланушы позициясының жай-күйі
туралы:
- ... ... ... ... ... ... ақша ... туралы;
- кезекке тіркелген төлем тапсырмалары жөнінде көшірме алады.
Пайдаланушы-ақша алушы төлем тапсырмасын алып, тексергеннен кейін және
өзінің корреспонденттік ... ... ... ... жүйенің
операциялық күні ішінде, бірақ келесі операциялық күннен кешіктірмей өз
клиенттерінің шоттарына ақша қабылдауды ... ... ... (өтімділіктің жетіспеуі себепті бірнеше
пайдаланушының кезегін ашу) рүдсат ету пайдаланылады. ҚБЕО бір күн ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, кезектегі төлем тапсырмаларының өзара есептесуін
орындайды. Мұндай функция өтімділіктің жеткілікті ... ... ... іске асырылады.
ҚБЕО операциялық күннің соңында Төлем жүйесі басқармасына (ТЖБ) барлық
пайдаланушылар позицияларының сальдосы туралы электрондық ведомості береді.
ТБЖ электрондық ... ... ... ... ... тең ... деректерді салыстырып тексергеннен кейін позициялар сальдосы
сомасындағы ... ... жүйе ... ... ... ... ... ведомостегі позициялар
сальдосының және жүйе шоты сальдосының сомалары сәйкес ... ... мен ТЖБ ... ... жою ... ... ... қабылдайды.
Операциялық күн аяқталғаннан кейін пайдаланушы ҚБЕО-дан ... ... ... ... ... ... күн ... күндері сағат 8-00-ден басталады, сағат 20-00-
де ... ... ... ... Банк ... ... ... 22-00-
ге дейін ұзартуға құқылы.
Кәсіпорын және ұйымдардың ақшалай қаражаты банкте олардың ... ... ... және есеп ... ... ... Шаруашылық
қызмет үрдісінде субъектілер арасында анықталған талаптар мен ... ... ... ... үшін ... ... ... қажет. Бұл кезде
төлем борышқордың өз міндеттемелерін орывдау ... ... ... ал ... ... - есеп ... есеп ... міндеті - қолма-қол ақшалай және қолма-қол ақшасыз
нысанда төлем айналысына қызмет ету ... ... ... және ... ... ... ... екінші деңгейлі банктерде ашылған
банктік шоттар жүйесі арқылы қолма-қол ... ... ... ... шот - бұл банк тәжірибесінде қалыптасқан іскерлік ... ... ... мен ... ... ... қызмет көрсетуді жүзеге асырумен байланысты депозитті
қабылдау және банктік операцияларды жүзеге асыру ... банк пен ... ... ... ... ... есеп айырысу шоты банктік шот келісіміне немесе есеп айырысу-
кассалық қызмет келісімшартына сәйкес жүргізіледі (1-қосымша). ... шот ... ... ... ... жасалады (2-қосымша). Осы
келісімшартқа сәйкес банк клиентке есеп ... және ... да ... оған ... ... ... алады, клиент тапсырмасы бойынша шоттан
қаржы алады, ... ... ақша ... ... ... үшін пайыз төлейді және шот бойынша басқа да операцияларды
жүргізеді.
Банктік келісімшарттың негізгі деректемелері ... ... ... ... тіркеу нөмірі көрсетілген салық ... ... ... куәландыратын құжат; банктегі ақшалай қаражатты қолдану
тәртібі, сондай-ақ банк көрсететін қызмет пен оны ... ... ... екі ... ... ... да шарттарды қарастыруы мүмкін.
Банктік шот ашу үшін ... ... ... ... ... қүжаттарды ұсынуы тиіс:
клиенттің салық есебіне тұрғандығын ... ... ... ... ... тіркеуден өткендігін растайтын қүжат көшірмесі;
жарғының нотариалды бекітілген көшірмесі, ал оқшауланған
бөлімшелер үшін - бекітілген ереженің ... ... мөр ... ... ... ... кезде бір данасы банктің операциялық қызметтерінде, ал
екінші ... банк ... іс ... ... ... ... және ... валютасында шот ашуға, ... ... ... жинақтық және байланыстырма (корреспонденттік) ... ... және ... ... - ... және жеке ... ... оқшауланған бөлімшелерінің банктік шоттары, ал байланыстырма
(корреспонденттік) шоттар - банк операцияларының ... ... ... емес ... ... ... ... клиент банкте бірнеше шот ашқысы келсе және егер банктік шот
алғашқы шот ашылған банкте немесе ... ... ... ... бар ... туралы бекітімі болса, онда банк құжаттарды қайта талап
етпеуі мүмкін.
Кәсіпкерлік қызметпен шұғылданатын заңды немесе жеке түлғаға шот ... банк ... ... 3 жүмыс күні ішінде хабардар етуі ... ... ... ... ... мен ... банктік операцияларды
өткізетін ұйымдар қолма-қол ақшасыз төлемдер мен ақша аударымдарын клиентке
банктік шот ашпастан жүргізе ... 2000 жылы 13 ... ... №395
Қазақстан Республикасы аумағында қолма-қол ақшасыз төлемдер мен аударымдар
жасау ережесінде көрсетілген, банктік шот ашпай жүргізілетін төлемдер ... ... ақша ... мен бенефициардың банктік шоттарды
қолданбай, ақша аударымы үшін ... ақша ... және ... ... ... қолма-қол ақшасыз тәртіппен немесе банктік
шотқа қатыссыз бенефициардың қолма-қол ақшаны алуы саналады.
Занды тұлғалар мен оның ... ... ... ... және
ақша аударымы, олардың банктік шот ашып, ... және ... ... ... ... жарнасын төлегеннен соң жүргізіледі.
Есеп айырысу шоты арқылы жүргізілген ... ... банк ... ... ... Есеп ... ... көшірме келесі деректемелерден
түрады: клиент аты, есеп айырысу ... ... ... ... ... шот ... құжат нөмірі, сомасы. Көшірмеде берілген жазба
бойынша тиісті қүжаттар ұсынылады. Көшірме клиентке ... ... Есеп ... ... және ... ... ҚБЕО ... тапсырмасын акцептегеннен кейін ғана жүзеге
асырылады. Пайдаланушылардың және ҚБЕО-ның құқықтары мен ... ... ҚБЕО ... құжатын акцептеген кезден пайда болады. Электрондық төлем
құжатын ҚБЕО ... ... ол ... ... ... қатысушы
тараптардың бастамасы бойынша қайтарып алынбайды және өзгертілмейді.
ҚБЕО-ның төлем тапсырмасын ... ... ... ... ... ... ... ақша аударымының бастамашысында пайдаланушының және пайдаланушы-
алушы мәртебесінің болуы;
3. төлем құжатында көрсетілген соманы пайдаланушының ... ... ... үш шарт ... ... БААЖ төлем тапсырмасын
өңдейді және ақша аударымын жүзеге асырады. Бұдан кейін БААЖ ... ... ... ... жэне алушыға шоттың кредиттелгені туралы
(МТ910) хабарлайды.
1 немесе ... ... ... ... ... ... ... көрсете отырып, оның төлем ... бас ... ... ... ... ... ... орындалмаған жағдайда, алайда 1 және 2-
тармақшалардың шарттары сақталатын ... ... ... пайдаланушы-
төлемшіге жіберіледі.
Сонымен бірге, дебеттік аударым бойынша төлем тапсырмасын акцептеу
шарттарының бірі пайдаланушы-төлемшінің алдын ала ... ... ... қатысушылардың шоттары ... ... ... ... ... түпкілікті және тұрақты болып саналады.
Ұлттық Банк тәуекелдерді басқару мақсатында ... ... ... ... ... жүзеге асырады. ҚБЕО бұл
ақпаратты жүйенің операциялық күні ішінде ... ... ... ... ... ... позицияларының, олардың позициялары
бойынша дебеттік және кредиттік айналымдардың, позициялар сальдосының ... ... ... ... ... сомасының ағымдағы жай-күйі
туралы деректер болады.
Пайдаланушылардың БААЖ-дағы өтімділікті ... үш ... ... ... ... ... ... шотына қаражат аудара алады. Алайда, бұл тәсіл сирек пайдаланылады,
өйткені көптеген пайдаланушылар ез ... ... ... ... ... бас ... ... пайдаланушылар қаражатты банкаралық ақша рыногынан ... ... ... етіліп берілетін сияқты
қамтамасыз етілмейтен ҚРҰБ кредиттерін пайдалана алады. ... ... ... ... ... ... ... бойынша лимиттер ҚРҰБ-нің белгілеген шегінде күн
ішіндегі «овердрафт» кредиттерін ... Егер ... ... сай ... олар овердрафт және овернайт кредиттерін алуға
құқылы:
- Банк БААЖ пайдаланушысы болуға тиіс;
- Банк ҚРҰБ ... ... ... және ... міндетті
талаптар мен лимиттерді сақтауға тиіс;
- Банктің өз төлемдері бойынша және ез клиенттерінің төлемдері бойынша
орындалмаған міндеттемелері болмауға тиіс;
- Банк ... ... ... беру ... Бас ... және
күндізгі «овердрафт» заемын беру туралы келісім жасауға тиіс.
Овердрафттың негізгі шарттары мыналар: кредит банкке ... ... ... өтелу мерзімі операциялық күн ішінде, алайда
сағ. 18:00-ден кешіктірмеу керек. Егер ... ... ... ... ... ... құны тиісті шарттармен овернайт ... ... ... ... ... күні 15:00-де өтелуге
тиіс (Т+1). Егер ҚРҰБ алдындағы міндеттемелер өтелмей ... ... ... ... ... оқшаулауға және овернайт кредиті мен ... ... ... ... ... ... ... жапқан кезде кезекте тұрған төлем тапсырмалары БААЖ-
дағы пайдаланушының шотында өтімділіктің жетіспеуі себепті ... ... ... ... ... ... ... трансакциялар өткізу ... және ... ... тиімді процесіне арналған механизмді
ынталандыру ретінде пайдаланылады.
2.2.1 кесте. Төлем жүйесіндегі төлемнің түсу уақыты.
|Төлемнің түсу уақыты ... ... ... 08.00 до 13.00 С 13.00 до 20.00 С 20.00 |57 114 740 ... стр. ... жылы БААЖ-дағы төлемдердің орташа айлық саны 268 060 болды. БААЖ-
дағы төлемдердің орташа күндік саны мен ... ... 12 765 жэне ... ... ... Бес ірі қатысушы үлесінің саны жэне сомасы тиісінше 38%
және 53% ... ... ақша ... ... ... ... тапсырмада
көрсетілген соманы, оның ақшасын бенефициар есебіне аудару туралы берген
тапсырмасы. Аударымды жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... төлем тапсырмасын ұсынады. Төлем құжатында
міндетті түрде келесі деректемелер ... ... ... құжаттың аты;
- оны жазу ... айы, ... ... ... Күн - ... ай - сөзбен,
жыл - санмен көрсетіледі;
- акша жөнелтуші занды ... ... ... ... ... ... ... коды;
- ақша жөнелтуші банктің ұйымдастыру-құқылық нысанын қоса, толық
атауы, дербес сәйкестендірілген ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің
нормативтік-құқықтық актілерімен бекітілген кодтық ... ... және ... ... ... ... салық төлеуші бенефициар мен ақша жөнелтушінің тіркеу нөмірі.
«Төлем мәні» бөлігінде акша жөнелтуші ... ... ... құжат
атын, нөмірін және күнін, сондай-ақ «Код-төлем мәні» бөлігінде - төлемнің
кодтық белгіленуін көрсетуге міндетті.
Ақша аударымы ... емес ... ... ... ... банк ... жағдайдан тыс), өзіне қызмет көрсетуші банкке
бекітілген ... ... ... ақша ... ... ... ... ақша жөнелтушінің алушы банкке ақша аударымы туралы берген
төлем құжаты болып табылады.
Алушы-банк ақша аударымына жазылған төлем ... ... ... ... ... ... ... он күнтізбелік күн ішінде қабылдайды.
Ол Қазақстан Республикасы зандылыгына сәйкес, төлем тап-сырмасы мен
аударымға өтініштен тыс телем негізін дәлелдейтін ... да ... ... ... Ақша ... ... көрсететін алушы банк келісімі
бойынша төлем тапсырмасында немесе ақша аударымы өтінішінде валюталау ... ... ... ... банк ... ... акцепті деп аталады. Акцепт кезінде алушы банкке жөнелтушінің
банктік шотынан төлем тапсырмасында көрсетілген ... ... ... ... шығындар үшін ақша алу кұқы беріледі.
Алушы-банк төлем тапсырмасьш акцептеуі ... ... ... ... ... ақша сомасы жөнелтушінің банктік шотында болуы тиіс.
Қажетті ақша сомасымен қамтамасыз ету ақша жөнелтуші ... ... ... ... алушы-банк заемы есебінен жүргізіледі.
Төлем қүжатын алушы-банк келесі ... ... ... ... ... ... ... жіберсе
- немесе төлем тапсырмасын төлеу туралы хабарлау жолдаса;
- алушы-банк жөнелтушінің төлем тапсырмасы негізінде ақшаны шоттан
алса ... ... ... ... тапсырмасын алғаннан кейінгі үш жұмыс күні ішінде алушы-банк
акцепт туралы немесе акцептен бас ... ... ... алмаса;
- Қазақстан Республикасының зандылығымен ... ... ... ... келісімде көрсетілген жағдайларда.
Бенефициар банкте келесі жағдайлардың бірі орын алса, төлем құжаттары
акцептелген болып саналады:
- бенефициар банк акцепт туралы хабарламаны ... ... ... банк бір ... ... ... ... жөнелтушінің
төлем тапсырмасы негізінде ақшаны алса (банктік шотты дебеттесе);
- бенефициар банк бенефициардың банктік шотын ... ... ақша ... жасаса;
- бенефициар банктің үш жұмыс күні ішінде ... ... ... ... бас ... ... хабарлауын алмаса;
- Қазақстан Республикасы заңдылығымен немесе бенефициар және
бенефициар банк ... ... ... ... да ... ... акцепті, егер бұл жөнелтуші және алушы банк арасындағы
келісімде қарастырылса, оны қабылдаған кезде жүргізілуі мүмкін.
Алушы-банк келесі жағдайларда төлем құжатының акцептінен бас ... егер ... ... үшін ... ақша ... ... ете
алмаса;
- егер төлем тапсырмасында жалған белгілер болса, ол жөнелтуші және
алушы-банк арасындағы ... ... ... ... ... жолданса;
- Қазақстан Республикасы аумағында қолма-қол емес төлем және ... ... ... ... құжаттарын қолдану ережелері және біздің
Республиканың бекітілген төлем тапсырмасын құру және ... ... мен ... арасындағы келісімшарттарды жөнелтуші орындамаған
жағдайда;
- Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... ... ... қызметі
Бөлшек төлемдер жүйесі (БТЖ) клирингтік есеп айырысу жүйесі ... ... ... ... ... ҚРҰБ берген
лицензияның негізінде Қазақстан Банкаралық Есеп айырысу орталығы орындайды.
1995 жылдан бастап ҚБЕО ... ... ... ... облыстық
клирингті жүзеге асырды, онда оның пайдаланушылары ... ... ... және ... шектеулерді күнделікті ұсынып
отырды. Ондагы тәуекелдердің құрылу принциптері мен басқару жүйесі екінші
деңгейдегі банктердің ... ... ғана ... ... ... банк ... ... өсе түсуі Қазақстанның барлық
аймақтары мен қаржы ... үшін ашық ... құру ... ... жылы ҚРҰБ ... ... банктер филиалдарының
корреспонденттік ... ... ... ... ... жүзеге
асырды, сонымен бірге аймақтық клиринг палаталары ... ... ... ... Жаңа ... жүйе ... барлық
банктері мен банктік емес ұйымдарын, оған қоса ... ... және ... ... ... ... Жаңа клирингтің жағымды
жақтары: алдағы күнмен валюталау арқылы жұмыс істеу мүмкіндігі ... үш ... ... ... ... ... түпкілікті есеп
айырысу уақытына дейін төлемдерді ... алу, МТ102 ... ... болып табылады.
БТЖ-де ұсақ жедел емес төлемдер жүзеге асырылады. БТЖ-де 3 млн. теңге
мөлшеріндегі бір төлемнің ең көп сомасына лимит ... Осы ... ... ... төлемді орындаудан бас тартылады. Бұл БТЖ-нің БААЖ
тарифтерінен ... ... ... ұсақ ... ... асыратынына
байланысты (бір төлем тапсырмасы үшін 9-22 теңге).
2004 жылы ... ... ... ... саны мен ... 2,7 ... ... 33 534 төлем болды.
Республикалық банкаралық клиринг жүйесін ... ... ... ... ... туралы шарт жасасқан ... және ... ... ... мүмкін.
2005 жылдың аягында БТЖ-ны пайдаланушылар саны 51, ... 27 ... ... 17 ... ... ... ... Ұлттық Банкі, Кастодиан банк (ҚҰБ-нің МОД), Мемлекеттік
зейнетақы төлеу женіндегі ... ... ААҚ, ... да ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдар және «Тимей» ҚӨК
ЖШС қү.райды.
«Тимей» ҚӨК ЖШС ... ... жеке ... ... ... ҚӨК ЖШС БТЖ ... екінші деңгейдегі банктердің үш
филиалының және бір облыстық қазынашылық басқармасының таза позицияларын
есептеуді ... ... 2003 ... ... ... клиринг қызметін жүзеге
асырмайтын болды.
Қазіргі уақытта ҚБЕО-ның ең алдыңғы ... ... ... бар, ... ... ... ... арналарының
барлық түрлерін: коммутацияланған, бөлек, Интернет, Х.25, DialNet желілерін
ұсынады және ... ... ... ... ... МТ100 ... электрондық хабарламалар форматтары (SWIFT сияқты ... ... БТЖ ... ... ... ... ... клиринг палатасы (бұдан әрі - ҚБЕО) БТЖ қызметін 1996 ... ... ... ... ... ... ҚБЕО 1999 жылы жаңа ... жүйесін
іске қосты. Жаңа жүйеде қатысушылар ... ... ... істеуге,
түпкілікті есеп айырысу уақытына дейін төлемдерді қайтарып алу мүмкіндігіне
ие болды.
БТЖ-нің ... ... ... ... ... және ... күнде бір клирингтік циклі бар. Жүйе төлем ... ... ... ... 8 ... (есеп айырысу күні) !5:00-ге дейін төлем
тапсырмаларын қабылдайды. ... ... ... аяқталғаннан кейін
бір күн ішіндегі келіп түскен және ... ... ... таза позицияларын жан-жақты есептеу жүзеге асырылады. ... таза ... ... ... есеп ... үшін 15:00 және
16:00 аралығында жүзеге асырылатын БААЖ-га жіберіледі.
Клиринг жүйесі ... БТЖ ... күн ... ... ... жабу үшін ғана ... қаражатты талап етеді. БТЖ
қатысушыларының таза позицияларын есептеуді ҚБЕО ... ... ... ... ... таза позициялар БААЖ ... ... ... ... ... ақша ... ... кейін клиринг
ұйымы мен ҚБЕО қатысушыга осы қатысушының таза позициясына ... ... ... туралы хабарлама береді. Сонымен бірге, ҚБЕО
қатысушыларға осы ... ... ... ... құжаттарын, клиринг
нәтижелері бойынша қатысушының таза ... ... ... ... ... ... ... да бір себеппен ... ... ... ... ... ... қатысушыға арналған кредиттік және дебеттік шектеулер
пайдаланылмайды. Тәуекелдерді басқару кезекті «жеделдету» әдісімен жүзеге
асырылады. Барлық ... ... ... есеп ... ... кезекте
тұрады. Төлемдер банктер белгілеген кодтар басымдылығы, БААЖ-бен бірдей
болуы ескеріле отырып, бір күн ішінде ... ... олар ... ... ... («алғашқы болып келді, алғашқы болып ... ... ... ... төлем тапсырмасын қайтарып алуға
мүмкіндігі бар.
Әрбір пайдалаушының таза позициясы айқындалғаннан кейін, есеп айырысу
рәсімдеріне дайындық басталады. Таза ... ... ... ... ... үшін ... ... Егер қаражат
жеткілікті болса, дебеттік таза позицияның сомасы оқшауланады. Егер қаражат
жеткіліксіз болса, ... ... сома ... және ... сомасына кезекті «жеделдету» рәсімдері қолданылады. Жетпейтін
соманы құрайтын төлем тапсырмасы ... ... және ... сәйкес кезектен алынып, тапсырма ... ... ... ... ... таза позициялары қайта есептеліп,
таза позициялар түпкілікті есеп айырысу үшін БААЖ-ға жіберіледі.
Пайдаланушылар операциялық күн ішінде екі рет ... ... ... да көп) ... ... ... көшірме алады. Ақпаратқа жіберілген
және алынған төлем тапсырмалары, сондай-ақ БТЖ-дегі таза ... ... ... ... ... есеп айырысуға дейін етімділікті басқаруға
жәрдемдеседі. Басқаша айтқанда, пайдаланушылар ақша рыногындағы ... ... ... ... ҚРҰБ-нің кредиті арқылы өтімділіктің қажетті
көлемін ала алады.
Төлем талап-тапсырмасын бенефициар бланкте жазады және ... ... ... ... тізіліммен (реестр) ге төрт данада
ұсынылады, егер төлем электронды жолмен жүзеге асырылса, екі данада.
Бенефициар банк ... ... ... ... ... банк ... ... Инкассолаушы банк міндеттемесі төлем
талап-тапсырмасын инкассоға алумен ... ... ... ... қолданыстағы зандылық негізінде пайда болады. Бұл кезде
инкассолаушы банк ... ... ... қабылдайды:
- төлем талап-тапсырмасын төлемге немесе акцептке кезекті ұсыну;
- бенефициарға акцептен бас тарту немесе төлем туралы ... ... ... ... хабарлама жолдау;
- төлем талап-тапсырма сының ... ... ... ... ... зор ... ... чектермен есеп айырысуды
айтуға болады. Чек банк клиентінің (чек берушінің) банкке ақша қаражатын ... ... (чек ... ... ... ... арнайы бланкте жазылған
жазбаша тапсырмасын білдіретін бағалы қағаз болып табылады.
Батыс ... чек ... ... ... ... түрге бөледі:
- арнайы - тек осы кісіге төлеңіз;
- ордерлік - осы кісіге немесе оның ... ... ... ... - ... ... чек - ұстаушыға индоссамент - жолдау жазу көме-гімен басқа
тұлғаға ақшаны алу құқығын ұсынуға мүмкіндік береді. Индоссаменттің 4 ... ... ... Чек ... ... сыртына өз қолын қояды,
оның нәтижесінде чек ұсынушы құжаты ... ... және ... ... ол ... ... ақша ... атаулы индоссамент. Ұстаушы чек сыртына өз қолын қояды және чек
бойынша ақша алу құқын алатын ... атын ... ... ... Чек ұстаушы чек сыртында чекті басқа
тұлғаға ұсыну мақсатын көрсетеді және чек ... ақша алу ... ... ... Егер ... ... чек төленбеген
жағдайда арыз жасау мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... деген сөзді қолданады.
Әр елде чек мазмұны бірыңғай. Занды құрамында мыналар белгіленеді:
- «чек» сөзі;
- анықталған соманы төлеу ... ... ... банк ... төлем орны;
- шығарылған орны және ... ... ... ... чек ... ... ... нөмірі;
- трассат банктің коды;
- чек сомасының санмен ... ... ... ... ... чек беруші банктің арақатынасы чекті қолдануга
байланысты чекті ... ... ... ... ... ... келісім жасалмастан бұрын банктер чектермен операция өткізу бойынша
банктік ... ... ... ... ... клиенттер құқығын және
чектерді қолдану туралы ... ... ... ... ... ... ... негізгі деректемелер төмендегідей:
- чек кітапшасындағы чек бланктерінің саны және ... ... ... ... ... ... (чек беруші банкі чек
бланкісінің және чек кітапшасының үлгісін өз ... ... ... ... ... ... талаптары, атап айтқанда:
- чек бланктерінің реттік нөмірін ... чек ... ... және ... көрсету (жазылатын сома жолдың ... ... ... теңге сөзі жазып көрсетілген сомадан кейін бос орын
қалдырылмауы тиіс, тиын сөзі чекте көрсетілмейді);
- «бұйрық ... ... ... ... ... ... чек ... адамның атьі-жөні немесе занды тұлға атауы көрсетіледі;
- чек жазып ... ... ... ... және ... ... чек ... қолының қойылуы және занды тұлға үшін ... ... чек ... ... ... ... ... чек беруші чек кітапшасына
ие болуға өкілеттік берген ... ... және ... ... ... ... құжатгағы үлгіге сәйкес болуы тиіс;
- чектің түбіртегінде операция жасалғанға дейінгі сома қалдығының, чек
сомасының және чек ... ... жаңа ... көрсетілуі (қалдық
санмен және жазумен) беріледі, сондай-ақ чек жазып берілген күн және ... ... чек ... ие ... өкілетті тұлға қолы және чек
берушінің мөрі (заңды тұлғалар ... ... ... қағаздардың төлем жүйесіндегі мәні
1. Бағалы қағаздар бойыша есеп айырысу жүйелері
Қазақстандағы қор ... ... және ... ... ... ... Акционерлік қоғамдар құру ... жеке ... ... жаппай жекешелендірудің басталуы,
инвестициялық-жекешелендіру қорлары-осының бәрі Қазақстан Республикасының
қор рыногының бастау көзі ... ... ... ... шығарумен бір уақытта ҚР-ның бағалы қағаздар ... ... ... қағаздар рыногының жұмыс істеуін реттеу
мақсатында ... ... ... ... Заң ... 2003 ... қолданысқа енгізілді.
Қазақстанда бір қор биржасы «Қазақстан қор биржасы» ЖАҚ (ҚҚБ) жұмыс
істейді. ... ол ... ... ... ... ... 1993
жылы қарашада құрылған болатын, қызметі қор рыногы ... ... ... ... кейін 1995 жылы маусымда атауы Қазақстан банкаралық
валюта-қор биржасы болып өзгерді. 1996 жылы ... ... ... ... (ҚҚБ) ... ... аталды. Валюта рыногы 1997 жылы қыркүйекте ҚҚБ
құрамынан ... ... ... биржасына (АFINЕХ) бөлінді және 1999
жылғы сәуірде ҚҚБ-ға қайта қосылды. 1997 ... ... ... ... ... жерінен сауда-саттыққа қатысуға мүмкіндік беретін алыстан қатысу
режимін құру және іске қосу ... ... ... ... ... түрлері биржадан тыс сияқты, ҚҚБ-дағы сауда-саттыққа да ... ... ... ... 181,2 млрд. теңге сомасына мемлекеттік
бағалы қағаздар, 1 175,2 млрд. теңге сомасына ... және 91,9 ... ... ... ... ... ... болды.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Заңға ... ... ... ... ... ҚРҰБ ... ... (2004 жылғы 1
қаңтардан бастап қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... ... бағалы қағаздармен сауда-саттық жөніндегі орталық қарсы
әріптес жоқ. Барлық есеп айырысулар жалпы ... ... ... ... ... есеп айырысу мынадай түрде жүргізіледі:
1. Мемлекеттік бағалы қағаздар БҚОД Т+0 ... ... ... қағаздар БҚОД арқылы Т+3 шартымен.
3. Шетел валютасымен операциялар ТОD, ТОМ және SРОТ шартымен:
- теңгемен - ... ... ... шоты ... ... ... - шетелдік корреспондент-банктерде.
«Бағалы қағаздардың орталық депозитарийі» ЖАҚ (БҚОД) 1997 жылғы
шілдеде мамандандырылған ұйым ... ... ... ... ... қағаздар иелерін есепке алу олардың құқықтарын растау, бағалы
қағаздарды материалсыздандыру болып табылады. ... ... ... және ... алуды, жасалатын мәмілелерге ... ... ... ... қызметін жүзеге асырады.
БҚОД акционерлерінің құрамына кіретіндер: ҚРҰБ (50%), ҚҚБ (26,66%), 15
екінші деңгейдегі банктер (16,66%) және 6 ... ... (6,66%). ... ... БҚОД ... саны 42 ... оның ішінде: 19 екінші
деңгейдегі ... 20 ... ... ... ААҚ, ... ... ... және ҚРҰБ ... ... ... қағаздардың барлық түрлері
материалсыздандырылган. Алайда, корпоративтік ... ... үшін ... ... ... ... ... бағалы қагаздары
қатысушылардың өздерінің бағалы қағаздарынан бөлінген және олар ... жеке ... ... ... ... операциялар бойынша
түпкілікті есеп айырысу БААЖ арқылы есеп айырысатын күні ... ... ... БААЖ-да осы мақсаттарға арналған шоты болуга тиіс.
Бағалы қағаздармен ... DVP ... - ... ... ... ... ... Жалпы негізде жүзеге асырылатын
бағалы қағаздар, қаражат, сияқты ... ... де DVP ... ... салыстырмалы операциялар ретінде БҚОД-ға
жіберіледі. Биржадан тыс сауда-саттық үшін ... ... ... ... ... ... және БҚОД ... алушы мен сатушының сауда
«мэтчингін» жүргізетін болады. салыстырылған операцияларды немесе ... ... БҚОД ... ... бағалы қағаздардың бар-жоғын
тексереді және оларды оқшаулайды. Бағалы ... ... ... ... БҚОД бағалы ... ... ... ... ... дебеттеуге және өзінің шотын ... ... ... жібереді. БҚОД сатып алушының бағалы ... ... ... ... ... және сатушының БААЖ-дағы
шотын кредиттейді. Сатып алушының шотында қаражат жетіспеген жағдайда БҚОД
операцияны жүргізбейді. Барлық рәсімдер ... ... БҚОД ... алушы
мен сатушыға операцияның аяқталғаны туралы растама жібереді.
Бастапқы және қайталама рыноктың қалыпты жұмыс істеуі үшін БҚОД-ның
депоненттермен, ... қор ... ... ... және ... өзара іс-әрекеті электрондық хабарлармен алмасу арқылы
жүзеге ... ... ... ... есеп ... ... ... 9.30-
дан 20.00-ге дейін операцияларды жүзеге асырады, алайда ақшалай есеп
айырысуды жүзеге ... ... ... күні жабылғанға дейін кемінде
40 минут бұрын тоқтатылады.
ҚРҰБ ... ... ... ... және осы арна ... ... түрлерін жүзеге асырады. Біріншіден, ҚРҰБ БҚОД-ны кепіл түріндегі
бағалы қағаздарды алу үшін ... Бұл ... ҚРҰБ ... ... үшін ... ... ҚРҰБ ақша-кредит
саясатын жүргізу үшін ашық рынокта операциялар жүргізеді. ... ... ... ... есеп ... БҚОД ... Үшіншіден, БҚОД ҚРҰБ шығарған және монетарлық операциялар ... ... ... ... үшін ... агенті ретінде жұмыс
істейді. БҚОД ... ... ... ... шығарылымды ұйымдастырады,
сыйақы төлеуді және ұстаушыларға төлеуді жүзеге асырады.
3.1.1сурет.Бағалы қағаздармен ... ... ... ... айырысу операциялары және олардың жіктелуі.
Қатысушыларга байланысты банктің есеп операциялары негізгі екі ... ... есеп ... ... ... ... ... ретінде
банк және оның клиенттері қатысады;
- негізгі субъект банк болып ... таза ... есеп ... және ... есеп айырысулар (кестеге қараңыз).
3.1.2 кесте. Жіктелу критерийлері.
|Қатысушылар |Төлем құралдары ... ... ... ... | ... ... ... |
|Банкаралық |Төлем |Шот ашу ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... | | ... ... | Шот ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... | | ... банктік |Чекпен есеп айырысу|Кассалық операциялар|Инкассолық |
| ... есеп ... ... |
| ... ... беру ... |
| ... есеп |операциялары ... |
| ... ... ... | ... ... ... нысандарындағы ерекшеліктерге байланысты банктің келесі
есеп ... ... ... ... ... аккредитивтік операциялар;
- инкассолық операциялар;
- аударым операциялары;
- клирингтік операциялар.
Есеп айырысу операцияларында қолданылған төлем құралдарына байланысты
есеп ... ... ... ... ... тапсырмаларымен есеп айырысу;
- чектермен есеп айырысу;
- вексельдермен есеп ... ... ... есеп ... ... есеп ... ... есеп айырысу мәні мен жүзеге асыру кезеңдеріне
қарай банктің есеп айырысу операциялары былайша бөлінеді:
- мерзімлік есеп айырысу және ... да ... ... әр түрлі шоттарды жүргізу, қаржыларды өтеу және қосу, ... ... ... қосу операциялары;
- кассалық операциялар (қолма-қол ақшаны қолма-қол емес ақшаға
айналдыру операциялары және ... ... ... төлеуге төлеушінің келісімін (немесе қарсылығын)
алуға байланысты акцептік операциялар;
- төлем алу ... ... ... ... ... индоссациялық (банк индоссант болып табылатын кездегі);
- банк төлемге келіп немесе тапсырыс беруші ... ... ... ... тапсырмасының) операциялары.
Банктегі есеп айырысу операцияларын ұйымдастыру 2000 жылғы 25
сәуірдегі №179 «Қазақстан ... ... ... емес ... ... аударымдарын жүзеге асырудың төлем құжаттарын қолдану ережелеріне»
сәйкес реттеледі. Осы ережелерде есеп ... ... ... және ... ... ... ... көрсетілген.
Банк аударым операцияларының үлкен көлемін жүзеге асырады, яғни заңды
және жеке тұлғалардың қаржы аударымдарын жүзеге асыру тапсырыстарын ... ... ... ... ... үшін банкте төлеуші мен алушы
арасындағы есеп айырысудың келесі нысандары ... ... ... ... талап-тапсырмаларымен;
- инкассолық өкімдермен;
- чектермен;
- аккредитивтермен;
- вексельдермен;
- банктік карточкалармен.
Клиринг ұйымы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... құрылады және клирингтік қызмет лицензиялауға жатады.
Клирингтік ... ... ... ... ... және жою ... ... актілерімен бекітіледі. Лицензия алу үшін
клиринг ұйымы Ұлттық банктің нормативтік-құқықтық актілерінде қаралған ... ... ... реттеуші құжаттарды Ұлттық банкке
ұсынуы тиіс, сондай-ақ келесі құжаттар мен мәліметтерді ұсынады:
- ... ... ... ... ... ... ұйымының жоғары басқару органында бекітілген клирингті
жүзеге асыру ережесі;
- ... ... ... ... ... ... асыру үрдісінде қолданылатын бағдарлама, техникалық
құралдар туралы мәліметтер.
Клиринг ұйымы мен клиринг қатысушылары арасындағы катынас ... ... ... ... бекітіледі:
- төлем құжаттарымен және басқа да төлем туралы ... ... және ... ... ... ... және оның нәтижесі бойынша ақша аударымы
кезіндегі қатысушьшардың құқы мен ... ... ... ... және оны ... үшін ... клиринг нәтижесі бойынша ақша аударымын жүзеге асыру тәртібі және
мерзімдері;
- клирингті жүзеге асыру және оның ... ... ақша ... ... ... басқару әдістері;
- өз міндетгемелерін орындамаған клиринг ... ... ету ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін орындамаған
клиринг ұйымының жауаптылығы.
Клиринг ұйымы мен клиринг қатысушысы ... ... ... заңдылығына қайшы келмейтін басқада шарттар ... ... ... ... ... асыру тәртібі бойынша басында
чек ... ... ... ... одан соң оның ... ... орындарға жайғасады, өкілдер пакет алмасады және өздерінің ... ... және ... (ақауы бар) чектерді анықтау туралы актілерді
куәландырады, клиринг ұйымының қызметкерлеріне жолдайды. Одан соң ... және ... ... ... құжат алмасу аяқталады. Клиринг
қатысушылардың таза позициясын анықтау ... ... ... ... ақшалай міндеттемелерін клирингтің бір ... және ... ... ... ... ... ... клирингтің қалған қатысушыларына қатысты анықталады.
Клиринг ... таза ... ... ... ... дебеттік-кредиттік таза позициялардың сомалар айырмасы нөлге
керек. Егер ... ... және ... таза ... ... клирингтік ұйым аталган сомалардың сәйкеспеу себебін анықтап,
клиринг қатысушыларының таза позицияларының қайта есебін ... ... ... ... төлем карточка жүйесінің қызметі.
Биылғы жылы 24 мың «Kazcard» төлем карточкасын ... ... ... ... ... ету көлемі кең мұндай карточкалар
қазақстандықтар үшін ете ... ... ... ... радиосына «Ұлттық
процессинг орталығының» қызметкері Жұмасейіт Хабулов бейсенбі күні. Әйтсе
де, бұрынғы Қаржы министрі Ораз Жандосов «бұл ... ... ... ... бірдей қамтылуы тиіс. Бірақ әзірге бұл жоғарыдан
жасалғандай, оған тек Ұлттық банк ... ... ... ... ... ол бұл жобаның қаншалықты мемлекеттік екендігі де түсініксіз дейді.
Алматы ... ... ... ... Алма ... ... карточкалары өте тиімді деп есептейді. Себебі, ол ... ... ... ... ... ... ... соманы алуға болады. Бірақ, кедергілерде
бар. Мысалы, банкоматтар өте сирек. Оған қоса ... ... Дәл ... ... ақша ... ... немесе банкомат жұмыс
істемей қалады.
Жақында карточкалар жүйесін жетілдірудің тағы бір ... ... ... ... ... ... бастап алғаш рет ... ... ... ... ... жүзеге аса бастады. Мұны ... ... ... ... ... ... даму ... деп бағалайды. Мысалы, осы жаңа жүйенің ... ... ... кәсіпорнының қызметкері Жұмасейіт Хабулов «Kazcard»
жаңа технологиялар негізінде енгізілмек дейді:
- «Kazcard» - «MasterCard» иесі ... ... жаңа ... ... М/Сһір4 технологиясын пайдалануға негізделген. Оған қоса бұған ... өзге ... ... ... болады. Қорғалу жағынан бұл
халықаралық ... сай. ... чип ... болғандықтан, магнитке
қарағанда қауіпсіздік жағынан әлдеқайда жақсы.
«Kazcard» ұлттық төлем карточкасы Қазақстанның барлық 32 ... ... ... де, ... ... ... ... жаңалықтың
тұңғыш әрі жалғыз тұгынушысы - «Қазпошта» акционерлік қоғамы. «Бұл ... ... ... ... ... ... ... ойда
бұрынғы қаржы министрі Ораз ЖАНДОСОВ.
- Бұл жобаға қатысты сауалдар көп. Мысалы, бұл жоба ... ... ... Себебі, мұнда жеке бизнестің мүддесі көрінеді.
Бұл жобаны барлық коммерциялық банктердің мүддесі сәйкес келетіндей етіп
жасау ... ... Ал ... ол жоқ. Жоба жоғарыдан келіп, оған тек Ұлттық
банк мүдделі тәрізді, - дейді қаржыгер Ораз ... ... ... орталығы» қызметкері Жұмасейіт Хабулов бұл
жүйенің Қазақстан Үкіметінің қаулысымен жүзеге асып жатқанын алға
- Әрине, коммерциялық ... өз ... ... ... ғой.
Бірақ, «Kazcard» карточкасының мүмкіндікгері 2002-ші жылы шілде ... ... ... Ал біздің ұлттық карточкаларымыз ... ... ... ... ... ... жылы «Қазпошта» 24 мың «Kazcard» ... ... 62 мың ... және 2 ... астам РО5-терминалдарын
іске қосуды көздеп отыр. Әйтсе де, әзірге банкоматтың жетіспейтіндігі және
төлем карточкаларының артық ... ... ... ... ... ... ... әр операция үшін олар тым көп алады. Бұл
зейнеткерлер үшін қолайлы емес. Егер барлық банктерге ... ... ... ... онда ... көрсету шығындары да азаятын шығар.
Одан ... ... ... мен ... ... ... мен
базарларда саүда жасайды. Ал карточкалар тек үлкен сауда ... ... соң ... сол ... ... мен ... ... арқылы алады. Ал банкоматгарды жеткілікті деп айту ... ... ... ... Берентаев.
Бүгінде Қазақстанда 2,33 миллион адам, яғни, халықтың 15 пайызы төлем
карточкаларын пайдаланады. Ал пос-терминалдар қойылған сауда-қызмет көрсету
орындар саны 2500 деп ... Бұл ... ... ... 50 ... бір ғана Алматы қаласында 9 мыңнан астам дүкен бар.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы (бұдан әрі - Бағдарлама)
Қазакстан Республикасы Президентінің «Бәсекеге қабілетті ... ... ... ... үшін, бэсекеге кабілетті халык үшін» атты ... 19 ... ... ... ... ... ... Үкіметінің 2004 жылғы 8 маусымдагы отырысында №9 хаттамамен
макұлданған Қазақстан ... ... ... ... ... отырып әзірленді.
Осы Бағдарламаның негізіне «электрондық үкімет» арқылы - прогрессивті
ақпаратты Қазақстанга» қол жеткізу идеясы алынды.
Қазақстанда «электрондық ... ... ... ... азаматтар мен ұйымдарға ұсынатын ... ... ... жэне ... ... ... ... кызметінің
ақпараттық базасына қолжетімділікті қамтамасыз етуге, ... ... ... ... отырып, құрамы жағынан тиімді әрі ... ... ... бағытталған.
«Электрондық үкімет» кұрудың басты басымдыктары Интернет-байланыска
қолжетімділікті қамтамасыз ету, ... ... ... ... көтеру, сондай-ақ мемлекеттік басқару жүйесіне
жаңғырту жүргізу болып табылады. Электрондык мемлекеттік ... ... ... ... процестерге технологиялық қайта жабдыктау
жүргізу көзделетін болғандыктан, ... ... кұру ... ... баскару жүйесін ұдайы жетілдіріп отыруға мүмкіндік береді.
Әлемдік тәжірибені талдауды ескере ... ... ... кұрудың ұзак мерзімді болашағы бар және ол үш ... ... ... ... ... ... ... кұру. Аталған
кезең шеңберінде осы Багдарламаны іске ... ... ... ... ... банк жүйесімен өзара іс-қимыл үшін «төлем шлюзі», үлттық
бірегейлендіру жүйесі, мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... ведомствоаралық және үлгілік
жүйесін құру мен дамыту, сондай-ақ ... ... ... ... ету жөніндегі іс-шаралар жүргізу, ақпараттық
теңсіздікті жою және акпараттық-коммуникациялык технологиялар ... ... ... ... ұйымдастыру сияқты базалык кұрамдас
бөліктерді кұруға ... ... осы ... Бағдарламаны іске асыру шеңберінде акттараттык және
интерактивтік қызмет көрсетулер жоспарлануда.
Екінші кезең - «электрондык үкіметтің» ... ... ... мен мемлекеттік органдардың жұмыс істеуінің барлық саласын
камтитын сан алуан сервистерді дамытуға, сондай-ақ әкімшілік ... ... ... кайта жабдықтау жүргізуге бағытталатын ... ... ... қызмет көрсетулер іске асырылатын болады.
Үшінші кезең - акпараттык коғам құру е-медицина, е-білім, е-мәдениет,
е-демократия және баскалары сиякты жобаларды іске ... коса ... ... мен ... ... көрсетулерін трансформациялауды,
акпараттык коғам кұруды көздейді.
Осы Бағдарламаны іске асырудың бірінші кезеңінің аякталу қортындысы
бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі республикада ... ... ... ... ... одан әрі әзірлеу туралы шешім
қабылдайтын болады.
Осы Бағдарламада ... ... жэне ... үкіметтің»
мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға ... ... ... ... ... ... шоғырландырылатын болады:
1) «электрондық үкімет» пен оны пайдаланушылардың жұмыс ... ... ... ... дамыту;
Бұл тұрғыда «электрондық үкімет» кұру мемлекеттік қызмет көрсетулер
регламенттерін талдауды көздейді, ... өзі ... ... ... ... ... мен ... басқару жүйесін
жаңғырту тетіктерінің бірі болып табылады.
2) халықты «электрондык үкімет» мүмкіндіктеріне тарту, яғни ... және ... ... ... ... ... рәсімдерін
орындау мен халыктың қалың жігі үшін ... ... ... ... ... үшін ... кажетті білімділік
деңгейімен қамтамасыз ... ... ... іске ... ... ... барлык деңгейлерінде әкімшілік процестерді
стандарттау мен нысандандыруды, сондай-ак ... ... мен ... ... саясатын әзірлеу мен іске асыруды
білдіретін мемлекеттік ... ... ... ... ... екі өзара байланысы, бірак функциялык ... іске ... ... мүмкін болады.
Ішкі контур «үкімет - үкімет» үлгісіндегі өзара қарым-қатынастарды
камтиды және ... ... ... қызмет көрсететін
ақпараттық жүйелерді кұрайды.
Қорытынды
Төлемдер мен ақша аударымдарының барынша жедел және ... ... ... ... ... жағдайына ғана емес, тауарлар
мен қаржы нарығында жасалатын ... дер ... ... төленетін төлемдердің өз уақытында келіп түсуіне, түптеп келгенде,
жалпы ... ... ... әсер етеді. Соңғы он жылда
Қазақстан өзінің төлем жүйелерін жалпы әлемдік үрдістер мен ... ... озық ... ... ала ... дамытуда үлкен табыстарға қол
жеткізді. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... жүргізген жұмыстары халықаралық ... ... ... ... ... банк) тарапынан бірнеше рет жоғарғы
бағаға ие болды. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... мен ... ТМД ... ішінде өзгелерден әлдеқайда ілгері
кетіп, алдыңғы жетекші ... ... ... Ресей, Қырғызстан және
басқа да елдерде төлем жүйелерін реформалаудың қазіргі жағдайы мен ... 90-шы ... орта ... ... ... ... қалып отыр.
Ел экономикасының қарқынды дамуы жағдайында жылдан-жылға төлем
жүйелері арқылы ... ... ... ... ... ... Тек қана, үстіміздегі жылдың 9 айы ішінде төлем жүйелері арқылы
сомасы 66 трлн. теңге құрайтын жалпы саны 18,2 млн. ... ... ... ... осы ... салыстырғанда төлемдер саны 10%-ға (1,7
млн. транзакцияға), ал ... ... (29,1 ... тг.) ... Бұл, шартты
түрде алғанда, әрбір ай сайын еліміздің ... ... ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімінің (7,6 трлн. тг.) көлеміне бара-
бар келетін ақша аударымдары жүзеге асырылып отырылғандығын ... ... ... ... ... ... жасау мен ақша аударымдарын
жүзеге асырудың 2 жүйесі жұмыс істейді.
- Олар атап айтқанда: 1) Банкаралық ақша аударымдары жүйесі (БААЖ);
2) Банкаралық ... ... ... Бұл екі жүйе ... ... ... бойынша да, төлемдер мен ақша аударымдарын жүзеге
асырудың механизмдері бойынша да ... ... ақша ... еліміз төлем жүйесінің басты күретамыры болып саналады. Бул ... ... ... ... ... барлықоперациялар (құнды
қағаздар, валюта нарығы, банкаралықдепозиттер
мен аударымдар) бойынша ірі және жоғары артықшылықты төлемдер жүзеге
асырылады. Жүйенің ... ... ... ... әрқайсысы дербес
негізде нақтылы уақыт режімінде орындалады. Бұл жүйе арқылы өтетін төлемдер
үлесі еліміздің төлем айналымының ... ... ... ... ... ... - 97,9%, ал ... бойынша - 33,6%. Орташа есеппен күндігіне БААЖ ... ... 345 ... құрайтын 33 мыңтелем операциясы жасалады.
Клирингтік жүйе - бұл ұсақ ... ... ... ... ... ... ... жүйенің ерекшелігі, мұнда ... жеке ... ... ... ... күн ... ... келіп түскен төлемдер бойынша олардың өзара талаптары мен
міндеттемелері бойынша таза позициялары анықталып, тек сол ... ... ... таза ... ... ақша ... жүзеге
асырудан тұрады. Бұл жүйеде еліміздің телем жүйесінде жасалған ... ... ... 2%-ы ... ... санының басым бөлігі
осы жүйе ... ... ... ... ... клирингтік жүйе арқылы
сомасы 7,3 млрд. тг. ... 65 мың ... ... ... аталып еткен телем жүйелерінің жұмысын қамтамасыз ететін операторы
- "Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қазақстан банкаралық есеп ... ... ... ... (ҚБЕО) болып табылады.
- Төлем жүйесі еліміз қаржы жүйесінің еміршең маңызды құрамдас бөлігі
болғандықтан, бірінші кезекте ... банк ... ... ... ... ... етеді. Соңғы жылдары төлем жүйелерінің тиімділігін одан әрі
арттыру мен ... ... ... ... ... оларды
басқарудың ұтымды құралдарын қалыптастыру мәселелеріне айрықша мән ... ... ... және ... ... істеуін қамтамасыз ету
және қауіпсіздік деңгейін арттыру мақсатында ... банк ... ... резервтік орталығын құруды жоспарлауда. Жаңа резервтік орталық ... ... ... жұмысын ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... және Ұлттық қорды басқару секілді басқа ... ... ... ... ... мен ... ету мақсатында да пайдаланылмақ. Алматы қаласының сейсмикалық
жағдайын, басқа да болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... қаласында салынатын болады. Одан басқа, Ұлттық
банк Қазақстан ... ... ... Одақ ... ... еліміз банктерінің өздерінің клиенттеріне ашатын банктік есеп
шоттарының құрылымын реформалау ... ... ... Атап айту керек, соңғы жылдар кезеңінде телем карточкалары нарығы
жоғарғы қарқынмен даму үстінде. Бүгінгі күні қазақстандық ... ... ... саны 3,98 млн. ... жетті. Осы карточкаларды
ұстаушылардың саны 3,81 млн. ... ... ... ... ... ... ... құрады. Демек, қазіргі уақытта республиканың
әрбір 4-ші тұрғыны төлем карточкасына ие болып отыр.
2006 жылдың 9 айы ішінде ... ... ... ... ... ... сомасы 860,7 млрд. теңге болатын ... млн. ... ... Бұл ... ... ... ... жасалған
барлық операциялар келемінің 11%-ын ... ... ... қураса,
басым көпшілігін 89%-ын банкоматтар мен банк ... ... ... ... ... ... ақша алуға байланысты
транзакциялар құраған. Бұл ... әлі де ... ... телем
карточкаларын басым түрде қолма-қол ақша алу ... ... ... ... керек.
Бөлшек сауда мен қызмет көрсету саласында төлем карточкаларын қолдану
арқылы жасалатын қолма-қол ақшасыз төлемдердің ... ... ... Банк пен ... бірлесе отырып, бірқатар жаңа қадамдарға барған
болатын. Қабылданған шаралардың қатарында ... ... ... мен ... үшін есеп ... жасау үшін қабылдайтын сауда ұйым-
дарының дамыған инфрақұрылымын қалыптастыру мақсатында төлем ... ... ... және ... ... ұйымдарының санаттары
бекітілген 2004 жылдың 15 желтоқсанында қабылданған ... ... ... атап кеткен жөн. Бұл шара қолма-қол ақшасыз ... мен ... ... ... ... ... дамуына
айтарлықтай әсер еткенімен, күткендегідей нәтижелерге алып келген жоқ.
- Оның себебі, көптеген сауда және ... ... ... ... ... орындауға, өздерінде төлем карточкаларын қабылдауға
арналган терминалдарды (құрылғыларды) орнатуға асығар ... ... ... ... ... және ... керсету орындарында орнатылған төлем
карточкалары арқылы қолма-қол ақшасыз төлемдер жасауға арналған терминалдар
саны 7 985 ... ... Ал, ... ... өздерінің тауарлары мен
қызметтері үшін төлем ... ... ... сауда және қызмет көрсету
ұйымдарының саны бар болғаны 5 мыңға жетіп жығылады. Бұл көрсеткіштер төлем
карточкалары ... ... әрі ... ... ... ... ... банктің қызмет түрлеріне қарағанда, болашақта төлем карточкалары
нарығы ерекше қарқынмен және жаңа ... ... ... ... ... карточкалары жеке тұлғаларға ең тартымды және банктік көптеген ... ... жол ... өте ... ... ... тізімі
1. Нормативті заң актілері:
1. “Қазақстан Республикасының банктер және банк ... ... ... Заң күші бар Жарлығы, 1995ж. 31 тамыздағы № 2444
3. “ҚР-дағы банктер және ... ... ... ... ... ... ... РК от 31 августа 2000 г. "О банках и ... ... ... ... Указ ... ... Казахстан, имеющий силу Закона, от 30 ... г." О ... ... ... Казахстан".
6. Письмо Национального Банка Республики Казахстан от 16 ... 1998 года ... ... ... ... мен ... ... Балабанов «Банки и банковское дело» Спб 2001 г.
2. Баян Көшенова., Ақша несие, банктер, валюта қатынастары. Оқу құралы, ... ... - 2000 ... Донцов С. Банки Казахстана, 2004г. №12; “Банковская ... ... ... институтциональный инвестор национального фондового рынка” /
4. Жуков Е. Ф. Банки и ... ... – СПб.: ... 2001. – 234с. ... Ф.П. ... депозитного рынка в РК: Основные тенденции ... ... ... ... А.А. ... КазНУ, экономическая серия, 2004г №4 “Проблемы
стабильности банковской системы РК” /
7. Кил А.Б. ... ... 2004г. №1; ““О ... ... ... ... коммерческих банков” /
8. Казимагомедов А.А. Услуги коммерческих банков населению: Уч. ... ... ... СПбУЭФ, 1999. -75с.
9. Казимагомедов А.А. Банковское обслуживание: зарубежный опыт. - ... и ... 1999. ... ... Т.М., ... А.Р. «Қаржы» 2005ж.
11. Лим А. Депозит –капитал, приносящий доход. // Финансы Казахстана. ... ... Ш. ... банк ... ТМД ... бірінші орында:
“ Центркредит” банкінің директорымен сұхбат / Дала мен ... 2004. -1 ... ... ... С.Б. ... банктің делдалдық операциялары: факторинг
және форфейтинг” / ҚазЭУ хабаршысы. 2003. - №2 -70-75 ... ... ... ісі» Алматы 2003ж.
15. Мақыш «Коммерциялық банктер операциялары» Алматы 2003 ж.
16. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан -2030. Қазақстан халқына жолдауы.
17. Н.Ә. ... ... ... ... ... ... және ... қабілетті халық ”деген Қазақстан халқына Жолдауы ./
Егемен Қазақстан, 19 наурыз, ... Н.Ә. ... ... өз ... жаңа серпіліс жасау
қарсаңында”, ... ... ... ... ... Жолдауы./
Егемен Қазақстан, 18 ақпан, 2005ж.
19. Назарова К.А. «Банктегі бухгалтерлік есеп» 2005ж.
20. Полфреман Д., Форд Ф. ... ... ... М.: Инфра-М, 2004.-
636с.
21. ... Г.С. ... ... ... лиц. - М.: АО ДИС, 1999 ... ... «Ақша, несие, банктер» Алматы 2001 ж.
23. Банки и банковские операции: Уч-к для ВУЗов / Под ред. Жукова Е.Ф. ... ... и ... ... 2000. - ... ... дело / Под ред. Колесникова В.И. - М.: Финансы и статистика,
2003. –562с.
25. Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: ... и ... ... дело / Под ред. ... Г.С. - ... Каржы-каражат,
1998. - 576с.
27. АҚ «Қазақстандық жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ... система в РК. Алматы 2006 г.
29. «Социально –экономические процесы в современном Казахстане» Материалы
межвузовской ... ... ... ... Социально-экономическое развитие РК. Январь-февраль 2006 г., ... ... ... ... - банкаралық есеп айрысудың қазыналық орталығы жүзеге асыратын
клиринг жүйесі қатысудың қарсы талаптарын салыстыру, ... жабу ... ... есеп ... ... орталығы халықаралық стандартқа
жауап беретін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жүзеге асыратын шаруашылықты жүргізу
құқығына негізделген республикалық мемлекеттік кәсіпорын. Клиринг жүйесінде
бөлшек төлемдер жүйесі қалыптасқан. Бұл орталықта ... ... ... арасындағы есеп айрысулар жүреді. Клиринг орталығынан
міндеттердің өзара жабылу процесі ... ірі ... ... ... ... ... арқылы жүргізілетін төлемдердің ағымдық
үздіксіздігі экономиканың тиімді қызмет етуіне әсер ... ... ... ... ... ... стандарттық талаптарға сай
жүргізеді. Клиринг қатысушылары ... ... ... Ұлттық
Банк қаржы министрлігінің бөлімшелері мен қазыналық және ... ... ... ... ... банк ... облыстық палаталар
жатады. Клиринг жүйесіне қатысушылар банкаралық есеп айрысудың қазыналық
орталығы арқылы басқарылып, осы ... ... шот ... ... ... территориясыбойынша аударымдарды электронды аударымдардың
жүйесі болып ... ... ... ... ақша ... банкаралық
жүйесіне келіп түскен төлемдерді аудару процесін жүргізетін терминал арқылы
жүргізіледі. Клирингтік орталық арқылы ... ... ... қауіпсіздік дәрежесіне ие болды.
Клиринг есеп айрысуды жүргізу үшін аударымдарды ... ... ... Жаңа ... жұмыс күні сағат 16.00-де
басталады. Клирингкке құжаттарды қабылдау тәуілік бойы ... ... ... ... ... 16.00-ге дейін жүргізіледі. Клирингкке
дебеттік кредиттік шектеулер ... ... ... ... ... есеп айрысудан кейін береді. Клирингте ... ... мына ... ... Қабылданған форматтың хабарлама құрылымына сәйкестігі.
2) Электронды сандық қолдың ... ... мен ... ... ... жеке ... дұрыстығы.
4) Жіберушінің аударымы мен төлемдерді алудың қабылдау ... күш ... ... ... ... ... келесі
ақпараттан тұратын электронды тәсілдегі көшірімді ұсынады: - ... ... ... ... саны мен сомасы; - берілген
қолданушының пайдасына түскен төлем құжаттардың санымен сомасы; - берілген
қолданушының ... ... ... ... талабы бойынша қайтарылып
алынған төлем құжаттарын саны мен сомасы.
1.3.қосымшасы.
БАНКТІК ШОТТЫҢ ... ... ... ... ... ... Қоғам «_________________________________»,
бұдан әрі ... оның ... ... сай әрекет етуші________________
_________________________________ бір жаганан және бұдан әрі ... ... ... ... ... ... ... келісімшартқа отырды:
1. Келісімшарт мәні
1.1. Банк Клиентке үлттық және шетел валютасында есеп ... ... ... және ... банк ... ... ... Тараптар міндеттері
Банк міндеттенеді
Клиентке жеке сәйкестендірме код (шот нөмірі) беруге.
Клиенттің ақша қаражатының сақталуын қамтамасыз ... ... емес есеп ... ... ... Ережесіне
сәйкес бекітілгендей, уақтылы және тәртіпке сай ... ақша ... ... ... ... ... ... басқа шотқа аударумен байланысты операция-
ларды жүзеге асыруға.
Ақша агамы бойынша мәселелерді ... ... ... ақша ... қабылдауды және төлеуді қамта-
масыз етуге.
Клиенттің және оның сенімді тұлғаларының талабы бойынша
банк шотының көшірмесін және оның ... қоса ... Есеп ... ... ... және ... ... заңдылық талаптарға сәйкестілігін сақтауға.
Клиент міндеттенеді:
2.7. Банкке шот ашу үшін қажетті құжаттарды тапсыру.
Есеп айырысу қызметін көрсету және ... ... ... ... шот ... Банк ... ... талаптарын орындауға.
2.9. Қажетгі қолма-қол ақшаны алу ... ... ... ... ... ... жыл ... шотта қалған ... ... ... телефонының, сонымен қатар ... ... ... ... ... үш күндік мерзім ішінде хабардар
етуге.
2.12. Шотты ... ... ... ... ... ... ... Егер басқа банктерден банктік шот ашқан болса, Кредитор-
банкті шот ашылған күннен 10 күнтізбелік күн ішінде хабардар етуге.
2.14. Банктін. көрсеткен қызметтері үшін ... осы ... ... ... жүзеге асыру қажет.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың құқықтық жағдайлары42 бет
Қазақстан Республикасындағы лизинг бизнесінің даму күйі мен перспективалары33 бет
Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялар78 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Атмосфералық ауа гигиенасы14 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Мемлекет басшысы Н. Назарбаев Қазақстан Республикасында тіркелген шетелдік дипломатиялық корпуспен кездесу өткізді..4 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының таулы аймақтарының географиясы мен оның рекрациялық маңызы85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь