1890-1914 жж. АҚШ социалистік қозғалыс

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

І.ТАРАУ. СОЦИАЛИСТТІК ҚОЗҒАЛЫСТЫҢ БАСТАЛУЫ.
І.І.ХІХ ғ. б0.70жж. американ пролетариатының жағдайы. Таптық күрестің өсуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
І.2.Социалистік жұмысшы партиясының (СЖП) құрылуы. Ондағы идеялық бағыттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

II .ТАРАУ. ХІХ Ғ. 70.90 ЖЖ. АҚШ СОЦИАЛИСТІК ҚОЗҒАЛЫС.
2.1.СЖП Американ еңбек федерациясының (АЕФ) реформизмі мен күресуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2.Социалистердің фермерлік қозғалыс пен Популистік партияға көзқарасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.3.Социалистердің монополияларға қарсы күресі. Монополияларға қарсы идеологияның қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

III.ТАРАУ. 1890.1914 ЖЖ. АҚШ СОЦИАЛИСТІК ҚОЗҒАЛЫС.
3.1.Империализм дәуіріндегі американ пролетариатының жағдайы. Стачкалық қозғалыстың өрлеуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
3.2.Социалисттер қатарындағы қайшылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
КІРІСПЕ
Тәуелсіз Қазақстан Республикасын 25 желтоқсан 1991 ж. біріншілердің бірі болып мойындаған Америка Құрама Штаттары (АҚШ). Қазақстан - американ қарым-қатынастары сол уақыттан бастап динамикалық, жедел өзара тиімді дамып жатыр. Екі ел арасындағы ғылыми-техникалық қатынастар күн сайын бекіп жатыр. Сондықтан әлемдегі ең атаулы күшті мемлекеттің тарихын білу, жан-жақты зерттеу Қазақстан азаматтарының, оның ішінде тарих факультетінің студенттеріне өте қажетті және керекті де. Сондықтан мен өзімнің магистрлық зерттеуімді АҚШ-ғы ХІХ ғ. аяғы - XX ғ. басындағы социалисттік қозғалысты зерттеуге арнадым.
ХУІІІ-ХІХ ғғ. Батыс Еуропа елдерінде қоғамдық прогресс идеологиясы қалыптасып дами бастады. Қоғамдық прогресс идеологиясы - ол қоғамды ілгері жетілген, әділ қоғамға дамытуға бағытталған көзқарастар мен идеологиялардың жүйесі еді.
Бұл идеологияны жақтаушылар капиталисттік қоғамды өзгерту керек деп есептеді, ал оны өзгертуге көмек көрсететін күш - сана болады деді.
ХІХ ғ. қоғамдық прогресс теориясын жақтаушылар екі қанатқа бөлініп кетті: либералдар және социалисттер.
ХІХ ғ. ең ықпалды идеологияның бірі - социализм еді. Социализм - латын сөзі "қоғамдық" деген мағына білдіреді. Социалисттік идеялардың қалыптасуы ерте индустриялық қоғамдық қайшылықтарына жауап еді. Социалисттер қанаудың негізгі себебі -жеке меншіктің өмір сүруі деп, оны жоюды талап етті. Олар қоғамды ұжымдық ( коллективтік) принциптерге негіздеуді ұсынды. Келешек жаңа социалисттік қоғамда қанау болмайды, әлеуметтік теңдік орнайды деп армандады.
ХІХ ғ. социалисттік негізі болған ХУІІ ғ. Реформациялық қозғалыстың идеялары еді. Реформациялық қозғалысқа қатысқан қарапайым халық келешекте әлемде бәрін теңестіретін, қанауды жоятын Құдай патшалығы орнайды деп армандаған еді. Бұл өзара теңдік, таптардың, жеке меншіктің жойылу идеялары социализмге Реформациялық қозғалыстан келген болатын.
Орта ғасырлық өзара теңдік идеяларын жариялаған қауымдық цехтік көзқарастар да социализмге ықпалын тигізді.
Социалисттік идеяларды Еуропада таратқан А. Сен-Симон (17б0-1825 ), Ш. Фурье (1772-1837 ), Р. Оуэн (1771-1858 ), К. Маркс ( 1818-1883), Ф. Эгельс ( 1820-1885 ) болды.
ХІХ ғ. 70 жж. социалисттік идеялар Америка Құрама Штаттарында тарала бастады. Социалисттік идөяларды бүнда таратқан И. Вейдемеер, Ф.А. Зорге, А. Дицген болды. К. Маркс пен Ф. Энгельс АҚШ-ғы таптық күрестің дамуына көп көңіл бөлді. Олар американ капитализмінің дамуының ерекшеліктерін атай отыра, негізіннен, оның капиталисттік жалпы даму заңдылықтарына тәуелді екенін, соның нәтижесінде таптық қайшылықтардың өсе түсетінін көрсетті. Марксизм ілімінің негізін қалаушылар американ жұмысшыларына АҚШ - ғы таптық күрестің ерекшеліктерін, американ жұмысшы қозғалысының даму бағыттарын және жұмысшы табының біріккен капиталисттермен күрес барысында табиғи одақтасы фермерлер мен негрлер болатынын ашып көрсетті.
Келешекте АҚШ - да Социалистік жұмысшы партия ( СЖП) құрылғаннан кейін К. Маркс пен Ф. Энгельс американ социалисттерімен хат жазысып, оларға кеңес пен нақты нұсқаулар беріп отырды. Олар өз хаттарында американ жұмысшы табының негізгі мақсаты - пролетариаттың жаппай көпшілік партиясын құру деп түсіндірді. Олар американ жұмысшылары революциялық теорияны елде творчестволық пайдаланды, американ жұмысшы қозғалысының даму ерекшеліктерін тым аса бағалап жібермеуге шақырды. АҚШ - ғы социалисттердің тактикасын белгілей отыра, К.Маркс пен Ф.Энгельс оларды кәсіподақтар мен бөтен де жұмысшы ұйымдар мен тығыз араласып, оның мүшелерін революциялық тұрғыда тәрбиелеп өздеріне қаратып алуға, партияның ішінде сектанттықпен (жікшілдікпен) күресуге щақырды.
Дипломдық жұмыстың тақырыбы - "ХІХ ғ. 70 - 1914 жж, АҚШ - ғы социалистік қозғалыс".
Бұл жұмысты жазуға дерекнамалық негіз болған - жаңа тарих бойынша хрестоматиялар мен құжаттар жинақтарында жарық көрген бұл тақырыпқа арналған документтер.
Мысалы мен олардан мынандай қүжаттарды алып қарастырдым: Социалисттік жұмысшы партиясы (СЖП), Американ социалисттік партиясының ( АСП ) жарғыларын; 1912 д. АСП сьезінде қабылданған партияның Жарғысына енгізілген түзетулердің тексті; 1912-1914 жж. В. Вильсон үкіметінің Колорадодағы жұмысшылар көтерілісін басуға байланысты документтерді.
"Международные социалистические конгрессы" деген жинақтан мен АҚШ - ғы социалисттік партиялардың сьездерінің қарарларын алдым.
Сонымен бірге мен дерек ретінде атақты американ социалисттері -Д. Де Леоне, Ф.А. Зорге, М. Хилкуиттің естеліктерімен, еңбектерін пайдаландым.
Жұмыстың тарихнамалық негізі болған - американ социалисттік қозғалысын зерттеуге арналған арнайы еңбектер - "Начало массового рабочего движения в США ( 80-е годы ХІХ в.)", Аскольдова С.М. мен Зубоктың Л.М. "Очерки истории рабочего движения в США. 18б5-1918 гг." дегөн еңбектерінен жұмысшы табының қалыптасуына байланысты мәліметтерді алдым.
Баталов Э.Э., Валюженич А.К., Быков В., Кислова А.А., Козенко Б.,Лапицкий М.И., Райский Л., Эпгерт З.К. және т.б. еңбектеріне сүйеніп мен АҚШ-ғы социалисттік қозғалысының тарихын қалыптасуынан - 1914 ж. барысын зерттеп шықтым. Бұл кітаптардағы фактілерді талдап, сұрыптап, тұжырымдап, қазақ тіліне аударып пайдаландым.
Көптеген мәселелерді қарастыруға көмегін тигізген атақты американ тарихшысы Ф.С. Фонердің 5 томдық "АҚШ - ғы жұмысшы қозғалысының тарихы" деген еңбегі және 1985 ж. жарық көрген 4 томдық "История США" деген кітаптың 2 томы.
Жұмыстың негізгі мақсаты - АҚШ - ғы социалисттік қозғалысының пайда болып 1914 ж. дейінгі тарихын зерттеу.
Осы проблеманы жан-жақты зерттеу үшін мынандай нақты мәселелер қарастырылады:
1. АҚШ-ғы социалисттік қозғалыстың пайда болу тарихы;
2. ХІХ ғ. 70-90 жж. АҚШ-ғы социалисттік қозғалыстың тарихын зерттеу;
3. ХІХ ғ. аяғы - 1914 ж. АҚШ-ғы социалисттік қозғалыстағы негізгі оқиғаларды зерттеу.
Жұмыс кіріспе, қорытынды 12 параграфқа бөлінген 111 тараудан тұрады. Жұмыстың кіріспесінде магистрлік зөрттеуге таңдалған проблеманың актуальдығы, қажеттілігі дәлелденген, жалпы социалисттік идеологияның туу, қалыптасу тарихы берілді. Жұмысты жазарда пайдаланған деректер мен арнайы әдебиетке шолу жасалған. Магистрлік зерттеудің негізгі мақсаты мен құрылымы сипатталды.
ІІІ тараудан тұратын негізгі бөлімде жұмыстың мазмұны ашылған.
Жұмыстың соңында пайдаланған әдебиетке жасалған сілтемелер мен әдебиет тізімі берілген.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ДЕРЕКТЕР
Де Леоне. Избранные произведения. - М. - Л., 1932.
Зорге Ф.А. Рабочее движение в Соединенных Штатах Америки. -СПб., 1907.
Международные социалистические конгрессы. - СПб., 1909.
Соединенные Штаты Америки. Конституции и законодательные акты/ Под ред. О.А. Жидкова. - М., 1993.
Хилкуит М. История социализма в Соединенных Штатах Амөрики . - СПб., 1908.
АРНАЙЫ ӘДЕБИЕТ
Аскольдова С.М. Начало массового рабочего движения в США. (80-е годы ХІХв.). -М., 1966.
Аскольдова С.М. Формирование идеологии американского тредюнионизма. - М., 1976.
Баталов Э.Э. Социалистическая утопия и утопическое сознание в США.-М., 1982.
Богина Ш.А. Иммиграция в США накануне и в период гражданской войны(1850-1865 гг.). - М,, 19б5.
Богина Ш.А. Иммиграционное население США. 1865-1900. - Л., 1976.
Бустрин Д. Американцы: Демократический опыт.- М., 1993.
Валюженич А.К. Социалистическая мысль и движение в США:. - М., 1983.
Бриссенден П.Ф. Промышленные рабочие мира. - М.-Л., 1926.
Быков Б.В. Юджен Дебс - вождь американского пролетариата. - М.,1971.
Волкова И.В. "Популизм и консерватизм" - к истории американской
политической мысли конца ХІХ в. - М., 1992.
Зубок Л.И. Очерки истории рабочего движения в США. 1865-1918. -М., 1962.
История США. В 4-х томах. / Ответст. ред. Г.П. Куропятник. - М., 1985.Т.2. 1877-1918.
Йелн С. Из истории рабочего движения в США. - М., 1950.
Кислова А.А. Де Леон и его роль в распространении социалистических идей в США // Американский ежегодник. - М., 1978. С. 40-60.
Козенко Б.Д. Юджен Дебс - социалист. - Саратов, 1967.
Краткая история США / Пер. с анг. - М., 1993.
Кувалдин К.Б. Американский капитализм и интеллигенция. - М., 1983.
Куропятник Г.П. Фермерское движениө в США. От грейнджеров до Народной партии. 1876-1896. -М., 1971.
Лапицкий М.И. У. Хейвуд. - М., 1974.
Лапицкий М.И. Д. Дө Леоне. - М., 1987.
Ленин В.И. олитический кризис и провал оппортунистической практики // Полное собрание сочинений. - Т.13. С. 321-350.
Международное рабочее движение. Вопросы истории и теории. В 7- томах. Под ред. Б.Н.Пономарева. - М., 1976-1978. Т.2.
Оберманн К.И. Вейдемейер. - М., 1973.
Основные проблемы в истории США в освещении американской историографии. 1861-1913. - М., 1974.
Райский Л. Де Леоне и его борьба с оппортунизмом в американском рабочем движении // Проблемы марксизма. - М., 1930. С. 56-64.
Руденко Б.Т. Рабочее движение в США в 1870-1914 гг. - М., 1958.
Румянцева И.С. Ф.А. Зорге - организатор и руководитель секции Интернационала в Америке. ( 18б2-187б гг.) // Из истории марксизма и
международного рабочөго движения. - М., 1964. С. 80-94.
Саймонс А.М .Социалистические силы в американской истории. - М., 1934.
Согрин В.В. Формирование антимонополистической идеологии в США в конце ХІХ в. // Вестник МГУ. Серия 8. История. 1970. С. 67-81.
Супоницкая И.М. Антимонополистические выступления в США конца XIX в. //Американский ежегодник. - М., 1974. С. 245-264.
Супоницкая Н.М. Монополии и антимонополистическое движение в США концаХІХв.-М., 1991.
Фонер Ф.С. История рабочего движения в США. В 5-ти томах. - М., 1949-1989. Т.2.
Черкасов И.И. Из истории маркристкой философской мысли в США. -М., 1977.
Шпотов Б.М. Организация большого бизнеса в США на рубеже ХІХ-ХХ веков// Американский ежегодник. 1998. - М., 1999.
Эггерт З.К. Д. Де Леоне - идеолог анархо-синдикализма в американском рабочем движении // Из истории социалистических идей.-М., 1955. С. 42-б3.
Энгельс Ф. Приложение к американскому изданию " Положение рабочего класса в Англии. // К. Маркс и Ф.Энгельс. Соч., 2 изд. Т.21. С. 260-266.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................2
І-ТАРАУ. СОЦИАЛИСТТІК ҚОЗҒАЛЫСТЫҢ БАСТАЛУЫ.
І.І.ХІХ ғ. б0-70жж. американ пролетариатының жағдайы. ... ... ... ... (СЖП) құрылуы. Ондағы идеялық
бағыттар....................................................................
...........................16
II -ТАРАУ. ХІХ Ғ. 70-90 ЖЖ. АҚШ ... ... ... ... ... (АЕФ) реформизмі мен
күресуі.....................................................................
...............................................22
2.2.Социалистердің ... ... пен ... партияға
көзқарасы...................................................................
...........................................25
2.3.Социалистердің монополияларға қарсы күресі. Монополияларға ... ... ЖЖ. АҚШ ... ... ... американ пролетариатының жағдайы. Стачкалық
қозғалыстың
өрлеуі......................................................................
38
3.2.Социалисттер ... ... ... ... 25 ... 1991 ж. біріншілердің бірі
болып мойындаған Америка Құрама Штаттары (АҚШ). Қазақстан - ... ... сол ... ... ... ... өзара тиімді дамып
жатыр. Екі ел ... ... ... күн ... ... ... ... ең атаулы күшті мемлекеттің тарихын білу, ... ... ... ... оның ішінде тарих факультетінің
студенттеріне өте ... және ... де. ... мен ... ... ... ХІХ ғ. аяғы - XX ғ. басындағы социалисттік қозғалысты
зерттеуге арнадым.
ХУІІІ-ХІХ ғғ. Батыс Еуропа ... ... ... ... дами ... ... прогресс идеологиясы - ол қоғамды ілгері
жетілген, әділ қоғамға дамытуға бағытталған көзқарастар мен идеологиялардың
жүйесі еді.
Бұл ... ... ... ... ... керек деп
есептеді, ал оны өзгертуге көмек көрсететін күш - сана ... ... ғ. ... ... ... ... екі ... бөлініп кетті:
либералдар және социалисттер.
ХІХ ғ. ең ықпалды идеологияның бірі - социализм еді. Социализм - ... ... ... ... білдіреді. Социалисттік идеялардың қалыптасуы
ерте индустриялық қоғамдық қайшылықтарына жауап еді. Социалисттер қанаудың
негізгі себебі -жеке меншіктің өмір сүруі деп, оны ... ... ... Олар
қоғамды ұжымдық ( коллективтік) принциптерге негіздеуді ұсынды. Келешек
жаңа социалисттік қоғамда қанау болмайды, ... ... ... ... ғ. социалисттік негізі болған ХУІІ ғ. Реформациялық қозғалыстың
идеялары еді. Реформациялық қозғалысқа ... ... ... келешекте
әлемде бәрін теңестіретін, қанауды жоятын Құдай патшалығы ... ... еді. Бұл ... теңдік, таптардың, жеке меншіктің жойылу идеялары
социализмге Реформациялық қозғалыстан келген ... ... ... ... ... ... қауымдық цехтік
көзқарастар да социализмге ықпалын тигізді.
Социалисттік ... ... ... А. ... ... ), ... ... ), Р. Оуэн (1771-1858 ), К. Маркс ( 1818-1883), Ф. Эгельс
( 1820-1885 ) болды.
ХІХ ғ. 70 жж. социалисттік ... ... ... ... ... Социалисттік идөяларды бүнда таратқан И. Вейдемеер, Ф.А. Зорге, А.
Дицген ... К. ... пен Ф. ... ... ... ... ... көп
көңіл бөлді. Олар американ капитализмінің дамуының ерекшеліктерін атай
отыра, негізіннен, оның ... ... даму ... ... ... ... ... қайшылықтардың өсе түсетінін көрсетті.
Марксизм ілімінің негізін қалаушылар американ жұмысшыларына АҚШ - ғы таптық
күрестің ерекшеліктерін, американ ... ... даму ... ... ... ... ... күрес барысында табиғи одақтасы
фермерлер мен негрлер болатынын ашып көрсетті.
Келешекте АҚШ - да Социалистік жұмысшы партия ( СЖП) құрылғаннан ... ... пен Ф. ... ... ... хат ... оларға кеңес
пен нақты нұсқаулар беріп отырды. Олар өз хаттарында американ ... ... ... - ... ... ... ... құру деп
түсіндірді. Олар американ жұмысшылары революциялық теорияны ... ... ... ... ... даму ... аса бағалап жібермеуге шақырды. АҚШ - ғы ... ... ... ... пен ... ... кәсіподақтар мен бөтен де
жұмысшы ұйымдар мен тығыз араласып, оның мүшелерін революциялық ... ... ... ... ... ... сектанттықпен
(жікшілдікпен) күресуге щақырды.
Дипломдық жұмыстың тақырыбы - "ХІХ ғ. 70 - 1914 жж, АҚШ - ғы ... ... ... ... ... ... - жаңа ... бойынша
хрестоматиялар мен құжаттар жинақтарында жарық ... бұл ... ... мен ... мынандай қүжаттарды алып қарастырдым: Социалисттік
жұмысшы ... ... ... социалисттік партиясының ( АСП ... 1912 д. АСП ... ... ... ... ... ... 1912-1914 жж. В. Вильсон ... ... ... ... байланысты документтерді.
"Международные социалистические конгрессы" деген жинақтан мен АҚШ - ... ... ... ... алдым.
Сонымен бірге мен дерек ретінде атақты американ социалисттері -Д. Де
Леоне, Ф.А. Зорге, М. ... ... ... ... ... ... болған - американ социалисттік қозғалысын
зерттеуге арналған арнайы еңбектер - ... ... ... ... ... ( 80-е годы ХІХ в.)", ... С.М. мен Зубоктың Л.М. "Очерки истории
рабочего движения в США. 18б5-1918 гг." дегөн еңбектерінен ... ... ... ... алдым.
Баталов Э.Э., Валюженич А.К., Быков В., Кислова А.А., Козенко Б.,Лапицкий
М.И., Райский Л., Эпгерт З.К. және т.б. ... ... мен ... ... тарихын қалыптасуынан - 1914 ж. барысын зерттеп
шықтым. Бұл кітаптардағы фактілерді талдап, сұрыптап, ... ... ... ... ... ... көмегін тигізген ... ... Ф.С. ... 5 ... "АҚШ - ғы жұмысшы қозғалысының тарихы"
деген еңбегі және 1985 ж. ... ... 4 ... ... США" ... 2 ... негізгі мақсаты - АҚШ - ғы социалисттік қозғалысының пайда болып
1914 ж. дейінгі тарихын зерттеу.
Осы проблеманы ... ... үшін ... нақты мәселелер
қарастырылады:
АҚШ-ғы социалисттік қозғалыстың пайда болу тарихы;
ХІХ ғ. 70-90 жж. АҚШ-ғы социалисттік қозғалыстың ... ... ғ. аяғы - 1914 ж. ... ... ... негізгі оқиғаларды
зерттеу.
Жұмыс кіріспе, қорытынды 12 параграфқа бөлінген 111 тараудан ... ... ... зөрттеуге таңдалған проблеманың
актуальдығы, қажеттілігі дәлелденген, ... ... ... ... тарихы берілді. Жұмысты жазарда пайдаланған деректер мен ... шолу ... ... ... ... ... мен құрылымы
сипатталды.
ІІІ тараудан тұратын негізгі бөлімде жұмыстың мазмұны ашылған.
Жұмыстың соңында пайдаланған әдебиетке жасалған сілтемелер мен әдебиет
тізімі берілген.
І -ТАРАУ. ... ... ... 1. ХІХ ғ. б0-70 жж. ... ... жағдайы. Таптық күрестің
өсуі.
Азамат соғыс мен Реконструкция ("Қайта құру") аяқталғаннан ... АҚШ ... ... саны ... ... 1870 ж. оның саны - 3,8 млн. ... 30
жылдан кейін, 1900 ж. - 9,4 млн. дейін өсті ... ... ... - ... пролетариаттың үлес салмағы өсе бастады. Олар ірі
кәсіпорындарда ... ... ... ... да жікетеле бастады.
Бірінші топты құрған - ақ нәсілді жоғарғы ... бар ... ... жұмысшы табының « ақсүйектері » еді. Олар ... ... ... үй
тұрмыстары да жақсы болды. Ресми есептер бойынша олардың саны 1880 ж. - ... ... 1890 ж. - 1910 млн, 1900 ж. - 2202 млн. ... ... ... ... ... - мамандығы жоқ жұмысшылар еді. АҚШ - ғы
жоғары мамандығы бар жұмысшылар еуропалық жұмысшыларымен ... ... көп ... ... еді, ... ... қарамастан олардың жағдайы өте қиын
болатын.
ХІХ ғ. ... бір ... ... ... ... мөлшері жылына - б00
долларға теңелген еді, бірақта бес адамнан тұратын отбасының қарапайым күн
көрісіне аштан өліп ... үшін - 825 ... ... еді [3]. ... күні 12-
13 сағатқа созылатын еді, кейбір кәсіпорындарда жұмысшылар жексенбі күні де
жұмыс істейтін . Ұзақ күрестің нәтижесінде ... ... күні тек ... ... 1892 ж. ... ... ... соғысы
аяқталғаннан кейінгі пролетариаттың негізгі мақсаты - 8 сағаттық ... ... ... енгізу болды.
ХІХғ. аяғында жұмысшыларды қатты қинаған жұмыссыздық болды. ХІХ ғ. 80-90
жж. АҚШ - ң ... ... ... ... және ... сақтандыру жүйесі болмады. Соның салдарынан • көптеген
жұмысшылар зауыттарда, темір жолдарда, ... мен ... ... ... ... ... ақы ... еді. Ресми деректер бойынша 80 ... - 90 ж. ... ... жолдарда өзінің жұмыс істеу барысында жылына
2,5 млн. адам ... 26 мыңы ... ... ... екен [4]. ... табының
тұрмыстық жағдайы да нашар болды. Өте ... ... және ... ... жұмысшылар 30 жылдан астам өмір сүрмейді екен [5].
Ең қиын ... ... ... ... ... еді. 1880 ж. 15 ... 1 млн. балалар күн көру үшін фабрикаларда жұмыс атқарды. 1900 ж.
олардың саны 175000 ... ... ... ... ... уақыты
шектелмеді. Американ еңбек федерациясының (АЕФ) деректері бойынша Род-
Айлендідегі фабрикаларда 5-8 ... ... ... б7-74 ... ... ... Өндірістің кеңеюіне байланысты АҚШ - да әйелдердің еңбегі де
кеңінен пайдалынылатын болды. ХІХ ғ. аяғында өндірістің ... ... млн. жуық ... ... ... Ер ... салыстырғанда өз еңбегі
үшін олар екі есе кем ... ... ... - ғы ең қиын ... ... ... - иммигранттар еді, Оларды ең
қиын және лас жұмыстарға алатын еді. Олар қалаларда ... ... ... ... Әсіресе қиналған қара нәсілділермен қатар Азиядан
шыққан ... еді. Олар ... ... мен ... ... да басынан өткізді.[6]. ХІХ ғ. аяғында американ жұмысшы
қозғалысының ... кері ... ... ... ... бар ... ең негізгі 1 әлеуметтік факторы - капитализмнің елде өте ... ... ... " бос" ... ... Бұл фактор пролетариаттың өзіндік
меншік иесі болу ... ... Бұл ... ... ... құрылуына, оның әлеуметтік - психологиялық бейнесінің
қалыптасуына зор ... ... және оның ... ... ... кеңінен таралуына әсер етті.
Американ пролетариатының қалыптасуына ғасырлар бойы ... ... ... ... саясатта қатты әсерін тигізді. Ақ нәсілді американ
жұмысшылары бөтен нәсілдегі жұмысшыларға ... ... ... ... ... ... тредюниондарға (кәсіподақтарға), жұмысшы
одақтарына негрлерді қатыстырмайтын. Тек қана 1890 ж. ... ... ... (КБО) мен Еңбек серілерінің ордені (ЕСО) өз мүшелігіне қара
нәсілділерді қабылдай бастады.
Ақ нәсілді ... ... бар ... ... ... одақтар
расизмді (нәсілшілдікті) уағыздады. Сонымен қатар олар иммигранттарды да
менсінбеді. Негізіннен ол иммигранттар Еуропа мен ... ... ... ... ... ... ... табының әр топтарының басы
қосылмады. Американ буржуазиясы да олардың арасына жік салып, ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
пролетариатты өзінің ықпалынан шығармас үшін ол буржуазиялық идеологияны
кең тұрде жұмысшылар арасында ... ... неше ... ... арқылы
таратып отырды.
Бірақта бұл себептерге қарамастан ХІХ ғ. соңғы ширегінде жұмысшылар
стачкалық қозғалысқа ... ... ... көлемде жұмысшылар ұйымдар
құра бастады, пролетариат арасында социалисттік идеялар ... ... ... ... АҚШ - да жаңа ... ... бастады. Әсіресе
олардың пайда болуы 1882-1885 жж. экономикалық дағдарыстан ... ... Олар ... бүкіл ұлттық сипатала бастады.
ХІХ ғ. 80 жж. американ жұмысшы қозғалысында екі бірлестік өмір сүрген еді:
Ол Еңбек серілерінің ордені (ЕСО) мен ... ... ... ( АЕФ ... ... ... ең ірі ұйым еді. Оны 18б9 ж. ... құпия ұйым
ретінде құрған болатын. 1878 ж. бастап ол легалдық ... ... ... ... келді. ЕСО өзінің қатарына барлық ... ұйым ... ж. ... ... ... Бас ... ... бағдарламасы
мен жарғысын қабылдады. Одақ өнеркәсіптік және түтынушылық ... ... ... ... және ... ... ... ұмтылды. 188б
ж. оның мүшелерінің саны 70б мыңға жетті, оның б0 мыңы ... еді. Бұл ... ... ... ... ... ұйымы еді.
Еңбек серілерінің орденінің ... ... ... ... ... ... ... басып отырды. Одақтың
қызметін олар тек насихатпен және ... ... ... ... ... ... ... тиым салынды және одақтың басшылығы
пролетариатқа ... ... ... ... ... тенденциямөн күресіп отырды.
ХІХ ғ. 80 ж. АҚШ - да ... ... өрши ... ... ... ... ... оны қолдамады. Нәтижесіндө орден бұқара
жұмысшы қозғалысының ағымынан оқшау қалып, ... ... ... ж. ... 188б ж. - ... еңбек федерациясы (АЕФ) деп
аталған екінші кәсіподақ құрылды. Оның ... ... ... маманды
жұмысшылар, цех ұсталары - бір ... ... ... жұмысшы табының
"ақсұйектері" еді. Оның құрамы бұл кәсіподақтың ... ... ... және ... ... ... ... Оған
мамандығы жоқ жұмысшылар, қара нәсілділер, әйелдер мүшелікке алынбайтын
еді. Бұл ... тек ... ... ... ... еңбек
фөдерациясы нәсілшілдік, ұлттшылдық бағытта тұрды, иммигранттармен күресті.
Американ кәсіподақтық ... ... ... ... ... ... ... табанды интернационалисттік бағытты қолдаған
атақты ... еді. Олар А.Ф. ... И. ... кәсіподақтық
қозғалыстың ірі қайраткерлері 8 -сағаттық жұмыс күні үшін күрескен - ... ... ... - Д.Суниюн болды.
Бұл жұмысшы интернационалисттердің ықпалымен Американ еңбек федерациясының
сьездерінде 1881 ж. ... ... ... қолдайтын, 1894 ж.
иммигранттарға қарсы заңдарды сынайтын қаулылар қабылданды.
ХІХғ. 80 жж. Американ еңбек ... ... С. ... ... Л. ... оны ... ... жолға итермеледі. С.
Гомперс Американ ... ... ... жж. ... ... ... философиясын уағыздады. Ол басқарған Американ еңбек
федерациясының негізгі принципі ... ... ... Ол ... ... ... ... араластырмады, таптық ымыра идеяларын
таратты.
ХІХ ғ. бірінші жартысында АҚШ-да жұмысшы қозғалысы өрледі. Егерде 1881
ж. ереуілдерге 13б мың адам ... 188б ж. ... саны б10 ... ... 1882ж. ... ... ... Виргиния, Иллинойс және т.б штаттарында 4
айға созылған 40 мың ... ... ... Сол жылы ... мың ... көтерілісі болды.
1883ж. жазда АҚШ-ның телеграф жүйесінің қызметкерлері күреске шықты. Бұл
шын мәнісінде алғанда Еңбек серілерінің ... бір ... ... ... Дж. ... басқарған монополиялардың бір
тобымен күресі еді. Ұйымдасқан жұмысшылардың күресі барсында Дж. Гульд 1885
өзінің ... ... ... негізгі талаптарын орындады.
Бірақта 1886 ж. жаз айларында Дж. Гульд қайтадан шабуылға шықты. Жұмысшылар
қайтадан ... ... ... ... ... ... ... келісіп, стачканы тоқтатты. Стачка тоқтағаннан кейін Дж.Гульд
сөзінен ... ... ... бұл ... ... жұмысшы
қозғалысына қатты соққы ... ... ... ... ... арасында түсе бастады.
8-сағаттық жұмыс күні үшін күрестің орталығы болған Чикаго қаласы еді.
1882 ж.Тред-юниондар федерациясы мен ... ... 2 ... ... ... күні үшін күресті бастау керек деген қарар қабылданды.
Чикаго жұмысшылары бұл ... АҚШ ... ... ... ол
жауапсыз қалды.
1884 ж. сьездің қарары бойынша АҚШ-да 1 мамыр 188б ж. ... ... ... күні орнады деп жарияланды. Барлық ... ... ... ... ... ... күнін енгізу қозғалысына 340 мың адам қатысты, 190
мыңдай адам ол үшін ереуілге шықты.
1885 ж. сәуір айында бұл ... ... ... Г. ... өз үндеуін
жариялады. Ол бұл құжатта мәселені үкімет қарастырып өз шешімін айтатынына
сендірді. Бірақта жұмысшылар президент ... ... ... ... ... ... күні үшін ... жалғастырды.
Әсіресе жаппай сипат алған Чикаго қаласының жұмысшыларының қозғалысы еді.
45 мың жұмысшы ереуілсіз-ақ 8 ... ... ... өз ... 40 мың ... ол үшін ереуілге шықты. Чикаго қаласында барлық
жұмыс орындары 1 мамырда ... ... ... ұшқан капиталисттер
келісімге келді.
Бұл Чикагодағы көтеріліске басшылық еткен каланың Орталық жұмысшы одағы
(ОЖО) еді. Оны ... ... ... пен ... Шпис ... ... 20 тред-юнион кірген еді. Ол қаланың ... ... ... ... қарсы күреске қаланың барлық кәсіпорын иелері бірікті.
Біріншіден - Азаматтар ассоциациясы, ... ... ... ... Теміржол магнаттары Кәсіпкерлердің ассоциациясын құрды.
Олар өз қолында қаланың полициялық күштерін, штрейкбрехерлерді топтастырды.
Құпия полиция ( пинкертондықтар) провинцияны ... ... ... ... 3-4 мамырдағы Чикагодағы оқиғаларды алдын-ала дайындап
қойды.
3 мамырда 1885 ж. ... ... ... ... ... еді. Онда Орталық жұмысшы одағының көсемі Шпис сөз ... ... ... ... ... Нәтижесінде алты
адам өліп, көп адамдар жараланады.
Үкімет тарапынан жасалған провокациялар ертеңінө 4 мамырда да жалғасады.
Кешкі сағат 19,30 - да ... ... ... жұмысшы одағының
шақыруымен 2-3 мың адам ... ... ... ... ... ... үкіметтің саясатын сынға алады. Фильден сөзін аяқтап митинг тарай
бастағанда полиция келеді. Осы уақытта ... ... ... ... ... ... ... оқ ата бастайды. Бұл оқиғадан кейін
жұмысшыларға қарсы компания басталады. ... ... ... ... ... бүзылып жұмысшыларды тұтқындау басталады. ... ... ... ... ... ... ... Фишер, Энгель
мен Линг сотқа тартылады. 1887 ж. ... ... ... ... ... ... ... өлім жазасына кесіледі [8].
Тред-юниондардың федерацияларының сьезі бұл соттың шешімін заңсыз деп
бағалағанда, ... ... ... ... ... ... ... 8 сағаттық жұмыс күні үшін күрес американ
жұмысшы қозғалысына өзінің саяси ... ... 200 ... ... ... жұмыс күнін жаулап алды. Барлық штаттарда жұмысшы ұйымдары,
кәсіподақтар құрылды. Бірақта ... 8 ... ... күні үшін
күресін қолдамаған Орталық жұмысшы одағы беделінен айырылып, |ХІХғ. ... ж. ... ... ... ... 1886 ж. Тред-
юниондардың федерациясы өзінің атын ... өзін ... ... (АЕФ) деп атай бастады. Бірақта ол 1887, 1888, 1889 жж. өткен
сьездерінде саяси ... ... ... [9]. ... ... ... қатар АЕФ көсөмдері ХІХғ. 90-шы жылдарынан
бастап ... ... шыға ... 1890 ж. АЕФ ... ... С. ... ... қозғалысы тек тред-юниондар тұрінде ғана өмір
сүре алады деп ... Бұл ... С. ... ... ... ... партиясының болуының қажеттігін дәлелдеген социалист
Т. Дж. ... еді. Ол ... ... ... ... ... Ол АЕФ ... жұмысшыларының өкілі ретінде келген болатын. Бірақта өзінің атақты
еуропалық социалисттерімен, К. Маркс пен Ф.Энгельске жазған ... ... бұл ... туралы бір сөзде айтпай, Де ... мен ... ... (СЖП ) АЕФ ... партияға айналдырғысы келіп жатыр
деп жазғырды.
Американ социалисттерінің қателіктері, АЕФ - ның ... ... ... ... ... ... ХІХ ғ. 90 жж. екінші
жартысында американ жұмысшы табын басқарусыз ... ... ... ... ... ірі ... күрес барысында тек ... ғана ... ... мүшелері де жеңіліп отырды.
ХІХ ғ. 90 жж. ірі өнеркәсіптік темір жол, тас ... ... ... ... шыға бастады. Оның негізгі себебі болған -1893 ж
экономикалық дағдарыстан кейінгі жалақының 10-12% ... және ... ... 1894 ж. АЕФ есебі бойынша АҚШ - да бмлн. жұмыссыздар болды.
1894 ж. ... ... ... ... ... ... президенттен жұмыссыздыққа қарсы күресу шараларын қабылдауды талап
еткен еді. б0-70 ... " ... ... ... ... ... ... оны сейілтіп жіберді. Кокси мен Браун - ... ... ... ... үкіметі жұмыссыздардың талаптарын
орындамады [10].
XIX ғ. 90 жж. ереуілдік қозғалыс өрши ... Ол ... ... 1894 ж. оған б10 ... жуық адам ... Бұл ... ... жаңа жұмысшылар ұйымдары құрылды. ... бірі ... ... кен жұмысшыларының Орталық одағы ... еді. ... ... кен ... ... Федерациясы (КЖБФ) құрылды. АЕФ бұл
федерацияға қарсы шықты. 1899 ж. КЖБФ мен АЕФ ... ... ... ... ... ... (БЖО) құрды.
ХІХ ғ. 90 жж. ереуілдік қозғалыстың ... ... ... бірі - 1893 ж. ... Ю. Дебс ... Американ
теміржолшылар Одағы (АТО). Бұл көпшілік ұйым темір жол ... 1/16 ғана ... ... ... кәсіподақтарға
қарсы құрылды. Бір жыл ішінде АТО АҚШ-ның ең ірі ... ... Оның ... ... 150 мың ... мүше ... еді. Бұл ... "Мак - Кормик", "Денвер-Рио-Гранде" компанияларының жұмысшылары,
сонымен қатар Дж. Пульманның вагон жасайтын кәсіпорындарының да ... өмір ... ... жылы оның ... ... ... компаниясының 9
мың жұмысшылары жеңіске жеткен еді. Бұл жеңіс б4 мың ... ... жол ... ... ... ... ассоциациясын" қатты
қорқытты.
1894 ж. мамырда пульман зауыттарында АТО басқарған ... ... ... ... ... ... басшылары қосылып күресті. Үкіметтің
ереуілшілдерге қарсы құресін АҚШ-ң юстиция министрі Р. Олин басқарды.
Президент Кливленд ... ... Оқ ... ... ... ... ... жаралы болды. 10 шілдеде Ю.Дебс және онымен ... 700 ... ... сот ... ... 3-б айға ... ... Пульман
забастовкасының жаншылуы АҚШ - ғы жұмысшы ... ... ... берді.
Қуғындаудың нәтижесінде көптеген одақтар тарап кетті, АТО әлсіреді. ... ... бұл ... ... ... маңызы өте
зор еді, себебі оларжұмысшылардың ұйымдасса зор күш ... ... ... бұл ... жеңілгенін өздерінің тред-юнионисттік
идеяларын насихаттау үшін, "таптық ымыра" идеяларын тарату үшін пайдаланды.
1893-1894 жж. АЕФ өзінде дағдарыс басталды. Онда ... ... С. ... ... ... басталды. 1893 ж. АЕФ сьезінде жаңа
бағдарламаның жобасын талқылады. Оған атақты ... Ф. Дж. ... ... ... ... ... ... жол, байланыс
жүйесін, шахталарды ұлттандыру; халыққа тегін бастауыш білімін беру; 8
сағаттық жұмыс күнін ... ... АЕФ ... бұл ұсыныстарға қарсы шыққан жоқ. Бірақта 1894 ж.
сьезд барысында бұл бағдарламаны ... ... ... ... пайдаланып, бұл баптарды өткізбей тастады. Ал 1895 ж. сьезде
гомперсисттер "АЕФ - ның ... ... жоқ" деп ... ... ... ... күресінен бас тартты.
Тресттердің өсуі мен күшеюіне байланысты, таптық күрес шиеленісе
түсті. Пролетариат өзінің ... ... тап ... ... таптық
мүддесі бар екенін айқын сезіне бастады, өздеріне саяси ... де ... ... Социалисттік жұмысшы партиясынң ( СЖП) құрылуы. Ондағы идеялық
бағыттар.
Жұмысшылар мен буржуазия арасындағы қайшылықтардың асқынуы жұмысшы
табының ... ... зор өсіп ... ... ... ... ... сипатта өтті. Бірақта оның кейбір көріністері, келешекте
жұмысшылардың саяси ... ... ... ... ... ... ... жандануына және социалисттік топтардың
құрылуына үлкен әсер ... 1 ... ... ... және ... ... Оның қызметінің нәтижесінде 1876 ж. АҚШ - да
елдің барлық социалисттік ұйымдарын біріктірген АҚШ ... ... 1877 ж. ... ол өзін Социалисттік жұмысшы партиясы (СЖП) деп
атай ... ... ... шынайы социализм идеяларына ... ... ... дамыды. Бұл социализмге жат ағымдармен күрес
жұмысшы қозғалысының мынандай негізгі ... ... ... ... ... ... ... саяси ролі мен сипаты;
социалисттік революцияның даму жолдары; ... ... ... және ... күресі; пролетариаттың табиғи одақтастары туралы.
Құрылғаннан кейін бірінші онжылдықта АҚШ-ғы СЖП ... ... ... оның ... неміс иммигранттары басым болған
еді. Интернационалдың платформасында тұрған марксисттердің қарсылығына
қарамастан, американ ... ... ... ... ... СЖП - ның ... орынбасары болып лассальяншы Ф. Ван ... ... ... ... ... қозғалысына
қоғамдық прогресстегі капиталисттік мемлекеттің атқаратын ролі бойынша
өзінің ұсақ буржуазиялық қате көзқарастарын ала ... ... ... капитализмнің дамуы социализмнің орнауына жол ... ... ... ... жұмысшы табының санының өсуі ... ... ... ( ... ... ... ... Бірақта
социализмді құру үшін, капиталисттерден билікті тартып алу керек, ал оның
негізі және ... жолы бар - ... ... ... дауыс беру, сайлау
хүқын енгізу". Бұл сайлау хүқына ие болған ... ... ... ... және ... ... ... ететін мекемелерде көпшілік орындарды
жаулап алады. Сондықтан мемлекет барлық ... өз ... ... ... ... бейбіт жолмен автоматикалық тұрде жұмысшылар
саяси билікке ие бола салады.
Бұл лассальяндықтар ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік пен парламентте орын алу үшін ... ... ... ... ... біз өз көзқарасымызды білдіреміз.
Біздердің ... ... - ... ... социалистерді сайлап,
жұмысшыларға тиімді ... ... - деп ... ... сайлау барысында шығарған бір үндеуінде олардың жұмысшы
қозғалысында ұстанған негізгі принциптері ... еді ... ... саяси күресін тек сайлауға қатысуымен ... ... ... ... жүргізуіне мүлдем қарсы еді. Олардың
бағдарламасында ... ... және ... ... ... ... жоқ еді. ... табының экономикалық күресін қолдамау
келешекте социалисттік партияның бұқара жұмысшы қозғалысынан ... ... ... әкелер еді. Лассальяншылдарға қарама-қарсы марксисттер
жұмысшылардың экономикалық күресін қолдап отырған еді. ... СЖП ... ... ... оның ... экономикалық күресті
қолдау туралы арнайы бап енгізілген еді: ... ... азат ... - ... ... мақсатымыз және оған жету үшін
біз барлық күрес тәсілдерін қолданамыз" - деп жазылған еді ол ... ... ... ... СЖП ХІХ ғ. 80 ж. ... дейін
лассальяншылдардың ықпалынан арыла алмады. ... ... ... СЖП марксисттердің ықпалымен кәсіподақтық қозғалыс пен ... ... ... ... бұл ... ... көптеген
кәсіподақтар Ф. Фонердің айтуынша социалисттік партияның ықпалында болды
[13]. ... 1882 ж. ... ... ... жұмысшы одағының
бағдарламасында жұмысшы табының экономикалық және саяси ... ... ... ... ... принцип бекітілген еді. Социалисттер
оған басшылық етті және оның ... ... ... ... ... ... АҚШ-ның көптеген ірі қалаларында осы уақытта СЖП ықпалындағы
ірі кәсіподақтар құрылды. Жұмысшы қозғалысына социалисттік ... ... да көп ... еді, егерде партияның өзінің ішінде алауыздықтар
болмаса.
ХІХ ғ. соңғы ширегінде АҚШ-ғы ... ... ... ... көріне бастады. Ол СЖП-ның ХІХ ғ. 80 ж. ... ... ... ... және ... табының алдында тұрған нақты
мәселелерді шеше алмауынан ... еді. Бұл ... ... ... топтар қурылды. Американ анархизмінің идеологы болған, 1882 ж.
Германиядан АҚШ-на көшіп келген И. Мост еді. Ол ... ... ... ... жаңғыртуды көздеген болатын. АҚШ-ғы ұсақ буржуазиялық ... ... ... ... қолайлы болды.
ХІХ ғ. 80 ж. басында Американың көптеген ірі қалаларында СЖП бөлініп
шыққан анархисттік топтар ... ... ... ... ... ... ... 1883 ж. Питсбургте болған сьезде бұл топтардың басын
қосып И. Мост ... ... ... ... Олар ... ... Интернационал" деп атайтын болды. Бұл сьезде анархисттердің
кредосы ... ... ... Онда ... " ... оның орнына өзара тауарлар мен айырбас жасайтын Өнеркәсіптік
ұйымдар билейтін экономикалық ... ... ... айтылды [14].
Легальдық саяси күрестің нәтижелеріне көңілі қалған социалисттердің бір
тобы анархисттерге еліктеп революциялық ... ... ... ... ... ... ... Батыс штаттардағы
социалисттердің көсемі А. Парсонс және атақты ... ... ... А. Шпис ... ... Олар бұл штаттардың жұмысшыларына ықпал
еткөн Чикагодағы анархисттер ... ... ... анархисттер шығарып
жатқан газеттердің ішінде еңтанымал ... ... ... еді. ... ... ... насихаттап отырды, демонстрациялар мен
митингтер ұйымдастырды. Олар ... ... ... ... бас ... ... ... мен өнеркәсіптің тәртібін бұзатын
іс-ірекеттерді жасауға шақырды.
Кейінгі оқиғалар, анархисттік ... ... ... ... зиян келтіргенін анық көрсетті. Өздерін ... ... деп ... ... ... ... ... мен
жауапкершіліксіз іс-әрекеттері Американың билеуші топтарына социалисттерге
қарсы саясат жүргізуге ... ... ... ... ... бір топ ... мемлекетті жоюға ұмтылған
әрекеттер ... деп ... кінә ... ... ... ... ... экстремисттік үрандарды пайдаланып, үкімет
социалисттік қозғалысқа қарсы шабуылын бастады. Кейбір ... ... да бұл ... ... ... ... [15].
"Хеймаркет ісінен" кейін басталған полициялық қудалаулар анархисттердің
қызметін шамалы шектеді. ... ... ... газеттер, журналдар
жабылды. ХІХ ғ. 90 ж. анархисттер ... ... ... ... олар енді ... іс-әрекеттерден бас тартып, тек 1895
ж. "Аларм" газетін ... ... ... ... ... ... жүргізілген дискуссиялармен шектелді. Олар жұмысіиы табының
ұйымдасқан күресін сынға алды, марксисттер ... ... ... ... шықты[1б].
Анархизммен күрес барысында СЖП 188б ж. "Социализм мен ... ... ... ... ... ... ... шығарды. Онда "күштеу"
деген терминге марксисттік анықтамалар берілген еді және анархисттер мен
марксисттердің оны түсіну мен ... ... ... ... ... СЖП көсемдері анархизмнің таптық мәнін және американ жұмысшы
және кәсіподақтық қозғалысында кең таралуының ... ... ашып ... мен ... ... және ... фракциялық қозғалысы
жұмысшы қозғалысындағы социалисттердің позицияларын әлсіретті. Бірақта
бүтіндей алғанда социалисттердің ... ... ... ... бола
берді. Сондықтан ол АҚШ - ғы ... ... ... ... АҚШ - ғы ... ... дамуына зер салып бақылаған Ф. Энгельс
188б ж. басында Ф. Зоргеге былай деп жазған болатын; " Ақыр ... ... ... ... ... табыстарға жетті" [17].
Бұл табыстар 1886 ж. Нью-Йорк қаласының ... ... ... көрінді. СЖП шақыруы бойынша жұмысшылар сайлау барысында
Г. Джорджтың кандитатурасын қолдайды. Оның ... ... ... ... ... ... ... ол жұмысшы табының
тәуелсіз саяси әрекеттеріне қозғау салар еді. Осы ... ... ... ... ... ... ... дауыстары бойынша асып
түсті. Өзінің бұл жемісіне ол социалисттердің жұмысшылар арасында жүргізген
қызу насихаттының ... ... еді. ... ... ... табының ХІХ ғ. 80 жж. ірі қимылдарында көрнекті роль атқарды. " Бұл
уақытта СЖП ... ... ... ... ... ... және белсенді қатысушысы болды" [18].
1889 ж. АҚШ - ғы СЖП лассальяншылдар фракциясының толық ... ... ... ... жаңа ... оның ... түзетулер енгізді. Біріншіден, ... ... ... ... ... туралы бап ... ... ... жұмысты күшейту туралы бап енгізілді.
Бағдарламаға бұл бапты ... АЕФ ... С. ... қарсылық білдірді,
бірақта оған ... ол ... еді. ... ... ... ... ... күшейе бастады.
ІІ -ТАРАУ. ХІХ Ғ. 70-90 ЖЖ. АҚШ - ҒЫ СОЦИАЛИСТТІК ҚОЗҒАЛЫС.
2.1. Социалисттік жұмысшы ... (СЖП) ... ... ... ... ... ... - нің пролетариаттың тәуелсіз ... ... ... ... социалисттердің мақсаттарынан мүлдем өзгеше еді. С.
Гомперс жұмысшылардың социалисттік сана сезімінің оянуына ... ... ... ... ... ... тар
шеңберінен шыға алмай қойды. ХІХ ғ. 80-90 жж. ... ... ... өрлеуіне байланысты ... бұл ... ... ... мақсатқа айналды. Жұмысшылар арасындағы ... ... ... ... ... болу ... тред-юнионисттік
идеологияның ықпалын жою қажет еді. Бұл мақсатты жүзеге асыруды өз ... 1850 ж. ... СЖП - ның ... келген Д. Де Леоне болды.
Ол ХІХ ғ. аяғы мен XX ғ. басында американ ... ... ... ... кісі еді. Де Леоне социалисттік прессаның маңызы мен рөлін
көтөрді, баспасөзге партияның жеке меншігін ... 20 жыл бойы ... ... ... тілінде шығарған " Пипл" газеті американ
жұмысшыларының арасында күнбе-күн өз ... ... ... ... ... ... ... оятып отырды. Бірақта
сонымен қатар, ол АҚШ - ғы ... ... көп зиян ... де ... ... 90 ж. АҚШ - да ... құрылып бітті. 1889 ж. СЖП - нің
сьезіндегі қабылданған қарарда социалисттердің ... ... ... айтылған еді. Бірақта ХІХ ғ. 90 жж. СЖП бұқара жұмысшы
қозғалысынан ... ... ... қарсы бағытта турған АЕФ
басшылары Де Леоне басқарған СЖП жұмысшы және фермерлік ... ... ... және ... қателіктерін бетіне басып,
социалисттік партияның халық алдында ... ... ... ... ... ... дұрыс бағалай алмаған еді. ... ... ... ... тап және олардың меншігін
социалисттік революция барысында тәркілеу керек деп ... ... ... ... ол СЖП ... ... ... және оны
басқарып отырған Халық партиясын қолдамауға шақырды [20].
АЕФ көсемі С. Гомперс социалисттерді тред-юниондарды ... ... ... деп ... деп жала жатты. С. Гомперстің
бұл бағыты және СЖП - ның кәсіподақтарға қарсы үстанған саясаты ХІХ ғ. ... ... ... дағдарысын туғызды. Сондықтан 1892 ж. сьезде
социалисттер өздерінің ... ... ... ... ... арасында беделінің түсіп кеткенін мойындауға мәжбүр болды.
Бұл ... ... үшін СЖП ... ... ... ... ... күшейту және ұлттық ... СЖП ... ... ... Бұл Де Леоненің тред-юниондарға
қатысты үсынған тактиканы ... ... ... деп ... ... бойы бұл ... жемісті болды. Жергілікті ... ... ... ... 1893 ж. АЕФ сьезінде жаңа
бағдарламада гомперсизмнің ... ... алып ... еді және ... еңбек қуралдарын ұлттандыру талабы қойылған еді [21].
Бірақта бұл тактика ... СЖП АЕФ ... мен ... ... ... жоя ... ... Де Леонө бұл тактикадан бас
тартты. СЖП тред-юниондарда социалисттік насихатты жүргізуді тоқтатты,
пролетариаттың экономикалық ... ... ... Бұл Де ... басқарған
СЖП жіберген қатерлі қатесі еді. Сонымен ... Де ... ... ... ... ... ұйымдарын сынай бастады. ... СЖП ... ... ... ... кәсіподақ (ОГ) ОРГИ -де бас
тартты. Енді социалисттер барлық тред-юниондардан оқшауланып ... ... Де ... ... қатысты жаңа тактиканы сырттан қысым жасау"
немесе "екі ... ... ... бастады.
1895 ж. Де Леоненің ұсынысы бойынша жаңа жұмысшы одағы құрылды. Ол
"Жұмысшы одақтары мен ... ... ... Альянсы" деп
аталды. С. Гомперс оны СЖП заңсыз ұрпағы" деп ... еді. Оның ... ... ... федерациясы, орталық штаттардың кейбір ... мен ... және ... ... еді. 189б ж. СЖП ... ... ... ұлттық хатшысы Г. Кун оны өзінің ... мен ... ... ... деп ... Бұл ... ... саны
15 мыңға жетті [22].
АЕФ цехтік одақтарына қарама-қарсы құрылған социалисттік Альянс "таза"
және "қарапайым" тред-юнионизмнің дәстұрлі және ... ... ... еді. ... құрылған уақытынан бастап - ақ ол
мақсаттарына жете алмады. Бұл Альянсты ... Де ... ол ... ... ... АҚШ кәсіподақтық қозғалысын СЖП тәуелді еткісі келген
еді. Бірақта бұл догматикалық саясат нәтижелі ... ... ... ... жұмысшылар одан шыға бастады. 1898 ж. баяғы 15 мың мүшеден
4-5 ... мүше ... ... ... ... СЖП ... мен ... "таза" және
"қарапайым" тред-юниондарға қарсы "дұрыс инициативаны" ұсынуды көздеген
еді. Олар социалисттерді ішінен "іріп-шіріген" ... ... ... ... ... құруға шақырды. СЖП 1Х сьезді партияның
мүшелерін көне ... ... ... ( бұл әлі талап емес, ұсыныс
еді). Бірақта бұл ұсыныс СЖП ішінде қызу дебаттарға ... Бұл ... ... ... Де ... және оның "екі жақты юнионизм" тактикасына
қарсы бағыт ... ... ... ... мен ... партияға көзқарасы.
ХІХ ғ. 70 жж. ... ... ... ... қанауды күшейтті. Соның нәтижесінде ХІХ ғ. 70-90 ... ... ... ... ... ... ... қарсы күресі ХІХ ғ. 70 жж. грөйнджерлер мен гринбеккерлер
қозғалыстарында ... ХІХ ғ. 80 ж. ... ... ... ... ... 90-шы жылдары фермерлік қозғалыстың
нәтижесінде жаппай көпшілік саяси ұйым - Халық партиясы 1892 ж. құрылды. ... ... СЖП ... 1893 ж. ... ... ... қаталтұрде
қарсы шықты.
СЖП Халық партиясын "плутократияның үстемдігі ... ... мен ... ... ... ... деп ... меншігін ұлттандыратын өткінші тап, фермерлер, социалисттердің
ойынша, жұмысшылармен одақтасқанда тек пролетариатқа айналып ... ... 1893 ... ... " ... ... табы
еш уақытта бұл фермерлік фзғалысты қолдай алмайды" деп жазылып ... ... ... ... ... кетпеу үшін Де Леоненің үсынысы
бойынша СЖП секцияларының мүшелеріне Халықтық ... ... ... тиым ... [24]. ... ... Халық партиясынан бойын
аулақ үстауы қатардағы социалисттердің наразылығын туғызды. ... ... бұл ... қолдап, оның мүшелерінің арасында
социалисттік идеяларды насихаттауға шақырды. ... СЖП ... ... қарамастан кейбір социалисттер-марксисттер оны қолдай
бастады.
Популисттерді, сонымен қатар СЖП бағдарламасы мен жарғысын ... оның ... ... ... интелигенциясының кейбір өкілдері
де қолдады. Де Леоне ... ... деп ... ... ... ... ... мүше болып, онда
социалистік қозғалыстың шектелгендігін, кәсіподақтарға ... ... ... отырсада, бұл халық қозғалысына қолдау көрсетті.
"Индивидуалисттік" социалисттер арасында көзге түскен Генри Ллойд еді. Өз
заманының ең оқымысты азаматы, атақты ... аты шулы ... ... еңбектің авторы, ол 90-шы жылдары популисттік қозғалыста маңызды
прогрессивті роль атқарды. Ол жұмысшыларды фермерлік ... ... ... олар " фермерлерге қарағанда қазіргі ... ... ... ... ... ... еді және бұл
қозғалысты радикалдық ... ... еді" [25]. Оның ... фермерлер
келешек саяси билік үшін күресте жұмысшы ... ... ... ... ... ... мен фермерлер арасында одақ құруға шақырды. 1894 ж. шілдеде
Г. Ллойд және М. Дж. ... ... ... ... ... ... ... құрды. Конференция
барлық жұмысшыларды 1894 ж. аяғында болатын ... " ... ... ... ... ... қолдаған Халық партиясының
депутаттарына дауыс беруге шақырды.
Жұмысшы-популисттік блоктың құрылуы ... ... ... ... ... еді. ... ... халықтың
тресттерге қарсы күресі, олардың меншігіне халықтың ұжымдық меншігін
орнатумен байланыстырылған еді. Бір апта ... ... 12 ... 1894 ж.
Спрингорилд бағдарламасының негізінде Чикагодағы құрылған ... ... ... және ... де ... ... ... социалисттер мен қатар Халықтық партияны социалисттердің
көсемдері де қолдай ... ... ... ... Ю. ... ... популисттерді қолдауға шақыра отырып былай деген
еді: "Мен популиспін, біз барлығымыз бірігіп көне 2 партияға енді есін жия
алмайтындай етіп ... ... ... Мен көне демократпын және оны мақтан
етемің. Мен барлықтарыңызды сайлауға ... ... ... ... ... ... ... қолдап олармен одақтасуының себебі мынада еді:
1. Олар бірігіп үкіметпен күрескен еді;
2. Бірігіп қәсіподақтарда қызмет ететін еді;
3. Фермерлер әр ... ... ... ... ... ж. бойы ... блоктар Иллинойс штатынан басқа
Небраска, Висконсин, Нью-Йорк, Огайо, Индиана, Минесотта, ... ... ... ... ... ... өз ... насихаттай бастады.
Әсіресе социалисттік идеяларды таратуда табысқа жеткен Г. Ллойд пен М.Дж.
Морган ... ... ... ... зор ... ... ... Минесотта және Солтүстік Дакотадағы штаттарда' өткен ... Г. ... ... ұйып ... еді. Ол ... ... жұмысшы-популисттік блоктың саяси билікке жеткенде ғана ... ... ... ... ... ... бірігіп қызмет еткенінің нәтижесінде
1894 ж. сайлауда Халық партиясы зор табысқа жетті. Ол 1892 ж. ... 1894 ж. 1,5 млн. даус ... ... Негізіннен бұл дауыстарға ол
өнеркәсіптік орталықтарда ие болды. ... Кук ... ... Халық
партиясына дауыс берген жұмысшылардың саны 1892 ж, ... 20 ... 2 мың ... 34-40 ... ... Халық партиясы үшін Пөнсильванияның,
Батыс Виргинияның, Йлийнойс және ... ... ... ... ... мэрі ... популисттердің кандидаты А. Сатро, өзінің жеңісі
үшін ұйымдасқан жұмысшыларға алғыс айтқан болатын.
Жұысшы-популисттік блоктың қызметінің ... ... ... ... ... 22 өзінің кандидатын өткізді. 12 популисттік кандидат
Конгреске ... ... өсуі және оның ... қозғалыспен ұштасуы үстем
таптардың қорқынышын туғызды. Буржуазия бұл Іқозғалысты басуға әрекет
жасады. 1894 ж. ... ... мен ... ... ... Ірі
индустриялық орталықтарда қару-жарақ арсеналдары салына бастады. Халықпен
күресу үшін буржуазия топтаса бастады. Сонымен ... ... ... ... іріп-шіріте бастады.
1894 ж. бастап Халық партиясының ішінде екі бағыт ... ... және ... ... ... ... ... Уивер болды.
Консервативтік бағыт социалисттердің партияға тигізіп жатқан ықпалымен
күреске шықты. Олар ... ... ... бас ... ... қызметін тек күміс ақшаны енгізу үшін күреспен шектегісі келді.
Консервативтік күштерді ... үшін олар ... ... ... ... ... сатушыларды шақыра бастады.Халық
партиясында ... екі ... ... саяси мәселелер бойынша жіктелді.
Егерде радикалды популисттер кәсіподақтарды, стачкаларды, ... ... ... ... ... ... ... білдірді. Әсіресе Таубенек-Уивердің тобының ызасын алған Орталық,
Батыс штаттарында жұмысшы-популисттік одақтар құрған социалисттер еді. Олар
Халық партиясының шынайы досы ... оның ... ... ... ... ... етуін қалаған социалисттерді партиядан ... Тек қана ... мен ... ... ... ... ... ыдыратып олар партия басшылығына келе алатын
еді. 11894 ж. желтоқсанында ... ... ... ... Г, ... бастаған жұмысшы-популисттік блоктың жақтаушылары
Таубенек-Уивер тобының 1 шабуылына тойтарыс берді. Халық ... ... блок ... ... жаңа талаптар
енгізілді: жер иеліктерінің көлемін іріктеу; жұмысшылар стачкаларын
әскердің ... басу ... ... ... ... меншікке айналдырып мемлекет билігіне беру және т.б. ... ... ... блок ... ... ... мен монополиялардың билігі жойылсын!", "Халықтың мүддесі мен
адамдар құқықтарын қорғау үшін алға!"АЕФ барлық жұмысшыларды популисттермен
саяси одаққа бармауға ... АЕФ бұл ... өте ... ... Халық
партиясының консервативтік бағыттағы көсемдері ... ... ... ... ... ... қуа бастады. Социалисттерге
қарсы бағытталған компаниялар басталды. ... ... ... ... ... ... ... араласпаса біздер
(Халық партиясы) сайлауда көбірек дауысқа ие ... едік ... ... бастады. Кейбір ораторлар, социалисттердің Халық партиясына мүше
болғандағы көздеген мақсаттары - оны Американың социалисттік ... ... - дей ... ... ... ... қатардағы популисттерді
қорқытып "социалисттік епископтар" М. Дж. Морган және ... ... ... ... ұйымдастыру үшін кірді деп жариялады.
Консерваторлар мен радикалдар 189б ж. ... ... ... ... ... Бұл ... президенттік сайлауға Халық
партиясының өкілінің атын атау керек еді. ... ... ... ... ... АҚШ демократиялық партиясымен, олардың
босстарымен саяси келісімге ... ... ... ... ... ... ... шығатын популисттік газет " Прогрэссив
фермер" бұл Таубенек-Уивер тобының ... ... ... ... ... ... жығуы деп бағалады.
Радикалдық бағыт президентікке Ю.Дебстің кандидатурасын ұсынды. ГД.Ллойд,
Дебстің жеңісіне кәміл сенген жұмысшылар мен ... ол үшін ... ... ... Ю. Дебс өз ... алып ... Бұл ... ол солшылдардың қанатын кесті.
22 шілде 1896 ж. Сент-Луисте ашылған сьезде консервативтік топ алдау,
қорқыту, антидемократиялық тәсілдерін пайдаланып, ... ... ... ... ... итермеледі. Оп 1363 дауыстың 1042 ие болды. Сөйтіп
Халық партиясының сьезді ... ... ... ... ... ... ... партиясын залым
саясатшылар сатып жіберді". Сьездің шешімдерін қорыта келе Г.Д.Ллойд былай
деген еді: "Таубенек пен ... екі жыл ... ... ... құртуды
жоспарлаған еді, енді Сент-Луисте олар дегеніне жетті [27].
Өзінің ... 2 млн. адам ... ... ... ... ... ... табыстарға жеткен еді. Ең ... ... ... вдылғаннан кейін жеке меншікті жойып,
еңбек құралдарына қоғамдық меншікті жариялауды "талап етті. Бұл ... ... ... ... еді. ХІХ ғ. ... ... фермерлік қозғалыс жеңілске ұшырады. Оның көптеген себептері бар. Соның
ішіндегі маңыздысы, социалисттік ... ... кең ... ... өзі американ жұмысшы қозғалысының әлсіздігіне байланысты еді.
Фермерлер қозғалысына жұмысшылар ... ете ... ... ... ... ... партия болмады. Фракцияларға бөлінген, әлсіреген
СЖП фермерлік қозғалысқа басшы болмақ түгіл оған қарсы шықты.
2.3. ... ... ... ... ... ... қалыптасуы.
ХІХ ғ. соңғы ширегінде монополияларға қарсы күрес АҚШ-тың әлеуметтік,
саяси өмірінде өте маңызды роль ... Сол ... ... ... ... идеология қаыптаса бастады.
Тресттерге қарсы радикалдық альтернативаны - ірі жөке ... ... ... социалисттер ұсынған еді. ХІХ ғ. аяғында
американ ... ... ... ... үлес салмағы өсе
түсті. Бұл уақытта К.Маркс пен Ф. Энгельстің еңбектері АҚШ-да ... еді. ... ... ... И. ... Ф. ... А. ... т.б. тәжірибесіне сүйене отыра АҚШ социалисттік партиясы марксизм
идеяларын ... ... ... ... Де Леоненің, Ю. Дебстің әйгілі памфлеттері мен брошюралары мыңдаған
экземпляр болып басылып шықты.
Бірақта, сонымен қатар, ... ... ... ... ... өтіп ... өзгерістердің мәнін өздері де ... ... ... ... олар бұл ... ... ... қаналуының рейтетінін, саяси бостандықтарын емсітетінін
мойындады (АЕФ көсемдері оларға қарама-қарсы ... ... ... ... еді). ... ... ... қалай
күресу керектігін және пролетариатқа революция таяп қалған кезде не істеу
керектігін ашып айта алмады. Олар ... ... ... іс ... ... суын ... ... ағызуға болмаса, тресттерді де
жеңуге болмайды деді. ... олар ... ... ... ... ... бұл уақытта елде тресттермен күрес қайнап жатқан еді. Популисттік
партия өзінің қатарында барлық тресттермен ... ... ... ... ... монополияларға қарсы құрылған коалиция ... ... В.В. ... ... дәлелдегендей 1892 ж. Популисттік партия
қабылдаған Омаха платформасы осы ... ... ... ... ... грейнджерлердің; күміс ақша үшін ... ... ... ... ... ... Г. ... идеялық-
саяси тәжірибесінің қорытындысы еді.
Олармен қатар келе жатқан монополияларды сынаушылардың солшыл
идеологтары Г.Д. ... және Э. ... еді. Олар ... ... ұсақ ... ... арнады [28]. Омаха платформасында және
популисттердің ... И. ... Т. ... М. Линз және т.б. ... олар ... ... ... басталатын
демократиялық дәстүрмен байланысын атап көрсетті. Олар өз көзқарастарын
Тәуелсіздік декларациясында және 2 американдық Конституцияларда ... ... мен ... ... ... оларға жаңа әлеуметтік
мән берді.
Популисттік идеялар бұдан дейінгі өмір сүрген әлеуметтік идеяларға да
сүйенді. Монополияларды жойып олар ... ... ... ... ... ... бұл ... өзінің " Цезарь колоннасы" ... И. ... ... көрсеткен еді. Ол суреттеген утопиялық қоғам,
фермерлердің баяғы ... өмір ... ... мен ... туралы
мифтерін жақсы бейнелейді.
Популисттер мемлекеттің халық жағдайына жауапты екенін жариялады. Олар
мемлекет тарапынан ... ... ақша ... қадағалауды;
транспорт, телефон, пошта жүйесін мемлекеттік меншікке айналдыруды; жер
монополисттерімен күресуге шақырды. 1893 ж. Чикагода ... ... ... И. Доннели былай деген еді: "Егерде мемлекет бұл ұсынған
шараларды ... онда біз ... ... мен ... меншігін
тәркілейтін заңдарды қабылдаймыз "[29].
Популисттердің идеялары олардың экономикалық және ... ... ... ... ... олар ... ... байланысты екенін көрсетті. Сондықтан олар Халық
алдында есепті жаңа ... ... ... ... ... ... ... демократия» бағдарламасын ұсынды. Ол бағдарламаға
халық инициативасын кеңіту; маңызды мәселелер бойынша референдум жүргізу;
құпия даус ... ... ... және ... тікелей сайлау
талаптары енгізілді.
Популисттер қала және ауыл тұрғындарының мүдделерінің бірлігі идеясын
ұсынған еді. Бұл идея ... ... ... ... ... еді. Осы ... негізінде Гринбекерлік-жұмысшы партиясы құрылған
еді. Оған кейінірек «Еңбек серілерінің ордені» да ... АЕФ ... ... ... ... еді, тек 90-шы ... басында тред-
юниондар реформисттік ұйымға айналғаннан кейін ғана АЕФ жұмысшылар мен
фермерлердің мүдделерінің өзгеше ... айта ... ... ... негізгі принциптерін жариялаған Г.Джордж
еді. Оның «Прогресс және кедейлік» дегөн ... (1879) ... ... ... ... ... күйге жету мәселесін батыл көтерді.
Кітап 3 млн. ... ... Өмір ... ... әлеуметтік теңсіздіктің түп
тамырын ол - жерге монополия, жердің теңсіз бөлінуінен деп есептеді. Бұдан
рента туады – ... ... ... ... төлем. Бұл теңсізідікті,
әділетсіздікті жою ол жер ... ... ... салық салуды
ұсынды. Бұл салық, оның ойынша, жер ... ... ... ділетсіз
табыстарды жояды. Оның ойынша, бұл шара жер рентасын ... жер ... ... де жер оны ... ... ... кедейлік
жойылады.
Қорыта айтқанда, әлеуметтік қайшылықтардың негізін Г. Джордж өндіріс
құралдарына жеке меншіктің өмір сүруінде ... ... жеке ... ... пен ... бұл ... жер салық теориясының утопиялық және
буржуазиялық сипатын толық ашып берген еді. Олар Г. ... ... және оның өзін ... ... ... Бірақта, сонымен
қатар, олар және келешекте В.И.Ленин оның тек ... ... ... ... ... ... ... еді "[30].
Г. Джорджтың эконмикалық көзқарастарының қалыптасуына әсер еткен
ағылшын классикалық саяси ... мен ... ... ... ол ... оны өңдейтіндерге беру керек деген ... ... ... жер үшін ... ... жалғастырды. Оның
жерді ұлттандыру керек деген талабы буржуазиялық реформалардың ... ... жоқ. ... XIX ғ. ... ... өзі буржуазиялық
меншікке айналғанда, бұл талап өте радикалдық еді, себебі ол буржуазияның
жер меншігіне қол сұғу еді және оның ... де ... ... күмән
туғызған еді.
Жерге монополияны сынаумен қатар Г. Джордж жерді өз қолына топтастырған
темір жол компанияларына да соғыс ... ... ... шыға ... ... ... ... ойлар
ішінде елеулі орын алған социал-дарвинизм еді. Г. ... ... ... ... ... мен ... ... қарсы шықты.
Г. Джордждың ұсақ буржуазиялық ілімінің ықпалы әрқалай болды. ... жер ... ... ... ... ... американ жұмысшы
қозғалысы негізгі күрес тәсілі ретіндө пайдалана бастаса, оның еңбек пен
капиталды ... ... ... ... ... келістіру
саясатында кеңінен пайдалана бастады. Г. Джордждың монополияларды сынауы
монополияларға қарсы идеологияны толықтырды.
Монополияларға күрескендердің солшыл ... ... ... элеуметтік
ынтымақтықпен айырбастауды талап етті. Ол коллективисттік бағыт ... ... ... Г.Д. ... пен ... ... ғ. 90 ж. бастап Г.Д.Ллойд ... ... ... 1894 ж. ... ... «Байлық қоғамға қарсы» деген кітабында ол тек
«Стандарт ойл» мұңай компаниясының тарихын ғана ... ... ... аршушылардың» (разгребатели грязи) ... ... ... ... ... ... ... монополиялардың
бұқара халықтың мүдделеріне қайшы өкенін көрсетті. Бөтен ... ... ол ... ... мен ... ... ... байланысын ашып берді. Ол заң шығару және атқару
билігіне монополисттік бірлестіктердің ақпалының күшейгендігін және ... ... Ол ... тек ... және ... ... ... қойған жоқ, келешекте олардың Американың тұрғындарының
рухани бостандықтарын да шектейтінін көрсетті.
Ллойдтың негізгі жетістігі - ол еркін бәсекеге ... ... ... ... ... меншігіне қоғамдық меншікті жариялауды талап етті.
Ол «әлеуметтік кооперация» идеясын қолдады және оның ... ... Ол ... ... ... бірлігін қолдап,
социалисттердің, фермерлердің, профсоюздердің басын ... ... ол Де ... ... ... СЖП американ халқынығ
монополияларға қарсы күресін қолдамауын қатты сынады. ... ... ... ... ... ... болды.
Г. Ллойдтың әлеуметтік концепциясы қандай радикалдық болғанымен, ол жеке
меншікті жою талабын қоймады, оған ... ... ... ғ. ... ... ойлардың ең асқан шегі болған -
Э.Белламидің көзқарасы. Ол монополиялар проблемасын ... ... ... ... еді. Оның 1888 ж. шыққан «Кейінге назар
аудару» кітабы барлық ... ... Оның ... ... үшін ... туды. Бұл кітапта келешек коммунисттік қоғамның
құрылысының жарқын бейнесі берілген еді.
Ол бұл кітабында монополиялардың үстемдігін «жаңа дәуірдің ... ... ... ... ... бұлдырлығын көрсетті. Өзінің саяси
көзқарастарын ол «Герцог ... ... ... ... Бұл ... 178бж. ... шейс ... фермерлер көтерілісін зор үнатушылықпен
сипаттайды. Ол бейнелеген коммунисттік қоғамда мемлекет ... ... ... барлық экономикалық өмірін басқарады. Бұл қоғамда ... ... ... жоқ, ... ... ... - азаматтардың
экономикалық теңдігі орнатылған. Бұл жаңа қоғамда кейде ... ... ... ... ... арта ... Ол ... қорғау, кәрі адамдардың жасау салаларын басқарады.
Жаңа қоғамды бейнелегенде Э.Беллами, әрине, утопиялық ... ... ... жерінде утописттік идеялар кеңінен тарап,
оуэнисттер мен фурьеристтердің колониялары өмір сүрген еді. ... ... ... ... ... зор ықпал тигізген болатын. Және
сонымен қатар оның идеяларының қалыптасуына фабиандық көзқарастармен
жақындас ... ... ... тигізді. Оның жаңа коммунисттік
қоғамының негізі болған ... дін" еді. ... ... ... ... ... жасайтын пролетариат емес интеллигенция
деп есептеді. Ол тарихтың негізгі қозғаушы күші - сауатты интеллигенция деп
есептеді және де ... ... ... жолмен жаңа қоғамға көшуге
болады деп сенді.
Э. Белламидің идеяларының ықпалымен құрылған «ұлттандыру» клубтары АҚШ-
да көптеп өсе бастады. ХІХ ғ. ... ... саны 150 ... ... 500 мың мүше бар еді.
Бұл ... ... ... ... ... еді. ... христианшылардан өзгеше "христиан
социалисттер" қоғамы 1899 ж. құрылып, ... ... ... ... ... ойынша, социализмнің өзі - астапқы ... ... ... ... Бұл ... ... негізгі орын алған
жұмысшы мәселесі еді. Христиан ... ... ... дін иесі ... "Еңбек серілерінің орденінің
орденінің" көрнекті ... ... еді, ... ... ол ... ... ... христиан социалисттерінің бірлігі олардың күрес
тәсілдері мен түпкілікті мақсаттарының бірлігінде ғана көрініп қана ... ... ... ... күн тәртібіне қойған мақсаттары да бір еді:
ұлттандыруды темір жол мен телеграф салаларынан бастау. У. ... ... ... ... еді және бұл ... ол ... ... асырылуы деп бағалады. Ал Э. ... ... ... ... ... ... ... болды [31]. Популисттер
партиясы құрылғаннан кейін христиан социалисттері ... ... ... ... ... ... ... социалисттік бағытта
тереңдейді деп үміттенген еді [32].
Белламисттер монополияларға қарсы қозғалыстың ... ... ... ... ... ... алынатын принциптері
социалисттік бағытта болды. Э. ... ... ... марксизммен
байланысын жоққа шығарды және еш уақытта «социализм» деген терминді де
пайдаланған ... ... оның ... ... социалисттер көп еді
(олар СЖП-ның басшыларының социалисттер популисттік және «ұлттандыру»
қозғалыстарының мүшесі болмау ... ... ... ... оған белсенді
қатысқан еді - Л.Т.). Э. ... ... ... социалисттік
көсемдер Д. Де Леоне, Ю. Дебс, Дж. Гарриман, Дж. Уэйленд ... ... ... - Л.Т.) еліктеген еді.
ХІХғ. аяғында монополияларға қарсы күрес бағытының шектелдендігі ... ... ... ... көқарастарда тұрды,
сондықтан дүниетаным жағынан марксизмнен ... ... ... ... ... ... марксисттер мен ұсақ буржуазиялық
каптализмді сынаушылардың позициялары ... ... ... ... ТАРАУ. XX Ғ. 90 - ЖЖ. АҚШ - ҒЫ ... ... ... ... пролетариатының жағдайы.
Стачкалық қозғалыстың өрлеуі.
АҚШ-ның алып тресттер мен монополиялардың еліне айналуы елдегі барлық
таптардың жағдайына әсерін тигізді, байлар мен ... ... ... ... ... ... жағдайын қарастырғанда екі
мәселені ескеру керек. Біріншіден, ғылым мен техниканың дамуының нәтижесіне
өнеркәсіптің өсуі ... ... ... ... өсуі 1890 ... пен ... 10 млн. адам жұмыс істеді, 1910 ж. олардың саны
17 млн. жетті. Екіншіден, олардың ішіндегі мамандығы бар жұмысшылар тек ... ... ... (1910 ж.). ... ... 85 ... болмады. Бұл категорияға әсіресе иммигранттар мен қара ... Жыл ... ... ... ... саны өсіп ... 1911 ж.
профсоюздық прессаның мәліметтері бойынша жалдамалы еңбек етушілердің әр
бесіншісі әйелдер болған екен "[33]. ... ... әр ... әрқалай болды. ХІХ ғ. басында нақтылы жалпы өскен еді. Бірақта
атақты американ экономисі ... ... ... "1897 ... ... кейінгі 20 жылдықта нақты жалақы өте аз ғана
мөлшерде өскен еді және де ол ... ... ... ... ... жоқ [34].
Нақты жалақының өсуі пролетариаттың жағдайын жақсарта алған жоқ. және
де ол жалпы цифрлер ғой. Жалақыны тек ... ... ... ... Ал мамандығы жоқ жұмысшылар, ... мен ... ... ... ... , ... Европадан келген өте аз жалақы алатын
еді және АҚШ-да өндірістің әр саласында жалақының мөлшері әр қалай ... ... ... өңдеу, полиграфия салаларында, өндіріс саласына
қарағанда жалақы ... ... ... ... ... ағаш ... жалақының мөлшері орташа болатын Ең төмен ақы ... ... ... ... ... ғ. ... халыққа қажетті тауарлардың құнының өсуі нақты шақының
өсуінен асып отырды. ... ... ... мен ... ... ... өмірдің құнының индексі 1899-_1914 жж. 51
процентке ескен екен, ал нақты жалақы ... ... 9,7 ... ... тек қана ... ... ғой! Қарапайым американ жұмысшыларының
күнбе-күнгі тұрмысы қандай болды? ж, таман көптеген кәсіпорындарда ... 10 ... ... еді. Ал ... ол 12-14 ... ... 8 сағаттық жұмыс күнін енгізу - ... осы ... ... ... ... ... демалыссыз жұмыс ... ... ... - Ф.С. Фонердің айтуынша, -«жұмысшылар апта бойы ... 12 ... ... ... Оларға демалысты 2 аптадан кейін, үздіксіз
24 сағат 2 жексенбіде істегеннен кейін ... » - еді ... ... ... ... ... ... адамдармен қатар 12-14 сағат жұмысты әйелдер мен ... еді. ... бұл қиын ... үшін олар ер ... екі ... ... алатын еді. Балалардың әр күнгі жұмысы үшін оларға 27-39 пенс-ақ
төлейтін. 1903 ж. Нью-Йорк қаласының мектепті ... ... ... 5-б ... ... ертеңгі б-дан кешкі б-ға ... ... ... екен.
Әйелдердің алатын жалақысы ер адамдардың алатын жалақысының 53,7
процентіне теңелді. Иллийнойс ... ... ... ... ... кір ... әйелдер күніне 20 сағат жұмыс істейтін болған.
Сондықтан олардың көбісі өкпе ауруымен ... екен ... үй ... да ... болды. Колорадоның кеңшілері
лашықтарда тұрған және олар үшін де шахта иелеріне ... ақы ... ... ... ... ... және т.б.) ... су құбыры
мен канализациясы жоқ көп пәтерлі үйлерде тұрды; ал ... ... ... ... 1 ... ... еді ... тұрақты жұмысшылардың жағдайымен ... ... ... ... жұмыс іздеп жүрген жұмысшылардың жағдайы өте жаман еді.
Олар ... бай ... ... ... ... батрактар, орман
кесушілер және т.б. еді. Олар ... ... және қиын ... ... ... еді. АЕФ көсемі С.Гомперстің айтуынша «олардың жағдайы
қүлдардың жағдайынан да ... ... ... С. ... ... қиын
жағдайын түсінсе де оларды АЕФ қатарына алмайтын еді, себебі оның ... еш ... ... ... еді. Ол ... ... ұсақ ... және прогрессивтік қозғалыстың нәтижесінде
үкіметтен жаулап алған еңбекті ... ... да ... ... ... « ең ұлы демократиялық республика» әлеуметтік саясатында
жұмысшылардың қамын ойлау саясатында ... ... ... артта қалған
еді. Ол түгіл XX ғ. басында АҚК мүлдем ... ... ... болмағанда еді. Кейбір штаттарда жасалған 8 сағаттық жұмыс
күнін енгізу; балалардың ... ... тиым ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру ісін енгізу әрекеттері АҚШ-ң атқару
билігінің , үкіметтің қарсылығын туғызып ... неше ... ... ... ... ... жараланған
немесе қаза болған адамдардың отбасына зейнетақысын төлеуден бас тартты.
Соғысқан жағдайда штаттардың әкімшілігі мен ... ... ... ... еді. ... 1902 ж. ... штатының Заң шығару
жиналысы жұмыс барысында өлген немесе жаралы ... ... ... ... заң ... ... ... соты оны штаттың
Конституциясына қарсы көлетін заң деп бекітпей қойған еді. ... ... ж. ... 1910 ж. ... ... ... ... табына
ұйымдасқан монополисттік капитал және мемлекеттік аппарат ... ... ... үшін ... ... ... шығу ... еді.
Стачкалық қозғалыстың өсуі. 1890 ж. бірінші жартысындағы Гомстедтегі
Пульман ... ... ... ... «Американ теміржолшылар
одағы» талқандалғаннан кейін, XX ғ. басында ... ... ... ... көтере бастады. Жаңа кәсіподақтар құрылып, көнелерін
жаңғыртып, қайтадан ... ... ... ... ж. ... профсоюз мүшелерінің саны 1124 мыңға жетті, 1904 ж. - 2072700
жетті. Стачкалардың саны өсті: 1900 ж. - 1779, 1901 ж. -2924, 1903 ж. ... [38]. ... ... ... ... ... ... қалды,
мысалы, 1900 ж. Нью-Йорк штатындағы Кротондағы итальян иммигранттарының
көтерілісі, 1901 ж. «Болат тресінің» жұмысшыларының ... Бұл ... АЕФ ... саясаты әсерін тигізді. АЕФ көсемдері (С.Гомперс,
Р. Гизли, Дж. ... ... ... ... ... трестінің»
көсемдерімен ауыз жаласып кетті. Соның нәтижесінде ... ... ... ... Нью-Йорктегі «Интербюро рэпид трэнзит» ... ... ... де ... ... Олар 1904 ... көбейту, жұмыс күнін ұзартуға қарсы шыққан еді. 1905 ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорнын
«ашық цехтеп» жариялап, жұмысшылардың одағын мойындамай ... ең ... ... ... ... ... еді. ... 1900 ж. басталды. Кеншілер шахта әкімшілігінің өздеріне жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... қарсы көтерілген еді. Бұл ... ... ... (КБО) 10 ... мүше бар еді', ол ... 300 ... кеншілер
профсоюздан тыс қалған еді. 1900 ж. КБО барлық ... ... ... ... ... ... ... қысқартуды, әкімшіліктің
жұмысшы комитеттерін мойындауды талап етуді үсынды. Шахта әкімшілігі КБО-
мен 31 науырыз 1901 ж. ... ... ... ... жұмысшылардың
талаптарын мойындады.
Бірақта 31 науырыздан кейін шахта иелері бұл ... ... бас ... ... ... Митчелл 1,5 жылдай бойы
жұмысшыларды стачкаға шықпауға үгіттеді. Бірақта ... ... 1902 ж. ... КБО ... жиналып ереуілге шығамыз деген
шешім қабылдады. 12 мамыр 1902 ж. 140 мың ... ... ... ... және жұмысшы прессасы бұл ереуілдерді жұмысшылардың одаққа
бірігу хүқы және оны мойындату үшін ... деп ... ... ... журналы бұл мәселе бойынша 1902 тамызда өте дұрыс былай
деп жазған болатын: "Көмір ... ... ... қүтылғысы келеді, ал
шахтерлер оны сақтағысы келеді. Даудың негізгі мәселесі - шатерлердің өз
жұмысшы одағын құру құқына ие болу ... ... ... ... ... Бұл ... бейбіт жолмен реттеу үшін
оған АҚШ президенті Т. ... ... Ол Ақ үйге 3 ... 1902 ... ... ... ... иелері мен Митчелл басқарған
шахтерлер одағының өкілдерін шақырды. 13 қазанда Морган басқарған ... бұл ... өзі ... ... шешуіне беруге келісті, егерде
шахтерлер ... ... ... ... ... ... жұмыс істей
бастаса, комиссия шешімін шығарғанша. Сөйтіп 23 қазанда 1902 ж. ... ... ... 31 науырыз 190б ж. дейін компромисттік
келісімді қабылдауды ұсынды. Бұл уақыт бойы ... ... мен ... ... ... арқылы шешіледі, бірақта ... ... ... соты ... Шын ... ... бұл комиссияның
шешімі баяғы "инджанклизін" (бүркеленген тұрде баяғы ереуілдершілерге ... ... салу - Л.Т.) ... еді. ... ... ... Пенсильвания
көмір бассеінінде " ашық цех" жүйесінің өмір сүргенін мойындады, соның
нәтижесінде кеншілер мен ... ... ... ... ... ... бұл ... шешімдерін алақайлап қабылдады, себебі ол
жұмысшылар одағына қарсы шешім еді.
Кеншілер мен шахтерлер ... ... АЕФ ... ... бұл
Одақтың жалпы жұмысшылардың стачкаларына деген көзқарастарының идеологиялық
және тактикалық бағытын айқын көрсетті.
1904 ж. АЕФ мүшелөрінің саны 1б7б200 жеткен еді. Олар ... ... 80 ... еді [40]. АЕФ көсемдері ашық тұрде ... ... ... ... бейбіт жолмен тек келісім арқылы
шешуге шақырды. С. Гомперстің айтуынша: " Бұл жол ... ... ... еді ... көсемдері С. Гомперс, Митчелл таза тредюнионизмді" жақтады. ... тек ... ... жағдайын жақсартатын күреспен
шүғылдануы керек, саяси күреске ... ... ... ж. С. ... ... ... жауы ... ашық мойындады. АЕФ-
нің сьезінде өзінің социализмнің философиясымен келіспейтінін ... ... ... ... ... ол ... деді: "
Экономикалық мәселелерде - сіздердің көзқарастарыңыз дәлелсіз; әлөуметтік
мәселелерде - ... ... ал ... ... ... ... іс" [42].
АЕФ-нің бұл мәселедегі бағыты социалисттік қозғалыстың негізгі жауы ... ... ... ... отырды. Католиктік шіркеу ... мен ... ... ... тигізіп отырды.Себебі католиктөр АЕФ-
нің ішіне еніп алған еді. Олардың саны өте ... ... ... ... ... ... көп еді және сонымен қатар
шіркеудің қолында неше тұрлі жаппай ... ... ... ... ... ... құралдары бар еді.
Өзінің қызметінде католик дін иелері 1891 папа жариялаған " Рерум
наварум" ... ... Оның ... мақсаты- социалисттік
идеологияның ықпалымен күресу еді. АЕФ көсемі С. Гомперс " Рерум наварумды"
барлық әлеуметтік мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... ... Біз АЕФ мүшелері", - деді С. ... - " ... ... еңбек пен капитал арасындағықатынастарды реттегенде
зор қуанышпен басшылыққа аламыз" [43].
Бұл сөздер тағы да АЕФ - нің жұмысшылар мөн ... ... ... ... шіркеуге сүйеніп, келісім арқылы шешуге шақырғанын тағыда
айқындады. Бұл АЕФ ... ... ... ... үшін ... әкелді,
себебі АҚШ-ның ұйымдасқан жұмысшылары негізіннен АЕФ ықпалында еді. Бірақта
оның мүшелігінде тек жоғары мамандығы бар ақ нәсілді ... ... еді. ... ... мамандығы жоқ жұмысшылар, иммигранттар,
қара нәсілділер АЕФ -нан тыс қалған еді.
3.2.Социалисттер қатарындағы ... ж. ... СЖП X ... М. ... М. Хейс және Дж. ... ... фракция Де Леонеге тойтарыс беруді ұйғарды. Олар тек Де Леоненің
саясатын ғана сынап қоймай оны СЖП-ның басшылығынан кетіруді ... ... ... ... ... принципиалдық мәсөлөлр бойынша басталған
еді (мысалы, ... ... ... ... ... бірақта
келе-келе ол партияының көсемдерін сынауға айнала бастады. Аяғында 1899 ж.
«Фолькцайтунг» газетінің ... ... ... ... ... сьезін күтпей, төтенше мәжілісті шақырып, онда атқарушы
хатшы етіп; Л. слободинді сайлады, ал ... ... ... ... орны бос деп ... ... ... болмаған жағдай
қалыптасты. СЖП атымен 2 партия қызмет ете ... ... ... Нью-
Йорктегі Бикман-Стриттегі ұлттық хатшы Кун бақарған партия; екіншісі, сол
қалада ... ... ... ... басқарған партия. ... ... ... деп ... екі газет шыға ... Де ... ... атын ... алу үшін сот ісін ... жеңіп шықты. Тек
осы оқиғалардан кейін ғана Хилкуиттің фракциясы 1900 ж. Рочестер қаласында
өзінің сьезін шақырып - оны СЖП ... ... деп ... онда ... жаңа
бағдарламасын, партияның жаңа билеу тәтіптерін және келешекте социал-
демократиялық партиямен қосылу ... ... ... ... ... ... ... В. Бергөрдің атымен
тығыз байланысты еді. В. ... ... ... ... ... еді. Ол ... әдеттегі өкілі еді. В. ... ... ... еді. Ол ... ... ( ... поштаға және т.б.) қоғамдық меншікті орнату арқылы
жетуді көздеген еді. 1892 ж. Бергер СЖП Милуоки бөлімшесіндегі ... ... ... ... ... 1893 ж. ол СЖГІ ... ... мақсаттарымен келіспейтінін, сондықтан Милуоки бөлімшесінің партиядан
шығып Социал-демократиялық қоғам құратынын жариялады. Бұл қоғам АЕФ мен
Популисттік ... ... ... ... ... Бергердің Социал-
демократиялық қоғамының ықпалымен 1897 ж. Чикагода АҚШ-ғы тағы да бір
социал-демократиялық ұйым - ... ... ... ... Оның ... ... атақты социалист Ю.Дебс бұл уақыттаҚиыр
батыстағы бір ... " ... ... ... әркет етіп жүрген
еді. 1898 ж. «Американың әлеуметтік дөмократия» қоғамы өзінің бағдарламасын
қабылдады. Онда ... ... еді «Біз ... ... ... тартып алу арқылы жетеміз.... Ол үшін біз штаттардың бірінде
коопертивтік өндірс ... ал ... біз ... ... ... ... X сьездің көптеген делегаттары Ю.Дебстің
бұл утопиялық "колонизациялық жоспарын" қолдамай, сьезден кетіп қалып,
өзіндік "Американың социал-демократиялық ... ... ... ... түсінген Ю. Дебс ол партияға қосылған еді [45].
Құрылған "Американың социал-демократиялық партиясы" ... ... В. ... ... ... Ол ... болған - тресттелген өнеркәсіпті ұлттандыру және ... ... ... болды. В. Бергердің ойынша, ... ... өсуі ... ... ... социализмге"
айналғанын көрсетеді. Ол ... жеке ... ... ірі ... құрылуы. Социалисттердің негізгі мақсаты,
В. Бергердің ойынша, - бұл қалыптасқан жүйені - ... ... ал ол үшін ... ... жою керек, өнеркәсіпті
басқару мен табысты бөлуді жеке ... ... ... - ... ... ... ... мен қоғамдық пайдалану ... ... ... бейбіт жолмен социализмге көщуге
болады. Бір сөзбен айтқанда, В. Бергер "социализмге реформалар ... ... ... ... жол ... ... ... мін
қояды. Социал-демократиялық партияның басшыларының айтуынша, жұмысшылардың
күресі атқару және заң шығару мекемелеріне өз өкілдерін ... ... ғана ... керек. Социал-демократиялық партияның қызметі тек
сайлаушылардың дауыстарына ие болумен ғана шектеледі. ... ... ... Ю.Дебстің қара басын силағанымен, ол басқарған Социал-
демократиялық партияны және оның бағытын ... ж. ... ... ... СЖП ... Хилкуиттің
фракциясының арасында бірігіп Біріккен социалисттік партияны құру туралы
келіссөздер жүргізілді. Бұл бірігу жоспары екі ... ... ... Екі ... да басшыларына ұзақ түсіндіру жұмысын жүргізу ... бұл ... екі ... да ... ... ... үшін 1900 ж.
Индианаполисте өткен сьезде екі партияның ... ... ... - ол ... ... ... сьезі еді Хилкуит,
Гарриман және Хейс сөз сөйлеп, рочестер фракциясының атынан екі партияның
тактикалық және ... ... ... ... ... ... Ең
қызу дау туғызған партияның аталуы туралы мәселе болды. Бергер және оның
серіктестері біріккен партияның деп аталуын қодаған еді. Бұл ... үшін ... ... комитеті құрылды. Бұл сьезде, сонымен қатар,
президенттіке екі ... ... - Ю. Дебс - ... және ... ... СЖП-дан [46].
13 шілде 1900 ж. рочестірлік фракция өзінің соңғы ... ... ... ... ... ... Жаңа атқару
комитетінің бірінші мәжілісінде жаңа партияның ұлттықхатшысы болып У.
Бутмер тағайындалды. Ол ... ... ... ... еді.
Жаңа партияның Құрылтай сьезінің алдындағы айларда "біріккен ... ... ... ... ... Әсіресе бірігуге қарсы
болған Социал-демократиялық партияның чикаголық бөлімшесі еді. Олар ... ... ... ... шығып кеткенде еді.
СЖП-ның бөлінуі және жаңа социалисттік партияның құрылуы шарасыз еді. ХІХ
ғ. аяғындағы ... ... өсуі мен ... оның ... ... ... қозғалысына деген жаңа көзқарасты, жаңа ынтаны,
саяси белсенділікті талап ... СЖП ХІХ ғ. ... ... қозғалысында
социализмнің идеяларын насихаттау мен таратуда өз ролін атқарды.
Социалисттердің ... ... ... ... ... тәуелсіз саяси іс-әрекеттері өсті. Бірақта СЖП құрылған уақытынан
бастап, онда ... және ... ... ... ... ... ... ал ол әрине социалисттердің қызметінің
нәтижесіне әсерін тигізбей қоймады. Және де айта кететін ... СЖП ... ... ... емес еді және ... ... деген
қатынастарында өзініңлассальяншылдық сектанттық
көзқарастарынан толық арыла алмады. СЖП ... ... ... жағдайын жақсартуға арналған күресінен де тыс
қалды. ... ... ... ... ... қозғалысының
негізгі бағытынан оқшауланып қалды. Және де ол келешекте социалисттердің
жұмысшы табының қозғалысынан толық ... ... ... ХІХ ғ. аяғында социалисттік ... ... ... жаңарған күштер СЖП басшыларының көне бағытымен келіскісі
келмеді. Сондықтан жаңа ... ... ... ... ... ... керек еді, баяғыдан да гөрі тиімдірек,
жұмысшылар арасында социалисттік ... ... ... еді ... ... және ... күресіне тікелей араласу керек еді.
ҚОРЫТЫНДЫ
1861-1865 жж. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін ... ... ... Олар ірі ... ... ... мынадай негізгі топтарға бөлінетін еді: жоғары
мамандығы бар жұмысшылар, мамандығы жоқ жұмысшылар. ... ... ... ... ... Олар таза ... ... еді,
олардың жалақыс да, әлауқаты да жақсы болды. Мамандығы жоқ ... ... ... ... ... бөлігіне жатты. ХІХ ғ. 70 жж. ... ... ... ... ... ... ... бірақта оған қарамастанолардың жағдайы өте қиын болды. Жұмыс күні 12-
13 сағатқа созылды. ... 8 ... ... күні үшін ... ... ... да ... болды. Жұмысшыларды қинаған жалақының аздығы,
еңбекті қорғау зандары мен әлеуметтік сақтандыру ... ... еді. ... ... ... ... американ әйелдері мен балалары еді. Өндірістің
кеңейуіне байланысты оларды ... ... ... Өз ... үшін ... ... ... екі есе кем жалақы алатын еді.
Бұлардан да гөрі қиынырақ жағдайда болған иммигранттар еді. Олар ең ... ... ... ... ... ... ... Капиталисттік
қанаумен қатар, әсіресе қара және сары нәсілділер нәсілшілдік езгіге де
душар болды.
ХІХ ғ. 70 жж. ... ... ... ... ... ... ... құрылуына кері әсерін тигізіп жатқан мынындай факторлар
бар еді:
1. Батыстағы көп "бос" жерлердің болуы. Қанау күшейе ... ... ... ... батысқа қашып кететін еді. Өзіндік меншік иесі болу
армандары, американ жұмысшы тұрақсыздығын ... ... ... ... арасында практицизм, меншіктік, өзімшілдік
көзқарастардың кеңінен таралуы.
3. Американ қоғамында көп ғасырлар бойы уағыздалған нәсілшілдік ... ... ... жұмысшыларын сары, қара нәсілділермен одаққа баруға
жібермеді.
4. Айлакер американ буржуазиясынын, жұмысшылардың ... ... ... салуы.
Бірақ ортақ өмір, ортақ мүдделер, ортық мақсаттар обьективтік тұрде
американ пролетариатының ... ... ... ХІХ ғ. 80 ... ... ... ... ұйымдары - тред-юниондар пайда
болды: Еңбек серілерінің ордені ( ЕСО) және ... ... ... ЕСО - ... ... ... Оның есігі нәсілі мен жынысына
қарамай барлық жұмысшыларға ашық ... АЕФ ақ ... ... ... ... ... ... болды. Ол нәсілшілдік, ұлтшылдық
бағытта тұрды. ХІХ ғ. 80-90 жж. ... ... 8 ... жұмыс
күні үшін күресі басталды. Сол күрестің ең ... ... ... - тақты
Пульман және Гомстед стачкалары еді. Бұл стачкалар барысында пролетариат
өзінің қас жауы ... ... ... ... ... ... бұра ... партияның қажеттігін түсінді.
І- Интернационалдың АҚШ-ғы секцияларының қызметі, социалисттік идеялардың
таралуы, ... ... ... ... ... ... партия (СЖП) құрылған күнінен бастап онда үш идеялық
бағыт ... ... ... және ... ... құрған неміс иммигранттары болғандықтан, оның алғашқы онжылдығында
қызметінде басым болған лассальяншылдар еді. Олар ... ... ... ... кеңінен ... тән ... ... ... ... ... күреске араласпауын; пролетариаттың табиғи ... ... мен ұсақ ... ... және т.б. ... ХІХ
ғ. 80-90 жж. СЖП-ге тән еді.
ХІХ ғ. 90 жж. СЖП-да анархисттік бағы қалыптасты. Оның көсемдері ... ... ... ... И.Мост және оның ізбасарлары еді. Олар
өзімен бірге АҚШ СЖП - на анархисттік идеяларды алып келді. Бұл СЖП - ... ... ... күрес жүргізген марксисттік бағыттағы американ
социалисттерінің кішкентай ғана тобы болды. Оны көсемдері болған Ф.А. ... Ф. ... еді. ХІХ ғ. 70-90 жж. ... фракциялық күрес партияны
әлсіретіп, оның кәсіподақтық қозғалысына ықпалын азайтып жіберді.
ХІХ ғ. 80-90 жж. Д. Де ... ... СЖП АЕФ ... ... Де Леоненің басшылығымен СЖП кәсіподақтарда социалисттік идеяларын
насихаттауды күшейтті. Социалисттік партияның кәсіподақтарымен байланысын
күшейту үшін ол АЕФ - на ... екі ... ... ... ... "екі ... немесе параллельді юнионизм".
"Іштен бұрғылау" тактикасы АЕФ-на социалистердің еніп ... ... ... оны ... ыдырату - нәтижесіз қалды. "Паралельдік
юнионизм" тактикасы АЕФ -на қарсы жаңа кәсіподақ -"Жұмысшы қоғамдары мен
кәсіподақтардың социалисттік ... құру да ... ... Бұл СЖП ... -на ... ... екі ... да нәтижесіз болуы, СЖП - ң
жұмысшылар арасында беделін түсіріп ... және оған ... әсер ... ... Д.Де ... кәсіподақтық қозғалысқа қатысты ұстанған
догматикалық сектанттық саясаты да еді. ХІХ ғ. 90 жж. СЖП ... ... ... ... ... қалды.
Д. Де Леоне басқарған СЖП ХІХ ғ. 80-90 жж. фермерлік қозғалысты қолдаған
жоқ. ... ... ... ... келешекте социалисттік
революция жеңгеннен кейін меншіктері тәркіленетін өткінші тап ... ... ... ... ... ... Халықтық партияны немесе
Популисттік партияны пролетариаттың мүддесі мен мақсаттарына ... ... деп ... Нәтижесінде СЖП американ фермерлерінің қолдауынан
айрылып, ... ... ... ... ... ... ғ. соңғы ширегінде АҚШ-ғы құрылған тресттерге қарсы күрес барысында
монополияларға қарсы идеология қалыптасты. Оны уағыздаған ұсақ ... ... ... Г. ... Э. ... Г.Д. Ллойд болды.
Олардың ... ... ... " ... ... Бұл ... көптеген социалисттер қатысқан еді. Бұл
қозғалыстан келешекте ... ... ... ... Д. Де
Леоне, Ю.Дебс шыққан еді.
Монополияларға ... ... ... ... ... мен ... каптиализмді сынаушылардың берік одағы құрыла бастады. ХІХ ғ.
90 ж. мен 1914 ж. ... ... ... ... ... саны өсті, пролетарлық сана толық қалыптасты.
Автоматизациялау, конвейерлік ... ... ... Нақты жалақы азайды, жұмыс күні өспегенімен қысқармады. Үкімет
еңбекті қорғау мен әлеуметтік ... ... ... жоқ. ... ... XX ғ. ... АҚШ-да стачкалық қозғалысөршіді. Оның
ішіндегі ең ірісі: 1902 ж. Пенсильвания кеншілерінің ... еді. ... ... ... бұл стачкалар жеңіліп қалды. СЖП бұл
стачкаларды басқарған жоқ, себебі бұл уақытта СЖП-да фракциялық ... ... ... ғ. 90 ж. СЖП екі ... ... ... делеондық және М. Хилкуит
басқарған фракция. Келешекте М. Хилкуиттің фракциясы В. ... ... ... ... ... ... жіктелуі обьективтік оқиға еді.
Империализм дәуірі американ социалисттерінен жаңа ... ... жаңа ... ... талап етті. Ал догматикалық, сектанттық
бағытта тұрған кішігірім сектаға айнала бастаған СЖП бұл талаптарға сәйкес
келмейтін еді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... партия қажет еді.
22 шілде 1901 ж.АҚШ-да СЖП мен қатар жаңа партия құрылды. Ол ... ... деп ... Ол ... ... онда ... үш ... бастады: оңшыл, солшыл социалисттер, центристтер.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТКЕ СІЛТЕУЛЕР
1. Аскольдова С.М. ... ... ... ... в США. ... 19бб.-15 б.
2. Фонер Ф.С. История рабочего движения в США. В 5-ти томах. - М.1949-1989.
Т.2.-302 б.
3. Сол ... ... США. В 4-х ... / ... ред. Г.П. ... - М., 1985.
Т.2. 1877-1918.-59 б.
5. Сол жерде.
6. Богина Ш.А. ... в США ... и в ... ... ... гг). - М., 19б5. - 53 б.
7. Аскольдова С.М. ... ... ... тред ... г-,118 ... Зорге Ф.А. Рабочее движение в Соединенных Штатах Америки. -СПб., 1907.-
205 б.
9. Международные социалистические конгрессы. - СПб., 1909. - 49 ... Г.П. ... ... в США. От ... до ... 1876-1896. - М., 1971.-231 б.
10. Фонер Ф.С. История рабочего движения в США. - 315 б.
11. Международные ... ... - 58 ... ... Ф.С. ... ... движения в США. - 320 б.
11. Бриссенден П.Ф. ... ... ... - М.-Л., 1926. – ... ... С.М. ... массового рабочего движения в США. (80-е годы
ХІХв.).-217 б.
13. Сол ... Ф. ... к ... ... " ... рабочего класса в
Англии. // К. Маркс и ... Соч., 2 изд. Т.21. - С. ... ... Ф.С. ... ... ... в США. - 325 б.
19. Лапицкий М.И. Д. Де Леоне. - М. 1987. - 24 б.
20. Солжерде. -26 ... ... А.А. Де Леон и его роль в ... ... в США // ... ... - М., 1978.
-С. 45.
22. Райский Л. Де Леоне и его ... с ... в ... ... // ... ... - М., 1930- С. ... Сол жерде. - 62 б. •
Зубок Л.И. ... ... ... ... в США. 18б5-1918. М., 1962.-23
б.
История США. В 4-х томах. / Ответст. ред. Г.П. Куропятник. - ... ... ... Б.Д. ... Дебс - ... - ... 1967. -56 б.
27. Райский Л. Де Леоне и его ... с ... в ... ... // Проблемы марксизма. - М., 1930.-С. 61.
28. Согрин В.В. Формирование антимонополистической ... в США в ... в. // ... МГУ. Серия 8. История. 1970. - С. 67.
Сол жерде. - 69 б.
30. Ленин В.И. Политический кризис и провал ... ... ... ... сочинений. - Т.13. - С. 326 б.
31. Супоницкая Н.М. Монополии и ... ... в США ... -М., ... ... Э.Э. Социалистическая утопия и утопическое сознание вСША.-М.,
1982.-65 ... ... ... ... ... истории и теории. В 7-томах.
Под ред. Б.Н.Пономарева. - М., ... Т.2. - 14 ... Сол ... - 152 ... ... Б.Т. Рабочее движение в США в 1870-1914 гг. - М., 1958. 68 ... Сол ... 70 ... Сол ... - 72 ... ... М.И. У. Хейвуд. - М., 1974. - 86 ... Йелн С. Из ... ... ... в США. - М., 1950. 132 ... ... б.
41. Аскольдова С.М. Формирование идеологии американского тредюнионизма. ... ... ... Б.Т. ... движение в США в 1870-1914 гг. - М., 1958. 71 ... Сол ... - 76 ... ... З.К. Д. Де ... - ... ... в американском
рабочем движении // Из истории социалистическихидей.-М., 1955. - С. 4б.
45. Козенко Б.Д. ... Дебс - ... - ... ... рабочее движение. Вопросы истории и теории. В 7-томах.
Под ред. Б.Н.Пономарева. - М., 1976-1978. Т.2. - 424 ... ... ... ... ... ... ... - М. - Л., 1932.
Зорге Ф.А. Рабочее движение в Соединенных Штатах Америки. -СПб., 1907.
Международные социалистические конгрессы. - СПб., ... ... ... Конституции и законодательные акты/ Под ред.
О.А. Жидкова. - М., 1993.
Хилкуит М. История социализма в Соединенных Штатах ... . - СПб., ... ... С.М. ... ... ... ... в США. (80-е годы
ХІХв.). -М., 1966.
Аскольдова С.М. Формирование идеологии американского тредюнионизма. - М.,
1976.
Баталов Э.Э. ... ... и ... сознание в США.-М.,
1982.
Богина Ш.А. Иммиграция в США накануне и в ... ... ... гг.). - М,, ... Ш.А. ... ... США. ... - Л., 1976.
Бустрин Д. Американцы: Демократический опыт.- М., 1993.
Валюженич А.К. Социалистическая мысль и движение в США:. - М., ... П.Ф. ... ... ... - М.-Л., ... Б.В. Юджен Дебс - вождь американского пролетариата. - ... И.В. ... и ... - к ... ... мысли конца ХІХ в. - М., 1992.
Зубок Л.И. Очерки истории рабочего движения в США. 1865-1918. -М., 1962.
История США. В 4-х ... / ... ред. Г.П. ... - М., ... С. Из истории рабочего движения в США. - М., 1950.
Кислова А.А. Де Леон и его роль в распространении ... идей ... // ... ... - М., 1978. С. 40-60.
Козенко Б.Д. Юджен Дебс - социалист. - Саратов, 1967.
Краткая история США / Пер. с анг. - М., ... К.Б. ... ... и ... - М., ... Г.П. ... движениө в США. От грейнджеров до ... ... -М., ... М.И. У. ... - М., 1974.
Лапицкий М.И. Д. Дө Леоне. - М., 1987.
Ленин В.И. олитический кризис и ... ... ... //
Полное собрание сочинений. - Т.13. С. 321-350.
Международное рабочее движение. Вопросы ... и ... В 7- ... ... ... - М., ... Т.2.
Оберманн К.И. Вейдемейер. - М., 1973.
Основные проблемы в истории США в освещении американской ... - М., ... Л. Де ... и его ... с ... в ... рабочем
движении // Проблемы марксизма. - М., 1930. С. ... Б.Т. ... ... в США в ... гг. - М., ... И.С. Ф.А. Зорге - организатор и ... ... в ... ( 18б2-187б гг.) // Из истории марксизма и
международного рабочөго движения. - М., 1964. С. ... А.М ... силы в ... ... - М., ... В.В. ... ... идеологии в США в конце ХІХ
в. // Вестник МГУ. Серия 8. История. 1970. С. ... И.М. ... ... в США ... XIX ... ежегодник. - М., 1974. С. 245-264.
Супоницкая Н.М. Монополии и антимонополистическое движение в США концаХІХв.-
М., 1991.
Фонер Ф.С. ... ... ... в США. В 5-ти ... - М., 1949-1989.
Т.2.
Черкасов И.И. Из истории ... ... ... в США. -М., ... Б.М. Организация большого бизнеса в США на ... ... ... ... 1998. - М., ... З.К. Д. Де ... - ... анархо-синдикализма в американском
рабочем движении // Из истории социалистических идей.-М., 1955. С. 42-б3.
Энгельс Ф. Приложение к ... ... " ... ... ... ... // К. Маркс и Ф.Энгельс. Соч., 2 изд. Т.21. С. 260-266.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Байтұрсынұлының шығармалары8 бет
Бірінші дүние жүзілік соғыс15 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыс11 бет
Қазақстан бірінші дүниежүзшк соғыс жылдарында22 бет
«австро-венгрия монархиясы (1870-1914)»15 бет
Ақш тарпынан социалистік Кубаға көрсетіліген қысым және КСРО көмегі10 бет
Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы4 бет
Моңғолиядағы социалистік құрылыс жылдарындағы қазақ диаспорасы83 бет
Философия, саясат, қазіргі заман. Т Мор мен Т Кампанелланың утопистік- социалистік ілімдері.Саяси және құқық сана мәселелері.Қазақстан тәуелсіздігінің нышандары.Саяси философияның қалыптасу ерекшеліктері.XX ғасырдағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси, философиялық ойлар27 бет
Қазақ зиялылары және Түркістан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы Кеңестерінің Орталық Атқару Комитеті жанындағы Қазақ бөлімінің қызметі (1920-1922 жылдар)16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь