Евразия даласындағы Шыңғыс хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы

Шыңғыс ханның (ол кезде Темучин деген атпен белгілі) көрші тайпаларды жаулап алуын баяндаумен қатар, олардың өсіп өрбу тарихына және таным тағылымына, өмір салты мен тұтас болмысына аз да болса тоқтала кетуді мақұл көрдік. Өйткені біздің ата мұрамыз, асыл қазынамыз-тарихымызды білмей тұрып бүгінгі өмір шындығын жас ұрпақ пен кейінгі толқынға ұғындыру қиын іс. Адам дегеніміз – тарихи құбылыс. Өз ұлтының тарихи дамуын сезінген адам ғана өзінің қалай дамып келе жатканын сезінеді.Шыңғыс хан дәуіріне дейін, яғни IX-XII ғасырдарда Монгалия аймағында қоныс тепкен найман,керейт, жалайыр, уақ, меркіт, татар, рулары сол өлкеде түркі тайпаларының мемлекеттік бірлестігі-ұлыстар құрауға алып келді.
• «Ұлыс» деген сөз ел , халық билігі деген ұғымды білдіреді. Алғашқы да оның құрамына өзара жақындығы жоқ адамдар тобы да қосылды. Көпшілік жағдайда, ұлыс құрамына ханның руластары мен туыстары , көңіл жақын адамдары кірді. Ұлыстың турақты жер аймағы, ал ірі найман, керейт, кыпшақ, татар ұлыстарының өз шекаралары болды, кейде олар кузетілетін еді.
Бұл тайпалар тарихта «татар» атымен белгісі болған ежелгі түркі шивэйлерінің бір тобы еді. Олар IX ғасырдың бас кезінде түстікке, Тянь-Шань тауларына қарай қозғалып, мүмкіндік туа салысымен, Батысқа қарай етек жайып, Керулен өзеніне дейін жетеді, сөйтіп 966 жылы Сун империясы мен қидандарға қарсы бағытталған одақ құрмақшы да болады. Әрине, бұл кезде қидандар татарлардан әлдеқайда күшті болатұғын, ал қытайлар болса «татарларға» ешбір көмек көрсетпейді, керісінше оларды бір-біріне айдап салуға тырысады.
Дегенмен, XII ғасырдың басында аталмыш тайпалар біраз уақыт даладағы саяси басшылықты қолына ұстап тұрған сәтте, Қытай қорғанынан бастап Сібір тайгасына дейінгі барша түз халықтарын «татарлар» деп атай бастағаны да тарихтан белгілі. Бірақ бұл далада, кең мағынасында айтқанда, басқа да тайпалар тұрған, олардың бір бөлігі бізге белгілі болса, ал көпшілігінің Қытай жазба негіздерінде «татар» аты ғана сақталған.
Әйгілі көшпелілер арасынан бәрінен бұрын XI ғасырда хатқа түскен керейттерді атауға болады. Наймандар ол кезде бұл жерде болмаған сияқты, олардың болашақ қоныстарында тикин деген халық тұрған, тегі олар Алтай тауларында жасырынып қалған ежелгі түріктердің бір тармағы болса керек, дейді Л.Н. Гумилев.
        
        Евразия даласындағы Шыңғыс Хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы.
Шыңғыс ханның (ол ... ... ... ... ... ... жаулап алуын баяндаумен қатар, олардың өсіп өрбу тарихына ... ... өмір ... мен ... ... аз да ... ... кетуді
мақұл көрдік. Өйткені біздің ата мұрамыз, асыл ... ... ... өмір шындығын жас ұрпақ пен кейінгі толқынға ұғындыру
қиын іс. Адам дегеніміз – ... ... Өз ... ... ... ... ғана ... қалай дамып келе жатканын сезінеді.Шыңғыс хан ... яғни IX-XII ... ... аймағында қоныс тепкен
найман,керейт, ... уақ, ... ... ... сол өлкеде түркі
тайпаларының мемлекеттік бірлестігі-ұлыстар құрауға алып келді.
• «Ұлыс» деген сөз ел , ... ... ... ... ... ... ... құрамына өзара жақындығы жоқ адамдар тобы да ... ... ұлыс ... ... ... мен туыстары , көңіл жақын
адамдары кірді. Ұлыстың турақты жер ... ал ірі ... ... ... ... өз ... болды, кейде олар кузетілетін
еді.
Бұл тайпалар тарихта «татар» атымен белгісі ... ... ... бір тобы еді. Олар IX ... бас ... ... ... қарай қозғалып, мүмкіндік туа салысымен, Батысқа қарай ... ... ... ... ... сөйтіп 966 жылы Сун империясы мен
қидандарға қарсы бағытталған одақ ... да ... ... бұл ... ... ... күшті болатұғын, ал қытайлар болса
«татарларға» ешбір көмек көрсетпейді, ... ... ... ... тырысады.
Дегенмен, XII ғасырдың басында аталмыш тайпалар біраз уақыт
даладағы саяси ... ... ... ... ... ... қорғанынан
бастап Сібір тайгасына дейінгі барша түз халықтарын «татарлар» деп ... да ... ... Бірақ бұл далада, кең мағынасында айтқанда,
басқа да тайпалар тұрған, ... бір ... ... ... ... ... ... жазба негіздерінде «татар» аты ғана сақталған.
Әйгілі көшпелілер арасынан ... ... XI ... ... ... атауға болады. Наймандар ол кезде бұл жерде болмаған сияқты,
олардың болашақ қоныстарында тикин ... ... ... тегі олар ... жасырынып қалған ежелгі түріктердің бір ... ... ... Л.Н. ... ... ... Шығыс Моңғолия тайпаларының ішіндегі
басшылық татар тайпаларының қолында болады, сол себепті қытай тарихшылары
моңғолдарды татарлардың бір ... деп ... XIII ... ... күрт
өзгерді, енді татарларды моңғолдардың бір бөлігі деп қараған. Мұның үстіне
«татар» аты Орта ... ... ... де, ... ... ... ... түркілерге ауысады, ал, уақыт өте осы арадағы этнонимге айналады.
XIII ғасырдың басында Шыңғыс хан ... ... ... ... ... көпшілігі моңғолдардан жеңіліп, ел
бірлестігінің ұйтқысы бұзылды, бірсыпырасы моңғол ортасына сіңісіп ... бір ... мың ... мың ... ... ... ... ежелгі
түркі тайпаларының салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, мәдени-тұрмыстарының сан-
алуан сырын өн бойында ... Орта Азия мен ... ... даласына жетті.
Моңғолдар мен меркіттердің алғашқы қарым-қатынасы Шыңғыс ханның
аталары Онон, Керулен, Толы өзендерінің бойын, ... ... ... ... ... ... ... Бұл шамамен X ғасырдың ... ... ... Бұл ... олардың арасында жауласу байқалмаған,
тіпті XI ғасырда меркіт ... ... ... ... ... ... Амағайдың ұлы Қадаған ханзадамен анда болғаны туралы мәліметтер ... ... ... ... ... ... алыс-беріс, жекжаттық
байланыстар біршама кеңіген.
Алайда, XII ғасырдың екінші жартысынан ... екі ... ... да, ел ... ... етек алады. Осы кезеңде екі көрші
тайпа үш жылда екі мәрте соғысты бастарынан ... ... ... билеушісі Тудур Білге Чигин жау қолынан қаза тауып, олардың
шығыс бағыттағы жауынгерлері түгелдей ... ... ... ... ... шұрық-тесік болған Білгенің ұлы ... бек ... ... алып кейін шегінуге мәжбүр болады. Үш ... соң ... ... да ... ... Тоқтаға бек Селенгі бойымен кейін шегінеді.
Шыңғыс хан заманында Тоқтаға бек ... ... ... бірі ... Оның ... ... Құтұ, Чилағұн, Жабақ және
Ққлтуған атты ержүрек, үйелмелі-сүйелмелі алты ұлы ... ... ... барлығы да қанды қақтығыста қаза тапты. Тоғыз батыр Уаң
ханның қолынан, ал қалған ... ... ... ... ... соғыстарда
қаза болды.
Тоқтаға бектің жалғыз қызы Торғолчин (қазақша аты ... он ... ... ... ... ... ... ұлы Өгедейге әйел болды,
бірақ өзінен бала ... ... ... бола ... ханның
ордасында күндесі Төргене (Найманжан) ханымнан кейінгі екінші ... ... ... ұнақ ... ... Дайр ... бегімді Шыңғыс ханға әйелдікке беріп, моңғолдармен ... ... ... ... Шыңғыс ханның жеке-жеке орда тіккен бес ... ... әр ... ... қатысты.
Темучин хандық дәрежесіне жетіп алғаннан кейін андасы керейттің Тұғұрыл
ханыммен тізе ... жылы ... ... Моңғолиярның Қобда маңында
отырған найманның ... ханы ... ... ... ... хан
бетпе-бет келген жауға төтеп бере алмай, Алтай ... ... ... мен Уаң хан ... ... ... қуып
бара жатқан жолда Қошалбашы көліне жете бере Бұйрық ... ... ... ... келе ... ... хан Қара Сегул деген жерде
меркіттермен ... ... ... салады. Меркіттер бұл ... соң, ... бек Адыр ... ... қарай шегінеді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көшпенділік қоғамның генезисі мен эвалюциясы22 бет
Талас өңіріндегі көне жазбалар – ежелгі түркі жазу мәдениетінің бастауы6 бет
Көне Түркі дәуіріндегі Қазақстан12 бет
“Евразия” Сақтандыру компаниясы” Акционерлік Қоғамы18 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
1723 ж. Қазақ даласындағы тойтарыс10 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
Абай тұлғасы8 бет
Абылай хан – XVІІІ ғасырдағы тарихымыздың аса ірі тұлғасы13 бет
Адам тұлғасын зерттеудегі тұлғалық қасиетті анықтау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь