1991-2002 жж аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар

Жоспар.

Кіріспе.

І.Тарау.Қазақстанда көп партиялық жүйенің қалыптасуы.
І.1 Партиялар мен партиялық жүйелер ұғымы.
І.2 Қазақстан Республикасында көп партиялықтың калыптасу мәселелері.

ІІ. Тарау. 1991.2002 жылдар аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар.
ІІ.1 1991.2002 жж Қазақстандағы саяси партиялар құрылымы мен бағдарламалары.
ІІ .2 .Қазакстанның қоғамдық саяси өміріндегі партиялар .

Қорытынды.
Кіріспе.
Баршаға аян, адамдардын мұн—мұқтаждары, көздеген мақсаттары мен қоғамдық көзкарастарын біріктіретін саяси құрылым— партия болып табылады. Саясаттын баска субектілерімен салыстырғанда, партиялардын сайлауларда күреске түсіп, жеңіске жетуді мұрат тұтатын саяси ұйымдар екендігі де белгілі жай. Саяси партиялардың билік жүргізіп тұрған өкіметті қолдауы да, қолдамауы да мүмкін. Бәрі де алдарына қойған максаттары, нені көксейтіндері және жүргізбек саясаттарына байланысты. Олай болса, партиялардын, қозғалыстардың саяси іс-әрекеттері коғамдық дамудағы маңызды проблемалар арасында өрбиді деп айтуға толық айтуға болады. Қазақстандағы көппартиялық жүйе бұл қоғамның демократияландырылуының айқын белгісі,жас мемлекеттің көп қырлы мәселелерінің айнасы болып табылады. Көппартиялық қоғамның даму деңгейін, заңшығарушылық негіздің дәрежесін, саяси жүйенің кең ауқымын процестер мен реформалардың барысын көрсетеді. Көппартиялық саяси элиталардың күресуі мен олардың ауысуы.Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев «Тәуелсіздікке бес жыл атты баяндамалары мен мақалалар жинағында» былай деп жазады: «Біздер салтанатты түрде тәуелсіздік жарияладық. Қазақстан қоғамының алдында шешілуі қажет күрделі мәселелер тұр. Қазақстанның саяси және экономикалық реформаларының үлгісін , қоғамды біріктіретін идеяларды іздеу, республика халықтарының тарихын қалпына келтіру басталды.» Осылай Қазақстан қоғамының алдында шешімді тез қажетсінетін сан – қилы мәселелер тұрды.
1990 жылдан бастап Қазақстанда көп партиялы жүйе қалыптаса бастады, осы уақытта коммунистік партияның идеялық орталық ретінде беделі кетіп КСРО мемлекеті ыдырау үстінде тұрғандығы барлығына белгілі болды. Алғашқы қоғамдық-саяси бірлестіктер коммунистік партияға оппозиция ретінде құрылған болатын. Құрылып жатқан қоғамдық –саяси бірлестіктердің негізгі белгісі Коммунистік партияның тыйым салған жаңа ұрандарының болуы еді. Республиканың тәуелсіздігі туралы ұрандар жергілікті халықтың үлкен бөлігін, ал либеральды–демократиялық бағыттағы ұрандарды - зиялылардың басым бөлігі қолдады.
Сайып келгенде, қазіргі Қазакстандағы барлық дерлік саяси партиялардың көксейтіндері—демократиялық саяси құрылым мен күшті құқыктык мемлекет, сол себепті олардың бағдарламалары да бір—бірінен алшақ кетпейді. Дегенмен демократия дегенде белгілі бір саяси менталитетті, саяси ой—пікірлер мен көзқарастардың демократиялануын және түрлі дәстүрлер мен тарихи тәжірибелерді де ескергеніміз шарт.
Сөз жоқ, мүмкін болғанша Қазакстнда да дамыған өркениетті елдерге тән көппартиялық қоғам орнар. Сонғысы, алайда өзіне лайыкты, жан-жақты дамыған қоғамды қажетсінетіні даусыз. Демократиялық бұлжымас қағидалардың ең бастыларының бірі — саяси партиялардың қоғамдағы өмір сүруі — жаңа қоғам құру жолындағы Қазақстанға да сөзсіз қажет екеніне ешбір күмән жоқ.
Бүгінгі Қазақстанның қоғамдық—саяси өміріндегі саяси партиялар мен қозғалыстардың орны турасында не айтуға болады? Халықтың оларға көзқарасы мен саяси партиялардың ел алдыңдағы беделдері қандай деңгейде? Бұл партиялар мен қозғалыстар қандай бағдарламаларға арқа сүйеп, халықты қандай мақсаттарға, мұраттарға жетелемек және оларды шамамен қандай топтарға бөліп, жіктеуге болады. Міне осы дипломда осы мәселелер қозғалады.
        
        Тақырыбы: 1991-2002 жж аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар.
Жоспар.
Кіріспе.
І.Тарау.Қазақстанда көп партиялық жүйенің қалыптасуы.
І.1 ... мен ... ... ... ... ... көп партиялықтың калыптасу мәселелері.
ІІ. Тарау. 1991-2002 жылдар ... ... ... партиялар.
ІІ.1 1991-2002 жж Қазақстандағы саяси партиялар құрылымы мен
бағдарламалары.
ІІ .2 .Қазакстанның қоғамдық ... ... ... ... аян, адамдардын мұн—мұқтаждары, көздеген мақсаттары мен
қоғамдық көзкарастарын ... ... ... ... болып табылады.
Саясаттын баска ... ... ... ... ... ... ... мұрат тұтатын саяси ұйымдар екендігі ... жай. ... ... ... ... тұрған өкіметті қолдауы да,
қолдамауы да мүмкін. Бәрі де алдарына қойған максаттары, нені көксейтіндері
және жүргізбек ... ... Олай ... ... саяси іс-әрекеттері коғамдық дамудағы маңызды проблемалар
арасында өрбиді деп айтуға толық айтуға болады. Қазақстандағы ... бұл ... ... ... ... ... ... мәселелерінің айнасы болып табылады. Көппартиялық қоғамның даму
деңгейін, заңшығарушылық негіздің ... ... ... кең ... мен ... барысын көрсетеді. Көппартиялық саяси
элиталардың күресуі мен олардың ауысуы.Қазақстан Республикасының президенті
Н.Ә.Назарбаев ... бес жыл атты ... мен ... ... деп ... ... салтанатты түрде тәуелсіздік
жарияладық. Қазақстан қоғамының алдында ... ... ... ... ... саяси және экономикалық реформаларының үлгісін , қоғамды
біріктіретін ... ... ... ... ... ... басталды.» Осылай Қазақстан қоғамының алдында шешімді ... сан – қилы ... ... жылдан бастап Қазақстанда көп партиялы жүйе қалыптаса бастады,
осы уақытта ... ... ... ... ... ... ... КСРО
мемлекеті ыдырау үстінде тұрғандығы барлығына белгілі ... ... ... ... ... оппозиция ретінде құрылған
болатын. Құрылып жатқан ... ... ... ... ... ... ... салған жаңа ... ... ... ... ... ұрандар жергілікті халықтың үлкен
бөлігін, ал ... ... ... - ... бөлігі қолдады.
Сайып келгенде, қазіргі Қазакстандағы барлық дерлік саяси ... ... ... мен ... ... мемлекет, сол
себепті олардың бағдарламалары да бір—бірінен ... ... ... ... белгілі бір саяси менталитетті, саяси ой—пікірлер мен
көзқарастардың демократиялануын және түрлі ... мен ... де ... шарт.
Сөз жоқ, мүмкін болғанша Қазакстнда да дамыған өркениетті елдерге тән
көппартиялық қоғам орнар. ... ... ... ... ... ... ... даусыз. Демократиялық бұлжымас қағидалардың ... бірі — ... ... ... өмір ... — жаңа ... жолындағы Қазақстанға да сөзсіз қажет екеніне ... ... ... Қазақстанның қоғамдық—саяси өміріндегі саяси ... ... орны ... не ... ... ... оларға көзқарасы
мен саяси партиялардың ел алдыңдағы беделдері ... ... ... мен қозғалыстар қандай бағдарламаларға арқа сүйеп, халықты қандай
мақсаттарға, ... ... және ... шамамен қандай топтарға
бөліп, жіктеуге ... Міне осы ... осы ... ... көп партиялық жүйенің қалыптасуы.
І.1. Партиялар мен қоғамдық-саяси ұйымдар ұғымы.
Қазіргі көптеген дамыған қоғамдарда ... ... ... элементтері
болып табылатын,саяси партиялардың тегі ... ... ... ... ... шамалы және тар ауқымда тіпті Ежелгі Грекияда болды.
Бастапқыда олар аристократиялық саяси үйірмелер мен клубтар ретінде ... ... ... және ... ... ету ... ... Қазіргі мағынасындағы саяси партиялар алғаш Еуропада пайда
болды, кейіннен әлемнің басқа ... ... ... көпшілік
[массовые] партиялар Англияда [либералды — 1861 ж.], Германияда [Жалпы
Герман ... ... — 1863 ж.] ... ... XIX ... ... ... негізінен социал-демократиялық бағыттағы партиялар
Батыс Еуропаның көпшілік ... ... ... ... ... пайда болуының негізгі екі себебін атайды:
1. Саясатқа қатысу саласын елеулі түрде кеңіткен
жалпыға бірдей сайлау ... ... Тап ... ... табының ұйымдық дамуы,
ол өз партиясын құра бастады. Оған қарсы саяси ... ... ... ... бірі ретіңдегі саяси партиялар қоғамдық-саяси
өмірдің к,ажетгі институты болып қала ... ... ... ... ... ... пікірталасқа айналғаны шындық: бізге партиялар
керек пе әрі қазіргідей көп санда, ... ... ... өркениетке жатпайтын әдісімен саясат ағымының «қайығын тербететіні»
жасырын емес. Бұл бір ... Ал ... ... ... ... ... ... не күте алады? Тарих ... пен ... ... ... ... буын ... ... [әсіресе
төтенше жағдайлар кезінде] бонапарттық режимге өтіп кетуі мүмкіндігін
көрсетті. Тап осы ... ... ... ... ... ... ... жасайтын әлеуметгік тканнің органикалық өсуіне
жағдай жасайтынына тәжірибе дәлел болады. Сонымен, саяси партиялар ... ... ... рол ... ... ... партиялар — бұл кез
келген дамыған ... ... ... ... 2002 ... 15 ... N ... Республикасының заңы саяси партияларды құрудың құқықтық
негiздерiн, олардың құқықтары мен ... ... ... ... партиялардың мемлекеттiк органдармен және ... ... ... ... ... ... бабында
саяси партия ұғымы туралы:
1. Азаматтардың, әртүрлi әлеуметтiк топтардың ... ... ... және атқарушы, жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында
бiлдiру және оларды ... iсiне ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматтарының ерiктi бiрлестiгi
саяси ... деп ... ... ... ... мәні оның ... мүддесін қорғайтынында,
білдіретінінде. Саяси партия белгілі бір экономикалық, әлеуметтік, мәдени
және басқа мүдделердің саяси, ... ... ... ... Бүл оның ... ... корпоративтік, аймақтық, яғни тар
мүдделерді білдіретін әртүрлі қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... мәні ... көрінеді Ду Саяси партияның функциялары:
1. Мүдделерді білдіру функциясы, яғни ірі әлеуметтік
топтың мүдделерін анықтау, қалыптастыру және ... Ірі ... ... ... және
интеграциялау функциясы.
3. Саяси идеология мен ... ілім ... ... ... жүйесін қалыптастыруға қатысу.
5. Мемлекеттік билікті жүзеге асыруға қатысу.
6. ... ... ... Тұлғаны саяси әлеуметтендіру функциясы.
8. Мемлекет, кәсіподақтар, ... ... ... даярлау және өсіру.
Сөйтіп, саяси партия - индивидтің еркін дамуын іске асыру үшін ұмтылатын
саясатпен ... ... ... ... критерийлер бойынша жіктеледі? Өйткені алғашқы
көпшілік партиялар XIX ғасырда антагонистік ... ... ... ... ... ... ... пайда болды, яғни ұзақ уақыт бойы
таптық критерий негізгі ... ... ол ... ... ... қазіргі
қоғамның нақты таптық қүрылымы XIX ғасырға қарағанда біршама күрделірек.
Саяси партиялардың ішінде фракциялар [латынның "бөлшектену", ... ... ... мүмкін. Бұл сөз екі мағынада қолданылады:
1] бір партияның парламентте, мемлекеттік ... ... ... ... ... мақсаттарын ұйымшыддықпен жүргізу үшін құрған
ұйымы;
2] бір партияның ішінде өзіндік бағыты, кұрылысы, тәртібі бар, ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдай азшылықтың
кұқы бүрмаланған кезде дүниеге келуі мүмкін. Әдетте, ол өтпелі ... ... және ... ... ... ... асыру үшін партиялар коалиция [латынның
"бірлестік" деген сөзінен] кұруы ... ... деп ... ... ... ... ... айтады. Оның мынадай түрлері болады:
а] парламентке қатысатын партиялардың ешқайсысы өз алдына ... ... ... ... ... ... құралған көппартиялық
коалиция;
ә] екі күшті партияның әрқайсысы өкіметті өз қолына алып ... ... ... ... ... ... бір партия парламентте
көпшілік дауыс алады да, екіншісі оппозицияда болады. Егер ... ... орны тең ... ... құру үшін ... кішірек партиямен
келісімге келуге мәжбүр болады. Мұндайды түрін өзгерткен екіпартиялық
коалиция ... ... үшін ... екі ... одағының арасында болса,
оны екі блоктық коалиция дейді. Мұндай коалиция ... ... тән. ... парламенттік, кантоңдық сайлаулар кезінде екі блок кұрылады.
Оң блокка гольдықтар, жискарлықтар [Францияның бұрынғы ... ... мен ... де ... ... ... т.б. ... де, сол
блокқа социалистер, коммунистер, солшьш ... ... егер ... партия ұзақ уақыт [20—30 жыл бойы] билік етсе, оны басымдық
коалициясы дейді. Мысалы, Швеция социал демократиялық партиясы ... ... 1982 ... осы ... ... ... басында.
Жапонияда либералдық-демократиялық партия 1955 жылдан бері өкімет ... ... ... ... ... ... ... реттеледі.
Себебі, олардың жұмысы саяси жүйенің принциптері мен максаттарына қайшы
келмеуі керек. Оларға ... ... ... ... ... жолмен рұқсат ету; саяси ... ... ... істеу
жағдайын белгілеу; сайлау ... ... ... ... ... органдарында партиялардын өкілдік ету тәсілдері;
мемлекеттік бюджеттен партиялардың қызметін ... ... ... ... ... ... т.б.] 60—70 ... бастап саяси
партиялар мемлекет тарапынан қаржыландырылады. Кейбір елдерде заң бойынша
саяси ... ... ... ... ... бөлінеді. Бұл
конституцияда көрсетілген міндеттерді орындау және қиянат етушілікке жол
бермеу [мысалы, саяси партияларды ... ... ... ... жеке ... ... ... не болмаса қызметкерлердің, қоғам
кайраткерлерінің сатылғыштығына жол бермеу және т.б.] үшін ... ... жүйе - бүл өз ... ... мақсаттарын жүзеге асыруға
үмтылатын партиялардың күресу ... не ... ... бір ... - екі партиялық; - көп партиялық.
Бір партиялық жүйе тоталитарлық және авторитарлық жүйеге ... ... ... ... партия мемлекеттік аппаратпен тұтасып кетеді жоне
партияға тән емес билік функцияларын ... ... ... ... ... ... тарапынан демократиялық
бақылау әлсірейді, ал сайлаудың озі формальды сипат иеленеді. ... ... ... ... ... социал-демократиялық жүмысшылар партиясы [РСДЖП]
Кеңес Одағьшың коммунистік партиясы [КОКП] мысал бола ... ... ... ... басқару қүрылымына елдегі жалғыз партия болған
жөне Конституция ... ... ... негізі болған КОКП мүшелігінде
болмаған адам тағайындалдмайды.
Екі және көппартиялық жағдайларда партиялар арасында нақты ... ... ал бүл ... ... және ... ... жүйенің жетілуіне
жағдай жасайды. Сондықтан ... ... ... ... ол бекіген елдерде демократиялық қүқықтармен бостандықтарды
қатты шектейді деп есептейді .Өркениеттің бірден бір ... ... ... ... ... өмірдің қажетті институты ретінде ... ... ... ... ... 800-ге жуық ... партия бар.
Саяси партияға мүше болу ... ... ... ... ... болып есептеледі.[ 4]
Саяси қозғалыс деп өкімет билігі үшін күрес ... ... ... ... ... ... ... отырып, оны нығайтуға тырысқан
қоғамдық күштерді айтады. Басқа қоғамдық ... ... ... ... ол ... үшін ... ... жүзеге асыру тәсіліне
ықпал ету үшін күреседі, яғни ол бұл жолда саяси тәсілдерді пайдаланады.
Саяси ... ... ... ... саяси жағдайлар себеп
болады:
1]жеке адам өз ойын, көзқарасын өкімет ... ... ... ... өзі ... ... ... және әлеуметтік қайшылықтар, наразылықтар себеп болады.
Мысалы, Жаңа Өзендегі [1989] ... ... ... оңда ... ұйым ... ал ... ... Ақтау] қаласында сол уакытта
"Парасат" деген ұйым дүниеге келді;
3] ұлттық мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... болатын.
Мәселен, Қазақстаннын азаматтық "Азат" козғалысы қоғамдық-саяси ұйым
ретінде 1990жылдың 1 шілдесінде ... ... ... ... ... ... ... де тәуелсіз жаңа коғамдастық шеңберінде
Қазақстанның шынайы мемлекеттік егемендігіне қол жеткізу" деп ... ... ... қазақ халқын отаршылдық пен тоталитаризм
зардаптарынан арылту үшін қажетті ... ... ... ... ... ... үндеулер таратып, үкіметке осы жөнінде өз
ұсыныстарын жасады, ... " ... ... ... ... ... [славяндық "Лад", "Русская община", Қазақтар
бірлестіктері] ... осы ... ... бірнеше рет тойтарыс
беруге белсене кірісті.[6]
Саяси қозғалыстар көпшілік партияны құру жолында алғашқы саты ... ... ... тән ұйымы, жұмысының бірынғай бағдарламасы,
басқаруда айқын принциптері болмайды. Әдетте, онын әділеттілік, бостандық,
қарусыздану, бейбітшілік үшін ... ... ... ... ... ... ... жалпы халықтық, адамзаттық ... ... ... ... Бұл ... ... ... шығып,
бастарын қосады, тіпті ... ... ... бар ... да біріктіруі мүмкін. Көбіне қозғалыстар стихиялы түрде ... ... ... қарай саяси қозғалыстар консервативтік,
реформистік, революциялық және ... ... ... ... ... саяси партиялардағы сияқты. Саяси қозғалыс ... ... Ол ... ... ... және мынадай сатылардан тұрады:
қозғалысқа қажеттілік және оның пайда ... ... ... ... дамыған жұмыс кезеңі; саяси қозғалыстың өшу сатысы.
Қоғамдық ... ... ... бір ... мүддесін білдіріп,
қорғайтын, алдына қойған әлеуметтік мақсатқа жету үшін ерікті ... ... оған ... ... ... өзін-өзі басқаратын
адамдардың бірлестігі жатады.
Саяси қозғалыстар сияқты қоғамдық ұйымдар да адамдардын мүдделерін іске
асырудын құралы ретінде пайда болады. ... ... ... ... мен
қозғалыстар өте көп. Ол қоғамнын саяси ... ... ... мен ... әр ... білдіреді.
Қоғамдық ұйымдар бірлесе амал, әрекет жасау үшін халықаралық, жалпы
мемлекеттік, аймақтык, ұлттық, жергілікті ... ... және ... ... ... ... ... мүмкін.
Қоғамдық ұйымдар әр түрлі келеді. Оған: партиялар, кәсіподақтар, жастар
ұйымдары, кооперативтік бірлестіктер, шығармашылық [творчестволық] одақтар,
әр түрлі ерікті ... ... ... ... ... және т.б.] ... ... ұйымдар арқылы миллиондаған
адамдар өзін-өзі басқаруға белсенді қатысып, өмір ... ... ... мынадай түрлерге бөлінеді:
1. Қоғамдық-саяси мүдделеріне сай құрылған ... ... ... мақсаттар қойған ұйымдар жатады.
2. ... ... ... құрылған ұйымдар.
3. Таптық белгісіне сай ұйымдар [кәсіподақтар, шаруалар одағы].
4. Қызмет түріне ... ... ... ... ... ... ... ұлттық-мәдени, спорттық, корғаныс, діни, т.б.].
Көпшілік ұйымдардың ішінде айрықша көзге түсетіні — ... ... ... ... бір ... ... ... біріктіретін қоғамдық ұйым. Алғаш рет кәсіподақтар капитализмге
тұңғыш аяқ ... ... XVIII ғ. ... ... ... ... ... дамыған барлық елдерде қалыптасады. Себебі, капитализмнің
әкелген аяусыз қанауына тетеп беру үшін ... ... ... түрде өз мүдделерін қорғауға мәжбүр болды. Кәсіподақтар олардың
еңбегі мен тұрмысын жақсарту, жоғын ... ... ... ... болды.
Кәсіподақтар өзіне мүше болса да, болмаса да еңбекшілердің ... ... ... қорғайды
Біздің республикамызда кәсіподақтар мемлекеттік және қоғамдық істерді
шешуге араласады. ... ... және ... ... ... ... және ... дәрежесін арттыруға басты көңіл бөледі.
Олар еңбек және демалыс жағдайларын ... ... ... ... ... ... ... тікелей қатысады, әлеуметтік
қамсыздандыру ісін басқарады, еңбек ... мен ... ... ... ... іске ... ... басшыларын
тағайындау мен босату мәселелері кәсіподақтармен келісіп шешіледі.[7]
Басқа елдердегі сияқты ... да ... ... мен ... ... қойған мақсаттарына қарай оларды былайша топтастыруға
болады:
1] экологиялық бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... - Азия - Қазақстан" халықаралық қоғамдық комитеті,
"Табиғат" комитеті және т.б.;
2] ұлт ... ... ... ... ... ... "
Азат" азаматтық қозғалысы, славяндардың республикалық қоғамдық "Лад"
қозғалысы, "Русская община", ... ... ... ... қозғалысы, неміс, ұйғыр, грек, кәріс және т.б. ... ... ... ... ... ... және
т.с.с;
4] әлеуметтік талаптар қойған ұйымдар: "Атамекен", "Алтын бесік",
"Жерұйық", "Шаңырақ" және т.б.
Бұлардың көбі ... ... сай ... ... өз ... ... өмір сахнасынан кетті, бірталайы іс-әрекеттерін әлі де атқаруда.
Сонымен қатар республикада ардагерлер, әйелдер, жастар одақтары және
т.б. көптеген қоғамдық ... мен ... бар. ... ... ... ... өз ... болуына қарамастан еңбекшілердін
белсенділігін арттырып, Қазақстанның гүлденіп өркендеуіне, тұрақты дамуына
үлестерін қосқаңда ғана мақсаттарына ... ... ... ... калыптасу мәселелері.
XX ғасырдың басыңда Қазақстанның экономикалық, ... және ... ... ... ... ... өзгісі күшейе берді, одан қоныс
аударған қоныс аударушылар қазақтын шырайлы жерлерін тартып ... ... ... ... ... ... ... зиялылары тығырықтан
шығудың жолын іздеді. Алғашында олар үміттерін Ресейдің кадет ... 1905 ... ... Орал қаласыңда А. Бөкейхановтың бастауымен
Қазақстанның 5 облысының "делегаттар съезі" ... Онда ... ... [филиалы] құрылып, сол партиянын бағдарламасын
қабылдады. Бірақ кадеттер ... ... ... ... 1917 ... ақпан
революциясынан кейін де біздің өңіріміздегі ұлттық, аграрлық және т.б.
мәселелерді ... ... Ал ... ... билеуі немесе
автономиясы туралы сөз де қозғалмады. Осының бәрі А. ... ... ... жаңа ... ... ... мәжбүр етті. Ол туралы
"Қазақ" газетінің 1917 жылғы 256-санында арнайы мақала шықты.
Бірінші ... ... ... ... 1917 жылы шілденің 21—26
арасында өтті. Күн тәртібінде 14 ... ... ... ... ... ... ... жер, Құрылтай жиналысын дайындау және қазақтың
саяси партиясын кұру мәселелеріне аударды.
1917 жылы 21 қазанда ... ... ... ... бағдарламасының
жобасы басылып шықты. Оның ең маңызды баптарына ... ... ... федеративтік республика, ал оған кіретін мемлекеттер тәуелсіз
болуы керек; Ресей республикасында дініне, шыққан тегіне, ... ... де тең; онда ... жеке ... ... құқылығы, сөз, баспасөз,
одақтар еркіндігі қолданылады; дін мемлекеттен бөлінеді, ... ... ... ... ... ... ... билік пен сот әр халықтың
ерекшелігіне сай құрылуы, би мен қазы жергілікті халықтын тілін білуі ... оқу ... ... ... және ол ... адамдардың игілігі болуы
керек және басқалар.[8]
1917 жылы желтоқсан айының бас кезінде Орынборда екінші жалпы ... ... Онда ... ... ... Басшысы болып А. Бөкейханов
сайланды. Бірақ ол үкіметтің өмірі қысқа болды да, ... жете ... жылы ... ... ... ... ... күшімен
талқандалды," Алаш" партиясының басшылары мен мүшелері репрессияға ұшырады.
"Алаш" ... ... ... ... екі ... көзқарас бар.
Біреулері [В. Григорьев, Г. Пахмурный, А. Сармурзин] бұрынғы коммунистік
идеологияның тұрғысынан оны ... ... ... ... [М. ... М. ... оны ұлттық-
демократиялық партия деп санайды.[10] Шынында да, ... ... ... тек таза ... ... ... өздеріне бағдарламалық
мұрат етіп қойған жоқ. Олар ... ... ... ... ... ... келді. Бұл буржуазиялық-ұлтшылдық емес,
жалпы демократиялық ... ... ... ... 1917 ... күзіңде Қазақстанда "Үш жүз" деген
партия құрылды. Оның басшысы Қ.Тоғысов ... ... Ол ... ұстап, "Алаш" партиясынын басты оппоненті болды.
1918 жылы 1 қантарда Семейде большевиктердің партия ұйымы құрылды. Ал
Кеңес өкіметі кезінде, көпшілікке ... ... ... ... СОКП
болды.
Қазақстан тарихында шұғыл бетбұрыс болып, өшпес із қалдырған Алматыдағы
1986 жылғы желтоқсан оқиғасы. Ол жалғыз біздің елді ғана ... ... ... ... ... ... дүр сілкіндірді. Қазақ жастары
бірінші ... ... ... саясаты мен әкімшіл-әміршіл ... ... ... ... ... шеруге шықты. Бұл көтеріліс
азаттық жолындағы күреске, жаңа ... ... мен ... пайда
болуына түрткі болды. 1987 жылы шілдеде СОКП ... ... ... ... деп ... қаулысы жағдайды одан әрі асқындырып жіберді.
Қазақтың ұлттық санасын дамыту, өзінің шыққан тегіне бет ... ... ... ... ... ... ... алға тартып бастамашы
топтар пайда бола ... Осы ... ... ... ... ... дүниеге келді, кейін [1990 ж. ... ... осы ... ... ... ... өмірінде "Қазақ ССР-іңдегі қоғамдық бірлестіктер
туралы" заңы айтарлықтай рөл атқарды. Ол ... ... ... ... ... ... Бейресми саяси партиялар мен бірлестіктер заңды
жұмыс істеуіне мәртебе алды. Олар тіркеуден ... ... ... талапкерлерді ұсынуға құқылы.
Республикадағы алғашқы қоғамдық-саяси құрылымдар Коммунистік партияға
оппозиция ретінде пайда бодды. Кейінірек, ... ... ... дайындыққа байланысты саяси күрестің басты мәселелері болып
азаматтық, мемлекеттік тіл, жердің жеке меншікке сатылуы және т.б. қойылды.
Егер Республика ... ... рөл ... ... әлі де ... бірнеше партиялардың бағыт-бағдарламаларына, іс-әрекеттеріне
тоқталсақ, олар ... ... ... ... ... бұл
қозғалыстың тууына түрткі болған 1986 жылғы желтоқсан оқиғалары болды.
Ұйымдасуы жағынан бүл қозғалыс 1989 ... ... ... ... ... ... "Азамат", "Жерұйық", "Кәусар бұлақ", "Форум" сияқты
коғамдық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... комитетінің негізінде осы аттас партияның құрылғаны
туралы ... ... ... ... саяси және экономикалық
егемендігі үшін, мемлекеттік тіл ... тілі ... 1986 ... ... ... орынсыз тағылған кінәдан толық ақтау, оларға саяси
құрбандар мәртебесін беру, ... тыс ... ... ... ... ... ислам дінінің қайта өркеңдеуі жолында күрес
жүргізу көрсетілген.
Қазақстанның республикалық " Азат" ... Ол ... ... ... ... ... Қазақстанның азаматтық " Азат" қозғалысының құрылтай
конференциясынан ... 1991 ... 4 ... ... ... конференциясында парламент тұрпатындағы Қазақстанның республикалық
"Азат" партиясының пайда болғаны ... ... ... ... ... шын ... ... қамтамасыз етуді,
аумақтық тұтастығын сақтауды, елдің қоғамдық тұрмысын демократияландыруды,
қазақ ... ... ... дамытуды және т.б. мақсат етіп қояды.
Жалпы алғанда ұлттык-демократиялық "Желтоқсан" партиясы, Қазақстанның
республикалық "Азат" партиясы, "Алаш" ұлт-бостандық ... ... ... ... ... ... ... Одағы кезіңце
қысымшылықты көп көрген қазақ ... ... ... ... ... дамытуға жағдай жасауға үлкен мән берді. Ол кезде бұрынғы ... ... ... ... бас ... ... Бұл ... іс-әрекеттеріне қаймықпай қарсы тұрып, тойтарыс беріп тұрғанын айтқан
жөн.
Қазақстаннын социал-демократиялық ... 1990 ... 26-27 ... ... ... ... осы ... партиялардай
бостандық, ынтымақтастық, әділеттілік идеяларын ту етеді. Бүл партия тұрмыс
сапасын ... ... ... ... ... жүзеге асыру
және т.б. мақсаттарды көздейді.
Қазақстанның социалистік партиясы. 1991 жылғы 7 қыркүйекте ... ... ... ... ... тыс [төтенше] съезі өтіп,
оның мүшелері өзін-өзі әшкерелеген идеологиядан бас тартып, ... ... ... ... ... ... ... мынадай стратегиялық мақсаттарды қояды: саяси салада шынайы
демократияны, құқықтық мемлекетті, биліктің бөлінуін, ... ... ... ... және ... ... ... жақтайды,
экономика саласында — қатаң қаржы саясатын, ... ... ... және ... еркін бағаны енгізу, әлеуметтік
салада - халықтың осал ... - ... мен ... әлеуметтік қорғау,
жұмыссыздықты болдырмау. Сонымен қатар бұл партия ТМД елдерінің аясыңда
неғұрлым ... ... ... ... ... тыс ... ... еместігін білдіреді. Өздерін Коммунистік партияның мирасқорымыз деп
санайды.[13]
"Қазақстанның Халық конгресі" ... 1991 ... 5 ... ... ... ... Өзін ... либералдық-демократиялық
партиямын деп санайды. Ол азаматтық, құқықтық коғам орнатуды қалайды.
Қазақстан жағдайына ... ... ... ... түрі ... ... және 2 ... Парламентті түсінеді.
Экономикалық салада ... ... ... ... ... құруды дұрыс көреді. Біздің мемлекетіміздің экономикалық ... ... ... шарты азаматтық келісім деп біліп, ұлтаралық
түсінушілікті қамтамасыз етуге басты көңіл бәледі. Ол ... ... мен ... ... ... ... ... бірлігі" одағы 1993 жылғы 6 ... ... ... ... ... Оған ... ... кірді.
Сондықтан бұл партияны қарсыластары "коменклатуралық ... ... деп ... Бұл ... ... Н. Ә. Назарбаевтын көзқарасын
жақтайды. Ол өзін әлеуметтік бағдар ұстаған, нарықтық экономикаға сүйенген
демократиялық қоғам ... ... ... ұйым деп ... ... жүйе ... ... серіктестік пен азаматтық келісімді,
саяси және ұлтаралық тұрақтылықты, Қазақстанның әлемде саяси ... оның ... ... 1995 жылдың қаңтарында ... ... ... деп ... ... қабылданған. 1999 жылы наурыз айында ... ... ... ... ... жылғы шілденің 15-інде «Саяси партиялар туралы» жаңа ... Оған ... ... 19 партия болған. Соңғы Заң бойынша партия
болу үшін оның 50 мың мушесі ... ... ... орай ... 12 ... өтті. Оларға Қазақстанның социал-демократиялық "Ауыл" ... ... ... партиясы, Қазақстанның Коммунистік партиясы,
Казақстанның демократиялық "Ақжол" партиясы, "Асар" республикалық партиясы,
Қазақстанның Аграрлық ... ... ... партиясы,
Қазақстанның Демократиялық партиясы, "Руханият" партиясы және т.б. жатады.
Мемлекетгік ... ... ... еткен «Ақжол» партиясы. Оның
басшылары — керінде ... ... ... істеген, саяси тәжірибелері бар,
қырықтың қырқасына шыққан белгілі азаматтар. Олардың әр ... ... ... ... ... көзқарастары,
тұжырымдамалары бар. Үкіметтің басқан ізін бағып, көбіне сыни пікір айтып
отырады. "Ақ жол ... ... ... басылымдары бар.
Қазіргі электораты [сайлаушылары] кеп, 170 ... ... ... ... ... "Отан" партиясы. Оның дүниеге келіп, қалыптасуына Н.
Назарбаев көп күш жұмсады. Тіпті ол ... ... ... та ... ... ... Республикасы Конституциясы бойынша Президент
ешқандай партияға мүше бола ... ол бұл ... ... Бұл ... ... ... ... мен билік басына жақын адамдар. Сондықтан оны ... ... те ... Оның ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары, әр түрлі басылымдар мен телеарналар
жетіп артылады. Бұл ... ... орта және ... ... елде ... ... ... назар аударады.
"Отан" партиясына жақын тұрған — Қазақстанның ... ... ... ірі ... ... ... мен жұмысшыларына сүйенеді.
Сондықтан олар қаржыдан тарлық көрмейді. ... ... ... ... ... Соған орай бұл партия ... ... ... ... ... ... ... тиімді занарды
кабылдауға ұмтылады.
"Асар" партиясының бағдарламасына қарағанда ол "оңшылдар" ["Отан",
Аграрлық, Азаматтық партиялар] мен ... ["Ак жол", ... ... Қазақстанның патриоттық партиясы] ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтенген
мем-лекет орнатпақ. Республикамызда өндіріс орындарын ... оны ... ... кұтқармак. Жерді жекеменшікке беруді дұрыс деп санайды.
Қазақстан Коммунистік партиясын негізінен бұрынғы коммунистер құрайды.
Басым көпшілігі — ... Бұл ... ... ... ісін ... алып, оппозициялық сыңай білдіреді.
Калған партияларды кепшілік жұрт жеңді біле ... Ғани ... ... ... ... байыбына бара бермейді.
Қазіргі кездегі негізгі мәселе — республикамызда тәуелсіз әлеуметгік
бағыт алған, ... ... ... ... Оған ... ... дауы, қарсылығы жоқ, бәрі де мойындайды. Әңгіме тек ... ... ... ... ол ... қандай тәсілдер мен кұралдарды
пайдаланған жен: батыл, түбегейлі түрде ме әдде ... ... ... тағы ... ма?
Сонымен қатар республикадағы ... ... ... ... ... жақтайтын-дығын, нарыктық
экономикаға тырысатындығын білдіріп, Қазақстанда азаматтық келісім мен
тұрақтылық болғанын калайды.
Республикадағы ... саны ... ... ... ... ... ақырын және күрделі өтуде. Күрделілігі сол — көптеген
партиялар саяси процеске шын мәніңде ... ... ... ... ... жоқ. Партиялар арасыңда әдеттегідей өркениетті қатынастар
мен байланыстар әлі ... ... ... ... ... айту әлі ерте ... себептері қаңдай? Ең алдымен,
республикада пікір алуандығының тарихи ... ... ... ... ... ... әлсіздігі. Оның үстіне, кейбір
партиялар пікірлестердің бірлестігі ретінде ... ... ... ... ... ... сайлауда өз каңдидатурасын ұсыну үшін
құрады. Соңдықтан жергілікті жерде халықтын ... ... ... барын
да білмейді.[15]
Көптеген партиялардың өз мақсат, бағдарламаларын насихаттап, ... ... аз. ... баспалары, радио, теледидарларда
каналдары не мерзімді уақыттары жоқ.Қазақстанда көппартиялықтың бұдан ... ... ... ... ... сұрақ тууы мүмкін. Топтық мүдделердің
жіктелуіне қарай бағыт-бағдары жақын партиялар бір-біріне жақыңдай түсуі,
жинақталуы, жаңа ... ... ... ... ... ... мүмкін. Болашак партиялар көбіне жан-жақтылық сипат алатындай сыңайы
бар.
Қазақстанның Конституциясы елдегі конституциялық құрылысты ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне зиян
келтіру, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік ала ауыздық туғызу және
заң жүзінде керсетілген әскери ... ... ... ... мемлекеттердің саяси партиялары мен кәсіподақтарының, діни негіздегі
партиялардын жұмысы, сонымен қатар ... ... мен ... ... жеке ... ... қаржылаңдыруына рұқсат етілмейді.
Сонымен қазіргі қоғамның өмірінде саяси партиялар алдыңғы қатардағы
орынның бірін алады. Олар осы ... ... ... нығайту немесе
оны өзгерту үшін құрылады.
Партиялар бұқара халықтың мүддесін топтап, жинақтай білгенде күшейе
түседі. Олар ... ... ... ... көрсеткіші болып саналады.
ІІ. Тарау. 1991-2002 жылдар аралығындағы Қазақстандағы саяси партиялар.
Қарастырылып отырған кезеңде Қазақстан партиялары қалыптасу процесінен ... ... ... ... ... ... ... Олардың
құрылымын, саяси бағдарламаларын , жетекшілері , қоғамдық ... ... ... ... Халық Конгресі партиясы парламенттік типтегі саяси партия
болып табылады. Партияның басты саяси мақсаты — парламенттік жолмен өкімет
басына келу.
Қазақстанның ... ... ... ... 1991 ... ... айының 5-
де дүниеге келді. Оның құрылтайшылары — «Семей — Невада», «Арал Азия ... ... ... ... ... ... ... тілі»
қоғамы мен республика Жас құрылысшылары ... және ... ... ... ... ... ... тіркеуді 1991 жылдың сонғы күні —
31-ші желтоқсанда өтті. Тең төрағалар болып ... ... пен ... ... Бұл ... ... де ... қызметтерге жіберілуіне
байланысты партияның төрағасы қызметің Ә. Исмайлов ... ... өз ... 1989 жылы ... — Невада қозғалысынан алады.
1992 жылдың 27 маусымында партияның бірінші съезі ... онда ... мен ... ... Бағдарламада көрсетілгндей, партияның
басты мұраты — Тәуелсіз, құқықтық, унитарлық, адамгершілік принциптеріне
сүйенген демократиялық қоғам — ... ... ... ... ... мен ... қайшы емес, саяси, құқықтық,
әлеуметтік-экоомикалық, ... және ... ... бағдарламаларды
жүзеге асыру жолында күрес.[16]
Партияның Қазақстанның 18 облысында [Батыс Қазақстан ... ... ... бар. Партияға мүшелікке орай нақты талаптар [құжат-
куәліктер т.б.] жоқтын қасы. ... В. ... ... ... 2 ... жуык адам ... Қазақстанның Халық Конгресі
партиясының мүшелерінің қатарына жатқызатын көрінеді. Соңғысысына ... ... ... ... ... ... ... 50 проценті 40-45 жастағылар екенін айтады.
1993-1994 жылдары республиканың саяси өмірінде негізінен екі партия бір-
біріне ұқсас ... ... бірі — ... ... ... партиясы
болды. Кезінде [1993] Бұл екі партияның бағдарламалары мен ... ... ... қос партияны біріктіріп, бір партия құру
жөнінде әрекеттер болғаны да ... ... Бұл идея жаңа ... ... ... орай ... ... Конгресі партиясының қатарында
фракциялық жікшіліктер туу қаупі мен әкімшілікте жақтастары көп ҚХБП ...... ... зиялы қауымға ғана арқа
сүйегендігіне байланысты жүзеге асуы мүмкін емес еді.[17]
Партияның аймақтық ... ... ... ... ... әртүрлілік бар екені байқалады. Бұл, мысалы, 1994 жылғы
парламенттік ... ... тіл ... ... ... ... батыс
және оңтүстік облысындағы ұйымдары ұсаған бағыты бір-біріне киюласпайтын әр
түрлі екенін көрсетті.
Партияның солтүстік аймақтағы бағыттары да бір ізді ... ... және ... ... ... ... әлі де болса
[тәуелсіз эҚСПерттердін бағалауы бойынша] ... Ал ... ... ... орны мен әсері бар, мықты екені байқалады.
1994 ... ... ҚХКП ... ... ... ... мәлімдеді. О. Сүлейменовтың айтуына карағанда ... жауы емес ... ... ... Конгресі партиясының ресми тіркеуден бірінші өткен
ең алғашкы ... ... ... де ... жөн. ... ... ... өркендеуте жағдай туғызу, эқологиялық мәселелер мен
Еуразиялық одақ ... ... ... ... ... басқа
партиялар бағдарламаларынан орын алды, мемлекеттік бағдарламалар ... ... ... де, бугінде ҚХБП мен ДП тәріздес ... ... ... және ... ... ... ... арқа сүйеуіне байланысты шектеулі болғандығы себепті
партияның [ҚХКП] бүгінгі ... ... ... ... ... ... қоры партияға қабылдау, ай сайынғы және ерікті
жарна төлеушілер арқылы қалыптасуда.Партия ... ... ... ұйымдармен баланыс жасап тұрады.
ҚХКП-на халықтың ыкылас білдіруі ылғи да және барлық жерде оның лидері
— төрағасы О, Сүлейменовтың ... ... өте ... ... болар, проблема, бұған дейін партия басшылығында болған, беделі
зор, партияның төрағасы О. Сүлейменовтің Игалидағы ... ... ... ... ... ... ме деп ... Партия
құрылымындағылардың беделді қызметкері мен интелектуалдығына қарамастан
көпшілік арасында ұйымдастырушылық және ... ... ... аса ... ... Бұл ... ... ұйымдағылардың саныңан
көрініп тұрғандай, барлығында біркелкі жағдайда екенін көрсетеді. ... орта ... әр ... ұлт, ұлыс ... ... ... және жұмысшылар арасында әсер етушілік күші жоқ.
Қазақстанның социалистік партиясы [ҚСП] ... ... мен ... ... ... ... және ... басты мұраты—
барлық еңбекшілердін мүлдесін көздеу деп ... ... ... ұйым болып табылады.
Қазақстанның социалистік партиясы Қазақстан республикасының коммунистік
партиясының құқты мұрагері болып саналады.
Қазақстанның социалистік партиясы компартияның атын социалистік ... ... ... ... тыс ... соң [7 ... 1991]
республиканың саяси өміріне бел шешіп ... ... Сол ... ... көп ... ... тіркеуден өтті. 1995 жылдың басында
партияның 1586 бастауыш ... 4700 адам ... Осы ... ... 40 ... да, 24 ... 40—50 ... Олардың ішінде
мемілекеттік дәрежедегі қызметкерлер мен ел алдыңда беделі бар азаматтар да
көптеп саналады. Қазақстанның социалистік партиясының мүшелері ... ... ... ... ... танытпады. Мәселен, Оңтүстік Қазақстан
облысында 16,5 мың, Қызылордада 5 мыңнан аса, Жамбылда 4 мыңға жуық т.с.с.
ҚСП қазіргі ... ... ... ...... ... ... түрлі бағыттағы тұғырнамаларының негізі
болып табылатындығын ... ... ... деп есептейді. Оған
қоса, ҚСП Еуразия кеңістігіңдегі ... ... ... ... мүлделі.
Партия басшыларының [тең төрағалары болған — П.Своик пен Ғ. Алданмжров
екеуі де республиканың қоғамдық ... ... ... ... ... үрдістер даму ағымы жекелеген елдермен шектелмей,
дүниенін барлық халықтарының ... мен ... қол ... арқа ... ... ... ... заңды бір тармағы ... ... ... ... ... демократиялық тәртіп, ал
қоғамның өзі болса, мемлекетті қолдауы, ... тек ... иек ... екі ... кезеңнен тұратын экономикалық бағдарламасы,
президенттік құрылым мен ... заң ... сот ... ... ... ... өзіндік келісім-пішімдері, ой-
толғаулары және ... ... ... Социалистік көппартиялық пен
пікір алуандығын қолдайтындықтарын білдіруде: ... ... ... алып ... ... ... сол, ол конструктивті оппозицияда өзіндік кескіні
бола тұра, бұрын өкіметте болған [бұрынғы ... С. ... ... ... бар ... мүшелері партия бағытынан бөлек саясат жүргізуінде
болып отыр.
Партия қуатты ақпарат талдау базасына ие. ҚСП-ның ынта ... ... тыс ... мен ... ... блогы
— «Республика» Үйлестіру кенесі құрылды. Бұл саяси блоктың мақсаты.
— ҚСП-ның көзқарасы ... жана ... ... ... құру үшін ... ... ... біріктіру болады.
ҚСП Еуразиялық Одақ идеясына сенімсіздікпен карайды. Олар мұның біршама
шындыққа үйлесімді жолы — бұл өтпелі ... ... ... ... құру деп ... ... ... Саяси атқару комитеті болып табылады.
Ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... және бастауыш ұйымдардан тұрады.
1995 жылдың 28 каңтарындағы ... ... ... ... ... ... бас ... оның орныңа өзін-өзі ұсыну жолын
таңдады.
1995 жылдың 24 ... ... ... ... ... ... конференциясы ҚСП-дағы өзара келісе алмаушылықтың қозғаушы
күші болады.
ҚСП өзінің XXI сеъзіне [20 ... 1996] ... ... ... ... ... ... П, В. Свойк сайланды. Осы съезде облыстардан
келген депутаттар партияның Қазақстан Коммунистік партиясымен ... ... бұл ... ... ... ... ... партияның
бірлігін сақтау үшін съездегі кикілжің даудан құтылу ... ... ... бүгінде өз ішіндегі келісе алмаушылық ... ... ... ... отыр және бұл ... ... ... де мүмкін.
ҚСП Қазақстанда «саяси алътернатива мен оппозиция институтың» құру
мақсатында көптеген ... ... ... кен ... уағыздаушылық
жұмыстарын жүргізуде.
Қазақстан Республикасының Парламентіңе өткен ... ҚСП ... ... органдарға депутаттардың 50 проценті партиялық тізіммен
сайланатың можоритарлық-пропорциялық принциптің жоқтығы себебіне байланысты
өз ... ... ... ... ҚСП ... ... фракциясын иемденуде өзін-езі ұсынған партия мүшелеріне
көмектесуге кепілдік береді.
Сыртқы саясатта Бұл ... ... ... ... жоқ аймакқа
айалдыру және ТМД-дағы біртұтас әскери стратегиялық кеңістіктің ... ... ... егер ... ... ... екі-үш жыл көлеміндегі
социалистік идеядарға қайта оралу үрдісі мен ... [1995 ... ... коммунистердін жеңісін, оған қоса Қазақстанның тек
өзіне ғана тән ерекшеліктерін есепке алар ... ... ... жылардағы беделі күрт түседі-ау деген болжам негізсіз болар...
Қазақстанның халық бірлігі партиясы [ҚХБП] 1995 ... 12 ... ... халық бірлігі» Одағының тікелей құқты мұрагері ... ... ... ... ... ... ... партия
ретіңде Н. А. Назарбаев әкімшілігінің жүргізуге бағытталған реформаларына
идеологиялық, ұстамдық-партиялық және ... ... ... ... ... ... партия бағдарламасында көрсетілтендей,
Қазақстанда әлеуметтік бағыттағы ... ... ... ... күш ... республиканың іс жүзіндегі тәуелсіздігін нығайту,
ұлтаралық келісім және ... ... қол ... болып
табылады.
«Қазақстанның халық бірлігі » Одағы елдегі барлық центристік күштерді
шоғырландыруға ... ... күш ... ... Оның ... Қазақстан
социалистік партиясы мен Қазақстанның Халық Конгресі партиясы көмектеседі.
Осы екі партияның ... ... ... ... ... ... ... қаласында 1993 жылдың 6 ақпаныңда ... Сол ... ... ол Қазақстан Республика азаматтарын ұлттық және
діни негіздеріне қарамастан ерікті түрде ... ... ... деп ... ... ... ... 71 адам ендірілді. ҚХБО-ның
лидері президент Н. Ә. Назарбаев ... ... ... халықаралық
эқологиялық «Елім-ай» қорының төрағасы, Жоғарғы Кеңес ... ... ... 1993 жылғы қазан айының 2-ші жұлдызындағы ҚХБП-ның
бірінші съезінен соң, ... сол ... ... ... ... ... ... [бүгінде Қ. Сұлтанов Қазақстан
Республикасының ... ... және ... ... Осы I ... ... бағдарламасы және резолюциялары қабылданды. Сондай-ақ
осында Одақты партия деп санау, оның жекелік мүшелігін сақтау ... ... ... алға қойған мақсатына орай, партия 1994 жылдың ... ... ... ... пен ... ... сайлауларға
белсене қатысып, заң шығаршы органдарда елеулі орындарға ие болды. Мәселен,
парламентке 57 адам, ал облыстық және ... ... ... 208
мүшесі өтті.
1994 жылдың қыркүйек айында ҚХБП ... ... ... күш-қуат пен оны жүзеге асыру» атты халықаралық ғылыми-
практикалық конференция өткізуге мұрындық болды.
ҚХБП-ның 1995 ... 25 ... ... [кезектен тыс] съезінде
Қазақстанның Халық Бірлігі партиясы [ҚХБП] Республика ... ... ... ... ... 12-де ... тіркеуден өтті. Бүгінде партияның
облыстық бастауыш ұйымдарының саны 800-ге жуық, ал партия мүшелерінің жалпы
саны 28 мың ... Осы ... ... ... ... ... 19 ... және 102 ауылдық ... ... ... ... ҚСП, ... ... стратегиялық және
практикалық құрылымдарындағы ұқсастықтарға байланысты, 1993 жылы ... және ҚСП ... ... ... ... бір блогке
бірігу идеясы көзделген болатың. Бұл ... ҚХКП ... ... V пленумында О. ... ҚХКП мен ... ... ... болатын.
Кейбір ҚСПерттердін пікірінше ҚХБП-ні қоғамдағы саяси ... ... ... топтарға қатысты арасындағы туындайтың оппозициялық
тенденциялардың күш алмауы негізіңде құрылды деп санайды. Мұндай ... 1993 ... аяғы мен 1994 ... ... ... түрі ... бұзушылықпен өтуі және оның сол ... ... ... ... жіберуі болды. Сол билеуші топтардың барлық
бағытын ... ҚХБО енді ... ... ... ... өз ... алмай қалды. Сондықтан да ол 1994 жылдың сәуіріндегі оппозициялық
күштердің блогы ретіңде құрылған ... атты ... ... ... ... жоқ ... ҚСП, ... Қазақстан компартиясы, «Лад»
словян қозғалысы, Қазақстанның адамзаттық қозғалысы «Азат», «Табиғат»
партиясы, «Қазақстанның құқықты дамуы» ... ... т.б. ... Орталық Комитетіңін қазіргі төрағасы А. Бижановтың
бастамасымен ҚХБП ... ... ... алдыңғы қатарлы
партияларымен біртұтас саяси блок құру идеясын қайта дүниеге әкелді.
Қазақстанның демократиялық партиясы [ҚДП] ... ... ... ... табылады. Оның негізгі мұраты—Қазақстан халқының негізгі
бөлігінін жоғарғы өмір сүру ... мен ... ... ... ... ... ... аз ғана уақыт болған
[1 құрылтайы 1995 жылдың 1-ші шілдесінде ... жас, ... жас та ... ... үміт ... ... тең ... болып, сол кездегі президенттің кеңесші
Төлеген Жүкеев және Алтынбек Сәрсенбаев сайлаңды. ҚДП ... ... 1995 ... ... ... ... ... өтті. Партия
аумақтық белгілер бойынша құрылған. ҚДП—ның аймақтық құрылымдарын ... ... ... партияның бастауыш, аудандық, қалалық және облыстық
ұйымдары құрайды. 1995 жылдың аяғында таман партия мүшелерінің саны 15 мың
адамға ... ... ... ... ... ... мен қатардағы өкілдері, директорлар корпусы және орта ... ... ... ... [жоғарғы буындағы өкілдерімен
қоса есептегенде] мен шығармашылық зиялы қауым болып табылады.
Партияның бағдарламалық ... ... ... ... құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамды мұрат
тұтушы мемлекетшілер партиясымыз» деп тайға таңба басқандай айтылып ... ... ... ... реформа үшін ғана емес, адам үшін жасау».
ҚДП құрамыңда А.Шәйкенов, А. ... М. ... С. ... ... да ... ... бар.
ҚДП-ның ІІ съезі 1995 жылдың 20 қазаныңда Қазақстан Республикасының
Парламентіңің сайлауы ... ... ... ... ... мәжілісіне және Парламент Сенатына партияның 30 мүшесін
ұсынды. ҚДП тарапынан сайлау қорытындыларының нақты ... жоқ. ... ... ... салмақтығының біріне оның лидері Т. Жүкеевті
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қызметіңе ауыстыруы болды. Бұл ... ... және оның ... тарапынан ҚДП-ға сенбеушілік
дәрежесін көрсетуі мүмкін дегенді ... ... ... саладағы-отандық өндірісті
сақтап, одан әрі қарай дамыту, ауылдық жерлердегі орта және ұсақ ... ... ... қол ұшын беру немесе денсаулық ... ... ... ... ... ... қызмет, жалпы,
оның қоғамдық ұлтаралық келісімдердің баядылығын көздейтің мақсаттары ... Бұл ... ... сол кездегі қосалқы төрағасы Т. Жүкеевтің ... ... ... ... ... ... басты
бағыты болып табылатын. Қазақстанның егемендігіне нұқсан келтірмей, әлемдік
қоғамдастыққа интеграциялануды ... ... жас ... ... ішкі
қоғамдық өмірінде ұстанбақ принциптері, оппозициямен пікір алуандығында аса
оң қабақ бере қоймайтын, бұған ... ... ... монопартиялықтың [бір
партиялық] салқыныңан толық арыла қоймаған басқа саяси ... ... күн ... ... отыр ма ... ... ... ҚДП-
ның республикадағы кенпартиялылыққа сөз жүзінде қолдау көрсетіп ... ... ... қатаюына қажетті оң шараларды іске асыру
барысында іс жүзіңде белсенділік танытпақ ... ... ... бару ... ... ... Екіншіден, ҚДП-ның кең түрде
партияаралық блоктар құруға ... де ... ... сай ... ... қазіргі кезендегі көптеген саяси партияларына тән-
батыстық партиялардың бағдармаларын сүзгіден өткізіп, өзіне қажеттілерін
көшіріп ... ... ... жағдайына ыңғайластыра алмай отырған
партиялармен салыстырғанда ҚДП-да сол ... ... ... қол ... ... ... іс жүзінде жүзеге асыру
мүмкіншіліктері мен ... ... ... ... ... ... мол. Мұның артыңда, әрине, ҚДП-ның кадрлық құрамының
вестернизмен бастап, әлемнін басқа да үлгі ... ... ... қоюы және ... ... күмән жоқ.
Партия екі негізгі үлгі аларлық принциптерді қорғау қажет екендігіне
қатты ... ... ... плюрализм мен ақпарат бостандығы.
Көптеген эксперттердің пікіріне қарағанда ҚДП мемлекеттік кәсіпорындар
мен директорлар ... ... ... ... ... күш. ... ... бірнеше белгілері бойынша саяси әкімшіліктің мүлдесін
көздейтің ҚХБП-нан ... ... ... ... парламенттік типтегі партия.
Партияның бағдарламасы мен жарғысы 1995 жылдың қантар айының ... ... ... ... ... ... Алтыншаш Жағанова сайланды.
Партия мүшелерінің саны 5 мың адамға жуық [1995 жылдың ... ... ... ... ... ... беру, ғылым, мәдениет, өнер
адамдары, мемлекеттік қызметкерлер құрайды.
Партияның 1995 жылы 23 қазанда болған Н ... тыс] ... ... ... оның 56-ы ... және 12-сі ... ұйымдардан
келгеңдер. Мұнда партияның Қазақстан Республикасы Парламентіңе ... ... және өзге де ... ... ның ... ... ... руханилық пен ізгіліктің қайта жанданып,
дәуірлеуіне күш салу. Осы ... ... ... ... ... экономика мен құқықтын салтанат құруына мүлделі
азаматтық ... ... үшін ... Партияның негізгі бөлігін өз
қалыптасуына әлі де сан түрлі қиыншылықтарға кез болып отырған - орта ... ... ... ... айтқанда, мәдениет, ғылым, блім,
денсаулық сақтау ... ... мен ... мемлекет
қызметіңдегі және басқарушы- әкімшілік, инженерлік- техникалық кадрлар
жөнінде болып отыр.
Партияның ... ... ... ... ... ... ... өмір сүріп жатқан әйелдерді әлеуметтік қорғау жүйесі кеңінен
қайта құруды қажет етеді».
Алайда ҚДП-ның ... ... ... барлық салаларын
қамтыған толыққандығына қарамастан, партияның нағыз нарыққа өту ... ... ... ұғымының өзіне шамадан тыс ... ал оның ... мен ... ... келгенде айқыңдық
таныта алмай отырғандығы хақындағы пікірлердің де бар екендігін айтып өтуге
тиіспіз. Бүгінде осынау жас партияның алдыңда өз ... ... ... жолындағы кездесер небір қиындықтар мен алынар асулар тұрғаны айдан
анық.
Партия тарапынан депутаттыққа ұсыңылған 26 кандидаттың ... ... ... кәсіпкерлер, ғалымдар, пенсионерлер болды. Сондай-
ақ А. Жағанованың өзі, ... ... ... ... ... орынбасары Козлов ұсынылды. Партия тізімі ... ... ... ... Марат Оспанов ұсынылды.
Сайлаудың алдың ала нәтижелері бойынша сенатта партияның ... ... ... ... ... жоқ.
Қазақстанның Халықтық—кооперативтік партиясы. [ХКП] аса ірі, таптық
және әлеуметтік жіктелулерден ада, ... ... мен ... ... арқа ... отырған партия.
Бүгінде партия мүшелерінің саны 1995 ... ... ... 42 мынның үстіңде.
1994 жылдың желтоқсан айында құрылған ХКП Әділет министрлігінде ресми
тіркеуден 1995 ... ... ... ... өтті.
Партияның жоғарғы органыдарғы бойынша 5 жылда бір рет ... ... ... ... ... ... және орталық
бақылау—ревизиялық комиссиясын сайлайды. Саяси кеңес өз құрамынан ... ... және ... ... ... ... ... С. Сәрсенов.
Өткен жылдың соныңдағы сайлауда ХКП— ның ұран қып ... ... ... ауыл ... ... қажетті жерлерді
жекеменшік иелеріне бөліп, талан—таражға салмау, бұл ... ... ... ... сол жерде еңбек ететіңдердің баршасының құқығы
бар. Алайда жерді жолға да, мәңгілік пайдалауғада беруге болады...
ХКП— біртұтас, жалпы мемлекеттік ... ... ... ... мен ... қатынастарды ашықтан ашық насихаттайтын, әсіресе,
батыстық, шетелдік индустрия өнімдеріне Қазақстанда шек қойылуына ... ... ... ... ... нарықтың өсіп өркендеуінің,
әсіресе агроөнеркәсіптегі қан айналым жүйесі, және мехонизмі. ... ... атты ... шығарады. Партияның жарғысына сәйкес
міндеттелген мүшелік жарна жоқ, дегенмен, ерікті ... мен ... және ... мен ... —шаруашылық қызметіңен түсетің жарналар
бар.
1995 жылдың 1З қазаныңда өткен ХКП сьезінде Ө. Сәрсенов ... ауыл ... ... ... және ... қоғамдық
өміріне жеткізу болып табылады деп мәлімдеді.[25]
Жалпы алғанда ХКП-ның әлеуметтік негізі біршама ... ... және ... ... мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... партияны да небір қиын өткелдер күтуде ме ... ... ... ... ... құрылтай
конференциясы 1990 жылы 26—27мамырында өтті. Оған ... ... 34 ... қатысты. Конференцияда партияның бас құжаты екі
бөлімнен: негізгі ... ... ... мен ... қоғамды революциялық, күшпен ... ... ... азаматтардың әлеуметтік қорғалуын жақтайды, көсемдіктің
кез келген түрін теріске шығарады диктатура мен күш ... ... ... ... таптық және корпоративтік белгілеріне қарай бөлуге
қарсы.[26]
Қазақстаның социал—демократиялық партиясы ... ... ... ... жеке ... қажеттігі туралы мәселені көтерді. Сол
жылдардың өзіңде партия Қазақ ССР—іне егемендік қажеттігі туралы резолюция
қабылдады. [Азат «1990 жылы 1 ... ... ... ... ... ... ... қабылдайды.
Партия өздерінің әлеуметтік базасы деп кооператорлардың жаңа орта
жіктеріне иек артады.
Партияда мүшелікте болу ерекшелігіне, оның ... ... ... және белсенді емес болын бөлінуі жатады [соңғысы ... ... ... ... ... ... мүшелікте болу
мүмкіңдігіне ие].
Қазақстанның социал- демократиялық партиясы Қазақстаңда бірінші болын
өзін парламенттік типтегі ... ... ... ... ... ... ... Үйлестіру Кеңесі басқарады. Партияның
белсенді ... саны 1990 ... ... алты жүз адамға жетті.
Партияның негізгі ұстаған принцип—социал-демократилық ... ... ... ... табылады. Партиядағы ұлттық,
әлеуметтік мүлделердің әртүрлілігі 1990 жылдардың ... ... да, ... 1991 жылы ... ұйымындағы мүшелерінің бір бөлігінің
қатардан шығуына әкелді. Бұған белгілі дәрежеде партияның лидерлерінің бірі
С. Дувановтың бейжайлық тактикасы, 1.10.1990 жылдан 7. 10. 1991 ... ... ... ... Н. Ә. ... ... ... жеке басының
кейбір касиеттері партия ішінде келісе алмаушылықтың ұйтқысы болды.
1990—1992жылдар партияны тең ... ... пен ... Ал ... ... ... ... қызметің Д. Көшімов атқарды.
Партия рұксат етушілік емес, ... ... ... ... ... ... ... өтуге берген жоқ.
Партия осы уақытқа дейін қандай да бір айтарлықтай әлеуметтік базаға ие
бола алмай ... ... ... ... әлеуметтік сұрау салу
қорытындылары бойынша оның жұртшылық арасында әсер ... ... І ... ... ... ... жүргізу туралы шешімін
қабылдамай, өзге де ... ... ҚКП, орыс ... және ... ... байкот жариялап, Мэлс Елеусізов ... ... Олар ... ... референдумның жүргізілу барысына
ұйымдастырушылық және қоғамдық ... ... ... ат ... ... ... ... тұрған тоталитарлық кезеңде алғашқы
ресми түрде оппозиция бағытында ту көтерген ... ... ... ... тарапынан бірнеше мәрте жазалауға ұшырап отырды. [1991жылғы тамыз
оқиғасында төтенше жағдайға қарсы бас ... ... ... ... Қазақстаңдағы ең алғашқы тәуелсіз, саяси газетті ұйымдастырын,
басып шығарған социал—демократтар ... ... ... ... ... соң 1990 жыл екі ... «Мнение—көкейкесті», кейін
«С—Демократ» болып ... ... ... ... ... ... газеті үш жыл бойы үзбей отырды]
1992 жылдың қыркүйек айында Берлинде ҚСДП Халықаралық ұйым— Социалистік
Интернационалға мүше ... ... ... ... ... ... ... белсене ат
салысады [1990ж—Ұзынағаш оқиғасы,1991ж—Есік ауданыңдағы ... ... ... ... жылы ҚСДП ... ... ... заңды мойындаудан бас
тартып, өздерін уақытша жабуға мәжбүр ... ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар ашып, халықпен жұмыс істеудің
басқа формасына көшті.
Қазақстанның ... ... ... 30. ... жылы ... ... мақсаты мен принциптерінен тұратын Декларациясында
ерікті мемлекеттердің жаңа ынтымақтастығы ... ... ... ... егемендігіне жетуді мәлімдеді. Алайда олар оның Одақтан шығу
мәселесін ол кезде ... ... ... алғашқыда 7 қосалқы
төрағалардан тұратын топ ... Аз ... ... сол ... ... «Бірлік» [Единство] қозғалысының ... ... ... ... ... ... мәселесіне аландаушылық гуманитар— ғалымдарды
[М.Тәтімов, С.Акатаев], партиялық және ... ... ... ... ... ... ... Ж.Қуанышалин бастаған жас интеллектуальдардың рөлі
күшейе түсті.
Лидерлері арасындағы пікір алшақтықтар қозғалыстың өз ішінде ... ... ... ... ... 1992 жылы ... ... құрылуына әкелді [С.Ақатаев] Бұл партия Әділет
министрлігінде1992 жылы желтоқсанда тіркеуден ... ... ... ... ... оппозицияға бейімделсе, Қазақстанның
Республикалық партиясы оппозицияны ... ... ... ... ... ... құрамында қалса, Республикалық партия
солтүстік облыстарда мықты позицияға ие ... ... ... ... оның тек ... ... облысында ғана бөлімшесі
болмады].
Партиялық ұйым мен қозғалыстың құрамыңдағы мүшелері аз: бірнеше ондаған
адамнан екі-үш мын адамға ... Бұл ... ... әлсіз. Олар
өлі де болса бағыт іздеушілік және ұйымдасушылық кризисінде қалып отыр. Бұл
әсіресе республикалық органдарында анық ... Бұл ... ... ... ... жоқтығы.
Олардың әлеуметтік базасы— қазақ жастары және ауыл ... ... ... көтеруде олар мынадай ... ... ... ... ауыл ... ... ... сынға алу т.б. басты көңіл қоюда.
Партиялардың негізгі аландаушылықтарына ... ... ... ... орталықтағы және төменгі сатыдағы
аппаратта кадрлардың жабдықталмауы және қажетті жұмыс ... ... ... бұл ... ... мәнді саяси акциялар
жүргізбеді. Сондықтан болар оларға жұртшылықтың ... ... ... Бұл ... бір кезде жоғарғы мәнде көтерілген
егемендіктің ... күн ... ... ... ... да бұл партиялардың бағдарламаларына байсалды жаңа ... жаңа ... ... ... ... туып ... ... төмендеуіне орталық басқармаларының
Қазақстанның азаматтық «Азат» ... мен ... ... ... ... де ... әсері болды.
Бұл партияларға облыстардағы «Қазақ тілі» қоғамы және өзге де ... ... ... ... ... келеді.
Облыстардағы ұйымдарының басшыларының көпшілігі ондағы әкімшіліктегі
қызметкерлермен [ұлты Қазақтармен] ... ... ... сипаттағы ұрандар бұл партиялардың басты бағыты болып
табылмайды.
1994—1995 жылдары ... ... ... ... ... ... мәселелерде коммунистік бағыт—бағдар ұстаған партиялармен,
тіпті радикал славян қозғалыстарымен ынтымақтасуға келсе, енді бір ... ... ... жасауы күшейді.
«Азат» өкіметтің референдум өткізу туралы ... ... ... жаңа парламентің сайлауға қатысудан бас тартты.
Оның мотивтері ... ... ... ... ең ... ... Жасарал Қуанышалин баспасөзде айқын жазып көрсетті.
Қазақстанның азаматтық «Азат» қозғалысының 1995 жылғы 25-інші карашада
өткен сьезі Т.Қарамендинді оның төрағасы етіп ... ... даму ... 16.03.1994 жылы тіркелді. Ол
саяси қозғалыс болып ... ... ... ... ... ... қызметі—құқық қорғау жұмысы, бірақ құқық қорғау ... ... ... дамуына әсер ету, заңдарға шын мәніндегі
құқылық сипат беру, заң аясындағы ... ... мән ... ... ... жою мен ... құқықтық мәдениетің арттыру
болып табылады.
3 Шақырылған Жоғарғы ... 16 ... тобы ... ... ... Олар парламенттік оппозицияда маңызды рөль атқарып,
белсенді қызметтер жүргізді. ... адам ... ... ... ... жасады, мемлекет құрылымы, құқ, экономика
бойынша идеялар ұсынды. Бірлестіктің ... ... ... ... ... мемлекет тұжырымдамасы [1994], жергілікті жерлерде өзін-
өзі ... ... ... ... ... мен ... қазіргі
күнде өнеркәсіптердін құқықтық тұжырымдамасын жасаумен айналысуда. 1995
жылдың қысында үкіметке өтпелі ... ... ... құқықтық
механизмді пайдалану бойынша ұсыныстар берді.
Адам қүқы ... ... ... ... ... мен
өкімет: демократиялық қоғамда олардың өзара катынасы» [мамыр, 1994] және
Қазақстанның үшінші секторын тану» [қантар, 1995] ... ... ... пен А. ... ... осы ... дейін БҰҰ-ның жарғысымен
таныспағандығындық фактісіне көңіл аударды. Олар ... ... ... ... ... ала отырып, соған орай адам құқын
сактату үшін бақылау жүргізетің қызмет етуші жүйе жасау керектігі үшін ... ... ... Кеңестің таратылып жібергенінен кейін құқықтық даму
бірлестігінің қызмет ету ... ... ... А. ... ... ... ... алайда 1995 жылдың бойында Воронов, Перегрин
және Чеботаревтар талдаулар, өкіметтің Азаматтық кодексіне қатысты ... ... және ... ... т.б. ... жариялады.
Қазақстанның құқықтық даму бірлестігі Президенттің өкілдігін ұзарту
және жаңа ... ... ... ... деп ... ... парламенттің мүмкіндіктері мен перспективаларын төмен
бағалайды. Қалыптасын ... ... ... ... бірлестіктің бағыты
бірізді: « Барлық сайлау комиссиялары тек ... ... ... ... ... ... ... болады» [28]
Міне, осынан келіп Қазақстанның құқтық даму бірлестігі ... ... ... оның ... өзін ... ... ... танытады деп санайды.
Сонымен бірге Қазақстанның ... даму ... ... ... көңіл бөледі және оның барысы мен ... ... ... ... негізгі жүкті тікелей құқық қорғау
қызметі алады.
Қазақстанның Коммунистік ... [ҚКП] 1991 ... ... ... XIX ... ... ... Съезге республиканың 17 облысынан 148
делегат қатысты. Мұнда оны қайта құру ... ... ... бағдарламалық
мәлімдемелер және басқа да ... ... ҚКП ... өздерін
1903жылы құрылған РСДРП-ның құқықтың, занды мұрагерлеріміз деп жариялап,
осы XIX съезде партияның атын ... ... деп ... ... топ. Екі ... ... талпыныстан сон, 1994 жылдың ақпан айының 28-
ш де Әділет министрлігінде тіркеуден өтті.
1993 жылғы наурыз айында ... ... ... ҚКП
Комунистік партиялар Одағына [КПО-СОКП] кіру жөнінде ... ... орын ... ... бағыттарға орай ҚКП—ның басты
көздейтің мұраттары-әлеуметтік әділдік пен ... ... ... ... ... ... ... социализм мен
коммунизм, маркстік—лениндік білімдердін принциптерін негізгі алған қоғамға
жету болып ... ... ... даму ... ... ... саяси екімет
билігінің еңбекшілердің, жүмысшылардың қолына кайта көшуі, ... ... ... ... ... меншіктің орнауы тәріздес,
бүгінгі ТМД кеңістігіндегі компартиялардың ... ... тән ... ... ... ... деректерге иек артсақ, 55 мыңның шамасында.
Мүшелерінің орташа жас мөлшері 42 жастағылар. Осыған қарағанда компартия
Қазақстан ... өмір ... ... ... ... ең ... табылатыны байқалады.
Партияның орталық комитетіңің мерзімді баспасөз басылымы—«Рабоная
жизнь» ... ... ... ... ... ... ... ұйымдары «Поколение» атты зейнеткерлер қозғалысымен
бірлесіп отырады. Ресей федерациясындағы ... ... ... ... ... алмасу және үйлесімділік қызметтер жасасып отырады.
1995жылы 21 қазанда ... ... ... кезекті ХХІІ сьезі болын
өтті. Оған республиканың 18 облысынан 91 делегат қатысты. Сьезде ... ... ... ... ... ... ішкі ... бағытымен
келіспеушілік, оның экономиканы құлдыратуға соқтырғаны, азаматтар ... елде ... және ... ... ... ... ... басшылығының пікіршше қазіргі дағдарыстан шығып, дамудың
жаңа белесіне өту тек бай ... ... ... іске ... ... ... ... кандитат ретіңде 23 адамның тізімі бекітіліп.
Қазақстан компартиясының Орталық комитетіңің ... ... ... ... сайланды. [бұрынғы ҚКП Орталық комитеті жаныңдағы партия тарихы
институтының директоры ҰҒА ... ... ... ... төрағасы болып А.Холодков, сайланды. [Архитектура Академиясының
професоры, политолог]
ҚКП ... ... ... да өкіметке ... ... ... ... ... ҚСП, кәсіподақтар және
Табиғат тәрізді партиялар, түрлі қозғалыстармен үнемі тізе ... ... ... салыстырғанда темірдей тәртіпке арқа сүйеген
ұйымдастыру жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... ие болғандағына қарамастан, ... ... ... ... ... ... молырақ
бейімделгеңдігі турасындағы пікірлердің де жаны бар.[32]
Қалай болған күнде де ... ... ... ... ... ... ... ертең Қазақстанға да жететіндігін ескерсек, ҚКП-
ның да таяу маңда болашағы бар ғой ... ... ... ... [ҚЖҚ] 1993 ... ... белсенді қызмет
істеуде. Қозғалыс Әділет министрлігінде тіркелген. Қозғалыстың әлеуметгік
базасын өзінің таза ... ... өмір ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтары құрайды. Қозғалыста
нақты есепке алының ... ... жоқ, ... оның ... ... да, ... ұжымдары да қатысады. Сондықтан қозғалыстың
құрамыңдағылардың саны ... ... оның ... ... ... ... күй ... отырған ірі кәсіпорындарының еңбек ұжымдары
саналады.
Қозғалыстың негізгі ...... ... және интелегенцияларының
азаматтық, саяси экономикалық, әлеуметтік, мәдени құқылары мен еріктілігін
конституциялық әдіспен ... және іске ... Ол ... еңбекшілердің
тұрмыс қаракетің, олардың ерікті және жан-жақты дамуын қамтамасыз ... ... ... пайда көзі ретіңде еңбекті бекіту; әлеуметтік және
ұлттық ... ... ... ... ... өмір сүруге тарту.
Мақсатқа жетудің ең жақын құралы-мемлекеттік өкіметтің ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанның жүмысщы қозғалысының басшылығы кеңес арқылы іске
асырылады, оның ... ... ... басқаратын және аймақтық ұйымдар
өкілдерін қатыстыратын атқару комитеті енеді.
Қозғалыстың Алматы ... ... ... Ю. В. Виньков
[тарихшы, гимназия оқытушысы] пен М. М. ... ... ... ... штаб-квартирасы қазіргі күнде Қарағанды қаласыңда орналасқан.
Жұмысшы қозғалысы ылғи да республикалық ... ... ... ... ... қарсы шығып, белсенді саяси күрес жүргізіп келеді.
Олар ... ... ... жүргізуде, республика басшылығындағы
және қоғамдағы мемлекет саясатын сынға алатын үндеулер қабылдауда. Сонғы үш
жылда жұмысшы қозғалысының ... ... ... бір де бір ... ... ... жылы ... жұмысшы қозғалысының Алматы қалалық конференциясы
өкіметтік құрылымдармен ынтынаққа келудін кез-келген формасын ... ... ... ... ... бағыт-бағдар ұстайтын мемлекеттік
бағыт үшін күреседі деген шешім қабылданды.
Жұмысшы қозғалысы демократиялық емес ретіңде алдың ала ... ... ... ... ... ... ... және оларды заңсыз деп тану туралы шешім қабылдады.
Жұмысшы қозғалысының құрамына түрлі қоғамдық ... ВКП [б] ... ... қозғалыстары, ҚКП, орыс қоғамы, ұлттық мәдени ... ... ... ... жалпы алғанда өзінің нақтылы өмір сүру
мүмкіндігін қамтамасыз ете алмау себебінен ... ... тап ... келген адамзаттың мүлдесі мен құқын қорғайды деп қорытынды айтуға
болады.
ІІ .2 .Қазакстанның қоғамдық саяси өміріндегі партиялар .
Көппартиялықтың қажеттілігі мен оппозициялықтан да тағы ... мәні ... ... ... ... келмейді. Ол әсіресе біздің еліміздегідей
жалғыз партияның 70 жылдан астам ... ашса ... ... ... ... халыққа қиын болғаны анық. Бұрынғы Одақтың басқа республикалар
сияқты Қазақстанда да ... ... ... оның ... ... ... мен ой ... пайда болуы да сондықтан болған-ды. Өйткені
жаңалыққа жаны құмар жандардың, оның ішінде республика, облыс орталығында
саясаттан сезімі ... сан ... ... ... саяси ұйымдары мен
құрылымдары партиялық дәрежеге көтеру мақсатындағы іс-әрекеттері мен
ұмтылыстары ... ... ... ... ... алғашқыда ұлттық партиялар деп атап жүрген партиялардың
қалай, қандай мақсатта ... ... қиын ... ... ... ... ... жоқтығынан еді.[33] Нақтылай келсек, солай деп
жүрген партиялардың саны екі немесе үшеу ақ еді. ... өзі заң ... ... пен ... партия деп атауға олардың ұйымдық не
бағдарламалық мазмұндары сай ... ... ... ... ... коммунистік партияның ізбасары деп әуелде атаған “социалистік
партиямен” ... ... ... Олар ... бағыт
ұстаймыз деген партиялар. Олардан басқа да ... ... ... алып
әрекеттенушілер саны көп болғанымен, сапасы туралы нақтылап ой айту ... ... ... соң бұл ұйымдардың партиялық ... және ... ... ... ... болар еді.
Сонымен, алғашқы 2-3 жыл төңірегінде бірнеше атаумен аталған
құрылымдар саны 40-қа ... де ... ... көлемінде болды. Атап
айтсақ, азаматтық “Азат” қозғалысынан бөлініп шығып өз алдына заңды саяси
партия болған ... ... ... ... деген атпен
тіркеуден өтті. Одан соң алғашқыда “Халық бірлігі одағы” деп аталған бірлік
пен тірлікті бағыт алған, одан ... ... ... ұйым құрып, тіркелген-
ді. Ал, заңды түрдегі саяси партиялардың қатарына екінші рет ... ... ... ... ... атпен өткен “коммунистік партия” болды. Бұл
арада біз ... ... ... ... ...... саяси
ұйымдардың атын атадық. Солай болғандықтан да олардың ... ... ... еді мен себі ... ... ... сөз ... ... парламенттік дәрежеге жетті ме жоқ па олда диплом
жұмысының барысында айтылып өтіледі. Сонымен көппартиялықтың сыны да ... ... ... ... ... ... ... толық жарасмды орын ала
алды деу ... ... ... еді. Оның ... ... ... ... арасында келісімділік кем. Жұртшылыққа немесе жеке региондарға
нақты істе ықпал ете алмай да ... ... ... ... саны ... көп 2 ... ... достық негізді күндеуші де күштердің елес беретінін тым
жария қылмаса да ... ... ... ... ең ... қонбас,
көпшілікке жақпас пиғылдары барынан елес ... де ... ... ... ... ... ... күйін одан арылған соң
азаттық күшін күрескерлерге “ұлттық экстемизм” деген ат ... ... ... ... да осы ... ... бірі ... саяси
ұйымы. Бір жақсысы ол адан әрі өрбімей қалды. Тағы ... ... ... бірі ... ... т.б. ... ... казачествоның
жасырын ұйымдары, социал-демократтардың тонын жамылған шовинистердің барын
ескере кеткен ... ... ... ... өзін ... деп ... қазақ жастарының ұлттық –
тәуелсіздік партиясы пайда болды. Негізгі ниеті дұрыс басталған қозғалыс
иелері кейін ... ... ... ... қызу ... таба ... десек
артық айтқандық емес. Тіптен “Алаштың” аты ілгеріден ... ұйым ... әр ... ... де, ... та” орын ... ... кейінгі “Алаш”
өмірге келмеген келелі жол ... ... ... Ал, ... ... болсақ онда газет бетінен орын тепкен материалға тоқтаймыз.
Басқасын былай қойғанда ғасырымыздың басындағы ... ... ... ... деп ... партияның арасы жер мен көктей, екі “Алаш”
арасында ешбір ...... ... жоқ. 20 ... ... М.Жұмабаев, М.Дулатов басқарған “Алаш” қазақ
ұлтының оның саяси - әлеуметтік ... ... ... ... деп ... ... сол биік ... жаншыла-жаншыла, езіле-
езіле төмен түскендігінің бірден-бір белгісі. Оны анық ... ... ... ... ... ... оқып алып, қазіргі “Алаштың”
митингісінен шыққан қиқумен салыстырып ... ... ... ... ... олардың ақылын алмағандығына жан езіледі.
Көппартияның бірден демократиялық қоғам құруға көмектесе қояды ... келе ... еді. Ол үшін ... ... ... ... ... тіпте көппартиялық ниетінде жүргендердің кейбіреуінде анық
мағлұмат бар деу де қиын-ау? ... әр ... ... ... ... ие бола алмай отыр. Кейбіреулерінің бағдарламасы заңдық өлшемге
сәйкес болмай нормаларға қайшы да ... ... ... ... ... ... отырғанынан хабардармыз.
Ал “көппартиялықтың” халыққа берері бар ма? – деген сұрақ әркімнің
көкейіне оралатыны да ... ... ... формальды түрде ғана бой
көрсетіп жүріп уақыт өте көппартияны жалғыз бір партияның алуы да ... ... ... ... ... ... де көп жағдайлары әзірше жобасыз
сияқты. Алғашында қай ... ... өмір ... ... жұмыс жүргізуі
үшін материалдық жағынан қамсыздықтың атқарар ролі ұшан теңіз емес пе?! Ал,
ондай жағдайда ... ... ... жете ... жоқ. ... шындық әзірше
болмауы да мүмкін.[35]
Азаматтық “Азат” қозғалысының жетекшілігінде келе ... ... ... ... ... ... топ ... де, сырт
қатынастарының әрекеттерінен қиындық та көрдік деп есептейді. Әйтсе де,
жұртшылық қолдауы олардан қол үзе ... ... ... Не ... олар
қазіргі кезеңдегі саяси процесіне ебін тауып араласып өз ... ... ... ... келеді. Ал, көппартиялыққа байланысты
кейбір елдердегідей Қазақстанда алдағы ... ... ... ... болу ... ... онда ол жоба жуық ... ... ... ... деу қиындау. Себебі оған алып баратындай ... ... жоқ. Оны да ... не ... ... не ... көру ... болар еді. Сол саяси құрылымдардан болуға тиіс.
Сонда ол ... ... аяқ ... ... ... ... ... ой
жобаға келіп санаға енуі ... ... ... ... оны ... иемденуді ойламауы тиіс. Сайлауда жеңіліп қалған жағдайда орнын
жеңген қарсыластарына босатуға міндетті екендігі заңда көрсетілгені ... ... бар. ... бәсеке партиялардың қажеттігі
енді туа ... ... бар ... ой ... ... ... қоғамға
өтудің бір жолы осы деп болжауда артық емес сияқты. Тағы бір ескеретін жай
Қазақстанның ... ... ... мемлекеттердегідей бағдарламасы
түсініксіз, ұсақ, ... ... ... партиялардың даурықпасы
басымдау орын алып отыр. Адамдардың аз ғана тобы бас ... да ... ... ... деп хабарлай салатын жайттар кездесетін де кез болған. Саяси
күштердің быт-шыт қалыпта бөлініп өмір ... ... ... ... пікірлер туғызуы мүмкін. Осындай күмәнді әрекет туғызғандардың ойлары
партия түгіл азаматтық ... ... ... ... біріктіреміз
дегендер еді. Олар түлкі бұлаңға салып талай саққа жүгіртті. Ол ... жеке ... ... ... әрекеттеніп басшылыққа
таласқандар артықшылығын көре алмаушылық сияқты жарымсыздық орын ... ... ... Парламент сайлауында көпшілік орын алу
мәселесін ұйымдастыру, білу басқаша болар еді. Бірақ оыс ... ... ... бұл ... ... ... ... қолы жете
қоюы екі талай. Тіркелмеген қоғамдық саяси ... ... ... ... ... орынсыз да сияқты. Ендеше, олардың белгілі жүйеге
қалыптасуы – ... ... деп ... артықтығы болмас.
Партия – дәуірдің тайпасы, пікірлестер тобы деген ұғымды ... ... ... ... бір ... ... қоғамның бір
тобының мүддесін, бір идеологияны немес теорияны білдіреді. Тайпа немесе
топ ретінде тұтас халықпен ... ... ... ... ... ... бар ... қана. Ал, ... ... ... ... бірегей дүниетаным қалыптасады деген ой көңілге
қонады.
Саяси партиялар мен тайпалардың ара жігі ... бар ... әрі ... әрі ... ... ... ғана. Егер ойланып
көрсек, не тарихқа үңілсек партияда бастапқы пайда ... ... ... орын ... болуы мүмкін десек те болады. Партияның билік үшін
күресінің тайпалар мен ... ... ... үшін қырқыстардан еш
айырмашылығы жоқ және болған да емес. Егер бүгінде бір тайпаның немесе ... ... ... ... ... мақұлданбай қалса, не іске ... ... ... де қабылдау және мақұлдау мүмкін емес. Өйткені екі
жағдайда да ... ... бір ... өтіп бірдей нәтижеге келетіні өмірде
дәлелденіп жүр. Тайпа аралық және топ ... ... ... ... ... ... теріс бүліншілік әсер етеді.
Бұл пікірге қосылмасқа да шара жоқ. Қосылатынымыз: ... ... ... рушылдықтың нәтижесіне кіргенді. ... бір ... ... – деп кеуделерін қаққан-ды.
Идеологы болғандар мен басқалар аараларында “примкнувший” деп атанған
желтоқсан өкілі болды. Қосылмайтынымыз: “Қазақстанның жаңа мемлекет ... ... ... ... Республика халқының мүддесін қорғайтын
саяси бір күштің қажет екені даусыз. ... бұл да бір ... ... ... ... та аракідік пікірлерден республикамыздың негізгі
мақсат мүддесі үшін саяси күрес жүргізе ... ... пен ... оң ... те, ... басына топ құрап, руға бөлушілер мен жүзге
жіктеушілердің отыруының еліміздің тағдырына үлкен нұқсан келтірерін ... ... ... Сондықтан да әділшіл, келешекке, халық мүддесіне
көз салатын саяси күш болмаса, басқаша жоғарыда ... ... ... ... ... Оңды ... ... оңтайсызды қолдай қоймас.
Қорытынды.
Қорыта келгенде, партиялардың негізгі мақсаты мен мүдделері экономика
мәселелерін шешуге, саяси-әлеуметтік, ... ... ... және
қорғауға, олардың жүзеге асуына көмек көрсету болып есептелінеді. Саяси
партиялар Қазақстанның саяси ... ... орын ... ... ... ... ... жүйесінің қажетті тетігі
болып табылады. Сондай-ақ әрбір қоғам мүшесінің мемлекеттік мәселелерге
қатынасуға және ... ... ... іске ... демеу болулары,
жәрдем өтеулері тиіс. Ғылым мен білім алу, игеру экологиялық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету,
халықаралық қатынасты дамыту, достықты нығайту, ұлтаралық келісім, туыстық
тағы басқа көптеген өмір қажеттілігіне ... де ... ... ... ету ... шешу.
Қазақстан Республикасының саяси құрылымы ең алдымен халық қалауына
сәйкес өскелең өмір ... ... ... ... ... пен қоғамдық мазмұнда бірлестіктер, саяси ұйымдар пен партиялар
көппартиялық тұрғыда ... ... ... сәт ... ... ... ... өндіруде. Мәселенің түйіні еліміздің ... ... ... түсу ... Республикамыздың саяси құрылымын
атқаратын қызметі зор. Ол елдің ертеңі үшін ... ... көп ... бұдан әрі даму бағыты қандай болмақ деген
сұрақ тууы мүмкін. Топтық мүдделердің жіктелуіне қарай ... ... ... ... ... жинақталуы, жаңа партиялардың дүниеге
келуі, кейбіреуінің саяси сахнадан кетуі мүмкін. Болашақ партиялар көбіне
жан-жақтылық сипат алатындай сынайы ... ... ... ... ... ... Республиканың тұтастығын бұзу, мемлекеттің қауіпсіздігіне зиян
келтіру, ... ... ... ... ... ала ... ... және
заң жүзінде көрсетілген әскери құрылымдарды ұйымдастыруға тыйым ... ... ... ... мен ... діни негізден
партиялардың жұмысы, сонымен қатар саяси партиялар мен ... ... жеке ... ұйымдарының қаржыландыруына рұқсат етілмейді.
Сонымен казіргі қоғамның өмірінде саяси партиялар ... ... ... ... Олар осы ... билікті қорғап, нығайту немесе
оны өзгерту үшін ... ... ... ... ... ... ... күшейе түседі. Олар қоғамның саяси дамуының маңызды
көрсеткіші болып ... ... ... ... ... өмірінде елеулі рол атқаруға
арналған. Саяси партиялар — бұл кез ... ... ... ... қажетті
элементі.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстанда жер ресурстарын тиімді пайдалану стратегиясы85 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет
Қола дәуірінің тарихнамасы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь