Ғ.Мұстафиннің сыншылық табиғаты

Жоспар
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
1.Ғ.Мұстафиннің сыншылық көзқарасы зерттелуі
2.Ғ.Мұстафин шығармаларындағы мақал.мәтелдердің танымдық бейнелілігі
3.Ғ.Мұстафин және тіл шеберлігі мәселесі
4.Жазушының «сөз өнері» мен «әдебиет» жайлы көсемсөздері
ІІІ.Қорытынды
Бұл курстық жұмыс барысында мен Ғ.Мұстафиннің сыншылық қыры, жазушының өзіндік стліне, шығармаларындағы мақал-мәтелдердің қолданылуына баса назар аудардым. Ғ.Мұстафин мұрасын оқи түскен сайын оның баба тілінің қорғаушысы болғанына көз жеткіздім. Ғ.Мұстафиннің сын табиғатының эстетикалық сипатын, ғылыми негіздерін саралаған ой-толғамдары да әдебиет жанашырларына және сыншыға тән тұлғалы тұтастықты танытады.
Қаламгердің аз сөзбен көп мағына беруді мұрат еткен сөз ұстасының өз дәуіріндегі қоғамдық-әлеуметтік, эстетикалық ой-пікірлері, қазақ әдебиетінің озық үлгілері, яғни, мақал-мәтелдер тәрізді афоризмдері-өмірден көрген-білген, көңіліне түйген сөздер түйіні. Сондай-ақ, бұл курстық жұмыста Ғ.Мұстафиннің жазушы болмысы мен еңбек, көркем тіл шеберлігі мен сөз саптау ерекшелігі жайлы шығармашылық лабораториясы, тәжірибе-бақылауларынан түйіндеген эстетикалық көзқарасы сараланады.
Бұл жұмыста Ғ.Мұстафиннің сыншылық қырын қарастыру барысында Р.Әбілхамитқызының «Ғ.Мұстафиннің әдеби сыншылық көзқарасы» деген авторефератынан материал алдым. Себебі, бұл жұмыстың ғылыми жаңалығының өзі- мұнда жазушының әдеби сыншылық көзқарасы жүйелі түрде қарастырылған.
1.Әбілхамитқызы Р. Ғ.Мұстафиннің әдеби сыншылық көзқарасы. (автореферат). Астана,2003.-29 бет
2.Ғ.Мұстафин және қазіргі қазақ прозасы. (конф.мақалалары) Қарағанды,2002
3.Қанапина С.Ғ. Қазақ тіліндегі мақал-мәтелдердің танымдық бейнелілігі. (С.Мұқанрв, Ғ.Мұстафин шығармалары бойынша) (автореферат) Алматы,2006
4.Қазақ тілі мен әдебиеті. -1997. №11-12
5.Сахариев Б. Күрескер тұлғасы: мақалалар, зерттеулер. Алматы, 1972
6.Жұмағұл C. «Сыншыл ойлар сәулесі»//Қазақ әдебиеті. №11(32) қараша. 2002
        
        Негізгі бөлім
1.Ғ.Мұстафиннің сыншылық табиғаты
Ғ.Мұстафиннің әдеби сын еңбектері бұрын арнайы зерттеу ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет ғылыми тұрғыда
Р.Әбілхамитқызының ... ... ... деген
диссертациясында қарастырылады. Бұл жұмыста ... ... ... ... мен жазу ... ... ... сәйкес
сараланған. Жазушының қазақ әдебиеті мен сынының өсіп-өркендеуіне қосқан
үлесі ол ... ... мен сын ... ... ... Оның
қазақ әдебиетінің түрлі мәселелеріне байланысты ... ... мен ... ... болмысы мен таным деңгейін,
жазушылық, ... ... ашу ... ... ... ... ... зерттеу нысанына алынып отырған тақырыптың өзектілігі, зерттелу
деңгейі мен ғылыми жаңалығы көрсетіліп, жұмыстың мақсаты мен ... және ... ... зерттеу әдіс-тәсілдері айқындалады.
1-тарау «Ғ.Мұстафин және қазақ әдеби сыны» деп ... ... ... ... ... ... ... ұлттық әдебиетіміздің
проблемалық мәселелеріне арналған мақалалары мен ... ... сөз ... ... сын ... мен ... ... «Ой
әуендері» (1978) атты еңбек өмірге келген. Бұл жинақтағы әдебиет ... ... сыни ... мен игі тілектері, естеліктері мен шығармашылық
портреттері әдеби зерттеу ісі үшін де, сын үшін де аса ... ... ... сын кітабы: әр кезде, әр қилы ой келеді. Көре келе,
жүре келе, уақыт, ... ... ... ой да өзгере береді. Ол өзгерістің
бәрі бірдей есте қалмапты. Керексізімен қоса талай керектісі өлген ... ... ... ой ... ... бір уақытта біреу болмаса біреу
пайдаланады. Сондықтан ... ... бір ... ... ... үміттемін»-
деген осындай терең оймен басталады да, «Сұрыпталған сөздер» атты салиқалы
шағын топтамамен аяқталады. Бұл жинаққа автордың 70-ке жуық дүниесі ... ... «Сын әділ ... атты ... ... ... ... жарияланады. С.Төлешевтің «Шығанақ романындағы қателер»,
Т.Жароковтың «Есеп пе, өсек пе» деген тақырыптағы сын ... ... ... ... сын ... ВКП (б) ... Комитетінің
идеодологиялық мәселелеріне арналған арнайы қаулыларын жүзеге асыруды
көздеді. П.Кузнецовтың айтуынша, ... ... ... ... ... ... кеңес өкіметі мен компартияның, Сталин мен орыс
халқының көмегімен даңққа ... біле ... оны ... ... ... ... қабілетімен, қайрат-жігерімен жетті деп,- жалған идеяны
ұстанады.Феодалдық байшылдықты мадақтайтын ... ... ... ... ... ... бұл ... сын. Бұлай дейтініміз,
сол кездегі басты талап көркем әдебиетте социалистік өмірді жырлау, ... ... ... ... ... ... алып, олардың көркем
бейнесін сомдау болатын. Ғ.Мұстафин ... ... ... да ... совет қоғамын басқарушы партия ... ... ... жасай алмады»-деген сияқты сол кездің талабы еді. Өзіне
айтылған сындарды ... ... ... ... ... деуден аулақпын. Шаш ағарып, қалтырағанша жазармын, сонда да совет
қоғамының өмірін мүлтіксіз жаздым ... ... ... те, ... ... адам ... қол сұғатын біржақты ... ... ... ... сын түзейді, теріс сын бұзады. Қайсыбір
адамдар осындай көпшілік дабылын пайдаланып, өзінің ... ... ... С.Төлешевтің «Шығанақ романындағы қателер» атты ... ... ... ... «Таласпаймын. Қате бар, болуы да заңды,
бірақ сыншы ... ... ... ... ... ... жазуы керек»-деп жазады.
Жазушы сөз қорытындысында «Шығанақ» ... ... ... пікірлердің
бірін зерттеусіз қалдырмаймын, көпшілігі дұрыс екенін қазір-ақ мойындаймын.
Романды қайта ... ... ... ... сәтті шығуына баса назар аударады. ... ... ... ... ... білсек, Ғ.Мұстафиннің әрбір жауабы
мәдениетті, білікті көзқарасы қалыптасқан қаламгер екенін айқындай ... ... ... ... сай айта ... ... әр ... дүниелерін «Сыр дәптерлері» деп аталатын күнделік дәптеріне
жазып отырған. Сол «Сыр дәптерінен» ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытов, Ш.Құдайбердивтің аты аталып, осы
төрт адам атаусыз қалып барады деген жабулы ... ... ... ... ... аты ... ... сол кездегі М.Дулатовқа
Амангелдінің өлтірілуіне қатысы бар деген ... жала ... ... ... ... қайраткерлері өмір сүрген кезеңде тап тартысын ... ... ... іске ... ... ... ... аз болған жоқ.
Көрегендікпен айтқан Ғ.Мұстафин пікірлерінің сыры ... ... да ... он жыл салып барып, шындыққа айналды. Бүгінгі күні қазақ ... ... ... «Бес ... ... ... ... мұраларын
насихаттау үшін арнайы зерттеу еңбектері жарық көре бастады.[1;6-9]
Жазушының жазғандарын бүгін қарап отырсаңыз, оның ... ... ... ... ... ... ... жазып жүретін «Сыр дәптері» атты
күнделігінің үзінділері болмаса, әлі толық ... жоқ. ... ... ... ғибрат боларлық ойлар тіпті мол.
Ғ.Мұстафиннің ұлттық мұрат, мүдде жөнінде айтқандары бүгін ... ... «Ой ... ... да бұл салада жазғандары көп. «Бір кезде
ұлтшылдықпен күресіп едік, енді ұлтсыздықпен күресу ... ... ... де ... ... «Сыр ... ... «Ой әуендері» кітабында топтастырған сын мақалаларының басты
ерекшелігі-әдебиет пен әдеби сынның өзекті мәселелеріне қозғау салуында.
Ғ.Мұстафиннің «Әдебиетіміздің жас ... ... ... ... ... «Жазушы атағын жоғары ... атты ... ... ... ... ... қай сын ... «нағыз сынның айқын белгісі-әдебиетті сүю» деген талап тұрғысынан
келіп, қаламгерлерге «өздерінің шығармасында қоғамдық өмірімізде» орын алып
келе жатқан кемшіліктерді заңды, ... ... ... ... ... ... талабы мен талғамына әдеби сын назарын аудартты.[6;42]
Ғ.Мұстафин поэзия жайында сөз қозғағанда, алдымен поэзия сыны ... ... ... баса ... ... ... жайында жазған орынды сындар айта ... ... ... ... ... ... «Т.Жароковтың поэмасында пейзаж
көрінбей, Абай жырлап кеткен сұрықсыз күз кескіні көз алдыңа келе береді»-
дейді де, оны ... ... ... ... күз» ... ең ... ... өзіне-өзі қарсы шығады. Сондықтан көрікті ... ... ... ойға ... Ақынның поэма жазудағы үлкен
жетістіктерін айта келе, кейбір жалаң ұйқасқа құрылған ... ... ... ... ... «самолетке» «самал отты» ұйқастырады. «Отта
самал бола ма?»-деп, мағынасыз, ұғымсыз ... ... ... келтіре
отырып, тұжырымды ой түйеді.
Ғ.Мұстафиннің ойынша, поэзия екі түрлі: бірі-өмір бойы есіңнен кетпейтін
сұлу поэзия, екіншісі- сол ... ... ... поэзия. Ал оқырман қауымға
керегі, әрине, ... ... ... ... ақыны деп Д.Әбілевті
атайды. Оның «Алтай жүрегі» поэмасын өндіріс тақырыбына өлеңмен ... дей ... ақын ... сурет салуға әлі шорқақ»,-деп сынға алады.
Ақынның :
Жұлдыздай түнгі аспанға шыққан шыншып,
Зейнептің меруерттері «жанын ... нұры ... ... ... жүр ... бірі ыршып»,-
деп поэмадан үзінді келтіре отырып: «Бұл шумақта автор не суреттемек болды
екен-Зейнепті ме, оның меруертін бе? Түсіну ... ... түн, ... ... ... немесе күлімдеп, ыршып, шымшып ... ... ... ... Ол ... ештеме атқара алмады,-деп, Д.Әбілевтің шығармаларына
оқиғалы поэзиялық ... ... ... жетпей жатқандығын атап көрсетті.
Сонымен қатар, Ғ.Мұстафин европалық, ... ... озық ... Абай шыңына әлі ешкім де жеткен жоқ,-деп, атап көрсетеді. Абайды
сөз ... ... ұлы ... атап, «Қараңғы түнде тау
қалғып» өлеңіндегі сурет, образ, ой ... мен сөз ... ... Ой парқына терең мән берген жазушы Абайдың «Адасқан
күшік секілді, ұлып жұртқа қайтқан ой»,-деген ... жете ... ... ойды
жұртта қалған күшікке теңегенде жұпыны сөздің өзімен қандай беріп әдемі
сурет, күшті әсер, ... ... ... ... ... ... табиғатының бір қырын танытатын-М.Әуезовтің «Түнгі
сарын», ... ... ... , М.Әуезов пен Ғ.Мүсіреповтің «Қынаптан қылыш» пьесалары жайлы
жазған сындары. Күрделі ... ... ... ... ... пен
Ғ.Мүсірепов атына айтылған артық-кем сындар бар. ... ... ... ... ... ... не ... процесс хақында қате болсын, алғаш
пікір білдіру» болса, бұл мақалалары да ... ... ... ... әр кез ... алған адамы-Ә.Әбішев. Оның «Жолдастар», «Достық
пен махаббат», «Отан үшін», ... ... төрт ... ... ғана ерекше атайды. Ол -«Жолдастар» пьесасы. Қалған үшеуі жаңалық
емес, қайталау, бір орында ... -деп, әр ... ... кейіпкерлер
бейнесін сынға алады. «Аттары өзгертіліп әр уақытта көрінгені болмаса, бәрі
біркелкі адамдар»,-дейді. Негізінен ... ... ... –өз ... ... ... ... пьесалар.Сондықтан оның
пьесаларында өз кезеңінің қоғамдық -саяси талаптары басым болып, драмалық
жанр табиғатына тән ... ... Бұл ... ... ойды ... ... болып табылады. Ә.Әбішевтің кемшін жағын көре ... ... ... баса ... ... ... сюжет
шашыраңқылығы мен жеке интрига арасындағы байланысының әлсіздігін сынға
алады.
Ә.Әбішевтің атына айтылған ... ... ... ... ... ... ... пен көп сөзділікке қарсы болады. Ойларын сөз аспау
керектігін және сөзді шыңдап, мөлшерлі қолданылуын талап етті. ... саны мен ... ... ... үлкен мән береді. Ә.Әбішевтің
«Махаббат пен достық» пьесасында ... 126 рет ... ... ... диалогында, бірінші орында, онда да көбінесе барлық 25 жолдың пікірін
беруге болар еді. ... ... ... ... деп ... ... Ал,
Ғабитте, Мұхтарда ысылғандық бар. Кебек ең ұзақ сөйлегенде, бір-ақ рет 12
жол сөз сөйлейді. Сөйлеуік ... ... ... рет 12 жол ... ... сөз берудің маңызы мен мәніне ерекше көңіл бөлді. ... өз ... ... ... ... ... Жазушының
сыншылық қырын ашу оңай емес. Ғ.Мұстафиннің сыни көзқарасы әдебиеттің
ғылымымен ... ... ... ... ... –адам жанынын, адам
пиғылын тәрбиелейтін ең керекті құралдардың ... бірі ... ... тәрбие құралы болып ... ... ... ... ... ... ... тынысын тап баса білетін талғампаз ... ой ... ... не ... ... да, азаматтық тұрғыдан қазақ әдебиетінің даму
жолдарымен сабақтастықта қарайды. Тұлғалы ойлары, мейлінше, ... ... қай ... ... ... де оның ... түйіні ықшамдалып,
түйіндеп айтумен оқшауланады.
Әдеби даму мен көркем сынның жетілуі хақындағы пікірлері белгілі проблеманы
сөз етіп, сол ... ... қоя ... ... ордалы ойға жетелейді. Ол
ойлары сынға құрылып, өскелең әдебиет алдына тың міндеттер мен ... ... ... ... ... проблемалары мен ұлттық
сипаттағы рухани даму фактілеріне толы келеді. Әдеби ... ... ... ... ... жетістіктер-кемшіліктермен қоса
қамтылып, сол ... күн ... зәру ... ... ... ... танымдық бейнелілігі
❖ Мақал-мәтелдердің, афоризмдердің кейіпкер тілінде қолданылуының
мәдени-ұлттық семантикасы:
Жазушы Ғ.Мұстафин өзінің баяндауында ... ... ... ... болсын
мақал-мәтелдерді сөз орамына бейнелік, көркемдік нақыш беру ... ... ... ... ... ... бейнелерін
нақтылауға көмектеседі. Айталық, еңбеккер халықтың образын бойына жинаған
халық уәкілі Шығанақтың ... ... ... ... ... мінездеу, мақал-мәтелдер, афоризмдер арқылы береді.
Мысалы: «Жер жайын жорытқан біледі. Мал ... ... ... ... ... бір үй толған жансың, бір-біріңе қонақсың-деп отырады үй
қожасы Шығанақ»(45б) «Ақыл ... ... ... (47б) –деп , өз пікірін
жалтартпас шындықпен дәлелдейді.
Шығанақтың келесі бір ... оның ... ... аша ... ... ... афоризидер ұтымды берілген.
«Қаз орғанына семіреді. Қара құс тойғанына семіреді» Біз қара құс емеспіз.
«Асқанды айтпа, ... айт, етті ... ... ... ақылшы, тәрбиеші қасиетін мына сияқты афоризмдерден байқауға
болады. «Жастықтың ... өз ... ... ... ... ... екен»
(73б) «Іргесі бекіген ескілік жаңалыққа жол бере қоймас.Жаңалық ... ... ... бәрі іріп ... ... білу ... ... ең айқын
белгісі-сезім» (83б) «Бір құлаған бәйтерек, орнатсаң да орнамас.(86б)
Шығармадағы басқа кейіпкерлерде шығарма бойында бір ... ... ... ... ... хал-жайын суреттейтін мақал-мәтелдер әр түрлі
әлеуметтік ортаның адамдарына лайықтап алынған. Мысалы, «Кедейдің бір
тойғаны ... ... ... болып келеді немесе «Рақатсыз байлық-
кеедейліктен жаман екен»(«Дауылдан кейін», ... ... ... ... де ... мақал-мәтел,
афоризмдер арқылы беріліп, ұтымды ... ... ... ... ... кейіпкерлер Жомарт, Алма, Жанаттың бір-біріне ... ... ... бағалай алатындықтары мына афоризмдер арқылы өте
ұтымды, ... ... ... «Күн ... ... жер қысылады. Сенің
қабағың жабылса, мен қысылам. Сені қысып күн ... ... ... ... ... ... ... дерлік кейіпкер тілінде ұшырайды.
Кейбір афоризмдер философиялық ой ... ... ... ... ... мына сияқты түйдекті тізбектерді атауға болады. Мысалы,
«Көруге қырағылық, алуға батылдық керек», «Кеме қанша ... ... да, ... ... ... үлкен болса да, теңіз түймедей ... ... ... ... ... да, ... ... кейін»,87б)
Бұл келтірілген мысалдардан біз жазушы шығармаларының негізгі тілі, ... ... ... ... ... ... ... сөйлеу тілінде халықтық мақал-
мәтелдер, авторлық афоризмдер елдің ... ... ... ой-өрісіне,
білім дәрежесіне, рухани өсуіне, өмірге көзқарасына, әлеуметтік ... ... сай ... ... бейнелерін нақтыландырудағы
тілдік амалдың біріне айналғандығын көрсетеді.
❖ Мақал-мәтелдердің, афоризмдердің автор бейнесін ... ... ... бейнесі Ғ.Мұстафиннің шығармасындағы композицизиясын, тілін
ұйымдастырушы, барлық кейіпкерлерді, сюжет ... ... ... ... ... орталық тұлға. Автор оқиға өтетін ортаны суреттеуден
бастайды да, диалог ... ... ... бәрінде автор сырттан бақылаушы.
Оның сөзі көп емес, көбінесе кейіпкерлерді сөйлетеді, өзі кей ... ... ... және де ... мақал-мәтелдер кейіпкер тілінде
ұшырасады.
Автор, көбінесе, кейіпкерлерінен бөлінбейді, олармен бірге болады. ... ... ... да ... ... бір ... көрсетіп отырады.
Мысалы, «Мінін көріп безгенше, мінін алып түзе» Басшылықтың ... ... ... ... Жомарт. «Өзім білемін» көбірек. Азайту керек.
Жомарт басын шайқап, жымиып қана күлді:
-Мінезің маған түсініксіз, Жанат. Біресе қарсыласасың. «Көңіл шіркінді ... ... да көбі көре ... ... бәрі ... ... Жан-
жаққа тартпады ма? Екеуміз ала болсақ, не береке қалады. («Шығанақ», ... ... ... ... ... ... ... ішкі жағынан ашып, ұлттық таныммен береді.
Сонымен, Ғ.Мұстафин шығармаларында әрдайым автор, оның жеке басы қатысып
отырады. Автор бейнесі ... ... ол ... ... ... ... кей жерде ғана бой көрсетеді. Шығармада автор-сыншыл, қоғам, жеке
адамдар ... ... ... мінеуші. Түзелмес кемшіліктерді
жарға итеріп жіберетіндей ... ... ... ... ... ... ішке тарта отырып сынайды.
Ғ.Мұстафин өз идея, көзқарасын авторлық баяндауда беруімен қатар, ... ашық ... ... ... ... ... өте ... пайдаланады.
Ғ.Мұстафин шығармаларында кейіпкерді сырына қанықтырып, образ табиғатын
ашуға ... ... ... ... ... бірі- авторлық
афоризмдер, мақал-мәтелдер.
Келесі бір мысалда ситуациялық портрет жасалған. Себебі мұнда кейіпкердің
бір ... ... ... ... ... аш қасқырдай жалақтап келеді.
Тойған қозыдай монтиып Жанат отыр. Басқаларын хабарсыз, өзімен-өзі болып
отырған секілді.(Жомарт)
-«Қара түнде ой ... ... иек таң ... ... Жанат, неге томсардың?
-«Дос жүрегінен Алатаудай орын алайық. Бірақ, Алатаудай бөгет болмайық»
демеді ме Алма.(«Миллионер», 363-374 б)
Ғ.Мұстафиннің ... ... ... тек оның ... ... ... көңіл-күйін де аңғарамыз. Кейіпкер ... ... ... құбылысын, сөйлеу мәнерін, қозғалыс-қимылын айқын
бейнелеп, ... ... ... білу де ... шеберлікті талап
етеді. Кейіпкер бейнелерін жасаудың диалог, монолог, портрет сияқты құралы
ортақ болғанымен, оны ... ... әр ... әр ... ... ... ... қолданылу ерекшеліктеріне, көркемдік талғамына,
суреткерлік шеберлігіне байланысты. Мысалы, мына бір ... ... ... эмоцианалдық кейпін көруге болады. «Тіршілік түйіні екеу-ақ.
Соның ... ... Тән ... Жан ... ... ... ... қылғанда, ар үшін өзіңді де құрбан қыласың». («Миллионер», ... ... ... бейнесінің мақал-мәтелдердегі көрінісі:
«Тағдыр» концептісі қандай да болмасын халықтық мәдени мәні ... ... әрі ... ... да басты орын алады. Ол
өзінің абстракциялы сипаттамасы бойынша өте күрделі. Мысалы, ... ... ... ... ... жиырма беске қайта келтірер, жиырма
бестегі кейбір ... ... ... ... ... көтерер едім.
(«Қарағанды», 330-331 б)
«Бақ» жаратушының адамның белгілі бір іс-әрекетіне қарай ... ... ... ... ... бар. ... Ғ.Мұстафин шығармаларында мынадай
мақал-мәтелдер кездеседі. «Таудай талап бергенше, бармақтай бақ ... ... ... ... мал ... жеріне бітеді.
Ғ.Мұстафин шығармаларының бір үлкен ерекшелігі-ол жалпыхалықтық ... мол ... ... ... ... ... тілдік арқауының бастысы, стиль құрайтын ұйытқысы болып келеді.
Ғ.Мұстафиннің өзі де ... ... ... кем ... нақыл, ақыл сөз
үлгісімен құрылған көптеген афоризмдер жасады. Жалпыхалықтық мақал-мәтелдер
Ғ.Мұстафин тілінің танымдық бейнелілігін, ... ... де ... «сөз ... және ... жайлы көсем сөздері
Ғ.Мұстафиннің көсем сөздерін зерттегенде, ... ... ... ең ... ... қатты талап қойғандығын
көреміз.
Ғ.Мұстафиннің, ең алдымен, мына сөздеріне зер салсақ:
1.«Сөз құдіреті ғажап: ... мыс, ... ... етіп ... ... Тас
жүректі қорғасындай балқытып, балқыған қорғасынды тастай ете ... ... ... ... ... кірлете алады. («Ой әуендері»,213)
Сөзге бұдан артық қандай баға берілуі мүмкін:
Әлбетте, жазушы сөздің екі жағы болатындығын ескертеді. Бірінде-сөздің кісі
көңіліне жағымды ... ... ... балқытуы», «кірлі көңілді
тазартуы» Ғ.Мұстафин шығармаларының басты мақсаты ... ... ... ... ... ... ... сан қилы
көріністері аз ба? Жазушы бұл ... да көре ... Бұл ... сөз ... ... енеді, «алтын мыс болады», кейде «кірсіз көңіл
кірлеп те қалады». Әлбетте, ... өз ... ... жан-
жақты талқылаудан өткізгендігі сезіліп тұрады.
Шынында да, «сөздің» құдіреттілігі ... ... ... «сом ... ... ... жылы ... «тастай ете алады», сондай-ақ сөз
«жабырқау көңілді жарқыратып, ... ... ... де ... пікір сыртқа сөз арқылы шығады, сөз қалай шығарылса, ... ... ойды ... сөз ... орашолақ ойды да сөз түзеп тұрады.
Зады, сөз бен пікір тең ... ... ... сөз ... ... пікір толық
көрінбей қалады. Сөз асып кетсе, қазақ оны ... ... Не ... ... ... мөлшерінен асса, қадірілі болмақ. («Ой әуендері», 46-бет)
3.«Шешендік көп сөздікте емес, тапқырлықта» (5-том)
4.«Сипалақтап көп ... аз ... де дәл айт» ... ... ... мың ... ... ғана пайдалы бір сөз артық.
6.«Шеберлік-сөздің орнын табуда, мөлшерін білуде. Мұны білгендердің әр ... ... не ... Сөз ... Не сұлу? Сөз сұлу. Не өткір? Сөз
өткір. (5-том)
7.«Сұлу сөзге сүйінбейтін, ... ... ... жан жоқ» ... ... ... сөз» деп ... қандай сөз?
«Сұлу сөз»-көркем, ақыл-ойлы, орнымен айтылған жүйелі сөз. Сөз ... ... ... ... ... бас иген.
Демек, «сұлу сөзді» естігенде адам сүйсіне ... ... ... ... сөз» жүрекке шаншудай қадалып, адамдарды жирентетіні сөзсіз.
Ғ.Мұстафин «әдебиет» жайындағы көсем сөздеріне ... ... тіл. ... ... өмір бойы ... ... байытып
келеді. Жазушының жалғыз құралы осы тіл. Жүрек кілті де сол. ... ... ... ... адам еткен бұл абзал құралды жаңа
қауымға, кейінгі ұрпаққа жоғалтпай, бүлдірмей ... ... ... ... ... ... бірдей көрсететін» (5-том)
3.«Әдебиет сөзбен жасалады. Сөзді жасайтын халық. Нағыз ... ... ... халықтың өзіне азын-аулақ үйретіп те қояды. Әдебиет өмір
туындысы бола ... сол ... ... оны жасаушылардың ақыл-сезіміне ықпал
етеді» («Ой әуендері», 214-бет)
4.«Әдебиет дегеніміз өз қалпынша ой мен тіл, бірі-іші болғанда, бірі-сырты
ғой. Іші-сырты сай ... ... ... шығармаға өлім жоқ десек те болады.
Адамдар қартайып, ескі қауым кетіп, жаңа келіп жатады. Нағыз көркем шығарма
олардың ... ... ... ... ... ... жасай береді.Ондай
шығармада өзі тұрған дәуірінің лебі, тұлғасы сақталады, өз ұлтының исі
аңқып тұрады. ... ... ... әрі ... әрі ... ... ... ғылым, білім, тәжірибеден бұрын талант керек» ... ... ... өнер ... ... ең ұзақ ... өмір ... қамтитыны, адам жанына әсерлісі-әдебиет. ... ... ... тас ... ... құлайды, бүкіл қауым алмасады. Жақсы әдебиет
сонда өлмейді, жүздеген жылдар өмір ... ... ... ... ... ... ... өнердің ең қиыны ... («Ой ... ... икемдеп қолдануы-бір тосын дүние. Ол ... ... мен ... осы күні ... болып кетті.
«Жел өтпеске сөз өтеді, жер көтергенді ой көтереді»
«Асыл сөз-наркескен қылыштай, жасық сөз-өтпес пышақтай»
Мұстафин мұраларын оқи ... ... оның баба ... баба ... ... жете қорғаушысы болғанына көзің жете түседі.[2;136]
Өмір бойы шығармашылық ізденіс үстінде болған жазушының көңілге түйгендері
де көп, жүрек ... ... ... да ... ... ... әдеби
сын мақалаларында едәуір сөз етілген мәселе ұлттық тіл, көркем әдебиет ... ... көп ... ... ... Сондықтан жазушылық
ізденістер көркем тілдің ... аясы мен ... ... оңды пікірлер
берді. Ой биіктігі мен тіл сұлулылығы ... ... ... өмір ... жан ... оны тек ... ғана жасай алатындығын
айтады.[1;20]
4.Ғ.Мұстафин және жазушы шеберлігі мәселесі
Ғ.Мұстафиннің жазушылық шеберлігі, ұлттық сөз өнеріндегі орны ... ... ... емес. Ол-барша халық мойындаған тіл шебері. Ол сөзге көп мағына
сыйғызып, ұтымды, тапқыр, ... сөз ... ... ең ... Сөз күн ... қараңғы көңілді шалады. Күн
жылытпас суық көңілді жылытады. Сөз құдіреті ақты қара, қараны ақ ... Асыл адам да, асыл ... де ... ... Асыл сөз ... ол. ... ... жазушының бірінші құралы тілге
қаншалықты мән бергенін ... Оның ... ... қанатты сөздер мақал-
мәтелге айналып, ел арасына сіңіп кеткен афоризмдер тіпті мол. Қазір оның
қайсы халықтың өзінікі, ... ... ... жату ... ... ... іске ... көп, піскен асқа жеуші көп», «Өмір егер ащы
бермесе, тәттіні білер ме ... ... ... ... ... ме ... ... әдетке айналса-ырыс, жаман тәртіп әдетке айналса-қырсық» т.б
өмір тәжірибесінен туып, ойда қорытылған тіркестер аз емес.[1;19]
Жазушы-сыншының ... ... тән ... бұл-өткен заман мен өмір сүрген
дәуірі және болашақты ойлай үш ... ... алып ... ... ... ... болжалды көрегендікпен ой өрбіту. Айналасындағыны жіті
бақылап, жаңа қауымға ... үміт ... ... ... ... етіп ... ... да айтар ойы мен жазылар пікірі нақыл ... ... ... ... ... ... ... А.Жақсыбаев «...Сөз демекші Ғабиденнің сөзі санаулы, әсерлі, нәрлі
болатын. Кей сөздері ... ... Ойда ... ... шыққанын
сезесіз»,-дейді. Ғалым Ж.Болатов: «Жазушы қаламынан жыр боп құйылған келелі
ой, мақал-мәтел, нақылға айнала қанаттанып, халық ... кең ... ... ... ... ғана айтылған әр сөзі-ықшам да ойлы келеді, сезімге
бөлейді. Жазушы ... ... ... бейнелілігі мен
тіл шеберлігінде.[2;135-136]
Әр жазушының өзі ұнатып қалаған жазу мәнері ... ... ... ... өзі де осы ... ... мәнеріне байланысты туып,
қалыптасады. Ғ.Мұстафин шығармаларының сөйлемдері көбінесе құрмалас болмай,
қысқа құрылған жай ... ... ... ... аз ... көп ... ... ой сыйғызуға тырысады. Шығарманың тілі көбінше қарапайым,
көпшілік халыққа түсінікті, ... да ... ... Ол ... ... ... тіршіліктің көзтаныс көріністерін, қарапайым жайларды
суреттеуге ... ... Оның ... кәдімгі ұнамды мағынадағы
қарапайымдылық та ... ... ... туып жатады. Ол жасаған
характерлер де ... ... ... ... ... ... де
оның халық тілін жете меңгеріп, өз шығармасында барынша мол ... ... ... тағы бір ... ... ... өз лайығымен орынды пайдаланатындығы өз алдына. Сонымен ол өз
тарапынан да қанатты, афористік ... ... ... және бұл ... ... жетті.[5;140-141]
Тіл-жазушының басты құралы. Шебер суреткер бес аспап қаруы тіл ... толы ... ... де ... ... алады.
Сөз құдіретін, ой мен тіл қызметін жете ... ... ... жүзі ... айтқанындай, шымыр ойлы, сөз байламдары, жанынан шыққан мақал-
мәтелге бергісіз афоризмдер жазушының ... мен ... ... ... ... ... мәуелі де саялы
бәйтерекке теңеген Т.Кәкішев: «Әр шығармада әр сөйлемнің мақал-мәтелге,
қанатты да ... ... ... ... ... ... әдебиетте
мұстафиндік стиль болып қалыптасқанына қаншама заман»-деп жазады.
Сөз құрау, ... ой айту ... ... ... таңдау-талғамы
жоғары. Жазушының ой толғамдары қазақ әдеби тілін дамытуға қосқан ... ... ... ... ... ... шыққан
тіркестер оның өзіндік тіл ерекшелігін байқатады. Ғ.Мұстафиннің стилін
танытатын ... ... ... ... қазақ әдеби тілі мен сөздік
қорынан орын ... ... ... ... ... ... сыни еңбектерінде ой-пікірлерін
белгілі бір әдеби проблемалар төңірегінде жинақтап, өскелең әдебиет ... ... мен ... ... көреміз. Сонымен қатар әдебиет
болашағы үшін көкейкесті мәселелерді қадағалай отырып, көркем ойды сыншыл
оймен ... ... ... ... ... ... даму ... жетістіктері бірдей қамтып, сол кезеңнің күн
тәртібіндегі мәселелерді ... тыс ... ... және оның ... жайлы ойлары өмір тәжірибесінен
туындар жатады. Әдебиет дамуы мен әдеби жанрдың өсуі жайындағы ... ... ... ... ... ... ... этикасы, адамгершілік мәселесі, жазушылық шабыт пен шығармашылық
жұмыс, іздену, үйрену, төзімді үлкен ... ... ... ... ... жұмысты жазу барысында мен Ғ.Мұстафиннің сыншылық жазушылық шеберлігін
танумен қатар, қаламгердің ... ... ... ... ... сөз туралы
айтылған ойлары тіл көркемдігімен сыр шертетіндігін аңғардым.
Ғ.Мұстафин тіл шеберлігін, көркем тілдің ерекшелігін өзі ... ... де ... еткенін көруімізге болады.
Жазушы айтарын толғанып, толғаммен бейнелі түрде жеткізе білген.
Суреткер халық тіліндегі кейбір мақал-мәтелдерді ... ... ... ... ... Жаңа ... толықтырылған қанатты сөздер
тиянақты ой түйдегін аңғартады.
Жоспар
І.Кіріспе
ІІ.Негізгі бөлім
1.Ғ.Мұстафиннің ... ... ... ... ... ... бейнелілігі
3.Ғ.Мұстафин және тіл шеберлігі мәселесі
4.Жазушының «сөз өнері» мен «әдебиет» жайлы көсемсөздері
ІІІ.Қорытынды
Кіріспе
Бұл курстық жұмыс барысында мен Ғ.Мұстафиннің сыншылық ... ... ... ... ... қолданылуына
баса назар аудардым. Ғ.Мұстафин мұрасын оқи түскен сайын оның баба ... ... көз ... ... сын ... ... ғылыми негіздерін саралаған ой-толғамдары да әдебиет
жанашырларына және сыншыға тән ... ... ... аз ... көп ... ... ... еткен сөз
ұстасының өз дәуіріндегі ... ... ... ... озық ... яғни, мақал-мәтелдер тәрізді афоризмдері-
өмірден ... ... ... ... ... ... бұл
курстық жұмыста Ғ.Мұстафиннің жазушы ... мен ... ... тіл
шеберлігі мен сөз саптау ... ... ... ... ... ... ... сараланады.
Бұл жұмыста Ғ.Мұстафиннің сыншылық қырын қарастыру барысында
Р.Әбілхамитқызының «Ғ.Мұстафиннің әдеби ... ... ... ... ... ... бұл жұмыстың ғылыми жаңалығының өзі-
мұнда жазушының әдеби сыншылық көзқарасы жүйелі ... ... ... Р. Ғ.Мұстафиннің әдеби сыншылық көзқарасы. (автореферат).
Астана,2003.-29 бет
2.Ғ.Мұстафин және қазіргі қазақ прозасы. (конф.мақалалары) Қарағанды,2002
3.Қанапина С.Ғ. ... ... ... танымдық бейнелілігі.
(С.Мұқанрв, Ғ.Мұстафин шығармалары бойынша) (автореферат) Алматы,2006
4.Қазақ тілі мен әдебиеті. -1997. №11-12
5.Сахариев Б. Күрескер тұлғасы: мақалалар, зерттеулер. Алматы, ... C. ... ... ... әдебиеті. №11(32) қараша. 2002

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автомобиль жолдарын табиғаты күрделі ауданда жобалау25 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Айтыс өнерінің психологиялық табиғаты және этномәдени құндылықтарды дамытудағы рөлі65 бет
Айқын Нұрқатовтың сыншылық ерекшелігі39 бет
Аралық соттар: құқықтық табиғаты64 бет
Арнау өлендерінің жанрлық табиғаты7 бет
Африканың табиғаты, елдері мен халықтары29 бет
Аягөз ауданындағы этнонимдердің этнолингвистикалық табиғаты72 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы27 бет
Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь