ХVI - XVII iғғ. Қазақтардың жоңғаралармен қарым-қатынасы

1. ХVI . XVIIғғ. Қазақтардың жоңғаралармен қарым.қатынасы.
2. ҚАЗАҚ.ЖОҢҒАР СОҒЫСЫНЫҢ ТАРИХИ ҚАЙРАТКЕРЛЕРІ
ХVІІ ғ. соңы — ХVІІІ ғ. басындағы Қазақ мемлекетінің ішкі және сыртқы жағдайы. Ойраттар — Монғол империясындағы Үгедей ұлысы монғолдарының батыс бұтағы. Шыңғыс хан әскерінің сол қанатын (“дзюнгар”) құраған. Оларды көршілес түркі, парсы тілді халықтар, қалмақтар, монғолдардың өздері жоңғар деп атады. Қазақстанның шығыс шекарасы ойраттардың шабуылына үнемі ұшырап тұрды.
Ойраттардың чорос тайпалық бірлестігінің негізінде 1635 ж. Жоңғар хандығы құрылды. Оған Алтай, Гоби шөлі, Жетісу жерлері енді. Ордасы — Ертістің жоғары сағасына орналасты. Қазақтың Жәңгір ханы тұсында ойрат пен қазақтардың арасында 3 ірі қарулы қақтығыстар болды. 1) 1635 ж.; 2) 1643—1647 ж.; 3) 1651—1652 жж. Бұл кезеңдегі жоңғар және қазақ хандықтарының арасындағы күрес екі жақты ауыспалы табыстармен аяқталып отырды.
Қазақ елінің ақылгөйі, данышпаны, тірі кезінде “Әз-Тәуке” атанған Тәуке хан тұсында ішкі тартыстар тоқталып, сыртқы шапқыншылықтан қорғану ісі жолға қойылды. Ол жоңғар қалмақтарынан төнген қауіпке байланысты елді бір мемлекеттік құрылымға біріктіруге аянбай күш салды.
Үш жүздің білгір билерінің басын қосып, билер кеңесін енгізді. Оған бірігіп өмір сүрген қазақ, қырғыз, қарақалпақ руларының атақты билері енді. Төле би, Қаз дауысты Қазыбек, Әйтеке, қырғыздың Қоқым биі, қарақалпақта — Сасық би, т.б. кірген. Билер кеңесі сол кездегі ұлы дала парламенті іспеттес еді.
ХVІІ ғ. аяғы — ХVІІІ ғ. басында қазақ жүздері солтүстікте Тобыл мен Ертістен оңтүстікте Ташкентке дейін, шығыста Еміл өзенінен батыста Сырдария өзеніне дейінгі кең аумақта орналасты. “Жеті жарғы” заңдар кодексін жасаған Тәуке хан билік еткен жылдар “алтын ғасыр” болды. Немесе бұл кезеңді халық аузында “қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған” кезең дейді. Бұл кезең түрлі аймақтардың өзара байланыстарының неғұрлым тығыз дамуы, экономикадағы, саудадағы ілгерілеушілік кезі болды. Түркістан, Жаркент, Сауран, Сайрам, Созақ қалалары басты маңызға ие болды. Тәуке Қазақ хандығының астанасы Түркістанда отырып елді биледі. Бұл Жоңғар мемлекетіндегі ішкі жағдайға байланысты уақытша “тыныс алу” еді.
1653 ж. қайтыс болған Батур қонтайшыдан кейін Сенге (1653—1670) және Қалдан Бошоқту (1670—1697) билік құрған жылдары қазақ және жоңғар қақтығыстары саябырлайды. Жоңғар хандығына Қытайдағы маньчжур билеушілерінен өз қауіпсіздігін қорғауына тура келді. Бұған жоңғарлардың Қытаймен арадағы қатынасы шиеленісіп кетуі себепші болды.
        
        ХVI  - XVIIғғ. Қазақтардың жоңғаралармен қарым-қатынасы.
ХVІІ ғ. соңы — ХVІІІ ғ. ... ... ... ішкі және сыртқы
жағдайы. Ойраттар — Монғол империясындағы Үгедей ұлысы монғолдарының ... ... хан ... сол ... ... ... Оларды
көршілес түркі, парсы тілді халықтар, қалмақтар, монғолдардың ... ... ... Қазақстанның шығыс шекарасы ойраттардың шабуылына үнемі ... ... ... бірлестігінің негізінде 1635 ж. Жоңғар
хандығы құрылды. Оған Алтай, Гоби шөлі, Жетісу ... ... ... ... ... ... ... Қазақтың Жәңгір ханы тұсында ойрат пен
қазақтардың арасында 3 ірі қарулы қақтығыстар ... 1) 1635 ж.; ... ж.; 3) ... жж. Бұл ... ... және ... ... күрес екі жақты ауыспалы табыстармен аяқталып
отырды.
Қазақ ... ... ... тірі ... ... атанған Тәуке
хан тұсында ішкі тартыстар тоқталып, сыртқы ... ... ... ... Ол жоңғар қалмақтарынан төнген қауіпке байланысты елді ... ... ... ... күш ... ... ... билерінің басын қосып, билер кеңесін енгізді. Оған
бірігіп өмір ... ... ... ... руларының атақты билері енді.
Төле би, Қаз дауысты Қазыбек, Әйтеке, қырғыздың Қоқым биі, ... ... би, т.б. ... ... ... сол ... ұлы дала парламенті
іспеттес еді.
ХVІІ ғ. аяғы — ... ғ. ... ... ... ... ... мен
Ертістен оңтүстікте Ташкентке дейін, шығыста Еміл өзенінен батыста ... ... кең ... ... “Жеті жарғы” заңдар кодексін жасаған
Тәуке хан билік еткен жылдар “алтын ғасыр” болды. Немесе бұл кезеңді халық
аузында “қой ... ... ... ... дейді. Бұл кезең түрлі
аймақтардың өзара байланыстарының неғұрлым ... ... ... ... кезі ... ... Жаркент, Сауран, Сайрам,
Созақ қалалары басты маңызға ие болды. Тәуке Қазақ хандығының ... ... елді ... Бұл Жоңғар мемлекетіндегі ішкі ... ... ... ... ... ж. ... болған Батур қонтайшыдан кейін Сенге (1653—1670) және
Қалдан ... ... ... ... ... қазақ және ... ... ... ... Қытайдағы маньчжур
билеушілерінен өз қауіпсіздігін қорғауына тура ... ... ... ... ... ... ... себепші болды.
ХVІІ ғ. соңында (1681—1683 жж.) жоңғар ... ... мен ... ... ... Сайрам, Манкент, Қараспан, т.б.
9 қаланы тартып алды. Сайрам халқы қатты ... ... ... ... ... Жоңғарлар Оңтүстік Қазақстанға қосымша күш
төгіп, Сайрамды ... ... ... ... ... ... ... Ығысқан қазақтар оңтүстікке, батысқа, өзбек, қарақалпақ,
ноғай, башқұрт ... боса ... ... ... “Еділ, Жайық, Арқаға
қазақ ауып, Шу, Талас, Сыр, Қаратау жауда қалды”, — деп ... ... хан ... ... ... мемлекеті 1715 ж. ол қайтыс болғаннан
кейін әлсірей бастады. Оның мұрагері Қайып елдің басын біріктіре алмады. ... хан ... ... ... ... бытыраңқылық үстемдік ала
бастады. ХVІІ ғ. 40-жылдарынан бастап Қазақстанға сан рет ... ... ... ... ... ... шапқыншылығын қайтадан бастады.
Қазақ-жоңғар қатынастарының шиеленісуі. 1697 ж. Севан Рабдан өкімет
басына ... ... ... соғыс жанжалдары қайта
жанданды. Севан Рабдан (Қалдан ... ... ... ... 1727 ... ... Ол ... қазақтарға қарсы жүргізген ... да ... ... белгілі болды.
Осы кезеңнен бастап жоңғарлардың қазақ даласына шапқыншылығы ... ... ... ... ... И.Я. Златкиннің көрсетуінше,
1698 жылғы қазақ ханы Тәуке мен жоңғар қонтайшысы Севан Рабдан арасындағы
соғыстан кейін ... ... ... ... төне ... ... ... ХVІІ ғасырда қазақтармен тек 1643 ж. және 1681—1684 жылдары
ғана соғысса, Севан Рабданның жорықтары ... ... бірі ... жатты. 1711—1712, 1714, 1717, 1723 және 1725 ... ... ... зор алапат әкелді. (Қосымша беттегі
картаны қараңдар.)
Жоңғар билеушілерінің экспансиясы бір ... ... ... қалалар үшін Аштархани әулетімен күрес екінші жағынан
жалғасып ... ... ... ... ... ... ... қазақ-орыс қатынастарын жалғастыру мақсатында 1687—1694 жылдардағы
жіберген елшіліктері өз мақсатына жете алмады. Тәшім, Сары, Келдей, ... ... ... ... ... олардың көпшілігі сәтсіздікке
ұшырады.
Севан Рабдан бастаған жоңғарлар ХVІІ ғ. аяғы — ... ғ. ... бір ... ... алып, Сарысу өзеніне жетеді. Үш жүз ... ж. ... ... ... ... жауға қарсы күш біріктіру мәселесін
шешеді. 1718 ж. ... ... ... ... ... мен ... ... жоңғар қолын талқандады. Алайда 1723 ж. Қытаймен қарым-
қатынасын жөндеп ... ... ... ... ... 70–80 мың қолын
Қазақстанға қарай қаптатты. Алакөл арқылы Жетісу, Қаратау, ... ... ... ... басы еді. Ұлы жүз, Орта ... бір ... Самарқанға қарай көше бастайды. “Елім-ай” атты ... ... сол ... 3 ... 1 ... қаза тапқан халықтың ауыр
жағдайын дәл бейнелейді.
1725 ж. Ташкент, ... ... ... Тек есімдері белгілі халық
жасақтарының қолбасшылары ... ... ... ... Бөгенбай,
Саурық, Баян, Жәнібек, Райымбек, т.б. батырлар ... ... ... қазақ халқының сыртқы жағдайы аса ауыр еді: Еділ қалмақтары,
башқұрттар, Жайық, ... ... Орта Азия ... ... қауіп
бұлты сейілмеді.
1726 ж. бастап қана қазақтың үш жүзінің жасақтары бірігіп қимылдай
бастады. “Қарасиыр” (Торғай ... ... ... ... ... ... жерде қазақтар қалмақтарды тас-талқан ... ... осы жер ... деп аталып кетеді. Бұл ... ... зор ... Бұл ... ... ... Әбілқайыр, Сәмеке т.б.
сұлтандар 10 мың әскермен солтүстік-батыс өңірді Еділ ... ... 1726 ж. ... ... ... ... Кіші жүз билеушілерінің
бірі Әбілқайырға бүкіл әскерге қолбасшылық ету ... Ол ... ... ... ... ... елге танылған болатын.
Түркістанның оңтүстік-шығысындағы Ордабасы тауында барлық қазақ қолдары
бас қосып, осы жерден Боралдай, Қошқарата өзендері арқылы қалмақтарға ... ... ... ж. көктемінде Балқаш көлінің оңтүстігіндегі Аңырақай ... ... 1730 ж. ... ... оңтүстік-шығысы, Алакөл мен
Итішпестің арасында ... ... ... ... ... соққы берілді.
Алайда жеңіс баянды болмай жатып, ел билеушілері арасында ... ... 1729 ж. ... ханы ... ... ... “ұлы хан” болып оның
баласы Әбілмәмбет сайланды. Ал қазаққа қолбасшылық қабілеті бар ... хан ... еді. ... хандыққа” үміті ақталмаған Әбілқайыр Кіші жүз
жасағын, Орта жүзді Сәмеке ... ... ... алып ... Ұлы ... Жолбарыстың қолында қалды. “Ұлы хан” билігі үшін ... ... ... Қазақстан қайта оралған жоңғар қолында қалып қойды. Ал ... ... ... ... әлі ... еді.
Жоңғар шапқыншылығы Қазақстанның оңтүстігіндегі қалалардың ... бір ... ... ... ... сауда жолдарын жойып
жіберді, халық шаруашылығына зиян келтірді.
Ш.Құдайбердіұлының есебі бойынша, ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселе тұрды. Жоңғарлар 1723 ... ... 70—80 мың ... жеті ... ... ... ... Патша
үкіметінің жансызы Д.Гладышев жоңғарларда түйемен ... ... үш ... ... жазды. Жоңғар әскерінде 400-ге жуық орыс офицерлері мен
солдаттары болды. Оның үстіне 1723 ж. ... ... ... жұт ... ... оны “Қайың сауған ақ тышқан жылы” дейді. Жалпы ... ... ... және қоян ... жұт ... ... жылдардың мұрағат
деректері де дәлелдеп отыр. Жұттан әлсіреген қазақ ауылдарына шабуыл ... ... дәл ... ... ... ... ... халқы жеті жақты қысымға төтеп бере алмады. Осы
оқиғаны ... ... ...... ... ... бейнелеген:
Бұл соғыста қазақты қалмақ алды,
Үш есенің екеуін қырып салды.
Тұра алмай жеңілген соң Сыр ... ... ауып ... ... жол — бар ... ... ... шұбырынды” дегені сол.
Жаяу жүріп, табаны аппақ болып,
Қазақтың қорлық көріп шұбырғаны ол.
Алайда осы бір ауыр апат, сұрапыл ... ... ... еңсесін түсіре
алмады. Қазақ халқы ақтық демі біткенше жаумен айқасуға бел буды.
ҚАЗАҚ-ЖОҢҒАР ... ... ... ... ... ... Халықтың басына сұрапыл күн
туып, ат ауыздықпен су ішіп, азамат етігімен су ... ... ... ... етек-жеңін жиып, басын құрап, халық мүддесін қорғаған
қаһармандар шыға ... ... ... ... ... ... еді. Әр ... күйінішін, арман-тілегін дәл басып жырлаған Ақтамберді жырау:
Күлдір-күлдір кісінетіп,
Күреңді мінер ме екеміз!
Күдеріден бау ... ... киер ме ... ... жеңі ... торғай көз,
Сауыт киер ме екеміз.
Қоңыраулы найза қолға алып,
Қоңыр салқын төске алып,
Қол төңкерер ме ... ... ... ... ... ма екеміз, —
дейді.
Ұлттық сана-сезімі, ар намысы ... есін ... ... ... ірі қимылға дайындала бастады. Ел-жұрт бірлігін ... ... ... ... мен қол ... ... ... Севан Рабданның ағасы
Шона-Добаның әскеріне Сырдария өзені бойындағы қалалар тегеурінді қарсылық
көрсетті. Қазақ ... ... 300 мың ... ... бір ... беріспеді.
Ташкенттен кейін Сайрам, Түркістан қалалары алынды. Түркістан, Сайрамды
қорғаушылардың басқыншыларға қарсы жанқиярлық ерлігі ерен болды. ... ... ала ... ... қаланы сумен жабдықтап тұрған Сайрам
өзені сағасының ағысын басқа бағытта бұруға бұйрық берген.
Қазақ-жоңғар соғысы ... ... ... ... жадында сақталған
батырларды шығарды. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының ... ... ... Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Қаз дауысты ... ... ... ... Барақ, Шанышқылы Бердіғожа, Сырым Малайсары,
Тарақты Байғозы, ... ... Уақ ... Баян ... ... ... ... батыр(1691—1769) М.Ж. Көпейұлының айтуы бойынша:
“Батырда Қаракерей Қабанбайдан асқан ... жоқ, ... Төле ... ... ... ... шапқыншылығынан елді азат етуде батырлығымен де, даналығымен
де ... ... ... зор ... бірі — Қаракерей Қабанбайдың әуел
бастағы есімі Ерасыл еді. Одан соң алып ... ... ... атаныпты.
Батырдың алғашқы ерлігін Бітімбай ақын былай жырлайды:
Ерлікпенен Ерасыл,
Дұшпанын жарып жайратты.
Дәл он алты жасында,
Көрсетті мұндай қайратты.
Қос білегін сыбанды,
Қас ... ... ... ... етті ... ... ... ойбайлап,
Бірін-бірі шақырып.
Қабанбай батыр алғаш 1724 ж. Түркістанда жасақ құрғанда отыз екі ... ... ... ... ... ... Алакөл шайқасына (1925
ж.), Бұланты шайқасына, Аңырақай шайқасына, 1745—1755 жылдар ... ... мен ... ... ... ... 1757 жылға дейін 41 жылдық өмірін Қабанбай Қожағұлұлы қан
кешіп жүріп халқын жаудан қорғауға арнады. Ол өз ... ... 103 ... 54 рет жау ... ... ... ... ерлігі үшін Абылай
хан оған “Дарабоз”, “Хан ... ... ... ... ... Бөгенбай Ақшаұлы (1680—1778) аса көрнекті қолбасшы, елші, жоң-
ғарларға қарсы азаттық ... ... ... ... ... ... деңгейдегі қайраткер ретінде
1710 ж. Қарақұмдағы бүкілқазақтық Құрылтайда ... ... ... ... ... ішінде әр түрлі көзқарастар
болды. Олардың бір тобы үй-күйін тастап, жан-жаққа ... ... ... шешуші сәтте Бөгенбай көптің алдына шығып, ру ақсақалдарының аяғына
қылышын қойып, ... ... ... “Жаудан кек аламыз. Қолымызға қару
алып, тоналған жайылымдар мен ... ... ... қарап
отыратын уақыт бітті. Қыпшақ далаларының сарбаздары жаудан қорыққан ба?” ... сол ... ... ... болған рубасы Бөгенбай мұндай әрекеттерге
тосқауыл қойды” деп жазды. Осы құрылтайда ... ... ... ... ... 1726 ж. ... ... тойтарыс беруді
ұйымдастыру мәселесі көтерілген Ордабасы кездесуінен ... Кіші жүз ... ... ... түбіндегі ұрыста жеңіске жетуге басшылық етті.
Бөгенбай бастаған елшілік көршілес қытай, қырғыздармен ... ... ... Абылайды талай жорықтарға ертіп жүріп, мемлекет басқару
ісіне баулып, ең соңында ... ... ... ... — көрнекті қолбасшы, мемлекет қайраткері, жоңғарларға
қарсы азаттық күресті ұйымдастырушылардың бірі. Абылайды хан көтергенде
Орта ... төрт ... бірі ... ... рөл ... ... ... дауысты Қазыбек,
Шақшақұлы Жәнібек.
Орманнан көп Орта жүз,
Содан шыққан төрт тіректің бірі Жәнібек еді, —
деп көрсетеді Бұқар жырау өз толғауларында.
М.Ж.Көпейұлының айтуынша аты ... ... ... батыр, қолбасшы
Шақшақұлы Жәнібектің басшылығымен Орта жүз ... 1725 ж. ... ... ... ... ... ... жоңғарларға күйрете
соққы берген.
Қазақ-орыс қатынастарының дамуына қосқан үлесі үшін патша өкіметінен ... ... ... Кіші жүз ханы ... ... байланыста болғандығы
белгілі.
Шапырашты Наурызбай Құтпанбетұлы (1706—1781) жоңғарларға қарсы күрескен
батыр, Абылайдың ту ұстаушы үш ... ... ... ... он ... ... ... 1729 ж. жоңғардың белгілі батырлары
Шамалхан мен Қаскелеңді жекпе-жекте өлтірген ... ... ... ... ... ... ол ... Малайсары батырлармен жоңғарларды
Тұрпаннан асыра қуып, жеңіске жеткен.
Әбілқайыр хан. Әз Жәнібектің кіші ұлы Өсеке сұлтаннан тарайтын ... 1693 ж. ... ... 1748 ж. ... Барақ сұлтан қолынан қаза
тапты. Кіші жүздің ханы Әбілқайырдың кіші әулеттен шыққанына қарамастан хан
болып сайлануына оның жоңғарларға қарсы ... ... ... ... ж. ... ... да,
1726 ж. Ордабасыдағы ұлы жиында да бүкіл қазақ әскерінің бас қолбасшысы
етіп Әбілқайырды бірауыздан ... ... ... ханы Әбілқайырды бас сардар етіп сайлағанда оны
арғымаққа мінгізді, болашақ жеңіс үшін ... атты ... ... ... ... ақ ... алдында, Арғыннан шыққан қарт Бөгенбай жеңіс
туын көтертті”, — деп суреттейді.
Джон Кэстль: “Ол зор тұлғалы, сымбатты, аппақ жүзді, қызыл ... ... жылы ... ... ... зор денсаулық пен қайрат-күш иесі, садақ
тартуға келгенде шынымен-ақ бүкіл ұлтта оған тең келетін кісі жоқ. ... ... ол ... ғана болатын, оның барлық балалары да осы лауазымды
алып жүр. Жоңғар қалмақтарымен болған соғыста олардың басшысы қонтайшыны ... ... ... ... Кіші орда оны хан ...... хан қазақ мемлекеттілігінде Абылай ... ... ... ... ... жан-жақты ерекше тұлға. Әбілқайырдың батырлығы
мен ... ... ... ... — 1723 ж. Аюке хан басқарған Еділ
қалмақтарына қарсы жорық. Онда ... ... ... 4–5 есе ... ... ... ... жыл бойы Еділді мекендеген торғауыт
қалмақтарға ... ... ... ... жарты ғасыр өмірін арнады.
Жоғарыда аталған Әбілқайырдың ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... өмірін терең білетіндігі жоңғарларға
қарсы күресте өз ... ... 1724 ж. ... ... ... ... ... жете бастады. Түркістанды қайтарып алды. “Ақтабан
шұбырындыдан” кейін 1725 ж. оның ... ... ... 50 мың
әскер қолы қайта жиналды. Әбілқайырдың ... ... ... ... ... ... қалаларын азат етуде ерен ерлік көрсетті.
Жоғарыда айтылған аты бүкіл қазаққа мәшһүр болған ... тізе ... ... ... ... Әбілқайыр мен Бөгенбай еді. 1728 ж.
Бұлантыдағы (Ұлытау жотасы, Қарасиыр ... ... және 1730 ... ... ... Болат ханның қолында болғанымен
Әбілқайырдың ұйымдастырушылық қызметі ерекше көрінді. Бүкіл Үш жүздің ... ... ... зор.
Бұланты мен Аңырақайдағы жеңістер қазақ мемлекеттілігінің ... мәні бар ұлы ... ... ... толы ... ... ғ. бірінші ширегіндегі қазақ
халқының қилы ... ... Ол ... ... ... ішінде көпшілікке
танымал болып, ең жоғарғы билік шыңына көтерілді. Ол ... ... ... ... миссиясын орталықтандырылған, күшті, экономикалық жағынан
гүлденген Қазақ хандығымен байланыстырды. Оның осы бір жеке ... мен ... ... дәл сол ... ... ... ... Алысты болжағыш көрегендік қасиеті Әбілқайырды ... ... ... көрсетеді.
Төле би Әлібекұлы (1663—1756) — қазіргі Жамбыл облысы, Шу өңірі, Жайсан
жайлауында ... Ұлы ... биі ... ... ... ... шығаруға
қатысқан. 1743 ж. Ұлы жүз ханы Жолбарыс қайтыс болғанда, оның орнына алты
жыл бойы, яғни 1749 ... ... ... ... ... қоғамдық қызметі “Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама”
жылдарынан кейін күшейе ... ... ... ... жоңғарларға қарсы
қарулы күресті ұйымдастыруда халыққа ұйтқы болды. “Елге бай құт емес, ... ... ... ... Төле би сол кезде айтыпты. ... ... бір ... ... бар. ... ... ... ел көше
бастаған кезде Төле үйін жықпай ... ... ... ... ... көшпеген себебін сұрағанда, Төле би:
— Биыл шаңырағыма бір қарлығаш ұя салып еді, бұл дүние жүзін ... ... Нұқ ... ... суға ... ... қалған, жыланға адам
баласының жем болу қаупі туғанда, содан қорғаған жәндік еді. Мен өз ... ... ... ... ... бұзып, балапандарын қырып кете алмадым,
— дейді. Мұны ... ... ... Бұл ... ... — деп оның ... де, маңайындағы еліне де тимепті-мыс.
Сөйтіп Төле би қамсыз отырған халық ... ... ... ... ... ... ... азаттық күресін ұйымдастырудағы
ерлігі мен сіңірген еңбегі үшін Төле би ел алдында үлкен беделге ие болған.
Қазақтар мен ... оның ... тура ... көзі тірі кезінде-ақ “Абыз”,
“Қарлығаш әулие”, “Қарлығаш би” деп қадірлеген.
Төле би көршілес Бұхар, ... ... ... ... ... жасауды жақтаған. Ресейге екі рет елшілік жіберген. Соңғы 1749 ... өз ... ... мен ... ... ... Ұлы ... өз қамқорлығына алуын өтінген. Төле би ұзақ ... ... ... ... ... би ... (1665—1765) — Қарағанды облысының қазіргі Қазыбек
(Егіндібұлақ) ауданында әйгілі би, ру ... ... ... ... ... ... ... Орта жүз рулары арасында танымал болады.
Қазыбек бидің: “Біз қазақ деген мал баққан елміз, ... ... ... ... ... елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау
баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз, ешбір ... ... ... сөз асырмаған елміз”, — деген жай оғындай отты сөздері үшін
халық оны ... ... ... деп ... ... басқаруы кезеңінде жоңғарларға қарсы күресті ұйымдастырады.
Шапқыншылық кезде екі елдің арасындағы ... ... ... ... ... ХVІІІ ғ. 40-жылдарында Абылай ханды жоңғарлардың тұтқынынан
босатып алған басты қайраткерлердің бірі.
Аса көрнекті ... ... ... өнер тәсілін шебер қолданған.
Оның сөзіне ешкім қарсы дау айта ... Бұл ... оның ... ... әкеткен малдарды, тіпті Абылайдың өзін босатып алуға
жәрдемдескен. Халық аузында “Қазыбектің қалмаққа үш рет елші ... ... ... деген әңгімелер сақталған.
Қазыбек би жүзден асып, Қарқаралы тауларына ... ... ата ... ... ... қаласындағы Қожа Ахмет ... ... би ... ... Кіші ... ... тайпасының
Төртқара руынан шыққан. Оның өмірі мен қызметі туралы мәліметтер аз. ... биі ... ... хан ... ... ... “Жеті жарғы” заңдар
жинағын жасауға, мемлекеттік істерге, жүздердің арасындағы дауларды шешуге
қатысқан. Ш. Уәлиханов белгілі билердің бірі ... ... ... ... қатар атайды.
Қазақ руларының басын біріктіріп, бір орталыққа бағындырған және туысқан
қазақ, ... ... ... ... болуды, жоңғар
шапқыншылығына қарсы бірыңғай тұтас майдан құруды жақтаған.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ хандығы: 15-17 ғғ. халқы және шаруашылығы8 бет
XIX-XX ғасырдағы Германия5 бет
Виет теоремалары11 бет
Ордабасы кездесу және оның маңызы17 бет
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері20 бет
Тәуекел хан22 бет
ХVІІІ гасырдағы орыс өнері8 бет
ХVІІІ ғасырдағы қазақ-орыс қарым-қатынастары29 бет
ХVІІІ ғасырлардағы қазақ далаларында қолданған ресми іс қағаздар тілі9 бет
Хіх ғасырдағы қазақ ағартушылары және рухани мәдениет5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь