Қазақ тілі сабағындағы дидактикалық ойын түрлерін сабақта тиімді қолдана білу әдісі, дидактикалық ойынның мәні, ерекшеліктері мен қызметі

Кіріспе
1. Дидактикалық ойындарды қолданудың теориялық негізі
1.1 Дидактикалық ойынның қалыптасу жолдары
1.2 Дидактикалық ойын түрлерінің ерекшелігі
1.3 Дидактикалық ойын арқылы баланың шығармашылығын дамыту
2. Ойын түрлерін қолдану және оны оқытудың тиімділігі
2.1 Рөлдік, ізденімдік ойындар
2.2 Тапқырлық, іскерлік ойындар
2.3 Грамматикалық ойындар
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қосымша
Қазіргі кездегі қоғамдағы өзгерістер білім беру жүйесіне де ықпал ететіні сөзсіз. Мұғалімге білімді біржақты формада ғана емес, оқушылардың оқуын басқару, бағыт-бағдар көрсетіп, жол сілтеп, кеңес беріп отыру қызметін жүктейді. Қазақ тілі пәні бойынша оқушы ереже немесе ұғымдар анықтамасын тек жаттап алғаннан гөрі, оларды іс-жүзінде саналы түрде қолдана алуы қажет. Түрлі тапсырмалар мен жаттығулар арқылы теориялық түрлі мәселелер, қағидалар меңгертілуі тиімді болып табылады.
Қазақ тілін оқытудың негізгі бірлігі – сабақ. Қазақ тілін оқытатын мамандарға қойылатын талап жаңа технологиялық әдістерді, ойын түрлерін қолдана отырып, сапалы және терең білім беру, олардың ойлау, көру қабілеттерін жетілдіру. Уақытты дұрыс пайдалану, әртүрлі әдістерді қолдану, сабақты мазмұнды да қызықты өткізу мұғалімнің жеке басының интелектісін, оқу іс-әрекетін, өтілетін тақырып мазмұнын аша білу. Сонымен жеке тұлғаны дарынды, білімді де, білікті етіп шығару мұғалімнің педагогикалық шеберлігі.
Біздің елімізде қазақ тілі - мемлекеттік тіл. Қазақ тілі сабағы әрі тартымды, әрі қызықты, әрі сапалы болуы әр пән мұғалімдерінің өзіне, білім деңгейіне, кәсіби шеберлігіне байланысты. Оқу-тәрбие негізі – сабақ. Сондықтан сабақ тартымды, әсерлі, мақсатты, айқын, қызықты және толық мәнді болуы тиіс. Ол – сонымен бірге басқа ұлт балаларына қазақтың әдебиеті мен мәдениетін, ғылымын, өнерін насихаттайтын пән. Мұғалім сабақты дұрыс жоспарлап, мақсатын нақты белгілеп алмайынша дегеніне жете алмайды. Сабақтың мазмұнын, құрылысын, дәлдігін, жұмыс жүргізу тәсілін мұқият ойластыруы қажет.
Әр сабақта педагогикалық, психологиялық, физиологиялық, гигиеналық талаптар қарастырылады. Сабақты жоспарлағанда оқыту, үйрету, тәрбиелеу, дамыту шарттарын ескеруіміз керек.
1. Оқыту. Білім беру мақсаты. Ғылыми-теориялық жағынан не айтуға тиіспіз. Ол қандай мөлшерде, қалай қабылдату керек.
2. Үйрету. Осы білгенін студент практикада қолдана ала ма. Ережеге байланысты тапсырманы оқушы қиналмай орындауы керек.
3. Тәрбиелеу. Ендігі бір жауапты кезең – тәрбиелеу, екінші әртүрлі әдіс-тәсілдер арқылы оқушыларды көптеген қасиеттерге, имандылыққа, шеберлікке, еңбекке, тапқырлыққа тәрбиелеу.
4. Дамыту. Оқушылардың логикалық ойлауын қамтамасыз ету. Ой-өрісін шыңдай отырып, өмірге көзқарасын қалыптастыру. Бойындағы өнерін танып, бағыт-бағдар беру. Ғылымға қызықтыру. Оқушыға беретін ойын түрлері де дәлелдейтін, түсіндіретін, пікірмен келісетін, келіспейтін, ұсыныс енгізетін, сын көзбен қарайтын, бір сөзбен айтқанда, баланы жан-жақты ойландыратын жұмыстар болуы керек.
1 Керімбаева Р. Ойынның психологиялық-педагогикалық мәні // Қазақстан мектебі. – 2008. - №2. – Б. 60-70.
2 Тілдерді оқытудың ойын әдістері // Қазақ тілі: әдістеме. – 2009. – №3. – Б. 22-25.
3 Конышева А.В. Игровые методы обучения. – Минск, 2004. – 130 с.
4 Конышева А.В. Игровой метод в обучении иностранному языку. – Минск, 2006. – 187 с.
5 Жұмағалиева Р. Ойын элементтерін пайдалану тиімділігі // Қазақстан мектебі. – 2008. – №5. – Б. 48-51.
6 Майғаранова Ш. Мектеп оқушыларын рухани дамыту мәселелері. Алматы: Рауан, 2002. – 124 б.
7 Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Астана, 1998. – 178 б.
8 Амонашвили Ш. Игра в учебно – познавательной деятельности младших школьников // Перспективы вопросы образования. – 1987. – №1 – Б. 80-89.
9 Диалогтық және монологтық сөйлеуге үйрету // Қазақстан мектебі. – 2006. – №4. – Б. 52-58.
10 Тіл мен сөйлеу және олардың бірліктері // әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршысы. Педагогикалық ғылымдар сериясы. – 2004. – №1(12). – Б. 101-110.
11 Нарқұлова Б.А. Қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды қолдану әдістемесі. Пед. ғыл. кан. ...автореф. – Алматы, 2005. – 32 б.
12 Нұрпейісова Г. Оқытуды технологияландыру // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2004. – №10. – Б. 3-7.
13 С.Әбенбаев, Ж.Әбиев. Педагогика: Оқу құралы. – Астана: Фолиант, 2009. – 202 б.
14 Оразбаева Ф.Ш. Тілдік қатынас: теориясы мен әдістемесі. – Алматы: РБҚ, 2000. – 207 б.
15 Меңдаяқова Қ. Мектепалды даярлық топтарында қазақ тілін қатысымдық әдіс арқылы дамыту. – Алматы, 2006. – 102 б. 28-39.
16 Жалғас Н. Ойын іс-әрекетінің тәрбиесі // Қазақстан мектебі. – 2009. – №4. – Б. 22-30.
17 Меңдаяқова Қ. Ойын – жаттығулардың тіл дамытудағы маңызы // Қазақстан мектебі. – 2009. – №5. – Б. 60-68.
18 Сергеева О.Е. Лингвитические основы коммуникативно-игрового метода обучения русскому языку как иностранному детей дошкольного возраста. – М., 2004. – 236 с.
19 Федоренко Л.П., Фомичева Г.А., Лотарев В.К. Мектеп жасына дейінгі балалар тілін дамыту методикасы. – Алматы: Мектеп, 1981. – 287 б.
20 Қабидоллина Қ. Оқу үрдісінде ойын элементтерін қолдану // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2004. – №1. – Б. 20-26.
21 Мұсаева Ә. Рөлдік ойындар тілді дамытуға көмектеседі // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2004. – №2. – Б. 33-39.
22 Рөлдік ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын, тілін дамыту // Бастауыш мектеп. – 2006. – №1. – Б. 26-28.
23 Аникеева Н.П. Воспитание игрой. – М., 1987. – 196 с.
24 Макаренко А.С. Лекции о воспитание детей. – М., 1957. – 126 с.
25 Қадашева Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы: Мұрагер, 2005. – 193 б.
26 Әлімов А. Қазақ тілін орыс мектептерінде оқытуда рөлдік ойындардың маңызы // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. – 2016. – №4. – Б. 9-16.
27 Аренова Т.В. Практические рекомендации по организации и проведению ролевых игр на уроке иностранного языка. – Алматы, 2001. – 158 б.
28 Люшер М. Сигналы личности: ролевые игры их мотивы. – Воронеж: Знание, 1993. – 160 с.
29 Исабаев Ә. Қазақ тілін оқытудың дидактикалық негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 1993. – 114 б.
30 А.Әбілқаев. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. – Алматы: Санат, 1995.– 29 б.
31 Эльконин Д.Б. Психология игры. – М.: Наука, 1978. – 120 с.
32 Платов В.Я. Деловые игры: разработка, организация, проведение. – М.: Профиздат, 1991. – 192 с.
33 Пазылова Г. Іскерлік ойындар // Қазақстан мектебі. – 2006. – №11. – Б. 49-56.
34 Цуркан С.П., Усова Н.В. Комплекс деловых игр // Деловые игры и методы активного обучения. – Челябинск, 1993. – С. 4-16.
35 Іскерлік ойындар арқылы оқушылардың диалогтық және монологтық сөйлеу дағдыларын қалыптастыру // «ХХІ ғасырдағы қазақ мектебі: даму болашағы» атты республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. І том. – Алматы: Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты, 2006. – Б. 515-520.
36 Дидактикалық ойындар арқылы тілдік материалдарды сапалы меңгерту жолдары // «Жоғары кәсіптік, базалық білім және жеке пәндерді оқыту әдістемесі» атты республикалық ғылыми-әдістемелік конференцияның еңбектері. – Шымкент: Шымкент университеті, 2005. – Б. 110-112.
37 Мамырбекова Р. Грамматикалық ойындар // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2008. – №11.– Б. 43-52.
        
        Кіріспе
Қазіргі кездегі қоғамдағы өзгерістер білім беру жүйесіне де ықпал ететіні сөзсіз. Мұғалімге білімді біржақты формада ғана емес, оқушылардың оқуын басқару, бағыт-бағдар ... жол ... ... ... отыру қызметін жүктейді. Қазақ тілі пәні бойынша оқушы ереже немесе ұғымдар анықтамасын тек жаттап алғаннан ... ... ... ... ... ... алуы ... Түрлі тапсырмалар мен жаттығулар арқылы теориялық түрлі мәселелер, қағидалар меңгертілуі тиімді болып табылады.
Қазақ тілін оқытудың негізгі бірлігі - ... ... ... ... ... ... талап жаңа технологиялық әдістерді, ойын түрлерін қолдана отырып, сапалы және терең білім беру, олардың ойлау, көру ... ... ... ... пайдалану, әртүрлі әдістерді қолдану, сабақты мазмұнды да ... ... ... жеке басының интелектісін, оқу іс-әрекетін, өтілетін тақырып мазмұнын аша білу. Сонымен жеке ... ... ... де, ... етіп ... ... педагогикалық шеберлігі.
Біздің елімізде қазақ тілі - мемлекеттік тіл. Қазақ тілі сабағы әрі тартымды, әрі қызықты, әрі сапалы ... әр пән ... ... білім деңгейіне, кәсіби шеберлігіне байланысты. Оқу-тәрбие негізі - ... ... ... ... ... ... айқын, қызықты және толық мәнді болуы тиіс. Ол - ... ... ... ұлт балаларына қазақтың әдебиеті мен мәдениетін, ғылымын, өнерін насихаттайтын пән. Мұғалім сабақты дұрыс жоспарлап, мақсатын ... ... ... ... жете алмайды. Сабақтың мазмұнын, құрылысын, дәлдігін, жұмыс жүргізу тәсілін мұқият ойластыруы қажет.
Әр сабақта ... ... ... ... ... ... ... жоспарлағанда оқыту, үйрету, тәрбиелеу, дамыту шарттарын ескеруіміз керек.
1. Оқыту. Білім беру мақсаты. Ғылыми-теориялық жағынан не айтуға тиіспіз. Ол қандай ... ... ... ... ... Осы ... студент практикада қолдана ала ма. Ережеге байланысты тапсырманы оқушы қиналмай орындауы ... ... ... бір ... ... - тәрбиелеу, екінші әртүрлі әдіс-тәсілдер арқылы оқушыларды көптеген қасиеттерге, имандылыққа, шеберлікке, еңбекке, тапқырлыққа тәрбиелеу.
4. Дамыту. Оқушылардың ... ... ... ету. ... ... ... өмірге көзқарасын қалыптастыру. Бойындағы өнерін танып, бағыт-бағдар беру. Ғылымға қызықтыру. Оқушыға беретін ойын түрлері де дәлелдейтін, ... ... ... ... ... ... сын көзбен қарайтын, бір сөзбен айтқанда, баланы жан-жақты ойландыратын ... ... ... ... өзектілігі. Қазақ тілі сабағындағы дидактикалық ойын түрлерін сабақта тиімді ... білу ... ... ... ... ... мен ... өзге де ойын түрлерінен айырмашылығы және дидактикалық ойын түрлеріне қойылатын талаптарды анықтау.
Дипломдық жұмыстың маңыздылығы. Сабақта ойын түрлерін тиімді қолдана ... ... ойын ... ... пайдалану, педагогикалық және ақпараттық жаңалықтардан хабардар болып, жан-жақты сапалы білім беру, кәсіби шеберлікті ... ... ... ... ... ... ... ынтасы мен мүмкіндіктерін толық пайдалану, оларды оқу үдерісінде үздіксіз дамытып отыру және сабақ барысында алған білімдерін тәжірибеде қолдану дағдыларын қалыптастыру үшін ойын ... ... ... ... ... тілі ... ... ойын түрлерінің тиімділігімен, ерекшеліктерімен таныстыру, оқушыны қызықтыра отырып білімді меңгерту, дидактикалық ойын түрлерін ... ... ... ... білу, ой белсенділігі мен тіл байлығын арттыра түсуге, түрлі дағды мен шеберлікті меңгертуге қол жеткізу зерттеудің негізгі ... ... бұл ... жету үшін ... ... шешу ... Білім-білік, икем-дағдыларын жетілдіре отырып, дидактикалық ойын арқылы оқу және тәрбиені ұштастыру. ... ... ... ... ... тілі ... дидактикалық ойын түрлерін қолдана отырып, оқушылардың шығармашыл ойлауын қалыптастыру, танымдық қызметі мен ой-өрісін кеңейту, оқушыларды дербес шығармашылық жұмысқа ... ... ... ... ойын ... ... ... деген сенімін арттыру, бүгінгі өмір талабына сай саналы да, білімді азаматты тәрбиелеу.
Дипломдық жұмыстың нысаны. Қазақ тілі сабағын ... ойын ... ... ... ... ... ... нысаны ретінде алынды.
Дипломдық жұмыстың болжамы. Қазіргі заманауи мектептерде қазақ тілі сабағында дидактикалық ойын ... ... ... шарттарын анықтау, қолдану тиімділігін нақтылау.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдіснамалық негіздері. Зерттеуде орта мектепте қазақ тілін оқыту әдістемесі, оқыту үдерісінде ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық, психологиялық әдебиеттер, оқулықтар және оқу құралдары, ойын технологиясы туралы еңбектер негізге алынды.
Дипломдық жұмыстың ғылыми ... ... ... ... ... ... оқытудың тиімді әдісі сұрыпталып, ойынның түрлері анықталды;
* Ойын элементтерін ... ... ... қол ... жетістіктері білім сапасының көрсеткіші арқылы анықталды;
* Қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы игертудің ... ... ... тілі ... ... ... ... рөлдік және іскерлік ойындарға қойылатын талаптар анықталды;
- Дидактикалық ойындардың оқушылардың ой-өрісін, сөз ... ... ... ... ... ықпалы көрсетілді.
Дипломдық жұмыстың зерттеу әдістері. Ғылыми жұмыста баяндау, ... ... ... ... жүйелеу, қорыту әдістері қолданылды. Қазақ тілі сабағында дидактикалық ... ... ... ... когнитивті іс-әрекеттері айқындалып, оны дамыту мақсатында тапқырлық, ... ... және ... ойын ... қолданылды.
Дипломдық жұмыстың базасы. эксперимент жұмысы Ақмола облысы, Целиноград ауданы, Приречная ауылы №22 орта ... ... ... ... құрылымы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Дипломдық жұмыстың мазмұны бойынша атты мақала халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция ... ... ... 2015). атты ... студенттер мен жас ғалымдардың республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция жинағында жарияланды (Жезқазған 2016).
Уақыт ... сай ... ... оқытудың негізгі міндеттерін, оқушыларды сауатты жазуға, ойын, сөзін еркін ... ... ... ... азамат болуға тәрбиелеуді, қазақ тілін оқыту әдістемесін педагогика ғылымдарының жетістіктерімен ... ... ... ... ... ғылыми дүниетанымы кең ұстаз ғана атқара алады. Қазақ тілі сабағы құрғақ өтілмей мәдениетті сөйлеу, жазу дағдысымен ұштасып жатуы ... ... ... өмірде қолдану аясын ашатындай мақсат қойылуы керек. Бұл мәселені бүкіл сабақ үдерісінде сіңіріп, қайталап ... ... ... ... - ... ... ... жолындағы тәсілі. Әдіс - оқушының өз ... ішкі ... ... ... ... ұстанады. Әдіс тек әрекеттің негізгі мақсаты болуы шарт. Әр түрлі құралдарды қолдану әдіске бағынышты.
Құралдардың әртүрлі болуы ... ... ... ... ... ... арқылы білім мазмұнын меңгереміз. Мұғалім оқушыларды оқытуда ... ... ... ... ... таңдап алуы қарастырылады.
Жаңа технологияларды күнделікті сабақ үрдісіне пайдалану үшін, әр мұғалім өзінің алдында отырған оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... өзінің шеберлігіне байланысты таңдап алады. Жаңа әдістерді жүзеге ... ... ... ... ізденісі, өз мамандығына деген сүйіспеншілігі алдындағы шәкірттерін бағалау ерекше орын ... ... ... оның ... мен ... оқу материалдарын іріктеп таңдауға оқушылардың жас ерекшелігі мен психологиялық ерекшеліктері ескеріледі. Әрбір сабақтың мазмұнына қарай амал-құралдарды ... ... жеке ... мен ... ... мән ... Оқушы материалын терең түсініп, саналы меңгеруі үшін, оның тақырыптық ішкі ... мен ... ... ... анықтап, тиісті қорытынды жасай білуі қажет. Оқушы бірінші сыныптан бастап қазақ тілін үйрену барысында тілдегі түрлі қолданылатын атауларды ( ... ... ... сөз, сөз тіркестері, сөйлем, сөз бен сөзді байланыстыратын жалғау, жұрнақ, ... ... - ... үтір, леп белгісі, сұрау белгісі, сызықша, қос нүкте, түрлі грамматикалық анықтама, ережелерді оқып үйренеді.
Қазіргі сабаққа қойылатын талап тұрғысынан техникалық ... ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың есту, көру сезімдеріне әсер ете отырып, олардың ойлау қабілетін дамытуға көңіл бөлінеді.
Мұғалім - мектептегі ... ... Ол өз ... ... үлгі болып жетекші болады. Білімі терең, әдістемелік шеберлігі мол, мақсаты айқын, үнемі ізденіс үстінде жүреді. ... ... ... ... бір ... - ұғымдарды белгілі бір сызбалармен түсіндіріп, соны қолдана отырып, іскерлік жұмыстар жүргізіледі. Мысалы: Бір ғана ұғымды ... ... ... ... ... ... етіп ... көбінесе оқушылармен бірлесіп, ұйымдасып, топтасып жұмыс істеуіне көңіл бөлу керек. Оқушы бірлесіп үйретуде, кішігірім топтармен, жұппен жұмыс ... ... ... ... жаңа ... ... қарау тұрғысында жаңалықтар ашу барысында жұмыс істейді. Топ мүшелері өз ойларын ортаға салып және сол ... ... ... ... Шамалары келгенше қорғап шығуға тырысады.
Тіл - адам мен адамды, ұлт пен ... ... ... ... ... Тіл мен ... - адамзат баласы үшін тысқары бір дүние емес, ол ішкі құбылыс. Сөйлесу тек адамға ғана тән. Адам ... ... ... ... тілі ... ... салушы А.Байтұрсынов деген мақаласында айтқандай, қай әдісті қалай пайдаланам десе, мұғалім өз ... Осы ... ... ... жағынан да, практикалық жағынан да жетік игерсе, беріліп отырған тақырыптың мазмұнына сай қай әдісті пайдалану қажет екенін мұғалім ой ... ... ... ... ... ... ...
Мұғалім барлық әдістерді шеберлікпен меңгере білсе, күнделікті сабақтың тақырыбына, мазмұнына қарай, ... 6-7 ... бір ... пайдалануға болады. Мысалы, түсіндіру әдісі, баяндау әдісі, сұрақ-жауап әдісі, көрнекілік әдісі, техникалық жұмыс істеу - компьютерді пайдалану, ... ... ... үйге ... беру ... т.б. жұмыстармен аяқталады.
Тағы да бір сабақта: блокпен түсіндіру әдісі, проблемалық ... қою ... ... әдісі, деңгейлеп оқыту әдісі (даралап, саралап оқыту, тапсырма беру), демонстранциялық әдіс - (экранды пайдалану немесе осы жерде ... ... ... ... ... пысықтау әдістері - тапсырмалар, тестпен жұмыс істеу әдісі, т.б. әдістерді пайдалану жолдарын көрсеткен сабақ жоспары жасалады. Сөйтіп, кестеде ... ... әдіс те ... бір этаппен жүзеге асырылып отырады.
Оқыту технологиясы мен әдістеме ғылымы бір-бірімен тығыз байланысты. Әдістеме ғылымы , , ... ... ... ... ... ... деген мәселенің шешімін іздейді. Олардың мақсаты бір, ... ... ... жолдарын қарастыру. Оқытудың тиімді жолдары оқытудың әр түрлі әдістері ... ... ... оқу ... ... қалыптасқан негізгі әдістерімен қатар оқытудың жаңа әдістері, яғни, инновациялық әдістері де жиі қолданылады.
Мысалы: қалыптасқан әдістер:
а) сұрақ-жауап; б) суретті немесе көрнекілікті ... в) ... г) ... және ... ... д) ... ... әңгімелесу; е) тест сауалдарымен жұмыс; ж) мақал-мәтелдер жарысы; з) өлең, тақпақтар жарысы ... ... ... ...
а) ... ... әдісі;
б) коммуникативтік әдісі;
в) драматизация әдісі;
г) іскерлік әдіс;
д) видео (бейне) арқылы сабақ беру әдісі;
е) жобалы ... өту ...
ж) ... ... ... т.б.
Оқу үдерісінде оқытудың озық технологиясын қолдану - бүгінгі күннің өзекті мәселесі. ... да ... ... ... ... ... Олар заман талабына сай, оқушылардың білімін тереңдету үшін, тілге деген қызығушылығын арттыру үшін көп ... ... әр ... олар тест ... ... істейді, әр технология мұғалімдерінің шығармашылықпен жұмыс істеп, жаңалықтарды дер кезінде қабылдап, өңдеп, оны өз ісінде тиімді қолдана білуін айырықша ... ... ... ойындарды қолданудың теориялық негізі
1.1 Дидактикалық ойынның қалыптасу жолдары
Ерте заманнан-ақ адам өзінің қоршаған ортаның тылсым тіршілігін тануға ... ... Ал, ... ... ... белсенді іс-әрекеттің алғашқы түрі заттық іс-әрекет болып табылады. Нәресте ... ... ... ойын ... ... ... адам өзінің тұлға ретінде даму ерекшелігінде ойын іс-әрекетін бастан кешіреді. Сәбилік кезеңнен бастап бала өзін қоршаған ортаны, өмір ... ... ... ... мен құбылыстарды ойын арқылы түсініп ұғынады. Тек көру, ... ... ... ... ... ... іс-әрекетке көшуін нақты қарым-қатынас барысында біледі. Осының таным-түсінігі, іс-әрекеті ойыннан басталып, оның ... ... ... оқу, ... ... ... Жеке ... дамуындағы ойын теориясы мен тәжірибесінің әсерін ерте заманның өзінде-ақ отандық және шетелдік педагогтар, атақты ғұлама ойшылдар, философтар, социологтар, психолог ғалымдар ... ... оны іске ... ... ұсынған. Оның шығу тарихы жайлы көптеген пікірлер бар.
Оның көп ғасырлық тарихына үңілсек, ол туралы алғашқы ... ... грек ... ... мен ... ... бастау алатынын көруге болады. Ерте гректер ойынды Құдайлар қолдаған десе, Қытайда мерекелік ойындарды император ашып, өзі де қатысқан. Ертедегі ұлы ... ... ... ... И.Песталоцци, т.б. ойын арқылы балаларды болашақ өмірге бейімдеу керек деп ... [1, ... ... бірі ... ойын ... ... әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуы кезіндегі бос уақыт пен демалысты ... ... ... Ерте ... ойын ... ... бір ... болып, оған діни-саяси маңыз берілген. Кеңес өкіметі кезінде халық мәдениетінің ойын ... ... мен ... қала ... ... лагерьлерді ұйымдастыру тәжірибесінен басталды. Әлем педагогикасында ойын - ... ... бар, бір ... жету үшін ... ... ... пен ... ретінде қарастырылады.
Оқыту барысында ойын әдісін қолданудың мүмкіндіктері туралы ... ... мен ... ... шеңберлеріндегі психологиялық теория адам әрекетінің негізгі үш түрін бөліп көрсетеді: еңбек, ойын және оқу. Осы ... ... ... тығыз байланысты. Ойынның пайда болу теориясы бойынша психологиялық әдебиеттерді талдау тұтас алғанда оқушылардың дамуы мен өзін-өзі көрсете ... ... ... ... ... ... ... психологі К.Гросс ойынды мінез-құлықтың бастауыш мектебі деп атады. деген ... ... ... қоғамдық тәжірибеде ойын ұғымы аса маңызды қоғамдық категория ретінде пайдаланады. Сонымен байланысты ойын түрлері дидактикаға аса белсенді түрде ене ... ... ... ... ... да дәлелдеген. Ойынның педагогикалық арена иесі А.С.Макаренконың, В.А.Сухомлинскийдің, Д.Б.Элькониннің және т.б. ғалымдардың еңбектерінде түсіндірілген. Осы ... ... ... ... Л.С.Выготский, Г.А.Кулагин, В.Ф.Смирнов сияқты ғалымдардың практикалық зерттеулері құнды болып табылады. К.Д.Ушинский, Дж.Селли, О.Бюллер ойынды пайымдау немесе фантазияның көрінуі ретінде ... ал ... және ... оны ... ... ... Ғалымдардың пікірлерін көзқарастарын жүйелесек, ойынның белгілі бір қабілеттердің қосындысы екені айқындалады, оны былай көрсетуге болады: қабылдау + ес + ... + ... [2, ... [3, ... ... ... зерттеушісі Д.Б.Эльконин ойынның табиғатының әлеуметтік сипатқа ие екенін және ересектер әлемінің бейнесіне тікелей тәуелді болатындығын айтады. Ойынды деп атай ... ... ... ... бір ... ... болатын қызмет ретінде, ересектер әлемін баланың тану қабілеті мен ... ... ... ... ... бірі ... түсіндіреді. Ойын қызметінің психологиялық механизмдері өзін-өзі көрсететін, өзін-өзі ұстай алатын, өзін-өзі анықтайтын, өзін-өзі ... және іске ... ... жеке ... ... ... ...
Дидактикалық ойын - қоғамдық практиканың бір түрі, нақты өмір құбылыстарын әрекет арқылы қайта ... Ол ... екі ... ... ... осы шақта және келер шақта, уақытша қуаныш сыйлай отырып, сондай-ақ ол жеке тұлғаның ... ... ... ... алады. Онда өмір жағдайлары модельденеді, қасиет, сана, ... ... ... сондай-ақ, әлеуметтік, кәсіби және шығармашылық қызметті орындауға арналған қажетті тұлғалар қалыптасады.
Ойын - мәдениеттің ерте кездегі ... Ол ... ... өмір сүріп келеді. Әрбір жеке адамның өмірі ойын арқылы өтеді. Біздің заманымыздағы ойын тек әрекеттің жеке түрі ғана емес ... ... ... саласында оның әмбебеп құрамына айналды: экономикада, саясатта, басқару ісінде, ғылымда, әрине, білім саласында да. Адам өмірінде ойын әрекеті ... ... ... ... (бұл ойынның негізгі қызметі - ойнату, қанағаттандыру, қызықтыру);
- ... ... ... ... болжамдық (әдеттегі мінез-құлықты анықтау, ойын барысында өзін-өзі тану);
- ойын ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі қиындықтарды жеңу;
- өзін-өзі көрсете алу (қабілеттің және жасырын мүмкіндіктердің көрінуі);
- әлеуметтендіру (қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... адамдарға бірдей әлеуметтік - мәдени құндылықтарды меңгерту);
- эстетикалық ойыннан ләззат алу.
Жоғарыда айтылғандай, ойынды оқыту әдістемесі ретінде аға ... ... ... ... ... ретінде адамдар ерте кезден-ақ пайдаланған.
Қазіргі заманғы мектептерде ойын әрекеті төмендегі жағдайларда пайдаланылады:
1) белгілі бір тақырыпты меңгеру үшін жеке әдіс ... ... ... өте ... ... да бір ... элементі ретінде;
3) тұтас сабақ немесе оның бір бөлігі ретінде ... ... ... ... ... жаттығу);
4) сыныптан тыс шаралар ұйымдастыру кезінде ойынды пайдалануы мүмкін.
Оқытудың ойын түрін пайдаланған кездегі ... ... ең ... ... ... ... ... соның барысында олардың қабілеттерін, әсіресе, шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Ойын әрқашанда белгілі бір эмоционалдық және ой күштерінің шиеленісуін туғызады, сондай-ақ шешім қабылдау ... ... ... ... Не айту ... Қалай жеңу керек?) қалыптастырады. Осы мәселелерді шешу ойыншылардың ойлау қызметін арттырады. Бұдан жасалатын тұжырым - ойын ... ... ... бай. ... бұл ... ... Олар үшін ... ең алдымен, қызықты сабақ. Осы арқылы ойын мұғалімдерді тартады. Алайда ойынның ... ... және ... - ... ... ... болмайды. Оның артықшылығы да осында ойын-сауық, демалыс бола отырып, оқытуға, шығармашылыққа, адамдар арасындағы ... және ... ... типі ... ... ... ойын түрін пайдалану оқу-тәрбие жұмысын мазмұнды әрі сапалы ... ... ойын әр ... жеке және ... бірге белсенді танымдық қызметке тартады, сонымен қатар оқу ... ... ... құралы болып табылады;
- ойын арқылы оқыту оқушының жеке қызметі арқылы жүзеге асады, оның өзі аса ... ... ие, оны ... ... ... 90% ... ойын - өз ... үшін талдау, өзін-өзі көрсету, өзін-өзі анықтау, өзін-өзі дамыту мүмкіндігін беретін еркін қызмет;
- ойын белгілі бір нәтиже ... және ... ... (жеңіске) жетуге және мақсатқа қол жеткізетін жолдарды табуға жағдай жасайды;
- ... ... ... жеке ... ... тең ... болады (жаман және жақсы оқушылар жоқ: тек ойыншылар ғана бар); ойын нәтижесі ойыншыға оның ... ... ... ... ... ... оқытудың нақты субъектіге бағытталмаған барысы тұлғалық сипат алады;
- жарыс - ойынның ... ... - ... ... ойыннан алынған қанағат қазақ тілі сабағында қолайлы жағдай туғызады және пәнді ... ... ... ... ... әрқашан бір сыр бар - алынбаған жауап, ол ... ... ... белсенді етеді; жауап іздеуге итермелейді;
- ойын белсенді оқыту ... ... орын ... ол ... ... ... ... оқытудың барлық әдістерін өзіне жинақтаған оқытуды ұйымдастырудың әдісі әрі формасы болып табылады.
Осының бәрі ойынды педагогикалық қызметтің жоғарғы типі ретінде анықтайды. Және бұл ... ... ... бәрі ... Ол іс ... әр ... ... жеткілікті дәрежеде сөйлей алмайтынның да қолынан келеді. Керек десе тілдік дайындығы жағынан әлсіз оқушы ойында бірінші болуы мүмкін: тапқырлық пен ... ... ... ... гөрі ... ... Теңдік сезімі, қызығушылық пен қуаныш атмосферасы, тапсырманы орындай алуды сезіну - ... ... ... тілдегі сөздерді сөйлеуде еркін қолдануға кедергі жасайтын ұялшақтықты жоюға мүмкіндік береді. Қате жасау қорқынышын бәсеңдетеді, және оқу нәтижесінде ... әсер ... ... ... материал меңгеріле береді, сонымен қатар қанағаттану сезімі пайда болады; осылайша оқушы басқалармен бірдей сөйлей алатын болады.
Оқытудың ойын әдісін ... ... ... ... ... ... жасайды:
- оқушылардың қарым-қатынасқа түсу үшін олардың психологиялық дайындығын қалыптастырады;
- олардың тілдік материалды ... рет ... ... ... ... оқушыларды қажетті сөйлеу нұсқасын таңдауға жаттықтырады; ол жалпы дайындықсыз сөйлеуге ... ... ... ойын ... ойын ... мен ... ... сабақта оқушылар ынталанады, қызығады. Жағдаят дегеніміз - сюжетті, шиеленісті және кейіпкерлері бар драмалық ... ... - ... ... ... ... рет ... мүмкін және әр жолы жаңа вариантта. Сонымен қатар ойын жағдаяты - шынайы өмір жағдаяты болып келеді. Оның шынайылығы ... ... ... - ... ... ... ... ойынға қатысу ойыншының ойлауы мен қуатын дамытады, эмоциялық атмосфера тудырады. Ойын жағдаятының ашық ... және ... ... ... шектеулігіне қарамастан, онда міндетті түрде кездейсоқтық элементі болады. Сондықтан да ойын үшін белгілі бір шеңберде сөйлеудің дайындықсыздығы тән. Тек жалғыз ... ғана емес ... ым, ... т.б. қамтитын сөйлеу қатынасының анық көрінетін мақсатты бағыты да болады.
Оқу формасы түріндегі ойын тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі:
- дидактикалық мақсат, оқушылардың алдына ойын міндеті қойылады;
- оқу әрекеті ойын ережелеріне бағынады;
- оқу ... оның ... ... пайдаланылады, оқу әрекетіне жарыс элементі енеді, ол дидактикалық ... ... ... ойын әрекеті оқу барысында төмендегідей қызметті атқарады (1-сызба).
Ойын әрекеті қызметі
демалу
психологиялық
үйрету
тәрбие
ойын-сауық
қатысымдық
дамыту
Ойын ... ... ... ... - ... ... көңіл бөлуді, есті дамытуды, жалпы оқу шеберлігі мен дағдыларын дамытуды көздейді, сондай-ақ ... ... Бұл ... ойын ... ... ... ... эмоционалды және ақыл-ой күштерінің жиынтығын, сондай-ақ белгілі бір шешім қабылдауды талап етеді ... ... ... не ... ... жеңу т.б.). Осы ... шешу ... ойлау әрекетін жеделдетеді, ендеше ойынның бай үйретуші мүмкіндіктері бар;
2) ойын-сауық қызметі - ... ... ... ... ... ... әрі әдеттегіден тыс оқиғаға таңғажайып ертегі әлеміне айналдыруға жағдай жасайды;
3) тәрбие ... ойын ... ... ... деген адамгершілік қатынасын, таңдай білу сияқты қасиеттерді тәрбиелейді, сондай-ақ өзара көмек және ... ... ... дамиды. Оқушылар бір-бірімен сөйлесу үшін тілдік этикет, фразаларын жаттайды, ол ... ... ... ...
4) ... ... - қарым-қатынас ахуалды тудыруды, оқушылар ұжымын біріктіруді, шет тілінде өзара әрекетке негізделген жаңа эмоционалды-қатысымдық қатынастарды ... ... ... қызметі - оқу кезінде жүйке жүйесіне түскен ауыртпалықтан туған ... ... ... ... ... ... - өз ... жағдайын аса тиімді қызмет үшін дайындық дағдысын қалыптастырудан, сондай-ақ аса көлемді ақпаратты меңгеру үшін психиканы қайта құрудан тұрады. Осы ... айта кету ... өмір ... (бұл ... әңгіме рөлдік ойындар туралы болып тұр) жақындатылған ойын үлгілеріне әртүрлі психологиялық жаттығу және ... орын ... ... ... - жеке ... қосалқы мүмкіндіктері үйлесімді дамиды. Оқу барысындағы ойын әдісінің орны мен рөлі, ойын мен білімнің элементтерінің ... ... ... ... ... қызметі мен жіктелуін түсінуіне байланысты болады.
Ойын әрекетінің қызметін жіктеуді қарастырған соң, ойынның өзін жіктеу туралы ... ... жөн. Осы ... кірісе отырып, бірден айта кету керек, қазіргі кезде философиялық, психологиялық, педагогикалық және әдістемелік әдебиетте жүйелі жіктеу жоқтың қасы.
Ойын түрлерін жіктеу ... ... ... шетел ғалымдары, сондай-ақ отандық зерттеушілер де айналыса бастаған. Мысалы, олар үш негізгі топқа бөлді, ол ... ... даму ... ... ... жаттығу ойындары - баланың алғашқы ойындары, ойыншықтарды ұстауы, қозғалтуы (өмірдің алғашқы жылы);
* символдық ойындар - ... ... ... ... отырып ересектер әлеміне еліктеуге негізделген ерте мектепке дейінгі кезең;
* ережелер ойыны, ... шын ... ... ... ... ... психологтар мен педагогтар арасында мынадай ғалымдар еңбегі ... ... ... ... ... ... Л.С.Выготский, С.Л.Рубинштейн және Д.Б.Эльконин.
Екінші бір жіктеу авторы ... ... ... Ол ... ойын ... ажыратады:
1) ұқсату ойындары - бөбектердің қарқынды қозғалыстары, олар ойынға онша ... ... ... олардың негізіне баланың құрылыс өнері жатады;
3) еліктеу ойындары, олар ... ... ... ... ... яғни ... баланың драмалық өнері жататын ойындар;
5) қозғалыс ойындары, мұнда жүгіру үлкен рөл ... ... ... ... ... ... ... етуге негізделген.
Шығармашылық ойындарды, зерттеуші А.П.Усова мынандай ойын түрлерін ұсынады, онда қозғалыс ойындары - қозғалыстың өзін ... ... ... және ... ... ... ... ойындар деп ол бала белгілі бір бейне жасайтын ойын түрлерін есептейді.
Н.П.Аникеева төмендегідей ойын ... ... ... ... Онда ... да бір сценарий онша күрделі емес сюжетке негізделеді;
- импровизациялық ойындар, онда ... ... ... сюжетін, өз рөлінің сипатын біледі, ол ойын импровизация ... ... ... бір ... ... ... ойындар, кезеңдер анықталған соң, әрқайсысына белгілі бір танымдық сипаттағы белгілі міндеттер орындалады;
- іскерлік ... онда ... ... мен ұйымдастыру деңгейлері арасындаға функционалды байланыстар мен өзара қатынастарға құрылған жағдаяттар ойналады [2, 25].
Белгілі ... ... ойын ... ... ... ... ол ойынның бала қызметіне байланысты қозғалыстарды қамтитынын айтады:
- қозғалыс ойындары ... ... ... ... ... және онда ... жасай білуімен байланысты;
- құрылыс ойындары, материалмен жұмысқа байланысты қозғалыстың дәл әрі ... ... ... ... ... ... ... реакция түрлері дамиды және көбейеді, шартты ойындар, нағыз шартты ережелерден пайда болады, оларға байланыста қозғалыстар мінез-құлықтың жоғары формасын ұйымдастырады.
Келесі бір ... ... ... және ... ... және ... ... бөліп көрсетеді, сонымен қатар олар мынаған көңіл бөледі, егер ойындардың бірінші категориясы болып табылады.
М.Ф. Стронин үйретуші ойындарға арналған көптеген ... ... ол осы ... екі ... ... Дайындық ойындары. Олар сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға жағдай жасайды;
2) Шығармашылық ойындар. Олардың мақсаты сөйлеу дағдылары мен шеберлігін әрі қарай дамытуды көздейді.
Қызмет ... ... ... ... ... физикалық (қозғалыс);
- интеллектуальды (ақыл-ой);
- еңбек;
- психологиялық.
Педагогикалық үдеріс сипатына қарай ойын төмендегідей бөлінеді:
1) үйретуші, жаттықтырушы, бақылаушы, жалпылаушы;
2) ... ... ... ... ... ... ... болжамдық, кәсіби-бағдарлық, психотехникалық.
Дидактикалық ойын әдістемесінің сипатына қарай ойындарды былай бөлуге болады:
- ... ... ... ... ... драматизациялық ойындар.
Оқытудың ойын әдісінен ерекшелігі белгілі бір дәрежеде ойын барысында анықталады: ... және ... ... ... үсті - ... жергілікті ойындары, сондай-ақ әртүрлі қозғалыс құралдары арқылы өтетін ... ... ... ... ... дидактикалық ойындардың төмендегідей қасиеттерін бөліп көрсетеді:
а) дидактикалық ойындар ашық, яғни ойынның нәтижесін алдын-ала болжау мүмкін емес;
б) олар қайталанбалы, ойынды кез ... ... үзіп және ... ... болады;
в) дидактикалық ойындар белгілі бір ережелерге сүйенеді, ережелерді ойынға қатысушылар өзгерте алады;
г) дидактикалық ойындар рахатқа бөлетуі және ... ... ... ойын - бұл ... үйретудің жай ғана ажырамас бөлігі емес. Оның мағынасы кеңірек. Өз табиғатымен үйрету күшіне қарай ойын педагогикалық қызмет жүйесінің ... жағы бола ... ... ... ... ... ... олар өзімен өзі болуға еркіндікке, ынтымақтастыққа, ұйымшылдыққа, көпшілікке баулиды. Белгілі бір көзқарастар мен позициялар, танымдық, эстетикалық және дүниетанымдық ... ... ... оқу ... мотивациясын, назар аудару, ес, сөйлеу, ойлау, пайымдау, қиялдау, ... ... ... ... ... ... ұқсастықтар табуға, ұтымды шешімдер табуға үйретеді. А.Н.Леонтьев, деп ... ... ... ... мен құндылықтарына жақындатады, белгілі бір орта жағдайларына бейімдейді, ... ... ... П.С.Выготскийдің анықтамасы бойынша: [4,10].
Г.Хайдтың тұжырымдамасын толығырақ ... ... ... ... ... тілді пайдаланылады. Бұл ойында көбінесе дұрыс жазуға, лексикаға немесе синтаксиске байланысты жүргізіледі. Егер ... ... ... ... мен ... ... үшін ... онда олар өзінің ойындық сипатын жойып, автоматизация жаттығуларына айналады. Мұндай жағдай дидактикалық ойлау немесе оқытудың мотивация негіздемесі болмаған жағдайда жиі ... ... ... ... көрсетілген шындық прагменті функциялары анықталады. Ойында тапсырма беріледі, оны ойыншылар белгілі бір шарт негізінде ... ... ... осы ... ... ... қатар ойыншылар ойын арасына әсер етеді және ойында пайдаланылған ... ... ... , ең ... ... ойындар жатады. Рөлдік ойындар балаларды рахатқа бөлейді, сондай-ақ олар аяқ астынан болатын ... ... ... және ... ... ... ең тиімді тәсілі драматизацияның әртүрлі формалары деп есептейді. Олар тілді меңгеруге ықпал ететін театрды ойындарға көңіл бөледі. Олардың ... ... ... ... ойын және ... мен қатар ойынның үшінші түрін - әлеуметтік драматизацияны көрсетеді, ол адамдарға кәсіптік ерекшеліктерді үйретуге қолданылатын оқу тәсілі ... ... да, ... мәселелерді шешуге көңіл бөледі. Әлеуметтік драматизация ойдан ... ... ... ... ойын түрлерін былай жіктейді:
- симуляция;
- драматизация;
- рөлдік ойын;
- психодарамизация;
- әлеуметтік драматизация;
- ымды ... ... ... мен ымды ... ... өз рөлдік ойындар деп есептейді. Ымды пайдаланатын жаттығулар деп ол белгілі бір әрекеттерді орындауды, тілдік және ... ... ... ... сценкаларды ойнауды түсінеді. Қалған оқушылар бейнеленген әрекеттерді шешумен айналысады [3, 30].
А.С.Макаренко: деп ... ... тілі ... дидактикалық ойын тәсілінің мәні зор, тәжірибеде де оқушылармен жұмыс барысында ойын кеңінен ... ... ... ... ... ... үйренушінің жеке тұлғасының тұтастығы идеясы болып табылады, ол оның мақсаты тек интеллектік тұрғыдан ... ... ... сондай-ақ оның эмоционалды, эстетикалық, шығармашылық және физиологиялық мүмкіндіктерін дамыта отырып, ... ... ... ... жеке ... ... ... дамыту туралы, ендеше мұғалім оған тек интеллектуалдық және эмоционалдық әсер етіп қана ... ... ... де ... ... қажет. Нейропсихологиялық зерттеулерге сүйене отырып, С.Д.Хомская мынаны атап ... [4, 87]. ... тілі ... ... білім-біліктілік, танымдық, коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастыруда ойын элементтерін ... ... зор. ... ... ... ойынның мақсаты мен талаптары, ережесі толық түсінікті болуы өте маңызды рөл атқарады. Ойын әдісі арқылы олардың ... ... ... ... өз ... ... көзқарасын білдіруге, екінші бір адамның жауабын тыңдап, оны толықтыруға, жетістіктері мен кемшіліктерін айта білуге жаттығады. ... ... ... ... ... ... ... төмендегі сызба негізінде жауап беруге болады (2-сызба).
Ойынға қойылатын әдістемелік талаптар
Ойын ... ... ... ... ... ... қамтылу тиіс. Дұрыс шешім қабылдауға дайын болуы керек.
Ойынның мақсаты нақты болу ... мен ... ... ала ... болу ... ... әдістемелік талаптар
Ойын тәртібі әбден түсіндіріулі керек
Оқушылар түгел қамтылу тиіс. Дұрыс шешім қабылдауға дайын болуы керек.
Ойынның мақсаты нақты болу ... мен ... ... ала ... болу ... ... - ... сезімін, білімін, құзыреттілігін еркін үйлесімділікте ұстай білетін, өнегелі мінез қалыптастырып, адамгершілік қағидаларды меңгерген тұлға тәрбиелеу [5, 48]. ... ... жүру ... ... ... ... қадағалаумен қатар оларды ойын үстінде дұрыс шешім қабылдай білуге оқушы қабілетін зерттеудің тиімділігін де пайдаланған абзал.
1.2 ... ойын ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуы өскелең ұрпақтың интеллектуалдық, білімдік, жеке тұлғалық қабілеттерін жетілдіре түсуді талап етуде. Сондықтан қазіргі кезде орта білім ... ... ... түрлі жаңа технологиялар мен әдіс-тәсілдер көптеп енгізіліп
жүр. Сол себепті қазіргі оқыту үрдісі репродуктивті әдіспен шектеліп қана ... ... ... ... мен ... ... қарым-қатынас күйінде өзара сыйласымдылыққа, сенімділікке негізделген. Мұнда ... оқу ... тек ... қатып қалған білімдерді ғана игермей, өзіндік мақсатты іс-әрекеттер жасай алатын, өз ... ... оны ... алатын болуы қажет. Бұл оқыту үрдісі оқушыға бағытталған.
Демек, оқушының бойында қалыптасқан дағды мен біліктерінің, меңгерген білімдерінің қай ... ... ... ... ... нәтижелілігі шығады. Бұл тұрғыдан алғанда қазақ тілін оқыту әдістемесінің негізін қалаған Ы.Алтынсариннің пайымдауы бүгінге дейін өз ... ... ... ... мына айтқандары соған дәлел: .
Мұғалімнің оқушыға сапалы білім беру дәрежесі сабақты ұйымдастыру жолдарын білуімен ... ... ... бір ... бір ғана ... ... ... оқушылардың пәнге деген қызығушылығын кемітіп, білімді игеру қабілеттерін төмендетеді. Сондықтан ... ... ... ... ... белсенділігін арттыратын түрлі әдіс-тәсілдерді пайдалану ұтымды. Қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды өте-мөте қажет. Ол ... ... ... ... ... Бұл ... мұғалім әрбір сабақта дидактикалық ойындарды жаттығуларға, тақырыпқа байланыстырып кіріктіруі, оларды өзара біріктіруі тиіс. Бұл - ... ... ... оқушыларға сапалы білім, саналы тәрбие беруді жетілдірудің негізгі бағыты [6, 124].
Қазіргі үздіксіз тасқындаған ақпараттар ... ... ... сана-сезімде, төл халқының өзіндік әдет-ғұрпын, мәдениеті мен әдебиетін сыйлауға, құрметтеуге тәрбиелейтін қажетті деректерді оқыту үрдісіне енгізу ... ... тілі ... ... ... ... ... тілі сабақтарында оқушыларды дидактикалық ойындар арқылы халық педагогикасының алтын қазынасымен, кәусар бұлағымен сусындатуға ... пен ... ... [7, ... қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы меңгерту барысында шәкірттердің санасына ұлттық рухты сіңіру, өз халқының өткеніне мақтанышпен ... ... ояту ... Бұл ... жеке тұлғалық қасиеттерінің жетілуіне негіз бола алады.
Оқушылардың рухани дүниесін ізгілендіруде, рухани жағынан дамытуды дидактикалық ... ... ... мол ... ... ... ... барысында оқушылар өздерін еркін сезінеді, өз ойларын қысылып-қымтырылмай жеткізеді. Мұның өзі оқушылардың жеке тұлғалық қасиеттерінің дамуына, рухани жан дүниесінің толысып ... зор ... ... Бұл ... ... ... ... былайша тұжырымдаған: [8, 83].
Қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды тиімді қолдана білсек, оқушылардың рухани дүниесін ... жеке ... ... ... жол ашамыз. Ойындар кезінде оқушылар өздерін еркін сезініп, ұжымды сыйлауға, өз ой-пікірін дәлелдеуге үйренеді.
Бұл қазақ тілінің дидактикалық ойындар арқылы ... ... ... ... ... Ал оны ... ... үшін мұғалім әдістемелік жағынан шебер, қазақ тілінің тілдік құрылысын жете меңгерген, әдеби тілде өз ойын анық, түсінікті жеткізе алатын ... ... тілі ... ... ... қолдану жолдарын қарастырып, әдістемелік негіздерінің қалыптасуына А.Байтұрсынов пен М.Жұмабаев ерекше үлес қосқан. Бұл мәселеге айрықша ... ... ... ... М.Жазыбаев, Ә.Нағашыбаев, Қ. Молдабек және т.б. еңбектері жан-жақты қарастырылады.
Дидактикалық ойын түрлерін бастауыш, орта буын сыныптарында өткізген тиімді. Жоғары сынып ... ойын ... ... алмаймыз. Себебі, олар өмірге ересек көзқараспен қарайды. Дидактикалық ойын түрлері оларды ... 5-7 ... ... сабақтың тақырыбына сай ойын түрлерін қолдану өте тиімді, оқушылардың қабілетін, танымын, шығармашылық дербестігін дамытады. Оқыту үрдісінде ойындар арқылы оқушылардың ... ... ... ... сапалы білім беру мақсатында олардың оқуға деген ... мен ... ... ... ойындарды дұрыс іріктеп қолдану мұғалімнің шеберлігіне байланысты.
Дидактикалық ойындар барысында ... ... және ... ... бір-бірімен қарым-қатынас жасайды. Оқушыларды диалогты және монологты сөйлеуге үйрету арқылы олардың әдеби сөйлеу дағдыларын қалыптастырып жетілдіруге болады. Оқушы ... ... ... ... ... ... ... көңіл аударып, оны дұрыстауға ұмтылады, басқа адамның сөйлеген сөзіне мән береді.
Дидактикалық ойындарды қолданудың бір ерекшелігі мынадай сөйлесу түрлеріне үйретілді: а) ... ә) ... б) ... в) ... г) ... ... ... өзара және мұғаліммен дұрыс пікірлесуге үйренеді. Диалогтың бұл түріне ... ... ... өз ... ... ... дағдыланады. Мысалы, ойыны. Бұл ойында Ы.Р.Шотбаеваның әңгімесін біраз өңдеп, мұғалім оқушылардың ойлауына, өзіндік пікір ... ... ... ... ... сөйлеу мәнеріне баса назар аударып, басқа адаммен әңгімелесуге жағдаят туғызу керек. Оқушыларға бір-бірімен әңгімелесуді үйреткенде, ... ... ... ... ... ... тілдік қарым-қатынаста орфоэпиялық заңдылықтарды сақтап айтуға дағдыландыру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... сөздердің жазылу және айтылу үлгілері кестелер, жаттығулар арқылы ұғындырылады;
ә) диалог-пікірталаста әрбір оқушы өзінің пікірін ортаға салып, өз ... ... ... ... оқушының пікірі тыңдалып, оқушылардан қазылар алқасы құрылып, дұрыс пікірді анықтайды. Мысалы, ойыны.
Мұғалім ... ... ... кімнің пікірі дұрыс болғанын оқушылармен бірлесе анықтайды. ... ... ... ... отырып, мұғалім олардың сөйлеу дағдыларын жетілдіру жұмыстарын жүргізеді. Алдымен, пікірталаста әрбір адам өзінің ойын, пікірін айтпай, ... ... ... дұрыс екендігі түсіндіріледі. Оқушылардың өз ойын дәлелді ... ... ... ол әр ... ... ойындар арқылы бекітіледі.
б) диалог-түсіндіру оқушылардан түрлі ақпараттар алу кезінде көп қолданылады. Мұны оқушы мұғалімге не жолдастарына өздерінің көзқарасын, пікірін ... ... ... ... ... ... тіл мәдениетіне ерекше көңіл аударылып, олардың дұрыс, жатық сөйлеу мәдениеті мен дағдыларын ... ... ... ... ... рөлге бөліп оқытқан дұрыс. Нәтижесінде оқушылар өз ойын жатық, дұрыс жеткізуге үйренеді.
в) монолог-суреттеуде оқушылар бір нәрсені сипаттауға, оның сыртқы және ішкі ... ... ... ... жете ... ... Оқу үдерісінде қолданылған дидактикалық ойындар оқушыларды алгоритм деңгейінде салыстыру, ұқсастықтар мен айырмашылықтарды ажыратуға дағдыланады. Ізденімдік ... ... ... оқушылар пейзаждардың өзіндік ерекшеліктерін табуға жаттығады. Шығармашылық деңгейде олар портреттерде, ... ... ... ... ... ... дәрежесіне жетеді.
г) монолог-баяндауда оқушылар өздерінің көргенін басқа адамдардың іс-әрекетіне баға беру үшін, тыңдаушыға өз ойын ... ... ... ... үшін ... ... алғашқы деңгейде оқушыларға түрлі табиғат құбылыстары, өмірлік жағдаяттар туралы дайын мәтіндер беріп, кейін оқушыларға өз ойларынан жаңа мәтін жазуды тапсырады. ... ... ... ... ... ... белгілі үлгі бойынша өз пікірін дәлелді жеткізуді үйренеді [9, 52].
Оқыту барысындағы дидактикалық ойындар ерекшелігі ... ... жету ... мотивтерін қанағаттандырып, оның басқа психикалық қабілеттерінің дамуына ... ... ... ... ... жету тілегін ішкі және сыртқы түйсіктер туғызады, ал орындалатын іс-әрекеттер қимыл түйсіктері арқылы реттеліп отырылады. Сол ... ... ... ... ... осы ... ... оған жауап береді. Түйсіктер оқушылардың көру, қабылдау, есту, ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың қабылдау түйсігіне ерекше әсер етіп, тілдік мктериалдарды саналы қабылдауына, түсінуіне, игеруіне ықпал етеді. Осы арқылы ... ... ... ... ... қазақ тілінен тілдік материалдарды меңгерту алдымен олардың өтілген материалдарды қабылдауынан басталады. Қабылдау - ... ... ... ... мен құбылыстардың адам миында бейнеленуі. Қабылдау ойлаудың байымдау және ой ... ... ... ... Оқушы алдымен талдау және жинақтау, ойлау операциялары арқылы ... ... ... ал ... ... ... ой операциялары көмегімен игерген білімнің негізгі ерекшеліктері мен ... ... ... ой қорытады. Осы арқылы оқушыларда өтілген тілдік материалдар туралы ұғым қалыптасады.
Дидактикалық ойындарды ... ... ... ... ... ... ... деген түрткілері тәрбиеленеді. Бұл оқушылардың өз бетінше білім алуына, өзін-өзі тәрбиелеуіне, ішкі ... мен ... ... ... береді. Ойындар психикалық қабілеттердің ішінде қиялды ерекшелікті дамытады. Қиял адамдарды шығамашылықпен жұмыс істетіп, өмірде болмаған ... ... жаңа ... ... ... ... ... кеңейтеді, іздендіреді. Дидактикалық ойындардың басқа әдіс-тәсілдерден айырмашылығы - ол ... ... ... өз ... ... ... ... Сол арқылы дидиктикалық ойындар оқушыларға өзін де, өзгені де танып-білуге, оның жақсы-жаман қасиеттерін таразылауға мүмкіндік береді, еркіндік, ізгілік қасиеттері ... [10, ... ... ... ... беру ... ... ұйымдастыру жолдарын, оқушылардың ойлау, шығармашылық қабілеттерін дамыту ... ... ... ... ... бір сарынды, бір ғана әдіспен өтілген сабақтар оқушылардың пәнге деген қызығушылығын кемітіп, білімді игеру қабілетін төмендетеді. Сондықтан ... ... ... ... ... белсенділігін арттыратын түрлі әдіс-тәсілдерді пайдалану қажет. Мұғалім дидактикалық ойындарды оқушылардың сабаққа деген құлшынысын, оқу мотивтерін туғызуда ... ... ... ... әрбір сабаққа дидактикалық ойындарды жаттығуларға, тақырыпқа байланыстырып кіріктіруі, ... ... ... ... Бұл - ... ... арқылы оқушыларға сапалы білім, саналы тәрбие берудің негізгі бағыты. Қазақ тілі сабақтарында ... ... ... ... ... принциптерді басшылыққа алып жүргізілді. Мысалы, оқытудың ғылыми принципі бойынша оқушыларға дидактикалық ойындар ... ... ... ... материалдар қазақ лингвистикасының қол жеткізген ұстанымдарына және тұжырымдарына сай болуы көзделді. Ал жүйелік принципі, біріншіден, ойындардың қазақ тілі ... ... ... мен ... ... ... екіншіден, олардың орынды қолданылуымен, үшіншіден, оқушылардың сөйлеу тілі, шығармашылық қабілеттерінің біртіндеп ... сай етіп ... ... ... ... ... материалдар оқушыларға сапалы білім беріп, олардың өтілген материалдарды саналы ұғуына мүмкіндік берді. Оқытудың қатысымдық принципі ... ... тілі ... ... ... ... оқушылардың қазақ тілінен игерген білімдерін тілдік қарым-қатынаста толық іс жүзінде асыру көзделді.
Дидактикалық ойындар арқылы сөйлесім әрекетінің барлық түрі өзара ... ... ... меңгеріледі. Осы ұстаным арқылы оқушылардың тіл мәдениеті жетіліп, жеке тұлғалық қабілеттері дамиды. Себебі, оқушыны ана тілін жетік ... тіл ... ... болуына дағдыландыру - ертеңгі ұрпақты ұлттық сана-сезімде тәрбиелеп шығарудың негізгі құрамдас бөлігі.
5-сыныптың қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды ... ... орны ... ... ол ... ауырға қарай, оңайдан қиынға қарай өту принципі. Мұғалім оқыту барысында әрбір ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерінің даму деңгейіне назар аударуы керек. Сыныптағы ... ... жасы ... ... олардың мінез-құлықтары, жалпы психикалық қабілеттерінің дәрежелері бірдей емес. Мұғалім осыны ескере отырып, оқушыларман жеке жұмыстар жүргізіп, білімі төмен балаларға жеңіл ... ... ... оны ... ... ... ... керек.
Сондықтан дидактикалық ойындарды деңгейлеп берген ұтымды. Мысалы, алгоритмдік деңгейдегі ойын ... ... ... ... табу. Ізденімдік деңгейдегі ойын тапсырмасы: оқушылар бір-біріне жұмбақтардың тек жауабын ғана айтады. Қарсы жақ осы ... ... ... табады. Оқушылар жұмбақтардағы сөз мағыналарын толық түсіндіріп беру керек. Шығармашылық деңгейдегі ойын тапсырмасы: жасырылған ... ... ... ... өтілген материалға сәйкес талдау жүргізіледі.
Оқыту мен тәрбие екеуі бөлінбес егіз ұғым. Қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы ... ... ... ... мәні ... ... ... қолдану - бүгінгі заман мұғалімінің ... ... ... ... ... халқының дана сөздері мен тәрбиелік маңызы жоғары мұраларын пайдалану ... ... ... ... пен ... адалдық пен кішіпейілдікке, ибалылық пен үлкенді сыйлауға баулиды. Сонымен қатар, қазақ тілі сабақтарында ойындарды көркем әдебиеттермен ұштастыру жұмыстары да ... ... ... зор.
Қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды қолдану ерекшелігі оқушылардың шығармашылық қабілетін, логикалық ойлауын қалыптастыруға, тілдік қарым-қатынасқа түсуіне негізделеді. ... оқу ... ... ... ... ... тұрғыдан жаңа білімді меңгерту, өтілген материалды бекіту, оқушылардың тіл мәдениетін жетілдіру барысында зерттеледі. Сондықтан тілдік ... ... ... нәтижеге қол жеткізу үшін сабақта мақсатына қарай әртүрлі дидактикалық ойындар пайдаланылады.
Осындай сабақтардың бірін талдап көрейік. VІ ... ... ойын ... ... ... тақырыбы: Сын есімнің емлесі.
Мақсаты: Оқушы нені меңгеруге тиіс?
Сын есімнің емлесін ... ... а) сын ... тұлғасына, мағынасына, құрамына қарай түрлерін талдай алады; ә) сын есімнің түрлерін сөйлем ішінде ажырата біледі, өз сөздерінің ... ... ... алады; б) адамның кескінін, мінезін, портретін суретке қарап, адамға қарап сипаттай алады; в) көркем шығармалардағы адамның портреттерінен қандай кейіпкер екендігін ... ... оқи ... ол ... ... елестете алады, қабілеті барлар суретін сала алады.
Көрнекі құралдар: сызбалар, салынған суреттер, аудиожазбалар.
Сабақ барысы: 1-жұмыс.
Тыңдау. Ойлау. Әрекеттену.
Аудиожазбадан ... ... ... ... оқып, балалардың көңілін аудару.
Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар, барлық заң қызметкерлеріне, полицейлерге, барлық қала халқына хабарландыру.
Кеше сағат түнгі төртте орталық банк ... ... ... кетті. Қылмыскердің кескіні жасырын камераға түсіп қалған. Кескіні кейін газетке ... Абай ... ... ... ... ... ... бөліміне хабарлассын.
- Ал, балалар, біз қылмыскерді ұстауға көмектесуіміз керек. Ол үшін адамның кескінін, портретін сипаттай білуіміз керек. Біз ... ... ... ... туралы түсінік алғанбыз. әңгімесіндегі молданың портретін жаттағанбыз. Қане, кім ... ... ... жібереді?
Молданың портреті: .
* Бұл - молданың өзгермейтін, қимылсыз кескіні.
* Балалар, портрет дегеніміз не екен?
* Портрет - ... ... ... ... - Балалар, қылмыскерді ұстауға көмектесу үшін бірнеше портреттерді сипаттай ... ... ... ... ... ... оны ... білетін аңғарымпаз болуымыз керек. Арамыздан заңгер, прокурор, полиция қызметкерлері шығуы мүмкін ғой. Ол үшін бірнеше портреттермен танысып, олардың қандай ... ... ... ...
- ... ... ... жазушының деген романы бар. Ол романдағы негізгі кейіпкер Қайрош кішкене кезінде оқу іздеп қалаға қарай жаяу қашып кетеді.
Зытып келем, ... ... ... ... ... ... келе ... - қашып келемін, артыма қарай беретінім - ... ... ... шаршап келіп дүкеншімен сөйлескені:
- Іздрасти... - дедім, ең әдепті үнмен. Ол маған:
- ... - деп ... ... Әбден шаршап, қап-қара, қожалақ-қожалақ болып кеткенін көріп дейді. Сол кезде сондай аңғарымпаз, тез ... бала ... де ... ... ... ... былай суреттейді.
Дүкеншінің портретін үлестірме қағаздарға жазып, оқушыларға оқытып, сын есімдердің жазылуына ... ... ... да ... ... ... ... Бұл портреттен қандай адамды көз алдарыңа келтіре аласыңдар? (жағымсыз, сүйкімсіз)
Ал осындағы сын есімдерге көңіл аударайық.
- Балалар, қандай сын ... бар?
- ... сын ... бар. ... ... ... ... тарғыл мұрынды, жайын ауыз.
- Бұлар сын есімнің қай түріне жатады?
- Қатыстық сын есімге жатады.
Оқушылырға күрделі сын есімдердің арасына үтір ... ... ... жөн. ... карточка.
Шеген сұлу, сұңғақ денелі, бұлшық еттері болаттай иірілетін, күнге күйген, ... торы ... ... ... қыздай қыпша бел, кеудесі шалқақ біткен, бәйге атындай жарау, өте оңтайлы бала екен. Келте мұрын, аз ғана аузы ... ... ... ... маған ол өте сымбатты көрінді. Табаны жалпақ та емес, аяғының үсті ... бар ... ... әлде ... ... ме, әлде ... ме, әлде ... қақ тұрмайтын ойнақшығаны ма, әйтеуір Шеген мені біржола тартып әкетті (жағымды, ... ... ... ... ... ... ... ақ келіншек болыпты. Жасында дөңгелек жүзді, жұмсақ мұрындылау, арықтау, аласалау еді, қазір ашаң жүзді, қыр ... ... ... бет ... ... маңдайына кепкасын бастыра киген, сіріңке қара жігіт маған бірден ұнамады. Жас баланың өкшесіндей тайпиған ғана кішкене иек, ... ... әрең ... ... дейін созылған қалың ерінді, бақа ауыздау жігіт екен. Мойны қылқиған, айыр желке, ала көздеу. Желке мен төбесінің арасы төрт-ақ елі, ... ... ... жігіт, өте бір сүйкімсіз жан көрінді.
Алдыңғы екі карточкадағы сын ... ... ... ... ... ... ... керек. Сыртқы бейнесін, түрін аңғаруымызбен бірге олардың мінез-құлықтарын да ажырата білуіміз керек. Ол үшін молданың мінез-құлқын еске түсіріп ... ... ... ... ... ... оқытып, не жаттаған оқушыларға айтқызу керек.
Түйебай кешігіп келгенде, не дейтін еді? Кітаптан оқытып жібергеннен кейінгі ... ... ... ... ... ... мінезі өте қатал, жиренішті, қатыгез.
3-жұмыс. Енді сендер бес-алты мінезді талдап, түсіндіріп беріңдер. Ол үшін мына сызбаға ... ... ... кездесетін мінез-құлықтарға түсініктеменің тиістісін оқып бер. Ол түсініктемелер карточкаға жазылып, үстелдің үстінде төңкеріліп жатады. ... ... ... ... ... ... ... Мазмұны сызбадағы көрсетілген мінездің қайсысына тура келгендігін айтады, айта алмаса, оқушылар айтады. Мұғалімдер үшін сызбадағы сөздер нөмірленіп, карточкаға ... ... ... ... ... ... сипатын таңдап, сол образды өзі келтіруі қажет (3-сызба).
12954097790Мейірімді
00Мейірімді
216789097790Сабырлы
00Сабырлы
422465597790Сыпайы
00Сыпайы
320040091440Жеңілтек
00Жеңілтек
514350091440Дөрекі
00Дөрекі
125730091440Қатал
00Қатал
4110990160020Сөзінде, уәдесінде тұрмайды, жұмысын аяғына дейін жеткізіп орындай алмайды, тұрақсыз, қу жақ, зар ... ... ... ... ... ... жеткізіп орындай алмайды, тұрақсыз, қу жақ, зар жақ.
2053590188595Жылы сөйлейді, жылы ... ... ... ... ... ... ... шашады, ақкөңіл.
00Жылы сөйлейді, жылы сөзді, қабағы ашық, барлық адамға өзінің шуағын шашады, ақкөңіл. ... ... ... өзінің айтқанын ғана орындатады, қатал талап қояды.
00Қабағы түйілген, сұсты, өзінің айтқанын ғана орындатады, қатал талап қояды.
411486485892Қатты сөйлемейді, үлкенді сыйлайды, құрметтейді, ... ... ... ... ... ... кезексіз сөйлемейді, кішіпейіл, ақжүрек, нәзік мінезді.
00Қатты сөйлемейді, үлкенді сыйлайды, құрметтейді, кішіге ... ... ... ... ... ... ... кішіпейіл, ақжүрек, нәзік мінезді.
205930581915Төбелескіш, ауыр сөздер айтады, артық сөйлейді, менмен, тек қана өзін ... ... ала ... ауыр ... ... артық сөйлейді, менмен, тек қана өзін сүйеді, қызылкөз, ала аяқ.
571581915Көп сөйлемейді, жұмысын ... ... ... ... ... ауыр ... ... жұмысын асықпай тиянақты орындайды, салмақты, қорғасындай ауыр мінезді.
Алдымен адамдарда қарама-қайшылықта болатын ... ... ... ... ... талдап жіберейік, яғни антонимдер табайық.
Ол үшін тақтаға мына сөздерді тігінен ... ... ... яғни, антонимдерді толықтыру керек.
Қайратты - ...
Сабырлы - ...
Мейірімді - ... - ... - ... ... - ... ер - ...
Ақылды - ...
Керекті қарсы сөздер: боркемік, бос, момын, ынжық, ... ... ... қатал, жалқау, олақ, надан, қопал, айлакер [11, 12].
Қазір сендер әртүрлі мінез-құлықтарды пайымдап біліп қалдыңдар. Бағанағы ... ... ... ғана емес, тіпті прокурор, сот, полиция қызметкері, адвокат болуға жақындап қалдыңдар. Ойын ... ... ... өз ... сыйлауға, туған тілін құрметтеуге үйрету маңызды. Бұл оқушылар бойына ойын барысында бір-бірімен өзара кішіпейілдікпен қарауды, әдеп сақтауды, сыпайы сөйлеуді ... және ... ... балалардың тіл мәдениеті жетіледі.
1.3 Дидактикалық ойын арқылы баланың шығармашылығын дамыту
Қазіргі таңда білім жүйесі күрделі өзгерістерді басынан өткеруде. ... ... ... қорытындысы көрсеткендей оқыту технологиясы Ян Коменскийден бастап жүздеген жылдар бойы түрлі ғылыми көзқарастар мен ... ... көзі ... отыр. Заманымыздың негізгі құндылығы ақпарат көздері. Сондықтан, педагогтар үшін басты міндет оқушының қызығушылығын арттыру, оның дамуына жағдай ... ... ... оқушы білім үдерісінде тек объектілік емес субъектілік те рөл атқарады.
Технологияның тиімділігі, оның болашағы ... ... ... ... байланысты. Бұдан шығатын басты талап субъектінің мән бере оқуы, жеке бастың даму диагностикасы, жағдайларды жобалау, ойлы ізденістер диалогы, оқулықтағы тапсырмаларды ... ... ... ... үдерісінде жаңа технологияның кейбір аспектілерін даралап көрсетуге болады:
1. Оқушының оқу үрдісіне қызығушылығын тудыру.
2. Жеке тұлғаны жан-жақты дамыту, оны жетілдіру.
3. Кең ... ... ... терең игеруіне жағдай туғызу.
4. Білім сапасын көтеру.
Оқыту технологиялары оқу үрдісіне, сабақ түріне байланысты жан-жақты.
Қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде ауызша сөйлей білуге үйрету:
а) тілді үйренушіге белгілі көлемде білім беріп, грамматикалық құрылымынан түсінік беру;
ә) оқушыларға дыбыстар жүйесінен және ... ... ... ... ... ... ... дыбыстарды, сөздер мен сөйлемдерді дұрыс айтқызуға, осының негізінде дұрыс сөйлеп, спецификалық дыбыстарды анық айта ... қол ... сөз, сөз ... ... ... ... осы ... негізінде сөздер, сөйлемдер құрғызу арқылы қазақ тілінде ... ... ... оқи ... ... қажет [12, 3-7].
Бүгінгі уақытта қоғамымыздың даму бағытына жан-жақты дамыған, сауатты, саналы азамат тәрбиелеу ... ... ... ... ... баянды болуына оқу-тәрбие жүйесінің үлесіне тиетінін ескерсек, жас - жеткіншектердің ... ... ... ... ... орны ... Ойын арқылы оқушыны білім алуға, оқуға қызықтыра отырып тұлғаның дамуын қалыптастыруға болады.
Ойын арқылы бала қоршаған ортаны өз бетінше зерделейді. Сөйтіп, ... ... ... іске асырып, өзін қоршаған адамдар іс-әрекетіне еліктейді. Соның нәтижесінде өзі көрген жағдайларды, отбасылық тұрмыс пен ... ... ... Ойын ... ... ... ... мен қабілеттерін қалыптастырады. Ойынның ережелері ойнаушының қисынды ой ... ... ... ... ... ... ... әр оқушының жеке әрекетінен туындайды. Ойынның басты шарты жеңіске жету болса, әр ... өз ... ... ... ... деген сенімін арттырады.
Ойын түрлері өте көп. Соның ішінде ойын-сабақ, ойын-жаттығу, сергіту ойындары, дидактикалық мақсаттағы ... ... ... ... ... ұлттық ойындар т.б. Мұндай ойындар оқушыны жан-жақты дамытып, білімді толық игеруге көмектеседі. Ұлы ... ... деп ... ойын ... ... сабақ балаларға жеңіл әрі тартымды, әрі түсінікті ... Ойын ... ... ... ... ... ойлау қабілетін дамытуға үйретеді. Ойын кезінде балалардың достық сезімін оятып, бір-біріне қамқорлығы, ... ... ... ... ... ... ізгілікке, әдептілікке тәрбиелеуге болады. Ойын түрлерін сабақта тиімді пайдалана білу мұғалімнің меңгертіп отырған білімін ықыласпен тыңдап, білімді ... ... ... ... процесінде пайдаланатын ойындардың бірнеше түрлерін атап көрсетуге ... ... ... ... ... ... саласы сабақ. Сабақ үстінде оқушылардың біліктілігі, іскерлігі, дағдысы, дүниетанымы қалыптасады. ... ... ... білімінің сапасын арттыру, ол дегеніміз түпкі нәтижені көре ... ... ... берген біліміміздің қайтарымын көру. Ол үшін сабаққа сыныптағы оқушының барлығын қызықтыра отырып қатыстыру қажет. Бес ... ... ... ... әр ... сабаққа қызығушылығы, дүниетанымы, даму ерекшеліктері әртүрлі.
Сондықтан оқушылардың осы топтарына әртүрлі деңгейде ... ... тура ... Ал ойын ... ... ... ... тудырады. Тіпті нашар оқитын оқушының өзі ойын арқылы берілген тапсырмаларды асқан қызығушылықпен, белсенділікпен ... ... ойын ... ... ... ... бір элементі. Мұғалім оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын, зейінін арттыру мақсатында әртүрлі ... ... Атап ... ... ойын ... ... отырып, әртүрлі заттарды қолдану арқылы сұрақтар қойып, затты көрсетіп, түсіндіріп ойын сюжетін құрастырады. ... ойын ... ... ... ... ... деген құмарлығы, шынығу, шыңдалу, оның ақыл-ойы, дене еңбегіндегі белсенділігін арттырып, ... ... ... жетуге деген ерік-қайратын шыңдайды, алға қарай ұмтылысын, ... ... ... нәтижесінде оқушының өз бетімен іздену, білімді қажетсіну, өсіп ... ... ... ... ... әр ... алдына жеңіске деген ұмтылыс пайда болады.
Ойынды түрлендіруге жаңылтпаштарды, мақал-мәтелдерді, жұмбақтарды жатқызуға болады. Олар әрі ... әрі ... ... ... сәттерін тиімді пайдалануға септігін тигізеді. Оқушы әрекет үстінде өзін-өзі еркін ұстауға ... ... тіл ... ... достық сезімін оянуға мүмкіндік жасайды. Ойын балалардың оқуға, еңбекке деген белсенділігін, қызығушылығын арттырудағы басты құрал. Ойын ... ... ... шығармашылығы артады.
Ойын проблемасымен шұғылданған көрнекті ғалымдар Р.М. Жуковская, Д.В. ... Т.А. ... Н.Я. ... ... ... ... ... ойынға пайдалана білу керек, ал мұғалімнің басты қызметі - балаларды ойынға өз қызығушылығымен, ынтасымен қатысуын қамтамасыз ету.
деп ... ... ... ... ... Сол ... күнделікті ұстаз өміріне сабақты өткізуде қиыннан қиыстырып, бала жүрегінен жол таба білу керек. Сабақта оқушылардың білімге ынтасы мен қызығуын ... үшін ... ... мен әдістерін түрлендіріп, көрнекі және техникалық құралдарды, түрлі ойындарды тиімді ... ... , - деп Ж. ... ... ... ... ... [13, 202].
Қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы меңгертуде қолданылатын ... әдіс - ... ... ... ... ... заңдылықтар тұрғысынан меңгертуге емес, тілдік қарым-қатынас жасауға үйретуге арналған. Қазақ тілін оқыту әдістемесінде қатысымдық әдістің теориялық және ... ... ... ... алғаш рет қарастырған ғалым - Ф. Ш. ... ... ... концепциясы негізінде жұмыста қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы меңгерту ... ... ... ... асты [14, ... ... тәрбиешінің өзінің әдепті, мәдениетті, сүйкімді, көңілді қалыпта болуы қажет екенін ... Ал ... ол ... ... ... ... киіп ... да, түлкі де, арыстан да, яғни түрлі аң, мал, ... лақ, т.б. бола ... Бұл ... үшін ... ... олар ... ... Сондықтан түрлі маскалардың болуы қажет. Өйткені балалар маска кигенде, сол аңның, жан-жануардың рөлін жақсы ойнайды, дыбысын дәл келтіреді. ... аю ... ... ... ... ... ... деп дыбыстау, тауық сияқты жем шоқып, қыт-қыт деп дыбыстауды оқушылар ... ... Ол ... ... үшін өте ... ... сабақтар өте көңілді өтеді. Міне, мұның бәрі жақсы ... ... жол ... ... ... көңілді көтеріп, қатысушылар еркін болуын, нәтижелі болуын қамтамасыз етеді. Яғни, тіл дамытудың нәтижесін арттырады.
Бұл айтылғандардан төмендегідей қорытынды жасауға ... ... ойын ... тіл дамыту әрекет теориясына теориялық жағынан да, тәжірибе жағынан да сүйенеді.
* Оқушылардың тілін дамытуда ... ... өте ... ... ... ... қатысымдық ойын әдісін қолдануда мына жағдайлар ескерілуі керек: 1) ойынның жаңалығы және оның ... ... 2) ... белгілі тілдік құрылымдарға сүйенуі.
* Сауатты ұйымдастырылған ойын оқушыларды қиналтпай, тілдік деректерді меңгеруіне мүмкіндік береді.
* Бес-алты жастағы бала ғалымдардың дәлелдегеніндей, әрекеттің ... ... ... ... оның ... оқу ... ... Оқушылар түрлі тілдік жағдайда жаттығу арқылы тілін тезірек дамытады.
* Дидактикалық ойын баланың негізгі әрекеті ... ... ... өте ... ... да ... дамытуға қолайлы.
* Оқушыларға ойынның барлық түрін қолдануға болады, бірақ тіл дамыту мақсатында қатысымдық ойын ... ... ... ойын ... қиялын дамытып, еркіндік қалыпқа көшірсе де, оқуны мұғаліммен арасындағы айырманы ұмытып, онымен бірлікте ... ... ... алынған ойын жаттығуларда пікірлесімдер (диалогтар) көп орын алады, ол балалардың белсенділігін арттырып, кез келген жағдайдағы сөйлесімге дайындайды.
* ... ... ... ... жағдайы бұлардың іске көңілді кірісуіне игі әсер етеді.
* Тіл ... ... ... ... ... ... ... көздейді.
* Қатысымдық ойындар тек тілді ғана дамытуды мақсат етіп қоймай, оқушының жалпы дамуына да қызмет ... ... дене ... ... ... тіл ... ... қарым-қатынасқа тәрбиелеу сияқты, т.б. оқушыны жан-жақты дамыту мәселесі де орын ... ... ... ... ... ... 5-сынып оқушыларына қазақ тіл білімінің салаларын оқыту әртүрлі дидактикалық ойындар арқылы жүргізілді [15, ... ... ... ... ... кең спектрін сипаттау мақсатында көптеген ғылыми зерттеулер жасау арқылы мұндай ... басы ... ... ес, ... ... ... үрдістеріне дидактикалық ойындардың әсер ету сипаты;
* жеке оқыту маңызының артуы;
* оқу ойындарына қатысушылардың таным ... ... ... ... ... т.б. ... ... қызықтыру, ынталандыру мақсатында сабақтың дәстүрлі емес түрін жиі қолдану қажет. Сабақтың бұл түрі жеке оқушылармен жұмыс жүргізу, тапсырма ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады. Қазақ тілі сабағында ойынды тиімді қолдану оқушының сол тілде сөйлеуге жаттығуына мол мүмкіндік ... ... ... ... ... жаңа түрлерін күнделікті сабақта ойын жаттығулары түрінде біртіндеп қолдана отырып, ... ... ... ... ... ... ойынды қолдану мынадай негізгі шарттарға жүгінеді:
- ойын оқушылардың алдына ... ... ... ... оқу әрекеті ойын ережесіне бағынады;
- оқу материалы ойын құралы ретінде қолданылады;
- оқу әрекетіне ойын ... ... ... ... ойын ... ... шығарылып отырылады.
Осындай дайындық кезінде мұғалім сабақтағы ойын элементін қолдану үшін мына мәселелерді ... ... Ойын ... ... ... ... игеруі.
2. Тәрбиелік мақсаты: а) қатысушылар саны; ә) қолданылатын көрнекіліктер, әдебиеттер; б) уақытты ... в) ойын ... бола ма? г) ... ... ... д) ... ... ба? ж) ойын қорытындысы.
Сабақта орынды қолданылатын дидактикалық ойын элементтері баланың ынтасын арттырып, білім дағдыларын игеріп, ... ... өз ... ... Ойын ... ... ... материалдар оқушыларға ыңғайлы, түсінікті болса, ойын нәтижелі болады. Оқу мақсатына қарай тілдік ойындар лексика-фонетикалық, грамматикалық болып бөлінеді.
Лексика-фонетикалық жаттығулардың ... ... - ... ... ... айтуын, дұрыс сөйлеуін қадағалау.
Сабақтың кейінгі сатысында лексикалық материалды практикалық ... ... ... ... ... ... ... ойды жүйелі жеткізуге үйретуде грамматикалық ойындар қолданылады.
Ойын баланың көңілін өсіріп, ойын сергітіп қана қоймай, ... ... оның ... де арттырады. Балалар ойын арқылы бір-бірімен тез тіл табысып, жақсы ұғысады, бір-бірінен ептілікті, сергектікті, тапқырлықты үйренеді.
Оқытып тәрбиелеудегі негізгі мақсат - ... ... ... ұйымшылдыққа, еңбек етуге даярлау, олардың бойына адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, ойлау, сөйлеу қабілетін дамыту. Сабақ үстінде жүргізілетін ... ... ... сай ... ... мәні бар ойын түрлері оқушының ойлау белсенділігін қажет етеді [16, 28-29].
Тіл дамытуда қолданылатын ойын-жаттығулардың әрқайсысының өз атқаратын ... бар. ... ... ... ... ... қолданылады. Сондай-ақ, ойынға қатысушылар белгілі сюжетті бірнеше рет қайталап, өмірдегі түрлі ... еске ... ... ... ... ... жеңгісі келеді. Яғни, балалар шындық өмірдегі рөлдерді, не қиялдағы рөлдерді ойнайды. Ол баланы ... ... өзі ... ... өзін ... үйретеді, жеңіске жетуге талпынуға бағыттайды, балалардың бір-бірімен қарым-қатынасын күшейтеді. Ойын-жаттығуда ойын ережесін сақтауға жаттығады, ол ... ... ... [17, ... ... қасиеттердің ойынға қатыссыз бірде бірі жоқ деуге толық ... ... ... ... ... ... ... жеп жатса, оқушылар оны айырып алуға жанын салады, кейбір сезімтал қыз балалар ... ... онда ... ойын ... де ... Бұл ойын әсерінің оқушыларға қаншалықты күшті екенін дәлелдейді. Бұл Ф.Фребельдің ... ... ... ... дәлел. Сондықтан да Ф.Фребель деген. Өйткені, ... ... ... ойын жоқ ... ... өзі де оқушының денесін шынықтырады, түрлі әдіске, жағдайды бағалауға, батылдыққа, топтық жеңіске жетуі үшін досына көмектесуге, қарым-қатынасқа үйретеді, яғни, ойынның ... мәні өте ... Бұл - ... ... қасиеті [18, 35].
Ең бастысы, ойын-жаттығулардың қолданылуын аша түсу ... ... ... жағдайларда қолдануға болады. Негізінен, жаттығудың қайсысы болсын бір рет қана қолданылып қоймайды, ... ... ... ... ... рет қайталанады. Мысалы, көптік жалғауды қолдануды бекітуге ... ... ... рет ... ... тіл ... дұрыс сөйлеуге үйрену бірден қалыптаса қалмайды, ол бірнеше рет қайталануды қажет етеді.
Осы арада екі түрлі мәселе ... ... ... ... ... өздері қызықпаған ойынды ойнамайды, ойнаса да одан нәтиже шықпайды. Олай болса, ойын-жаттығулар қызықты болуы керек. Әрине, мазмұн, оның негізі болуы ... ... ... өзін еркін сезінуі қажет. Ол үшін ойын-жаттығу кезінде балаларға ұнайтын музыка ойналып тұрмағы ләзім. Ол музыка не ойлануға, не ... ... ... түріне қарай балаларға әсер етуі керек. Оны, әрине, мұғалім ... Ол ... өзін ... ... әсер ... ойын ... ... жағынан дайындайды.
Екіншіден, мұғалімнің, ойынды жүргізушінің , , , , типтес сөздермен бастауы оқушыларға қатты эмоционалды сезім туғызады. Демек, ... ... ... бастап, балалардың ойынға берілуін қамтамасыз ету керек.
Үшіншіден, ... әр ... ... ... ... керек. Олар: ойынға бұрын көрмеген жаңа ойыншықтар, жаңа суреттер, жаңа муляждар қолдану, мұғалімнің өзі де ... ... ... ойында ойналатын музыка да түрленгені жөн. Оқушылар ... ... ... ол оны қызықтыруы керек. , ойын-жаттығулары қайталанғанда, қапшықтағы, сандықшадағы бұрынғы заттар қайталанбай, мүлдем ... ... ... т.б. ... керек. Қапшықтағы, сандықшадағы заттарды мен білем деген оқушы ойы жоққа шығып, оқушыны таңдандыруы қажет.
Төртіншіден, мұғалім өзінің эмоциясымен оқушыларды еліктіруі ... ... ... қарай мұғалім өзін керек эмоциялық жағдайда ұстауы оқушыларды сол эмоциялық жағдайға бейімдейді. Мәселен, қуаныш, таңдану, ... ... ... ... ... мимикасы, жүрісі де ойын мазмұнына қарай оқушыны белгілі сезімге бағыттайтындай болуы шарт.
Жинақтай келгенде, ғалымдар тәрбиешінің сөйлеу ... ... ... қояды. Оған дәлел ретінде Л.Федоренко, Г.Фомичева, В.Лоторев жазған еңбегіндегі тәрбиешінің тіл мәдениеті туралы пікірін келтірейік: [19, 66].
Алтыншыдан, мұғалім ... ... ... ... ... ... ... сыйлайтыны сезіліп тұруы тиіс. Оның мимикасынан, сөзінен балаларға жағымсыз сезім байқалмауы керек.
Ойын-жаттығулардың нәтижелі болуы мұғалімге ... ... ... мұғалім ойында оқушылармен бірге ойынға қатысушы (партнер), ... ... ... ... Олай ... мұғалім өзінің ерекшелігімен, шеберлігімен ойын-жаттығулардың нәтижелі болуын іске асырады.
Мәселен, оқушылардың шығармашылығын дамыту үшін ойын ... ... ... ... ... қорытындылау
(7-сынып)
Сабақтың мақсаты: Зат есімнің түрленуінен алған білімдерін ... ... сөз ... ... ... ... ... мәтін ішінен тауып талдауға баулу.
Сабақтың міндеттері:
1. Білімділік: сатылай кешенді талдау арқылы зат есімнің ... ... ... ... іс ... асыру, грамматикалық тұлғада жүйелі сөйлеуге төселдіру.
2. Дамытушылық: өтілген материалды тиянақты меңгеруге, жүйелі ойлау, ойын әсерлі жеткізуге, шығармашылық ... ... ... ...
3. ... ... ... ұлттық өнеге, шешендік нақыл сөздердің мән-мағынасын ұғындыра отырып, адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеу, эстетикалық, өнегелік ортасын қалыптастыру.
Сабақтың түрі: ойын сабағы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс Сабақтың көрнекілігі: схема-таблицалар, қима қағаздар, тест сұрақтары, графопроектор, сурет салынған слайдтар, кестелер, кеспе ... ... ... ... бейнелеу.
Сабақтың барысы.
І. Ұйымдастыру кезеңі.
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.
Қайталау сұрақтарын ... ... ... ... ... ... ... тілінде қанша жалғау бар?
2. Тәуелдік жалғауы дегеніміз не?
3. Септік сұрақтарын айтшы.
4. , ... ... ... Зат есім сөйлемде қандай қызмет атқарады?
ІІІ. ойыны. ... ... еске ... ... оқушылар төрт топқа бөлініп, әр топқа , , , ... ... ... ... шарты: төрт бөлімнен өтіп бірінші жету.
Бірінші бөлім: (тест).
1. Көптік ... ... ... мектеп, қыз, оқушы; ә) үй, ... ... ... ... дәрігер; в) ... газ, ... ... зат ... тап
а) орман, көл, өзен; ә) ... ... ... бойжеткен; в) ... ... ... . Тез әрі ... ... берген топ есепке алынады.
Төмендегі өлең шумақтарынан жай септеулерді тап. Әнімен айт.
Ақ көгершін, көгершін,
Көз алмастан ... ... қайт ел ... ... ... өлең ... жіктік жалғаулы зат есімді тап.
Мен қазақпын мың өліп, мың тірілген,
Жөргегімде таныстым мұң тіліммен.
Жылағанда ... күн ... ... түн тірілген.
Үшінші бөлім: поэзия бөлімі.
Өтірік өлең құрастыру. Мысалы,
Құмырсқа мен арыстан,
Жер бетінде ... мен ... ... ... ... ... 55-жаттығу. Көп нүктенің орнына тиісті жіктік жалғауын жалғап жазу.
Төмендегі сөздерге сатылай кешенді талдау жасау. ... ... ... елім (әр топ бір ... ... Зат есім
1. Құрамына қарай: бір, екі, үш құрамды
2. Тұлғасына қарай: негізгі, туынды
3. Құрылысына ... а) дара ә) ... ... ... ... мағыналары
6. Сұрағы
7. Мағыналық топтары: а) жалқы, жалпы; ә) ... ... ... ... б) ... нақты емес.
Төртінші бөлім: .
Төмендегі тор көздердегі әріптердің ішінен зат есім жалғаулары бола алатын сөздерді оқи аласыздар.
А
Ы
Ә
Р
Н
Қ
І
А
Р
М
Д
Н
Т
Е
М
Е
Т
М
Ң
А
І
П
О
Ш
П
Т
Д
Т
У
А
Е
У
Н
А
О
А
Ғ
А
Р
Д
Ы
К
Н
Л
Ы
VІ. Үйге ... ...
V. ... [13, ... ... 7 , 7 ... эксперимент жүргізілді.
1-сурет. ІІ тоқсан қорытындысы бойынша көрсетілген білім ... ... ... ... ... ... ... тоқсан
Сынып
Барлық оқушы саны
Баға
56%
7
28
12
66 %
7
28
16
37%
7
26
8
48%
7
26
12
2-сурет. Дидактикалық ... ... ... ... ... ... Ойын түрлерін қолдану және оны оқытудың тиімділігі
2.1 Рөлдік, ізденімдік ойындар
Қазақ тілін қарым-қатынастық мақсатта оқыту өте маңызды мәселе. ... ... ... ... ... іс жүзінде күнделікті тұрмыс-тіршілікте, ғылыми, қоғамдық-саяси мақсатта пайдалану қажеттілігі туып отыр.
Біздің ... ... ... ... ... ... рөлдік ойындарды пайдалану орынды. Мұндай ойындар кез келген оқу процесінде дәріс алушыларды жаттықтыруда, олардың игеру ... ... ... рөл ... ... ... ... одан әрі қалыптастыруда рөлдік ойындардың қосар үлесі қомақты. Рөлдік ойындар ... ... ... ... деген ынтызарлықты оята отырып, орындаушылық қабілетке де жетелейді.
Рөлдік ойынның мәнін ойын барысында ... ... ... ... ... ... талабын ашуда. Қажетті сөздерді үйренсем, тауып айтсам деген ойды да туғызады. Осындай ойындық жағдайда ғана қарым-қатынастық, ... ... ... ... ие болады. Рөлдік ойындар ғана үйренушінің сөз қорын молайта түсіп, өз бетінше үйренуге үлкен септігін тигізеді. Рөлдік ойын ... ... ... ол оқушылардың тіл шешендігін дамытады, практикалық сабақтарда ... ... ... ... және ... ... ... кіріспе сөзден кейін оқушылар іс-әрекетке жұмылдырылады, бұл тұста нақты сөздерді қолданудан гөрі, тапсырманы орындау маңызды, ... ... гөрі ... ... орын ... [21, ... ... пен ойынның ұқсас жақтарын төмендегідей көрсетеді.
1) .
2) .
Рөлдік ... - ... ... ойлау қабілетін дамытуға, олардың жаңашыл ойлар мен тұжырымдар жасау қабілетіен жетілдіруге арналған ойын түрі. Рөлдік ойындар оқушылардың ... ... ... ұштауда ерекше қызмет атқарады. Бұл ойын барысында оқушылар ... мен өлең ... өз ... айтып, дәлелдеуге; тілдік қарым-қатынасқа еркін түсуге үйретіледі.
3) ... ойын ... мен ... ... жақсы дайындалуы, нақты ұйымдастырылуы қажет. Оқушылардың өздері рөлін қабылдаудың қажеттігіне сенімді болуы қажет. Өздерін ... ... ... ғана ... өзі ... әрі ... ... рөлдік ойын жұмыстың қажетті, қызықты және тиімді түрі ... ... топ ... ... ...
5) ... ... жақсы шығармашылық қарым-қатынаста өткізіліп, қатысушылардың қуаныш, қанағаттану сезімдерін өтуі тиіс. Рөлдік ойын барысында оқушы өзін еркін сезінген сайын ... ... бола ... және ... өте келе оның ... ... шыға ... өз күшіне сену сезімі пайда болады, яғни рөлдік ойынға қатыса отырып оқушы бірте-бірте өзінің болашақ мамандығының негізгі шеберліктерін игере ... ... ... тілдік қатынаста оқушылар өтілген тілдік мәліметті барынша тиімді пайдалана алатындай дәрежеде құрғаны жөн;
7) ... ... ... биік ... болу ... ойынды зерттеушілердің пікірінше, оның табысы көп жағдайда мұғалімге тәуелді, оны ұйымдастыру және өткізу қабілеттеріне қатысты. Мұғалім бұл жұмыс ... ... өзі ... ... ... ... ... қоры мен тілін дамытады; оқушыларға айтар ойын жоспарлауға, автор ойын жалғастыруға, өзге адамның пікірін ... ... [22, ... [23, ... ... ... талаптарға жауап беруі қажет. Ол тақырыптарды ескермейінше ... жету ... ... Негізгілеріне тоқтала кететін болсақ:
1) рөлдік ойындар оқушылар үшін пайдалы, қызықты ... ... ... ... ... үшін ... пен ынта ... тиіс;
2) рөлдік ойындар шынайы кәсіби қатынастық жағдайлар ... ... ... сенген мұғалім әрқашан жақсы нәтижелерге жетеді.
Жоғарыда бөліп көрсетілген талаптарды қорытындылай, тағы да А.С.Макаренконың мына ... ... жөн ... [24, ... ойнау (разыгрывание ролей, ролевые игры) - әрбір нақтылы сөйлеу жағдаятын ойнау арқылы талдап ... ... ... ұжым ... қарым-қатынас мәселелерін басқарудың әдісі мен стилін жетілдіру, мінез-құлқы қабілетін дамыту жатыр [25, 93].
Қазір рөлдік ... кең ... ... ... ... болып танылып отыр. Рөлдік ойындар тренингтік сабақ ... де ... ... ... ... ... ... оларды кешенді қолдануға жағдай жасалады. Олар коммуникативтік ... ... ... ... сөйлеуіне көмектесуге қол ұшын беруге дайын тұруға үйретеді. Сондай-ақ достық қарым-қатынасты туғызады. Айталық, әр түрлі рөлдердің сөздерін тез анықтау үшін ... ... ... ... ... бірі ... ... болады. Сыныпты екі немесе үш топқа бөліп, осыған байланысты тақтаны да екі немесе үшке бөліп, арнайы құрылған ... ... ... Әр топ ойыншысы оқытушының шақыруын күтпей-ақ тақтаның өздеріне тиісті бөлігіне өздерінің тапсырмаларына тиісті рөлдердің сөздерін жазады. ... бір ... сөз ... ... топтың сөзі жазылып біткен соң, сөз жазу тоқтатылады. Орындалған жұмысты әр тапсырмадағы рөлдер бойынша тексереді. Әр топтың жұмысын қарсылас ... ... ... Осы ойын ... ... ... ... ондағы жаңа сөздердің игерілуін жеделдетуге әрі тиянақтауға болады. Рөлдік ойындар оқушылардың өз бетінше орындайтын жұмысы ... ... ... ала олардың материалдарын, орындалу кезеңдері мен тәртіптерін, мақсаттары мен күтілетін нәтижелерін, бағалау жолдарын, оқушы рефлексиясының бағыттарын мұқият ... алуы ... ... ... ... ... сапаларды қалыптастыруда беретін нәтижелерді былайша көрсетеді:
* қарым-қатынастық дағдылар;
* шағын топта жұмыс істеу дағдылары;
* толеранттылық (басқаның пікірі мен көзқарасын ...
* ... ... ойлау, пікір және көзқарас қалыптастыру, позиция таңдау;
* сөйлеу дағдыларын қолдану;
* өздерінің үйрену деңгейін анықтап, әрі қарай дамыту [26, 9-16].
Рөлдік ойындар:
1. ... ... ... ... ... ... адамдардың есімдерін таңдайды. Әрбір қатысушы өзін және жанындағы серіктесін басқаларға таныстыруы қажет. Ал ... ... ... ... қойып, сұхбатты қолдап отыруы қажет. Мысалы, Менің атым - Мұхит Сахит. Мен ... ... ... оны ... ... ... ... бормен үлкен сағаттың суретін салыңыз. Қатысушылар әр сағат санының жанында не ... ... ... ... ... ... ... Қатысушыларға уақыт түрін таңдауға ұсынып, таңдау себептерін түсіндіруді ... ... ... ... ... бөлмелерін салу тапсырылады. Сонон соң, салынған сурет бойынша әңгіме құрастыру тапсырылады.
4. Бір оқушының туған күніне арнап сыйлық алу қажет. 5-6 ... топ ... ... ... көрсету тапсырылады.
1) Қандай сыйлық алады? Әрбір қатысушы өз ұсынысын айтып дәлелдеуі қажет.
2) Сыйлыққа қанша ақша керек?
3) Дүкендегі ... ... ... ... ... ұсынып, сатып алуға көндіруі қажет.
4) Қонақтарды қарсы алу, амандасу рәсімдері; достарын туған күнімен құттықтау.
Әрбір сұхбат орнын (, ) ... ... ... ... қоюға болады. Бұл жерде оқытушы алдын-ала сөйлем санын анықтап, қатысушылардың рөлдерін бөліп беруі қажет.
5. тақырыбындағы рөлдік ... ... ... 1 апталық іс-сапар белгіленді. Қандай дайындық жұмыстарын жүргізесіз, қандай ақпаратты алдын-ала білген жөн. Сіздің Астанада ... не ... ... Мына ... жағдаяттары бойынша сұхбат құрыңыз.
1) телефон арқылы анықтамадан ... ... ... ... құнын білу керек.
6. Бір параққа қатпарлы торт түрінде салынады. Мысалы, 10 минут мен жуынамын, 30 ... ... 5 ... ... ... ... , , , , ... жазулары бар плакат ілінеді. Ойынға қатысушы 1 сөзді таңдайды. Сонан соң оның себебін түсіндіреді. ... Мен ... ... ... Тез жүреді. Ыңғайлы. Тауға, көлге жиі барамыз.
Бұл ойын түрін басқа сөздермен ауыстырып ... ... ... , , , , . Түске байланысты: , , .
Қатысушыларды бірнеше топқа бөліп, әр ... бір ... ... істеуге болады. Ойын барысында , , ... ... ... ... өз ... жазады. Мұғалім қағазды бүктеп, алфавит бойынша жүйелеп, басқаларға таратып береді. Қатысушылардың фамилиясы жазылған адамның пәтерінің, бөлмедегі жиһаздарының ... ... (өз ... ... соң ... ... үй иесімен талқылайды. Мақсаты - тақырыбын бекіту.
9. Жұп болып жұмыс істейді. Бір қатысушы - ... ... ... ... оған 3 ... ... ... қабылдауға тырысады. Ал алтын балық тілектің орындалғанын әр түрлі сұрақтар қойып анықтайды. Қалау райлы құрылымдар жаттықтырылады.
10. ... ... 1 ... ... ... ... алып оған тез жауап беруі қажет. Сұрақтардың мазмұны ... ... ... ... Әрбір қатысушы серіктестеріне бос уақыты туралы сұрақ қояды. Жауабын жазып, қорытындысын жариялады. Мысалы, екі адам теледидарды жиі көрмейді, төрт адам ... ... үш адам бос ... ... ... ... бір мезгілде сұрау жүргізеді. Сұраулы сөйлем түрлері қайталанады.
12. Мұғалім қалтаға әртүрлі заттар салады. Қатысушылар қалтаға ... ... ... сипаттайды. Басқалар оның не екенін табуға тиіс. Мысалы, бұл ағаштан ... ... ... төртбұрышты. Сын есімнің жасалуы, затты сипаттай білу дағдысы жаттықтырылады.
13. Қатысушылар үйден бір кітаптан әкеледі. Дәріханада еркін жүріп, кітаптарды салыстырып, сипаттайды. ... ... ... ... ... ... кітабың ескілеу.
14. Қатысушылар қағазға өздерінің нені ұнататынын жазады. Мен ас пісіруді, саяхатқа шығуды, ән тыңдауды ұнатамын. ... ... қоя ... өздеріне жақын адамдарды табулары қажет. Сұраулы сөйлем түрлері қайталанады.
15. ойыны. Мұғалім оқушылардың ... ... ... сипаттап жазып қояды. рөлін тілді жақсы меңгерген оқушыға ... ... ... - ... ... оны өзімен алып кетудің жолдарын іздеу, ұсынысын дәлелдеу. Мұғалім алдын-ала карточкаларды ... ... ... ... ... ... оқушы өз кейіпкерінің рөліне ену қажет. Ойын үстінде карточкаға қарауға тиым салу қажет. Кейіпкерлердің шығу реті алдын ала ... ... ... Сіз сабақтан қайтқан оқушысыз. Сіз қалада адасып қалдыңыз. Қарныңыз ашты. Бауырсақты кездестірдіңіз. Онымен сөйлестіңіз.
2. Сіз ағылшын тілі мұғалімісіз. Сіз сабақтан ... ... ... Сіз ... ... кездестірдіңіз. Онымен танысып, әңгімелесіңіз.
3. Сіз такси жүргізушісісіз. Көшеде келе жатып бауырсақты ... Оны ... ... Сіз дене ... ... ... жүгіріп келе жатып, Бауырсаққа кездестіңіз.
5. Сіз басқа ... ... ... ... емес ... ... емес ... кездестірдіңіз. Онымен байланыс орнатыңыз.
6. Сіз тілшісіз. Мақала жазуды ойлап келе жатып, өзіңізге таныс емес ... ... ... ... ... алуға тырысыңыз.
7. Сіз дәрігерсіз. Орманда қыдырып жүріп, Бауырсақты кездестірдіңіз.
8. Сіз кәсіпкерсіз. Сіз ... ... ... Оны ... ... ... ... Бауырсақты кездестірдіңіз.
9. Сіз қариясыз. Орманда немереңізбен қыдырып жүрсіз. Алдыңыздан Бауырсақ ... ... ... ... беруді ойлайсыз.
10. Сіздер шетелдік қонақсыздар. Орманды, тауды аралап қарап жүрсіздер. Алдарыңыздан Бауырсақ шықты. Онымен ... ... ... ... алдында , тақырыптарын қайталаған дұрыс. Кейбір қажетті жаңа сөздерді беріп, қайталатып, мағынасын ... ... Егер бала саны көп ... бір ... екі ... ... тура келеді [27, 58].
Рөлдік ойындар оқушылардың шығармашылық ойлауын қалыптастырып, өз пікірін екінші адамға (аудиторияға) дәлелді, ... айта ... ... Осы ... ... ... сөйлеу дағдылары қалыптасады.
Сабақтың тақырыбы: Түбір және туынды ... ... ... ұғындыру.
Сабақтың мақсаты: а) білімділік: түбір және туынды сөздердің жасалу жолдары туралы түсінік беру; ә) дамытушылық: оқушылардың ауызша сөйлеу тілін, шығармашылық ... ... ... б) ... ... ... ... арқылы ізгілікке тәрбиелеу.
Ұйымдастыру кезеңінде үйге берілген тапсырма тексеріліп, ол жаңа ... ... Жаңа ... ... ... соң, ... ертегісі бойынша рөлдік ойын ұсынылып, ойын барысында түбір және туынды сөздерге олардың мағыналарына талдау жасалынды.
Сыныптағы ... екі ... ... Қай ... ... ... ... ойнап, топқа берілген тапсырманы дұрыс орындаса, сол топ жеңіске жетеді. Топ мүшелерінің әрқайсысы бір-бір рөлге ие болып, сол рөлдің ... ... ... ... салуға тырысу керек.
Алғашқы болып, 2-топ оқушылары шықты. Екінші топтың жетекшісі автор сөзін оқыды. Түйе рөлін ойнап шыққан ... ... ... ... ... Ойынның ережесі бойынша рөлде ойнап тұрған оқушының ненің рөлін ойнап тұрғанын табу керек. Оқушылар бірауыздан екендігін дұрыс тапты. ... ... ... ... қимыл-қозғалысын айнытпай салып шықты. Мұнан кейін хайуанаттардың рөлдерінде ойнап жүрген оқушыларға сөз беріледі.
Сонан соң ... ... ... ... рөлін ойнауға шақырылды. Бірінші топтың оқушылары екінші топқа қарағанда хайуанаттарды осал бейнеледі.
Қорытындыда ... ... ... ... Кім ... ... жақсы ойнады?
2. Қай оқушы хайуанаттардың қасиеттерін анық бейнеледі? Неге?
3. Кім хайуанатты осал ... ... ... жыл ... ... ... едіңдер?
Бұл оқушылардың өзара пікір таласуына жағдай туғызды. Әрбір сұраққа оқушылар өз ... ... оны ... ... ... ... соң, ... хайуанаттар сөзі жазылған кеспе қағаздар үлестіріліп, мынадай тапсырмалар берілді:
1-топ оқушыларына: мәтіндегі ... ... ... бес ... ... табыңдар. Соңынан бір-біріңнің қателеріңді тексеріңдер;
2-топ оқушыларына: мәтіндегі бес туынды сөздерді табыңдар.Тапқан сөздерді байланыстыра отырып, ... ... ... құраңдар.
Сабақты қорыту: тапқырлық пен белсенділік көрсеткен оқушыларды бағалау. Үй тапсырмасын беру.
Бала ойынындағы маңызды сәттердің бірі рөлге бөлу. Олар белсенді және ... ... және ... ... ... ... бөлу ... дене тұлғасының ерекшелігіне, жынысына, жасына тәуелді болмайды. Көп ойындар рөлдердің тең ... ... ... ... үшін ... ... басқарушылар қажет. Жетекшілер мен тәрбиешілердің балалар ойынындағы рөлі маңызды. Олар ойынды ұйымдастырушы, ойынның мазмұны жөніндегі ақыл-кеңесшісі балалардың ... ... ... ... әділ ... ... ... Тәрбиеші кейде рөлдерді өзі бөледі. Кей жағдайда капитандар, жүргізушілерді тағайындайды. Бала тілегі де ескеріледі. Ойында рөлдерді кезектесіп ойнайды. Топтық ... ... ... бөлу ... ... ... ... туралы ойлауға, енжарларға белсенді болуға, беделі жоқтарға беделін көтеруге, тәртіпсіздерге тәртіпті болуға, ... ... ... ... тіл табыса білуге көмегін тигізеді. Рөлдік ойын - сөйлеу дағдысын қалыптастыру үшін жүргізілетін пайдалы ... ... ... ... ... ... материалды меңгеруге емес, өз бетінше ізденіп, әр түрлі жағдаяттардан шыға білуге, ... ... өз ... ... ... ... Рөлдік ойындардың жаңа оқыту технолоияға қатыстылығы қандай деген сұрақ туындауы мүмкін. Оқытудың жаңа технологиялары, негізінен оқушылардың оқу белсенділігін арттыруға бағытталады. ... ... ... ал ... - ... ... ... болады. Оқу материалдарын оқушылар өз беттерінше жұмыс іздену жолымен, өз беттерінше жұмыс жасау жолымен, өз ... өз ... ... ... ... ... жолымен, өзін-өзі бағалау жолымен меңгереді. Оқытудың жаңа технологиялары оқушы психологиясын сабаққа белсенді жұмылдыра алады. Бұл ... ... ... ... жаңа ... ... ... дәйектей түседі.
Демек, ойнау кезінде балалар арасындағы қарым-қатынас нығая түседі. Сонымен қатар ойын барысындағы бәсекелестік жағымсыз қарым-қатынас ... ... ... қылықтар арқылы, әртүрлі амал-айла көмегімен өз тобын жеңіске жеткізуге тырысады. Сол жағдайда педагогтың немесе жетекшінің міндеті - ... ... ... ... ... ... ... қабылдап, тиімді әдіспен басқару. Ойын кезінде көмекші рөлдердегі балаларға жетекшілердің үстемдік көрсетпеуін, әрбір рөлдің әрекетте ... ... ... ... ... ... [28, 160].
Ізденімдік ойындар - оқушыларды өздігінен ойлауға, меңгерген білімін жүйелеп, жинақтауға, жаңа білімді меңгерту барысында белгісізді ... ... ойын ... ... ойындар барысында оқушылар проблемаларды өздері шешуге талпынып, тапсырманы әртүрлі амал-тәсілдермен орындауға үйренеді. Ізденімдік ойындарға: жұмбақтар, сөзжұмбақтар, жаңылтпаштар, ... ... ... т.б. ... Ізденімдік ойындарды қазақ тілі сабағында жаңа материалдарды өту ... ... ...
Сабақ барысында фонетиканы ізденімдік ойындар арқылы оқыту оқушылардың сабаққа белсенділігін арттырады. Оқушыларға қазақ тілі ... ... ... ... ... ... олардың фонетикалық біліктері мен білімдерін жетілдіруде ізденімдік ойындардың қызметі ерекше. Мысалы, тақырыбын өткенде ... ... ... ... оң нәтижеге қол жеткізді. ойыны.
Ойын мақсаты: оқушыларға дауыссыз дыбыстардың өзіндік ерекшеліктерін ұғындыру, олардың ... ... ... ... ... ... ... көлденеңі бес, тігінен сегіз қатар тор көз кесте тақтаға ілінеді. Кестедегі тор көздерге ... және ... ... көрсетілген әріптер жазылады. Оқушылар осы әріптерді соңынан оқыса да, ... ... да ... ... ойлап табады.
Ойын ұзақтығы: 5 минут.
Ойын кезеңдері: мұғалім оқушыларға ойын ... ... ... ... ... ... ... оқушылар берілген тапсырманы орындайды.
Ойынның қатысымдық қызметі: оқушылар дыбыстарды, ... ... ... ... ... жете ... дағдыланып, бір-бірімен еркін пікір алмасуға үйренеді.
Ойынның тиімділігі: оқушылар дауыссыз дыбыстардың ерекшелігін ... ... ... қабілеті артады.
2-кесте - ойынының жүзеге асуы
Қ
Қ
Қ
Қ
Қ
Қ
Қ
Қ
К
К
К
К
К
К
К
К
(жауабы: қызық, қазақ, қалақ, қырық, кесек, кезек, керек, кебек)
Оқушылар ... ... ... табу арқылы өздері білетін сөздермен де, мағыналары түсініксіз сөздермен де танысады. Бұл ойын ... ... ... ... тез ... ... ... дұрыс құрай білу дағдысын қалыптастырады. Тапсырмадағы жасырылған сөздер оқушыларға таныс болмаса, мұғалім ол ... ... ... ... ... ... ... үйретеді.
Оқушыларға лексикалық материалдарды оқыту мәселесі олардың тек лексикалық тұлғаларды жетік білуімен ғана шектелмей, тілдесім барысында сөздердің мағыналарына ден қоюы тұрғысынан ... ... өзі ... ... қолдану үшін тілдік тұлғаларды бөліп қарамай, бірлікте оқытудың айрықша маңыздылығын аңғартты.
Ойынның мақсаты: ... ... ... ... ... ... ұзақтылығы: 5 минут.
Ойынның кезеңдері: ойын бір кезеңнен ... ... ... төмендегі тор көзде жазылған сөздерге антоним сөздерді тауып ... ... ... ... әріп ... ... ... мағыналы сөздер табуы қажет. Тапқан антоним сөздердің мағыналарын түсіндіреді.
Ойынның қатысымдылық қызметі: ... ... ... жете түсініп, тілдік қарым-қатынаста дұрыс қолдануға үйренеді.
Ойынның тиімділігі: оқушылардың сөз мағыналарын түсіну дағдылары жетіледі.
Лексикалық оқытуда ізденімдік ойындарды қолданудың ... ... ... ... 1) ... сөздік қоры, сөз байлығы дамыды; 2) оқушылар мағыналық реңктеріне қарай сөздерді тілдік қарым-қатынаста сауатты қолдануды тез меңгереді.
... ... ... ... қазақ тіліне тән белгілі бір дыбысты атайды, оқушылар сол дыбыс кездесетін сөздерді атауы керек. Әрбір дұрыс айтылған сөз үшін ... ... ... ... Көп ... жинаған бала жеңімпаз атанады.
ойыны.
Мақсаты: Логикалық ойлау қабілеттерін жетілдіру.
Ойын шарты: Берілген ... ... ... отырып, сөз құрау.
Қ,у,о,ы,ш-оқушы
Т,п,і,к,а-.........................
І,і,б,л,м-........................
М,м,ғ,ұ,а,л,і-................... ... ... ... ... ... ... жасалу жолдары, тілдің жүйелік құрылымын, заңдылықтарын, түбір мен қосымшаның жалғану амал-тәсілдерін, ... ... ... ... ... - ... ... орынды қолдануының, сөйлемді дұрыс құрауының алғы шарты. Сондықтан 5-сыныпта сөзжасамды оқыту барысында ізденімдік ойындар алдын-ала іріктеуден өтіп, оның тиімді жақтары ... ... ... ... ... ... сабақтарда игерілген білімдердің оқушылар есіне ұзақ сақталатыны тәжірибеден дәлелденді.
Ойынның мақсаты: оқушылардың біріккен ... ... ... ... ... ... 20-25 минут.
Ойын ережесі: Ойын барысында оқушылар екі не үш сөздерді біріктіру арқылы жаңа сөз ... ... ... 4 топқа бөлініп өзара жарысады. Әрбір шешілген тапсырмаға ұпай саны қосылып отырылады. Ойынның қорытындысы ... ... ... оқушылар бағаланады.
Ойынның қатысымдық қызметі: оқушыларға сөздерді дұрыс тіркестіріп, сөз мағыналарын тілдесім барысында орынды қолдануды ... өз ... ... дәл ... ... ... дағдыларын қалыптастыру.
Ойынның тиімділігі: өтілген жаңа материалды сапалы игерту.
2-кесте. Ізденімдік ойыны арқылы берілген буындардан сөз құрап жазу.
ОЙ
РА
ША
ТЫС
ДОМ
ЫН
БЫ
ШЫҚ
АЙ
Ө
РЫН
НЕР
БЫТ
ҚА
ДАШ
ТАР
(жауабы: ойыншық, домбыра, ... ... ... ... жалау)
Бұл ойын оқушылардың буындарды дұрыс құрау дағдыларын қалыптастырады [29, 114].
Сабақ барысында қолданылған осындай ізденімдік ойындар жүйесі біріккен сөздердің жасалу ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық ойындар арқылы берілетін білім балалардың санасына тез жетіп, есінде ұзақ сақталады. Әрине, ... бір ... ... ... ... ... да ... ерекшелігі бар.
2.2 Тапқырлық, іскерлік ойындар
Оқушылардың шығармашылығын дамыту, педагогикада басымды бағыт болып есептеледі. Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... күші ... тұлға екені белгілі. Өйткені біздің заманымыздың электрондық, атомдық, космостық деп аталып жатуының өзі адамның ақыл-ойының, ... ... ... бір ... айтқанда, осының бәрі адам шығармашылығының жетістігінің көрінісі. Сондықтан оқушылардың оқу үрдісінде жан-жақты дамуын жүзеге асыру, білім алу кезіндегі шығармашылық белсенділігі, өз ... ... ... ... ... мен ... өмірінде үнемі басты мәселенің бірі болып қала береді. ... ... ... ... мен ... оның ... ... айқындайды және тапқырлығының мәні құрайды. Ендеше оқушыларда осы қасиеттің пайда болуын тудыру әрбір ұстаздың негізгі міндеттерінің бірі ... ... ... ... ойын-жаттығуларын тіл ұстарту мақсатында дұрыс қолданып, жақсы ... ... ... ... мұғалімге үлкен жәрдемші екені белгілі болды. Өйткені бала ойынға ... ... ... ... ол ... ... баланың есінде бекітуге, сөйлеуге жаттықтыруға мүмкіндік береді. Ойынсыз сөзді бірнеше рет қайталау оқушыны жалықтырады, сондықтан оны көп ... да ... ... Ойын ... қызықтыруына қарай және ойынның түрлілігі қайталауды байқатпайды.
Жеке тұлғаның ақыл-ойын, танымдық үрдістерін жетілдірудің, әлеуметтендіру мен жан-жақты тәрбиелеудің көрсеткіші ретінде ... оқу ... ... жас және дербес ерекшеліктерін ескере отырып ойын әрекеттерін ұтымды пайдаланудың мүмкіндіктері ... мен ... ... ойын ... өз ... аударғанымен тек ХІХ ғасырдың аяғында ғана ойын арнайы ... ... ... ... дейін Италия оқымыстысы Д.Колоцца балалар ойыны туралы материалдарды жүйеге келтіріп, ойынның педагогикалық, ... ... ... ... жасады. Ал ғалым-психологтар К.Гроос, Э.Клапаред, А.Диваев, Р.Гаупп, Н.Виноградов, В.Вахтерев және т.б. ойын теориясын құрастырады және ойын мәселесін көтеріп, іс-әрекеттің ... түрі ... оның ... ... ... ашты. Ең бастысы, қазақ тілі сабақтарында дидактикалық ойындарды пайдалану оқушылардың білім, іскерлік, дағды ... ... әсер ... ... ... - ... логикалық ойлауын қалыптастыратын, әрбір тапсырмада жауапты табуды қажет ететін ойын түрі. ... ... ... ... ... жаңа сабақты бекітуде, яғни ғылыми ақпараттарды ұғындыруда пайдаланылады. Тапқырлық ойындардың негізгі ерекшелігі: мұнда тапсырмалардың дайын жауаптары беріліп, оқушылар игерген білім ... ... ... ... керек.
Тапқырлық ойындар арқылы фонетиканы оқыту.
Жаңа тақырыпты ... ... ... ... қолданудың маңызы зор. Тапқырлық ойын барысында оқушылар зейінмен, ұшқыр оймен, зерек көңілмен сабақты көңіл қоя тыңдап, берілген білім мен дағдыны ... ... ... ... ... Мысалы, ойыны.
Ойынның мақсаты: Оқушыларға дауыссыз дыбыстардың түрлерін меңгерту.
Ойын ережесі: Мұғалім алдын-ала сұрақтар дайындайды. Оқушылар тақтаға ... ... иә не жоқ деп ... ... Сұраққа дұрыс жауап берсе, бір ұпай қосылады. Соңына қарай ұпай саны көп оқушы жеңеді. Оқушылардың алдында тапсырма ... ... ... ... ... 10 ... ... Ойын екі кезеңнен тұрады.
Ойын қатысымдық қызметі: Оқушылар сұраққа ойланып, ықыласпен дұрыс жауап беруді үйренеді.
Ойынның тиімділігі: Оқушылар тез ойлауға, тапқыр болуға ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларға 20 сұрақ жазылған әр түрлі вариантты кеспе қағаздары таратылды. Дауыссыз дыбыстардың үн мен ... ... ... ... Үн мен салдырдың қатысында үн басым болса, олар үнді дауыссыздар, екеуі бірдей болса, ұяң дауыссыздар ... ... ... ... ... ... ... алдарыңда 20 сұрақ тұр. Бұл сұрақтарға иә не жоқ деп жауап бересіңдер. Қате ... ... ... ... ... үн мен ... қатысына қарай төртке бөліне ме?
Иә. Жоқ
2. Үшке бөліне ме?
Иә. Жоқ
3. б,в,г,ғ дыбыстары үнді дауыссыз дыбысқа жата ... ... Ұяң ... ... жата ... Жоқ
5. сөзінде 3 қатаң, 2 үнді, 2 ұяң дыбыс бар ма?
Иә. Жоқ
6. сөз ... ... ... ... бар ма? ... ... барысында оқушылар сұраққа қызыға жауап береді, дауыссыз дыбыстардың түрлерін меңгереді, эвристикалық ойлау ... ... ... ... ... жете ... [30, 29].
Тапқырлық ойындар арқылы лексиканы оқыту.
Тапқырлық ойындардың негізгі ерекшелігі: мұнда әрбір сұраққа бір дұрыс, бір бұрыс жауап ... ... ... табу ... ... ... ойлау, операцияларын жүзеге асырады. Бұл оқушыларға өтілген белгілерін есте сақтауға көмектеседі. Мысалы, тақырыбында өтілген сабақ төмендегідей ұйымдастырылды.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... мақсаты: а) білімділік: Балалар синоним сөздерді өзіндік ерекшелігін, ережесін, белгілерін түсініп айырады. Сөз мағынасын жете түсінеді; б) тәрбиелік ... ... ... ойлауға тәрбиеленеді.
Өтілген жаңа сабақ тиянақты өту үшін ойыны таңдап алынды.
Ойынның мақсаты: Оқушылардың синоним сөздер туралы білімін бекіту.
Ойынның ережесі: Мұғалім ... ... ... ... ... таныстырады. Бірінші орындаған оқушы жанында отырған жолдасына түсіндіреді. Екеуі бірлесе отырып тапсырманы шешеді. Екеуі тапсырманы орындап болғаннан кейін артындағы не ... ... ... ... 10-15 ... ... қызметі: Оқушылар ойын барысында бір-бірімен тілдік қатынасқа ... ... ... ... өз ойын нақты жеткізіп, дұрыс сөйлеу дағдылары қалыптасалы.
Ойынның тиімділігі: Оқушылардың логикалық ... ... ... ... ... ... ... бір сөзі түсіп қалған мақал-мәтелдерді таратып береді. Оқушыларға құс патшасы береке, терең қазылған су ішетін ... ... үйге ... ... ... мен сөз ... ... сөздер тауып, төменде жасырылған көп нүктенің орнына қою ... ... ... Ауру қалса да...қалмайды. Қайтып кірер... қатты жаппа. Екі ... таласса, бір қарғаға жем болар. ... түбі - ... .. Бұл ... ... ... ... дұрыс қолдану дағдылары жетіледі.
ойыны.
Мақсаты: Сөз таптары туралы алған білімдерін тексеру. ... ... Әр ... ... ... әр сөз ... қажетті сөздерді теріп жазу.
Қ
Ы
Б
Е
С
О
Қ
Ы
А
Й
Д
Ы
І
Ш
К
Д
Л
С
Ы
Н
Д
Ы
Ө
Ы
А
А
Р
Ы
П
П
К
С
Ж
А
З
Б
И
І
К
Н
Қ
Т
А
Й
С
Е
Г
І
О
Қ
Р
Ә
П
К
Е
З
Н
А
А
Т
Ы
Р
Н
А
Зат есім : қонақ, ...
Етістік: оқыды, ...
Сан есім: он,...
Сын есім: ... ... ... кең, жан-жақты, салалы зерттелуіне, ойынды топтастыру, жүйеге келтіру, жинақтау, дамыту, ойын түрлері, технологиясы, ... ... ... ... ... этнопедагогикалық, философиялық, педагогикалық, психологиялық, дидактикалық т.б. тұрғыдан қарастырғанына қарамастан, әлі толық шешімін таппаған. Сондықтан бүгін ойын әрекетінің түрлерінің бірі ... ... оның ... мәніне, жеке тұлғаның танымдық белсенділігін қалыптастырудағы мүмкіндіктері жайлы тоқтала кетпекпіз [31, 120].
Іскерлік ойындар алғаш рет ... ... ... шешу үшін ... 1932 жылы ... инжинерлік-экономикалық институтында И.М.Бирштейннің басшылық етуімен Лигов машина зауытының іске қосылуын көрсету үшін іскерлік ойыны өткізілді.
Бұдан кейін ... ... 1950 ... ... қатынастар, 1960 жылдары басқару және педагогика саласында тарады. Ол ойын ... ... ... ... ... ... анықтамасына сәйкес іскерлік ойындарды төмендегідей тұрғыдан түсінген жөн: а) қоршаған ортаға ерекше қатынас (әрбір ойынға ... оның ... ... ... ... ... қиял ортасы қатар өмір сүреді. Осы жағдай жеке тұлға үшін қызығу мен ойын құндылығын туғызады); ә) ойынға қатысушылардың субъективті іс-әрекеті ... ... ... ... білімділігін көрсету үшін ең жағымды жағдай қамтамасыз етіледі. ... өз тек қана ойын ... ғана ... ... қатар тұлғалар арасындағы қатынастардың барлық жүйелерінде көрсетуге мүмкіндік береді); б) іс-әрекеттің тапсырма түрінде берілуі (ойынның ... ... ... ... ... негізінде , ұтыс бағытында ойналуы); в) түсінудің ерекше мазмұндылығы (ойынға қатысушыларда теориялық, әдістемелік, тәжірибелік білім мен дағды қалыпты жағдайда ... ... ... есте ... мәжбүр етпейтіндігімен анықталады); г) өмірді ұйымдастырудың әлеуметтік-педагогикалық түрі (ойын үрдісінде әлеуметтік тәртіптің белгілі бір ... іске ... ойын - бұл ... ... ... ол мұғалімнің басқаруымен, оқушылардың өзіндік ұйымдастырушылығымен жоспарланған ойын сценарийі арқылы мақсатты ... ... ... ... Білім беру тәжірибесінде оқытудың ойын формасы оқытудың тәжірибелік бағыттылығын мақсат тұтатын іскерлік ... ... ... ... ... қолданады және бекітеді. Оқу үрдісінде іскерлік ойындардың мына түрлері қолданылады: рөлдік, ... ... ... ойындар [32, 192].
Іскерлік ойын (деловая игра) - әлеуметтік-экономикалық жүйенің (немесе оның бөлшегінің) және ондағы ... ... мен ... ... имитациясы - өрнектеу түріндегі өрнегі. Бұл қалыптасқан тәртіп бойынша тартысқа және ... ... ... ... ... ... [27, 94].
Іскерлік ойындардың негізгі педагогикалық мәні мынада: оқушылардың ақыл-ойын дамыту, ойлауды жандандыру, танымдық белсенділігін қалыптастыру, оқыту үрдісіне шығармашылық рух енгізу. ... ... ... ... ... алған білімін күнделікті өмірмен берік ұштастыра түсуге қолайлы ... ... ... тілі ... ... ... түрлі жолдары бар. Мысалы, ойын сабақтың басында, не ... не ... ... ... ... ... басында пайдалану жаңа сабаққа немесе сұралатын үй тапсырмасына, өткенді қайталауға оқушыларды түгел қатыстыру мақсатын көздейді. Егер ойын ... ... ... ... онда мұғалімнің мақсаты - оқушылардың көңіл-күйлерін сергіту, ... ... ... ... Ойын ... ... тақырыпты бекіту не сол сабақтан алған ... ... ... ... ... Алғашқы бірнеше сабақ бойы мұғалім ойыннан негізгі материалға, одан ... ... одан және ... ... ... ... материалды етеді де, сабақтың аяғын ойынмен бітіреді. Бұл, әрине, мұғалімнің шеберлігіне, оқу материалдарын өткізуді күн ілгері ... ... ... мұқият әзірлігіне байланысты.
Іскерлік ойынның негізгі белгілері мынаған ... ... ... ... ... Әлеуметтік, кәсіптік және оқу міндеттерін ойын жағдайында моделдеу.
3. Ойынға қатысушылар арасында рөлдерді бөлу және ... ... ... ... ... және ... ... болуы.
4. Ойынға қатысушылардың ортақ мақсаттарының болуы және ұжымдық шешімін шығаруы.
5. Шешімдердің көп нұсқалығы.
6. Ойын ... ... ... ... ... эмоционалдық күйі.
Әдетте ойын элементтерінің екі түрі қолданылады: 1) белгілі бір ... ... ... ... танымдық тапсырмалар (міндеттер); 2) арнайы тапсырмалар.
Іскерлік ойындарын өткізудегі мұғалімнің міндеттері мыналар:
- белгілі бір мәселеге, материалға байланысты ... ... ... ... ... ... әр ... тапсырма беру;
- оқушыларды рөлге, топтарға бөлу;
- міндеттерді белгілеу;
- мүмкін болатын талаптар туралы ойлау;
- оқушылардың ... ... ... ... ... ... үлкен үлесі бар:
* танымдық: ойын барысында оқушылар сынып жұмысын ұйымдастырып, өздерінің жеке ... ... ... ... ойын ... ұжымдық түсініктері қалыптасып, әрқайсысының қатысу дәрежелері анықталады, жалпы міндеттерді шешу ... ... ... ... ... ұжымдық талдау барысында сыншылдық, ұстанымдық, басқаның пікірін түсіну, ілтипат көрсету қалыптасады;
* дамытушылық: ойын үстінде қисынды ойлауы дамиды, берілген сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... білігі дамиды.
Іскерлік ойындарды ұйымдастыруда мынандай психологиялық-дидактикалық жағдайларды көрсетуге болады:
- белсенділік - ойын барысындағы оқушының дене және ... ... ... ... бұл ойын ... ... ұстанымы болып табылады;
- рөлдерді орындау - адам әрекетінің ойын ... ... және ... ... ... ... ... орындаудың дидактикалық құндылығы оқушылардың кәсіби даярлығына бағдарланушылығы болып табылады;
- ұжымдық сипаты оқушылардың ойын топтарына бөлінуі. Ойынның ұжымдық сипаты ... ... ... ... ... ... өз ойларын айту, пікірлесу сияқты жағымды қасиеттері дамиды;
- кері байланыс - ... ... ... өзі ... ойын ... ... әсер етеді;
- мәселелік - ойындағы ойлаудың қисынды психологиялық заңдылықтарын көрсетеді;
- нәтижеге жету - ойын ... ... ... бір ... ... ... орындау;
- сайыс - ойындарға белсене қатыса отырып оқушылардың нәтижеге жетуге ұмтылысы түрінде ... ... ... ... ... ... Оқылған материалды еске сақтау және терең ұғынуға жағдай жасау.
2. Дұрыс шешім қабылдау және жағдаяттарға баға беру білігін ... ... ... жүзеге асыру дағдыларын қалыптастыру.
4. Шығармашылығын дамыту.
Іскерлік ойынды өткізудің кезеңдері төмендегідей ... ... ... ... ... мен міндеттерді белгілеп, күтілетін нәтижені болжауы, құрылымын анықтау, сыныптағы ойынға қатысушылардың рөлдік ... ... ... ойын барысындағы әсер ету жағдайларын зерттеу.
2-кезеңде: соңғы оқу материалдарын ... ... ... ... ... Тиімді әдістемені таңдап алу және оны ойша қолдануда шығармашылық өңдеу, сценарийді дайындау, рөлдерге ... ... ... ... ... ... мақсатымен, мазмұнымен таныстыру, ойынды ұйымдастыру, оқушылардың рөлдік қызметерін ... ... ... ойынды басқаруы, ойын барысын, нәтижесін талдау, мұғалімнің ... ... ... ... ойындардың әлеуметтік мәні мынада: белгілі бір міндеттерді шешу барысында білімдерді меңгеру белсенділігін ғана артып қоймайды, сонымен ... ... ... ... білуге үйретеді, ұжымдағы өзара қарым-қатынасты дамытуды көздейді. Ең бастысы қандай да болсын ойын түрлері арқылы адам баласы қоғамдық тәжірибені меңгереді, ... ... мен ... ... қалыптасады [33, 49].
Іскерлік ойындарды Д.Б.Эльконин, Л.С.Выготский, В.Я.Платов, ... ... ... психологтар пен әдіскерлердің тұжырымдауынша, ойындар жеке тұлғаның әлеуметтік ... ... ... рөл атқарады және болашақ маман иелерінің кәсіби іс-әрекеті мен әлеуметтік қатынастарына дайындайтын және ... ... әрі әдіс ... ... ... ... іс-әрекеттің түрлі салаларында мамандарды болашақ кәсіптеріне бейімдеу барысында қолданылады. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... ойындар оқытудың жаңа әдісі ретінде бұрыннан таныс дәстүрлі әдістерден ... ... Ойын ... ... ... жақын іс-әрекеттік тәжірибе жинақтайды. Міне, ойынның негізгі құндылығы да осында жатыр. Ол өзіндік тәжірибесі арқылы үйренуге мүмкіндік ... ... ойын ... ... ... білімді ала білу және жүйелей білу, оларды қайта ... ... ... ... ал, ең бастысы, оларды нақты өмірге, кәсіби жағдаяттарға, ... ... ... іс-әрекетке жақындатады [34, 4-6].
Іскерлік ойын тілді игертуге арналған барлық жұмыс түрлерінде ... ... ... дайын оралымдарды өңдеу, терминдарді орынды жеріне және іс-әрекетке сай қолдану.
Іскерлік ойындарды өткізу үшін тиянақты дайындық қажет. Ол мынадай ... ... ... ойынның тақырыбын таңдау;
2. Жоспар жасау және тәжірибеде қолдану;
3. Әрбір ойынға қатысушының рөлі мен тапсырмасы;
4. Іскерлік ойынды ұйымдастыру;
5. Ойынның ... ... ... ... ... кезеңдері;
8. Қорытындыларды шығару.
1. Іскерлік ойынның тақырыбын таңдау.
Ойынның жемісті болуы көп жағдайда тақырыпты дұрыс таңдаумен байланысты. Тақырып таңдауда оқушылардың қызығушылығы мен ... ... ... алынады. Іскерлік ойынның тақырыбы оқушы білімін кәсіби іс-әрекетке кешенді түрде қолдануға, олардың сөйлесу шеңберлерінің өрістеуіне, сол сияқты ... ... ... ... ... ... барынша жағдай жасауы қажет.
2. Жоспар жасау және тәжірибеде қолдану.
Іскерлік ойын міндетті түрде ... ала ... ... ... ... керек. Мұғалім ойынның өту барысы нақты көрсетілген жоспар құрады, қарапайым болуы ... Бұл ... ... ... әсер етеді.
3. Әрбір ойынға қатысушының рөлі мен тапсырмасы.
Рөлдерді бөлу ең негізгі фактор болып есептеледі. Рөлдер әркімнің қалауына, қабілеті мен ... сай ... ... ... ... мен ... жеке мінездеріне, сол сияқты олардың қазақ тілін білу дәрежесіне тәуелді болып келеді. Іскерлік ойынды оқытушы өз ... ... рет ... тұрса, алдымен талантты, белсенді оқушыларды тартқаны дұрыс. Бұл ... ... ... орай ... кедергіге ұшырамауы үшін жасалады. Белсенді емес оқушыларға кеңесші, көмекші, арбитрлардың рөлдерін орындау беріледі. ... ... ... ... ... ... рөлді орындаушы оқушымен сөйлессе, келесі ойында өз ісінің іскерлік ойынды ұйымдастыру мен өткізуде белсенділігін көрсетеді. Ойын өзіне сенімділігі ... әрі жуас ... ... ... ... береді және де сол арқылы олар өз бойларындағы барлық кедергілерді жояды. Іскерлік ойын оқушыға өз ... мен тіл ... ... ... ... ... рөлдер үйлестіріліп болғаннан кейін әр оқушы өз рөлі бойынша тиянақты дайындыққа кіріседі.
4. Іскерлік ойынды ұйымдастыру.
Іскерлік ... ... ... ... өз ... ... негізгі және қосымша әдебиеттерді өз бетінше игеруі қарастырылады. Оқушыларға ойынды игеруге уақыт ... ... ... ... ... қояр талаптарына қарай дайындық уақыты 2-3 аптаға дейін белгіленеді. Әрбір оқушы өз рөлін дайындайды. Қажет болса оқушы мұғалімнен көмек сұрай ... Бұл ... ... ... ойынға дайындалу барысында оқушының қойған сұрақтары бойынша көмектеседі.
Мұғалімнің рөлі. Іскерлік ойында мұғалім негізгі ... ... Бұл ... ... орын оқушылардың өзіндік іс-әрекетіне беріледі. Мұғалім тек іскерлік ойынның ... ... ... ... ... ... түзетіп отырады. Ол ойын қорытындысын шығарады. Мұғалім, сол сияқты ойын ... ... ... ... ойын кезінде енжарлық танытқандарды жазалай алу құқығына ие. Ойын барысында мұғалім ... ... ... ... ... ойынына бағыт-бағдар береді, қажет болған жағдайда, оқушыларды керекті ақпаратпен (яғни, тілдік ... ... ... ... ... ... біріқ оларды жөндемейді және жөнсіз оқушылар сөзін бұзбайды. ... ... мен ... ... ... алу қажет.
5. Ойынның мақсаты.
Іскерлік ойынды ұйымдастыра отырып, ерте бастан іскерлік ойынның негізгі мақсатын анықтап алу керек. Олар төмендегіше:
- ... ... ... ... ... жетілдіру;
- қазақ тілін игеруге деген қызығушылығын дамыту;
- оқушылардың шығармашылық мүмкіндіктерін ашу;
- ... ... ... мен ... ... ... және білім алмасуларын белсендіру;
- жағдаятты талдай білу мен дұрыс шешім қабылдауға үйрету;
- оқушылардың қазақша ауызекі сөйлеу сауаттылығын дамыту;
- ... ... ... кеңейту.
6. Ойынның ережесі.
Ойын басталмас бұрын оқушылар мұғалімнің хабарлауы арқылы ойынның негізгі ережелерімен танысады. Бұл:
1. Ойынның әрбір кезеңінде ... ... ... ... және ... оқушыдан әрбір кезең осыған сәйкес келуі талап ... ... ... ... нормативті жағдаяттарын, іскерлік ойынның тақырыбына қатысты әдебиеттерді, оқу жағдаятын қолдану.
3. Оқушылар арқылы өз ... ... ... ... ... қалыптастыру.
4. Оқушылардың іс-әрекетін балдық жүйемен бағалауды ендіру.
5. Ойынның өтілу кезеңдері.
Әр ... ойын ... ... тұрады және олардың саны нақты іскерлік ойынға қатысты болып келеді.
6. Ойынның ... ... ... ойынның бағасын мұғалім шығарады. Ол оқушылардың ойындарына сын-ескертпелер айтады, негізінен, жіберілген қателеріне, кемшіліктерге, нақты емес тұстарға және ... ... ... ... оқушылардың іс-әрекеттеріндегі жетістіктерін де тыс қалдыруға болмайды. Мұғалім ... ... ... ойын ... ... ... жетістіктерін атап көрсетуі қажет. Оқушылардың іс-әрекеттіндегі жетістіктер мен кемшіліктерге назар аударту арқылы мұғалім бұл іс-әрекеттердің әкелер оң және ... ... да ... ... ... бұл сын-ескертпелерін оқушылар үшін дұрыс қарым-қатынас үлгісін қалыптастырады. Ойынды бағалауда оқушы сөзінің сауаттылығына және лексикалық жағдаяттың ... ... ... және ... сөзі ... ... құрылғандығына негізгі назар аударылады. Дәл осы іскерлік ойын барысында оқушының сөздік ... ... ... ... көрініс табады. Мұғалім ойын барысын қатаң қадағалау ... ... ... ... тұстарды өзіне түртіп алады. Осы арқылы оқушылар келесі ойында бұл тұста жіберілген қателіктерді болдырмауға тырысады [35, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру болып табылады. Ғалымдардың тұжырымдауынша, .
Сабақ барысында іскерлік ойындарды қолдану арқылы оқушыларға тілдік материалдар тереңдете беріліп, сөйлеудің әдеби ... ... ... ойындар оқушылардың жасқаншақтық, ұяңдық қасиеттерін жойып, оның қиялына ерік береді. Іскерлік ойындар барысында оқушылардың дұрыс сөйлеу дағдылары қалыптасып, шығармашылық ... ...
2.3 ... ... тілі ... ... дидактикалық, грамматикалық ойын жаттығуларының түрлері мен әдістері сабақтың сапасын арттыруға, оқушылардың ... ... зор ... бар. Бұл әдістемелік құралдағы грамматикалық ойындар оқушының тілін, ой-ұшқырлығын дамытады, тапқырлыққа жетелейді, өзіндік пікір ... ... ... және ... ... ... ... ойындар оқушылардың сауаттылығын арттырады, дыбыстарды терең меңгеруге көмектеседі.
Ойынға бала бар ... ... оны ... меңгеруге талпынып, алуан түрлі дағды, мәліметтерді алып, шеберліктерін шыңдайды.
Олардың білімдерін одан әрі дамытады, тереңдетеді, ізденімпаздығын ... ... ... ...
Кез келген сабаққа даярланғанда және өткізгендігі сияқты грамматикалық ойындардың мақсат-міндеттерін анықтап алу керек.
Білімділік: Негізгі ұғымдар мен ережелерді меңгеру.
Дамытушылық: ... өз ойын ... ... ... ... ... ... өзіндік көзқарас қалыптастыруға баулу.
Грамматикалық ойындардың жоспары берілуі керек:
- ойын аты;
- ... ... жаңа ... ... мақсаты, міндеті;
- алдын-ала берілетін тапсырмалар;
- рөлдерге бөлу;
- ойын жағдайына кіру;
- ойын ... ... ойын ... ... ... ... ойын ... талдау.
Көбіне 5-6-7-8 сыныптарында ізденіс, логикалық ойлау қабілеттерін дамытуға арналады.
Енді біраз жинақталған ойын түрлеріне мән берсек, ... ... тілі ... ... ... ... сөз ... түрлеріне, әр сөз таптарының түрлеріне өзіндік ерекшелігіне тоқталған. Барлық ережелер жиынын қамтымасақ та, кей тақырыптар бойынша ойын элементтерінің өзіндік ... атап ... ... ... оның ішінде түбір, қосымша, жұрнақ, жалғау туралы түсініктерді өткен ... жаңа сөз ... және ... түріне ажырата білуге, сөз құрамына талдауға дағдыландыруда мынандай ойын түрлерін көрсетсек дейміз.
1. ойыны. Бұл ойынды жекелеген сөздер мен сөз ... ... ... ... қолдану тиімді. Ойынның бір артықшылығы- алдын ала қосымша дайындықты қажет етпейді. ... ... ... ... бір ... етіп ... қатардың бас жағына өзі тұрып, жанындағы оқушыға жаңа сөздердің бірін сыбырлап айтады. Оқушы дәл ... сол ... ... ... ... айтады. Ойын осылай жалғасады. Қатар аяқталғанда, соңғы тұрған оқушы өзі естіген сөзін ... ... ... ... ... сөз бен соңғы сөз салыстырылып, бастапқыда сөзді бұзып айтқан ... сол ... ... рет ... Осылайша бірнеше сөз жасырылып, олардың айтылуы бірнеше рет ... ... ... ... топқа бөліп, жарысты ұйымдастырғанда, әр топ мүшелері ойынды ... ойын әр ... ... жүзеге асады.
Мақсаты: сызба арқылы білімдерін бекіту және қайталау.
Тақтаға мұғалім сызба сызады, әр оқушы сол ... ... мен ... ... ... ... Сөз тудырушы жұрнақ пен сөз түрлендіруші жұрнақтың айырмашылығы қандай? - деген қосымша сұрақ беріледі.
ойыны. Мақсаты: оқушыларды ... ... ... ... тез, ... ... ... баулимыз.
а) Бұл ойын бойынша оқушыларды 3 топқа бөлеміз.
1-топ: Берілген ... ... ... ... ... ... ... жастарымыз
2-топ: Сөз түрлендіруші, сөз тудырушы жұрнақтар арқылы сөздер құрайды, мәтін ішінен жұрнақты сызып көрсетеді. Бұл ойын түрінен біз не ұта ... ... ... ... еске ... ... жұмыс жасаймыз;
3) шығармашылыққа баулимыз;
4) талдау жұмысын жүргізе аламыз;
5) әр топқа деңгейлік тапсырма бере аламыз.
ІІ. Дара және күрделі сөздерді өткен кезде ... дара және ... ... ... ... ... алуға дағдыландырамыз. Күрделі сөздердің түрлері туралы түсініктерді кеңейту мақсатында кей ойын элементтерін кіргізе отырып сабақ өткізе аламыз.
ойыны. Мысалы, өтілген ... ... бере ... ұпай ... ... ... білім дәрежесін тексеру.
а) сабақты қорытындылауда;
б) қайталау сабағында;
в) сабақтың диалогтық ... ... ... ... 2-3 ... ... Әр топ ... бере отырып, ұпай жинайды.
1) Дара сөздер дегеніміз қандай сөздер? (5 ұпай)
2) Күрделі сөздер жасалуына қарай нешеге бөлінеді? (10 ... ... ... ... ата, ... келтір (15 ұпай)
Осы сияқты сұрақтар бере отырып, ұпай санын есептеп шығарасыз.
Ұпай саны мен ... өз ... ... аламыз. Сол бойынша әр топтың бағасын шығара аласыз.
ойыны. Мақсаты: оқушыны дәлдікке, білімдерін ... ... ... ... ... ... Әр ... бір хат, бір жеделхат келеді. Хатта әртүрлі тапсырмалар болады. Сол тапсырманы шешіп, қай ... ... ... ... апарып салады.
Мысалы:
2971800598805Қайталама қос сөз
00Қайталама қос сөз
1600200598805Қосарлама қос сөз
00Қосарлама қос сөз
4343400141605Біріккен сөз
00Біріккен сөз
2971800141605Кіріккен сөз
00Кіріккен сөз
1600200141605Күрделі сөз
00Күрделі сөз
228600598805Қос сөз ... сөз ... ... ... а) ... ... ... сыңарын тауып сөйлем құра.
Дәрі - ...
Сый - ...
Билеп - ...
ә) Жеделхаттағы тапсырма:
ауыл, дос - ... ... ... ... ... ... қандай сөз?
ә) Іле-шала, ізет-тілек - қос сөздің қай ... ... БҰҰ, ТМД, ШҚО - ... ... сөздердің ерекшелігі неде?
Осы сияқты хат, жеделхат түріндегі тапсырмаларды беру арқылы оқушыларды тез шешуге, ұшқырлыққа, ұйымшылдыққа баулимыз. Алған білімдерін ... ... ... ойындар еркін шығармашылық іс-әрекет ретінде оқушы ойын, қиялын дамытып, сөздік ... ... өз ... ... ... дағдыландырады және оқушылардың сабаққа қызығушылығын, белсенділігін арттырып, ойлау қабілетін дамытып, ұжымшылдыққа тәрбиелейді және тапқырлық пен алғырлыққа, жылдамдыққа баулиды. Оның ... ... ... пен ... ... меңгеріп бекітуге, қорытынды жасауға үйренеді [36, 110-112].
Грамматика саласында үлкен бір ... ... ... Сөз ... өтуде модульдік оқыту ерекше рөл атқарады десек те болады.
І. Кіріспе. 1-дәріс сабағы. 45 минут оқулық бойынша дәріс түрінде бере аламыз.
ІІ. ... ... 2-3-4 ... ... ... Мұнда әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдана отырып оқушы білімін қосымша ... ... ... Қорытынды бөлім бірнеше сабақтардан тұрады. Бір сабақ тест түрінде, 2 сағат сынақ түрінде өтуі мүмкін. Әр ... ... ... бойынша сабақты жүйелі түрде өткізе алады. Осы жоғарыда жүргізілген диалогтық, қорытынды ... ойын ... ... ... ... ... Бұл ретте біз бала қызығушылығын арттыра аламыз.
Мысалы, ойынын ... ... Әр ... ... ... сөз ... бойынша атауыш сөзге, көмекші, одағай сөздерге бес-бестен сөздерді тез жазуы керек. Жылдам ... ... көп ұпай ... ... ... ... көк, 16-желтоқсан, байрақ, егемен, т.б.
үшін, де, да, сондықтан, не, ... ... оһо, па, ... ... ... әр топтан екі жұп шығады (1 ұл, 1 қыз). ... ... 5 ... ... (бір-бірінен 5 қадам алыс тұруы керек). Егер қуып жетсе арнайы дайындалып әкелген ... ... ұл ... ... 1) зат ... ... ата; 2) ... зат есім жаса, мысал келтір; 3) жалқы есімдер дегеніміз қандай зат есім? 4) қазақ тілінде неше сөз табы бар?
Қыз ... ... 1) ... зат ... ... ... 2) ... зат есім мен жалқы зат есімді ажыратып мысал келтір; 3) ... зат есім деп ... зат ... айтамыз? 4) одағай сөздер сөйлем мүшесі бола ала ма? 5) туынды зат есімге мысал ... ... алып ... ... ... ... бар ... қызығады. Бұл ойында қызықты сұрақтар, тапсырмалар беруге болады.
Оқушыларды 3 ... ... Әр ... 3 ... береміз.
Мысалы, тобына: екінші сыңары сөзімен аяқталатын қандай жер-су аттарын ... ... ... ... ... Сөйлемдегі зат есімнің астын сызып көрсетіңдер.
тобына: егер мына жұрнақтарды керекті сөзге жалғасаң адам бойындағы қасиет шығады.
-шылық, -шілік (адамгершілік, ... ... ... ... арқылы деген ұғымды білдіретін сөз шығуын қадағалаймыз (көлсымақ, таусымақ, үйсымақ, ... ... ... ... ... ... бейнелейтін сөздерді теріп жазып, мағынасын түсіндіріңдер.
Күлембай
Күштілерім сөз айтса,
Бас изеймін шыбындап,
Әлсіздің сөзін салғыртсып,
Шала ұғамын қырындап,
Сияз бар десе жүрегім
Орнықпайды суылдап...
Сыртқыларға сыр ... ... ... жүргенде бір күні.
оқыта үйрету ойыны. Лексикалық тақырыптарды пысықтау кезінде ... ... ойын ... ... ... ... ... тұрады. Мұғалім басты тақырыпты айтады. Мысалы, мұғалім деген тақырыпты айтады. оқушылар осы тақырып бойынша ... ... ... ... ... ... дейін сөздер айтыла береді.
ойыны. Мақсаты: оқушыны жылдамдыққа, дәлдікке үйретеді. Бұл ... ... ... ... ... болады.
Шарты: бір оқушы жазылған ережені оқып тұрады да, ... ... ... ... қорытындысын дәл және тез табуы керек.
Мысалы: 1) нақты тануға болатын зат атаулары ... ; 2) ... ... ... ғана ... ... құбылыс атаулары... ; 3) бірігу, қосарлану, тіркесу арқылы жасалған зат есімдер.... Осы сияқты ережелер жиынтығын көптеп келтіру арқылы бала білімін ... ... ... көре ... ...
Мақсаты: Сын есімдерді білдіретін мағынасына қарай топтап ... ... ... ... ... топқа бөліп орындарында отырып жұмыс істетуге болады.
Тақтаға сын есімдер тізбегі ... Әр ... ... таратылады [3-кесте].
Тақтаға мынадай сын есімдер тізбегін жазуға болады: ақ , қысқа, таза, дәмді, тәтті, шұбар, ... ... ... ... ... тұщы, қалың, жұқа, т.б.
Заттын түсін білдіретін сын есімдер
Заттың көлемін сын ... ... ... сын ... ... ... сын ... пішінін білдіретін сын есімдер
Оқушының міндеті сын есімнің тізбегін ... ... ... ... мына ... сын есім тақырыбын өткен кезде күрделі сын есім туралы түсініктерін кеңейтуге үлес ... ... ... ... ... ... сыңарын табады. Мұғалім сол сөздерге сөйлем құратуға немесе мәтін құрата ... ... да ...
Сақал ... ... ... ... ... ... ... ... ... (көне, ақ, боз, сары, аш, қара) сияқты сөздерді қоя отырып, оқушы күрделі сын есім ... Енді сол ... сын ... ... ... оқушыларға сөйлем құратып, талдау жұмысын жасауға болады.
ойынында сыныптағы барлық оқушыларды ұйымдастыру арқылы жүзеге асады. Бұл ... ... ... ... алады, білімінің тиянақтылығы көрінеді.
Шарты: Үлкен ақ қағазға ... ... ... ... ... шеттерінде секторлары жазылады.
1-сектор: ережені толық айт.
2-сектор: сөйлем ішіндегі сын есімнің қай ... ... ... ... ... қатыстық сын есімді ажырату.
4-сектор: берілген жұрнақтар арқылы сын есім жаса.
Осы 4 сектордың астында өзіне тән сұрақтары жатады. Шыққан оқушы бағдаршаны ... ... ... ... Бір ... ... ... беріп, келесіге жауап бере алмаса, жүріс келесі ... ... 4 ... да ... ... ... ... келесі турға өтеді.
Мысалы, секторлардың тапсырмаларын мынадай түрде жасауға болады:
1-сектор: зат есім, есімдік, үстеу, етістік сөз таптарына сын есім тудыратын жұрнақтар ... ... сын ... ... ... үлкендермен бірге отырып шай ішті.
3-сектор:
Әдепті бала- арлы бала,
Әдепсіз бала- сорлы бала.
Жақсы бала сүйік,
Жаман бала күйік.
Сын есім ... ... ... ... ... ... тексеру мақсатында ойынын өткізуге болады.
Шарты: ортаға екі оқушы шығады. Белгілі уақыт ішінде мұғалім қойған сұрақтарға ... - ... ... береді. Қай оқушының берген жауабы көп болса, сол жеңімпаз болады.
Мысалы:
1. Сын ... ... ... ... сын есім ... ... ... сын есімге мысал келтір.
4. Сын есімді қатыстыра сөйлем құра.
5. Сын есім сөлемде қандай қызмет атқарады?
Сан есім тақырыбын өткен ... ... ұғым ... ... ... Сан есім оның құрамдық, мағыналық түрлерін анықтау үшін төмендегідей ойын түрлерінің орны ерекше. тақырыбын өткенде оқушыларға ойынын ... ... ... ... бір ... оқитынын, олардың ондағы сан есімдерді атауларын ескертеді. Балалар ... ... ... оқып ... көңіл қойып тыңдаулары шарт. Қай топ оқылған әңгімедегі сан есімді ... ойға ... ... дұрыс жазып шықса, сол топтың балалары жеңіп шыққан болып есептеледі. Бұл ойыннан оқушылардың алары көп. ... ... ... ... ... ... жаңалықтарды біледі, соған еліктеп, өз беттерімен ізденеді, білуге деген ... ... ... ... күрделі сан есімдерді жазуға үйреніп, дағдыланады, сауатты жазуға жаттығады. Мүмкіншілігіне қарай, әр тақырып бойынша ойын элементтерін қолданып сабақ жүргізу ... ... ... сабақтың сапасын арттыра түседі. Оқушылар сабақты саналы меңгеретін болады.
ойыны.
Мақсаты: қажетті цифрларды беру арқылы сан есім ... ... ... ... ... отырып шығармашылыққа баулимыз.
Шарты: нақты белгілі цифрлар береміз, құрамын мағыналық түріне қарай талдайды, цифрға байланысты оқиға, бір сәт ... өз ойын ... ... ... саны ... оқушы 1-күрделі сан есім, есептік деп талдай тұрып, 1986 жылы ... сан ... Бұны ... дара, есептік деп талдай келе, осы санға байланысты туралы өз ойын ... ... ...
Мақсаты: Заттың атын білдіретін сөздер туралы білімдерін пысықтау.
Ойын шарты: Бұл ... ... ... ... ... ... ... болады.
Кім?
Не?
тақырыбын өткенде ойынын ойнатуға болады. Бұл ойын халықтың ойынының ізімен жүргізіледі. ... ойын ... ... көршісін нұқыса, мұнда оның орнына сұрақ қойылады. Егер ол қойылған сұраққа дұрыс жауап қайтарса, сұрақ ... ... ... ... ... Сөйтіп, кластағы балалардың бәрі қамтылатын ойын барысында оқушылар үстеу туралы алған мағлұматтарын кеңейтіп, сабақты тыңғылықты ... ... ... ... /Қай уақытта?/ тұрған жігіттің ырысы артық? /қай уақытта?/ тұрған әйелдің бір ісі артық? /Қалай?/ жүрсең шаң жұқпас? Қатты жауған күн ... ... ... ... , т.б. тақырыптарды да кеңінен қолдануға болады. Қазақ тілі ... ... ... ... ... тіл ... сөздің дәл мағынасын бағдарлай білу қасиеттерін жетілдіреді. Дидактикалық ойындарының элементтері араласқан сабақ оқушыларға әсерлі болып, олардың білуге деген ... ... ... ... [37, ... ойындардың басқа ойын түрлерінен өзіндік ерекшелігі бар. Бұл ойын әр түрлі ситуациялар арқылы жүзеге асады. Оқушылардың сабақтағы қызметін бір арнаға ... ... ... ... ... даму дәрежесі де осы ойын арқылы көрінеді. Алдында отырған оқушыға сабақты әр түрлі әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... де ... ... ... Баланы бала деп қана қарамай дос, оның алдында әділ, сүйкімді дос ретінде өзін көрсете ... ... ... ... да, ... ... ... үлес қосатын ұстаздар.
Қоғамымыздағы болып жатқан әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... беру ... ... ... етеді.
Қазіргі заманғы мектептерде жаңа технологияларды енгізу, шәкірттердің білім сапасын және ... ... ... Ильинше айтсақ, болуы шарт дегенді қалайды.
Бірыңғай жазу жұмыстары, ... сөз ... ... жалықтырады. Қазақ тілі пәнінің көздейтін мақсаты - оқушыларға ауызекі сөйлеуді, өз ойын ... ... ... біреудің сөйлеген сөзін түсіне алатын дәрежеге жеткізу.
Осы орайда жүргізілетін жұмыстардың түрлері әр алуан. Соның бірі - ... ... ... және ... ... ... ... сапасын арттырумен бірге оқушының оқу белсенділігін, шығармашылық ойлау қабілетін дамытады.
Ойын - бала ... ... ... ... ойын ... ол ... ... меңгереді, өзінің психологиялық ерекшеліктерін қалыптастырады.
Дидактикалық ойын мәселесі ... ... ... ... орын ... оның баланы дамытудағы мәні анықталды. Зерттеушілер ойын ... оқу ... ... ... ... ... Ойын теориясы мен маңыздылығы туралы К.Ушинский мен П.Лесгафт, тәрбие және оқыту барысында ойынның алатын орны туралы ... ... өз ... ... десек, баланың ойын жетілдіріп сабаққа қызығуын, белсенділігін арттыру үшін мұғалімнің қолданылатын басты әдісі ойын болу ... - ... үшін оқу да, ... те. Ойын - айналадағы дүниені танудың тәсілі. Ойын балаларға өмірде кездескен қиыншылықтарды жеңу жолын үйретіп қана ... ... ... ... ... ой ... екі ... уақыттық бағытты қамтиды: қазіргі және болашақ. Бір жағынан бала бірден, осы мезетте қуанышқа бөленеді, екінші ... ойын ... ... ... ... ойын барысында тұлғаның келешек өміріне ықпал ететін сапалы қасиеттері мен іскерлік дағдылары ... ... ... ойынға біржақты көзқарас қате. Педагогикалық үрдісте ойынды дұрыс пайдалану сабақтың тимімділігін арттырады, балаларға қуаныш ... Ойын бала үшін жаңа ... ... бейімделуге мүмкіндік береді. Жаңа ортаға, оқу үрдісіне өту үйреншікті өмір сүру әдістерін өзгертуді ... ... Ал ... ... оқушылардың барлық әрекеттерін ынталандырудың әдісі деп қараған.
Ойында ең алғаш баланың дүниеге әсер етуі, қажетсінуі қалыптасады және көрінеді, ойынның ... ... мәні де ... ... анықтайтын бірінші ереже, ойын мотивтерінің әр түрлі бала үшін мәні зор ... ... ... екінші ереже, ойын әрекеті адам іс-әрекетіне тән көптеген мотивтерді жүзеге асыруға болады. Бала белгілі бір рөлді ойнағанда, ол тек ... бір ... ... қана ... өзін де байытып, ой-өрісін кеңейтеді, тереңдетеді.
Дидактикалық ойындар оқушылардың қабілетін, танымын, шығармашылық дербестігін дамытады. Оқыту үрдісінде ойындар арқылы оқушылардың белсенділігі, ... ... ... ойын ... өмір ... алғашқы қадамы. Ойын өмірде өте ерте жастан басталып, адамның кәсіпті толық мегергенінше жалғасады. Ал оқыту процесінде жаңа ... ... ... ... ... беру ... олардың оқуға деген қызығушылығы мен түрткілерін арттыруда дидактикалық ойындарды ... ... ... ... ... ... тілі ... дидактикалық ойындарды қолдану әдістемесінің тиімділігін атай отырып, төмендегідей қорытынды шығаруға болады:
1. ... ... ... ... ... ... ... берілетін білім мазмұны тереңдеп, оқушылардың пәнге қызығушылықтарын арттыруға мүмкіндік туады;
2. Қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды қолданудың психо-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... шыңдап, танымдық, ойлау қабілеттерін жетілдіруге игі ықпал ... ... тілі ... ... ... ... арқылы оқушылардың тіл мәдениетін, сөздік қорын жетілдіруге болады;
4. Қазақ тілі сабағында қолданылатын дидактикалық ойындардың ... ... ... және ... ... анықтау сабақтың сапалы өтуін қамтамасыз етеді;
5. Тапқырлық ойындар ... ... ... ... ... ... материалдарды, ғылыми қағидаларды қызықты мысалдармен сапалы игеруге ықпал етеді;
6. Ізденімдік ойындар арқылы ... ... ... шешуге талпынып, тапсырманы әр түрлі амал-тәсілдермен орындауға үйренеді;
7. Рөлдік ойындар оқушылардың шығармашылық ойлау ... ... ... ... тың ... жасау қабілетін жетілдіреді;
8. Іскерлік ойындар оқушылардың түрлі жағдаятта дұрыс сөйлеуін қалыптастырып, ... және ... ... ... жедел меңгеруге мүмкіндік береді.
Сабақ барысында алған білімдерін оқушылар қолдану үшін грамматикалық ойындардың орны ... ... ... ... ойын оқушылардың грамматиканы толық меңгеріп, жазу тілін ... мол ... ... ... өз бетімен жұмыс істей білуге дағдыландырады. Ойланғыштық, ізденімпаздық қабілеттерін арттырады. Мұғалім күнделікті жұмысында деректіден ... ... ... ... ... ... ала отырып, ойын бірте-бірте күрделендіріп жүргізуге болады. ... ... ... пайдаланып, жарыс түрінде өткізуге болады. Көрнекілік - бұл әдіс оқушылардың тілін дамыту, өткен материалдарды бекіту үшін ... ... ... ... ... ... түсініп, есіне берік сақталуын қамтамасыз етуде көрнекіліктің мәні зор ... айта ... ... ... ... оқушылардың материалды тез және саналы түрде түсінуін ұйымдастырумен бірге, оқушылардың ойлау қабілетін дамытуға көмектеседі. Көрнекілік грамматикалық формаларды ... ... үшін де ... тілі ... ... ... қоғамда адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасын қамтамасыз етеді. Ол Қазақстан ... ... тіл ... оны ... ... халықтардың бір-бірімен қарым-қатынас құралы болғаны көзделеді. Қазақ тілі - дүние жүзіндегі ең бай, бедерлі де бейнелі тілдердің ... Жер ... бар ... ... ... өмірдегі қарым-қатынас барысында үнемі заман талабына, уақыт ағымына қарай өзгеріп, дамып, жетілдіріп отырады.
Жалпы білім беретін орта ... ... ... ... ойындар арқылы оқытып, оқушылардың шығармашыл ойлауын қалыптастыру - ... өмір ... сай ... ... ... ... ... Себебі оқыту үдерісінде тиімді қолданылған дидактикалық ойындар оқушылардың сабаққа деген ынтасын арттырады, сол арқылы ... ана ... ... ... ... асыл маржандарын түсінуіне жағдай жасайды. Сондықтан қазақ тілін дидактикалық ойындар арқылы оқыту мемлекет тарапынан білім беру ... ... ... іске ... игі ... тигізеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Керімбаева Р. Ойынның психологиялық-педагогикалық мәні // Қазақстан мектебі. - 2008. - №2. - Б. ... ... ... ойын ... // Қазақ тілі: әдістеме. - 2009. - №3. - Б. ... ... А.В. ... методы обучения. - Минск, 2004. - 130 с.
4 Конышева А.В. Игровой метод в обучении ... ... - ... 2006. - 187 ... Жұмағалиева Р. Ойын элементтерін пайдалану тиімділігі // Қазақстан мектебі. - 2008. - №5. - Б. ... ... Ш. ... ... ... ... мәселелері. Алматы: Рауан, 2002. - 124 б.
7 Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. ... - ... 1998. - 178 ... ... Ш. Игра в ... - ... ... младших школьников // Перспективы вопросы образования. - 1987. - №1 - Б. ... ... және ... ... ... // Қазақстан мектебі. - 2006. - №4. - Б. ... Тіл мен ... және ... ... // әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршысы. Педагогикалық ғылымдар сериясы. - 2004. - №1(12). - Б. ... ... Б.А. ... тілі сабағында дидактикалық ойындарды қолдану әдістемесі. Пед. ғыл. кан. ...автореф. - ... 2005. - 32 ... ... Г. Оқытуды технологияландыру // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. - 2004. - №10. - Б. ... ... ... Педагогика: Оқу құралы. - Астана: ... 2009. - 202 ... ... Ф.Ш. ... ... теориясы мен әдістемесі. - Алматы: РБҚ, 2000. - 207 б.
15 Меңдаяқова Қ. Мектепалды даярлық топтарында ... ... ... әдіс ... ... - ... 2006. - 102 б. 28-39.
16 ... Н. Ойын ... ... // ... ... - 2009. - №4. - Б. 22-30.
17 Меңдаяқова Қ. Ойын - ... тіл ... ... // ... мектебі. - 2009. - №5. - Б. 60-68.
18 Сергеева О.Е. Лингвитические ... ... ... ... ... ... как иностранному детей дошкольного возраста. - М., 2004. - 236 с.
19 ... Л.П., ... Г.А., ... В.К. ... жасына дейінгі балалар тілін дамыту методикасы. - Алматы: Мектеп, 1981. - 287 б.
20 Қабидоллина Қ. Оқу ... ойын ... ... // ... тілі мен ... орыс ... - 2004. - №1. - Б. ... Мұсаева Ә. Рөлдік ойындар тілді дамытуға көмектеседі // Қазақ тілі мен әдебиеті орыс ... - 2004. - №2. - Б. ... ... ойындар арқылы оқушылардың сөздік қорын, тілін дамыту // Бастауыш мектеп. - 2006. - №1. - Б. ... ... Н.П. ... ... - М., 1987. - 196 ... ... А.С. ... о воспитание детей. - М., 1957. - 126 ... ... Қ. ... ... ... ... - ... Мұрагер, 2005. - 193 б.
26 Әлімов А. Қазақ тілін орыс мектептерінде оқытуда рөлдік ... ... // ... тілі мен ... орыс ... - 2016. - №4. - Б. ... ... Т.В. Практические рекомендации по организации и проведению ролевых игр на уроке иностранного языка. - Алматы, 2001. - 158 ... ... М. ... ... ... игры их мотивы. - Воронеж: Знание, 1993. - 160 с.
29 Исабаев Ә. ... ... ... ... ... - ... Қазақ университеті, 1993. - 114 б.
30 А.Әбілқаев. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. - ... ... 1995. - 29 ... ... Д.Б. ... ... - М.: Наука, 1978. - 120 с.
32 Платов В.Я. Деловые игры: разработка, организация, ... - М.: ... 1991. - 192 ... ... Г. ... ... // ... мектебі. - 2006. - №11. - Б. ... ... С.П., ... Н.В. ... ... игр // ... игры и методы активного обучения. - Челябинск, 1993. - С. 4-16.
35 ... ... ... ... ... және ... ... дағдыларын қалыптастыру // атты республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. І том. - ... ... ... ... ... институты, 2006. - Б. 515-520.
36 Дидактикалық ойындар арқылы тілдік материалдарды сапалы меңгерту жолдары // атты ... ... ... ... - Шымкент: Шымкент университеті, 2005. - Б. 110-112.
37 Мамырбекова Р. Грамматикалық ойындар // ... тілі мен ... орыс ... - 2008. - №11. - Б. 43-52.
Қосымша
Сауат ашу пәнінен ... ... ... ... сөз, ... өзара байланысы туралы түсініктерді қалыптастыруға бағытталған
Дыбыс және әріп ... ... ... ... туралы білімдерін бекітуге бағытталған
Заттың атын,
қимылын, санын, сыны білдіретін сөздерді ажыратуға бағытталған
Дидактикалық ойындар
, , , , ,
, , ,
, , , ,
, ,
, , ... ... ... ... ... қойып оқы)
Қып-қызыл күнделігі
Көр қыз...Моншақ атты.
Ол жайлы мен де ... ... ... үйір неме
Сабақ... оқымайды.
Келмейді үйірмеге,
Кестеде тоқымайды.
Теңеді халық оны
Түз... жел, құйынына.
Сынадық салып оны
Ұландар жиынына
ойыны
1.Ұяда...
Ұшқанда...
2. Көп...
Терең...
3. Ата көрген...
Ана көрген...
4. Істі...
Икемді...
5. Туған жер...
Туған ... ... ... ... ... жұрнақ жүр жайлауда?
Көп шалғынды қойнауда.
(сиыршы, қойшы, жылқышы, сауыншы)
Қай жұрнақ жүр құрылыста?
Қызып алған жұмыста.
(тас қалаушы, сылақшы, сүргілеуі)
Бір жұрнақ бар ... ... ... сынына айналады.
(а-ты, көрік-ті, еп-ті, қоным-ды...)
ойын
Көп нүктенің орнына сан есімді қойсаң, мақал толық ... ... ... ... ... ... ауыз ... ... ... ала болса ауыздағы кетеді,
... түгел болса төбедегі кетеді.
ойыны. Шарты: бірнеше сөздер тізбегі беріледі, оқушы сыңарын табады. ... ... сөз ... ... отырып, сын есімді меңгереді. Мысалы: алма, үй, жапырақ, доп, дәптер, нан, көйлек, кітап.
, , ... ... ... яғни ауызша ойналатын ойындар; Әр сыныпта жас ерекшеліктеріне байланысты ойындар іріктеледі, сондай - ақ тапсырмалар арқылы ... ... ... ... және ... ... ... оқуға, есте сақтауын дамытуға көмектесе отырып, ойын түрлерімен жұмыс жүргіземіз..
ойыны. Берілген сөйлеммен аяқталатындай етіп, әңгіме ... . .
... ... ... ... ... ұқсас есімдіктің түрі (біз). Басқасының бәрін өзі сұрайды, өзінен ешкім сұрамайды (сұрау есімдігі).
ойыны
Мақсаты: Сөздегі төл дыбысты анықтап ... ... Төл ... ... заттық суреттер, әр дыбысқа бірнеше суреттер. Оқушының алдына суреттерді қояды да атайды, ... ... ... ... қарай топтастыруын сұрайды.
(Ұ) - ұршық, ұл, ұран, ... (Ә) - әже, ... әке, ... (А) - ... ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1 Оразбаева Ф.Ш., Рахметова Р.С. Қазақ тілін оқыту ... Оқу ... - ... Print - S, 2005. - 170 ... ... Ж. Қазақ тілін оқытудың кейбір мәселелері. - Алматы: ... 2001. - 115 б.
3 ... Н. ... ... ... ... материал. - Өскемен, 2001. - 75 б.
4 Калниязова А. Жаңа педагогикалық ... ... ... ... алатын орны // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2001. - №2. - 10-12 б.
5 ... М.А. ... ... ... ... обучения. Москва. Педагогика, 1997. - №2. - С. 17-20.
6 Әбдікәрімова Т., Әбдіғалиева Т., Шәймерденова К. ... ... ... ... - ... Ана ... 1999. - 232 б.
7 ... А. Интербелсенді әдістемені Жоғары оқу орнында қолдану мәселелері. - Алматы, 2013.
8 Жохова А.С., ... Н.Н. ... игры при ... ... ... // Всб.: ... формы и методы обучения в вузе. - ... ... ... Г.Б. ... ... ... ойын ... жіктелуі [Мәтін] // Бастауыш мектеп. - 2010. - №12. - Б. ... ... Ж. ... ... ана тілі ... ... // ... мектеп. - 1998. - №3. - Б. 15-16.
11 ... Б. ... ... құралы [Мәтін] // Қазақстан мектебі. - 2006. - №5. - Б. ... ... Ж.Ә. ... тілі ... ойын ... қолдану және оның ерекшелігі [Мәтін] // Білім берудегі менеджмент. - 2006. - №3. - Б. ... ... Б. ... ... ... ... негіздері // Бастауыш мектеп. - 2006. - №3. - Б. 13-15.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шетел тілдерін үйренуде ойын элементтерін пайдалану17 бет
Әдебиет сабағындағы көрнекілік құралдарының жалпы сипаттамасы33 бет
ENRC компаниясы үшін РРЖ негізінде резервтік арна құру37 бет
ENRC корпорациясы үшін радиорелейлі жүйелер негізінде резервтік радиоарна құру16 бет
GPS жүйесінде қолданылатын ақпараттық технолгияларға жалпы талдау28 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Автомобиль жолдары мен аэро алаңдарды жазда күту машиналары5 бет
Азот қышқылы5 бет
Алматы облысы бойынша орналасқан туристік обьектілермен танысу36 бет
Аминофенолдар және олардың туындылары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь