Кәсіпкерлік. Дәрістер жинағы

1 ТАҚЫРЫП. Кәсіпкерлік . экономикалық белсенділіктің ерекше бір түрі.
1. Кәсіпкерліктің даму тарихы
2. Кәсіпкерлік қызметтің субъектілері мен объектілері.
3. Кәсіпкерлік қызметтің шарттары мен кезеңдері
4. Кәсіпкерлік процесс және құбылыс ретінде

КӘСІПКЕРЛІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ БЕЛСЕНДІЛІКТІҢ АЙРЫҚША ФОРМАСЫ РЕТІНДЕ. КӘСІПКЕРЛІК ТИПОЛОГИЯСЫ
2 ТАҚЫРЫП. Кәсіпкерлік құрылымды топтастыру және кәсіпкерліктің формалары
1. Кәсіпкерліктің типологиясы
2. Кәсіпкерліктің түрлері мен типтері
3 ТАҚЫРЫП. Туристік ұйымдардың кәсіпкерлік әрекеті
1. Кәсіпкерлік ортаның мәні.
2. Сыртқы кәсіпкерлік орта.
3. Нарық . кәсіпкерлердің тіршілік ету ортасы.
4. Ішкі кәсіпкерлік орта.
4 ТАҚЫРЫП. Кәсіпкерлік әрекеттің ұйымдық.құқықтық формасы. Кәсіпкерлік әрекеттің субъектілері мен объектілері
Жалпы экономикалық прогресс кәсіпкерліктің дамуымен байланысты. Нарықтық экономика жағдайында кәсіпкерлік – шаруашылық қызметтің маңызды түрі болып табылады. Өйткені, нарықтық экономиканың өзі – кәсіпкерлік экономика. Оның ролін көрсетуде, Адам Смит кәсіпкерді коммерциялық идеяны жүзеге асыру және пайда табу үшін экономикалық тәуекелге баратын меншік иесі ретінде сипаттайды. Кәсіпкерлік өндірістің, нарықтың және бүкіл қоғамның дамуына ықпал етеді. Осыған байланысты кәсіпкерліктің теориясы мен тәжірибесіне деген мүдделілік өсіп отыр.
Экономикалық теорияда кәсіпкерлік түсінігін өзіндік ерекшеліктеріне сәйкес бірнеше кезеңдерге бөлінеді. Кәсіпкерлік концепциясының бірінші кезеңі «кәсіпкерлік теориясының» классигі Р. Кантильон есімімен байланысты. Ол бірінші рет кәсіпкердің негізгі тұлғасын анықтады. Кәсіпкер – белгілі бағада сатып алушы, белгісіз бағада сатушы, яғни тәуекелге барушы адам. Классикалық экономикалық теорияда кәсіпкерлік ұдайы өндірістің негізі ретінде тәуекел үшін табыс алу ретінде қарастырылды. Тәукелді төмендету үшін негізгі өндіріс факторларын : жер, еңбек, капиталды тиімді үйлестіруге тура келеді дейді Ж.Б.Сэй.
Кәсіпкерлік теориясының дамуындағы екінші кезеңнің ерекшелігі – ұйымдастырушылық және кәсіпкерлік икемділігінен қосымша фактордың бөлінуі. А. Маршалл өз кезегінде кәсіпкерлік қызметтегі технологияны үйлестірудің жаңа әдістеріне, өндірісті ұйымдастыру мен басқарудың жаңа нысандарын тиімді деп есептеген. Кәсіпкерлік теориясының қалыптасуына И. Шумпетердің «тиімді монополия» концепциясының ролі ерекше. Оның айтуынша, кәсіпкерліктің мәнін жаңашылдық механизмі құрайды. Кәсіпкер – экономикадағы барлық динамикалық өзгерістерге негізгі жаңалық енгізуші. Капиталистің қызметі: кәсіпкер барлық уақытта таза күйінде қандай да бір мүлікке меншік құқығына ие бола бермейді. Сондықтан да ол қарсы тәукелге бармайды. Кәсіпкер ол менеджер емес, оның міндеті – жасаған жаңалығын жүзеге асыру және оның экономикалық дамуына септігін тигізу. Кәсіпкер – бұл меншік иесі, әрі ол шаруашылықпен тікелей айналысады. Ол нарыққа өзінің дербес жауапкершілігі арқылы тәуекелге баратын адам. Ал менеджмент – жалпы өндіріс пен тауар айналымын (бизнесті) тиімді жүргізу мен пайда табу мақсатында басқару жүйесі мен әдістерінің жиынтығы.
И. Шумпетер кәсіпкерлік қызметтің дамуындағы капиталға ерекше көңіл аударады. Капитал - ол қозғаушы күш. И.Шумпетер капиталды кәсіпкердің кез – келген уақытында иелігінде бола алатын қаржыны айтады.
И.Шумпетер алғашқы капитал деп кәсіпорынның құрылуы мен қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ететін қаржыны айтады. Алғашқы капитал негізгі және айналмалы болып 2-ге бөлінеді. Алғашқысы жер учаскісін, ғимарат, машина және т.б. алуға жұмсалса, екіншісі – қажетті шикізат, еңбек ақысын төлеуге жұмсалады.
И.Шумпетер кәсіпкерлік қызметке итермелейтін мотивтер мен дәлеледерді бөліп көрсетеді. . Ол оны келесідей топтарға жіктейді:
1. үстемдік етуге талпыныс
2. жеңіске деген құлшыныс
3. шығармашылық қуаныш. И. Шумпетер кәсіпкерлік табыстың теориясын жасайды.
        
        1 тақырып. Кәсіпкерлік – экономикалық белсенділіктің ерекше бір түрі.
1. Кәсіпкерліктің даму тарихы
2. Кәсіпкерлік қызметтің ... мен ... ... ... ... мен кезеңдері
4. Кәсіпкерлік процесс және құбылыс ретінде
Жалпы экономикалық прогресс ... ... ... ... жағдайында кәсіпкерлік – шаруашылық қызметтің маңызды
түрі болып ... ... ... ... өзі – ... Оның ... көрсетуде, Адам Смит кәсіпкерді коммерциялық идеяны
жүзеге асыру және ... табу үшін ... ... ... ... ... сипаттайды. Кәсіпкерлік өндірістің, нарықтың және бүкіл
қоғамның дамуына ықпал ... ... ... кәсіпкерліктің теориясы мен
тәжірибесіне деген мүдделілік өсіп отыр.
Экономикалық теорияда кәсіпкерлік ... ... ... бірнеше кезеңдерге бөлінеді. Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... Р. Кантильон есімімен байланысты.
Ол бірінші рет кәсіпкердің негізгі ... ... ...... сатып алушы, белгісіз бағада сатушы, яғни ... ... ... ... теорияда кәсіпкерлік ұдайы өндірістің негізі
ретінде тәуекел үшін ... алу ... ... Тәукелді төмендету
үшін негізгі өндіріс факторларын : жер, еңбек, капиталды ... ... ... ... ... теориясының дамуындағы екінші кезеңнің ерекшелігі –
ұйымдастырушылық және кәсіпкерлік ... ... ... ... ... өз кезегінде кәсіпкерлік қызметтегі ... ... ... өндірісті ұйымдастыру мен басқарудың жаңа ... деп ... ... ... ... И. ... монополия» концепциясының ролі ... Оның ... ... ... ... ... Кәсіпкер – экономикадағы
барлық динамикалық өзгерістерге ... ... ... ... кәсіпкер барлық уақытта таза күйінде қандай да бір мүлікке меншік
құқығына ие бола бермейді. Сондықтан да ол ... ... ... ол ... ... оның ...... жаңалығын жүзеге асыру
және оның экономикалық дамуына септігін тигізу. Кәсіпкер – бұл ... ... ол ... ... ... Ол ... өзінің дербес
жауапкершілігі арқылы тәуекелге ... ... Ал ...... ... ... айналымын (бизнесті) тиімді жүргізу мен пайда табу мақсатында
басқару жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл
аударады. Капитал - ол қозғаушы күш. И.Шумпетер капиталды ... ... ... ... ... бола ... қаржыны айтады.
И.Шумпетер алғашқы капитал деп кәсіпорынның құрылуы мен қалыпты жұмыс
істеуін қамтамасыз ететін қаржыны айтады. Алғашқы ... ... ... ... 2-ге ... ... жер ... ғимарат, машина
және т.б. алуға жұмсалса, ...... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметке итермелейтін мотивтер мен дәлеледерді
бөліп көрсетеді. . Ол оны келесідей топтарға жіктейді:
1. үстемдік етуге талпыныс
2. жеңіске деген ... ... ... И. ... ... табыстың теориясын
жасайды.
И. Шумпетер кәсіпорындардың табысқа деген талпынысына ерекше көңіл
бөледі. Оның ... жаңа ... ... ... жаңа ... бастайды, өнімділік артады, бәсекелестік дамиды, ... ... ... бір ... ... орнын босатады
және т.б. бұл процесс ... ... ... ... ... – бұл жаңа ... ... нәтижесі.
Ф. Хайектің ойынша, кәсіпкер ерекше мінез – құлыққа ие болу керек. Өзге
субъектіге әлі ... жаңа ... ... ... аша білу керек. Қазіргі
жағдайда кәсіпкерлер жоғарғы нарықтық бәсекелестікте қызмет жасайды және
осы бәсекеге қабілетті ғана ... ... жете ... ... ... ... ғалым П. Друкер де үлкен үлес
қосты. Ол өз еңбектерінде кәсіпкерлік теорияның дамуында француз экономисті
Ж.Б. ... ... ... атап ... Ж.Б. Сэй 1800 ... ... кәсіпкер
экономикалық ресурстарды өнімділік пен табысты төменнен жоғарылататынын
атап көрсеткен.
Оның ойынша кәсіпкер деп - ... кіші ... ... ... ... бірақ кез –келген кіші бизнес кәсіпкерлікке жатпайды, тек жаңа
нарық пен жаңа ... ие ... ... ... ... не ... не ... жатқызбайды. Бұл нақты қызмет,
практика. Әрине кәсіпкерліктің де өзінің ... ... ... ал ... ... жету үшін ... Бірақ көптеген мамандар
кәсіпкерлікті ерекше бір қабілеттің, ... ... ... ... ... , ... кәсіпкерлікті де оқыту қажет ... ... ... пен университеттерінде кәсіпкерлерді дайындайтын
мамандықтар ашылған.
Кәсіпкерді ойлау ... ... типі ...... ерекше құралы. Кәсіпкерлер табиғатта адамзатқа
(қоғамға) қажетті зат ... оны ... ... кезде ғана
табысқа жетеді. Друкер ... ... ... төрт ... ... ену және жаппай әсер ету;
2) аяқ – асты және жылдамдылық;
3) «экономикалық әлсіз» жерін тауып, оны басып алу;
4) өнім, нарық ... бір ... ... ... бағалау.
Кәсіпкерлік туралы ғылыми және тәжірибелік ... ... ... Р. ... М. Питере, А. Хоскинг және т.б. шет ел ... де ... ... ... ... субъектілері мен объектілері. Кәсіпкерлік – бұл
қоғамдық пайдамен жеке бас мүддесін ... ... ... және ... да табыстарға жету мақсатында мүлікті, қаржы
құралдарын және басқа ... ... ... тығыз байланысты
шаруашылық субъектілердің бастамалы әрекеті. Туристік ... ... ... ... ... байланысты. Кәсіпкерліктің субъектілері
өзінің мүліктік жауапкершілігі мен өз ... ... ... ... сондай – ақ заңдық жауапкершілікпен әрекет ... ... ... ... белсенділіктің негізгі субъектісі болып кәсіпкер табылады.
Бірақ кәсіпкер – ... ... ... ... жағдайда кәсіпкер
тұтынушымен және мемлекетпен қарым-қатынаста болады. ... ... ... қатар жалдамалы жұмысшы мен бизнес ... ... ... ... ... ... (сурет 1).
Сурет 1 Кәсіпкерлік іс-әрекеттің субъектілері
Кәсіпкерліктің 2 ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік.
Классикалық кәсіпкерлік – бұл қызмет көрсету номенклатурасын ... ... ... ... ... үшін ... ... қолдану арқылы ресурстардың жоғарғы (макимальді) деңгейін беруге
бағытталған дәстүрлі, консервативті кәсіпкерлік.
Ал, инновациялық ... ең ... ... ... ... байланысты. Кәсіпкердің рөлі ... ... ... ... ... ... үйлестіру арқылы бұрын ... жаңа бір ... ... ... ұштасады. Мұндай жаңашыл
кәсіпкерлік дәстүрлі кәсіпкерлікке қарағанда барынша әсерлі ... ... ... ... ... ... әрекет етуші заң шеңберіндегі іскерлік қызметтің кез – келген
мәселесі бойынша шешім қабылдауға ешкімге ... ... және өз ... ету ... ие болуы тиіс;
– өз қызметі нәтижесінде экономикалық және де ... да ... яғни ... ... кіріс алуы есептелуі тиіс;
– тәуекелге барып, жауапкершілікті өз қолына алуы тиіс. Тәуекелге бару
сөзінің астарынан шығынға ... ... ... ... өз
жоспарларын жүзеге асырып жіберу мүмкіндігінің ... ... ... ... ... инвестициялық, нарықтық
түрлерін ажыратады. Тәуекелге бару жағдайы туындағаннан шығынды азайтып,
тәукелді төмендету әдістері болып: ... ... ... ... ... алдын – алуға арналған, оның орнын ... ... ... өз ... барысында қашан да инновациялық тәсілдері бар болуы қажет.
(яғни өндіріс факторлары мен қызмет көрсетудің жаңа ... ... ... жаңаша әдіс-тәсілдерді пайдалану). Ізденіс пен жаңашылдық
енгізуші кәсіпкер үшін қозғаушы күш – ... тыс ... ... күту ... ... жағдайда кіріс кіргізу ісін табысты ұйымдастыру үшін
кәсіпкердің мықты кәсіби дайындығы, ... ... және өнім ... ... заң, психология, саясат, экономика саласында қажетті
білімі болуы қажет, ... – ақ ... ... ... ... ... мамандарымен, ғалымдармен бірлесіп еңбек ете білуі тиіс.
Кәсіпкерлік әрекеттің (қызметтің) шарттары мен ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен кәсіпкердің мүмкіндіктерін бір арнаға
тоғыстыратын кәсіпкерлік идеяларды іріктеу және ... ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ қаржылық және ұйымдастыру жоспарларын
қайта жасауды жоспарлау;
3. Ресурстардағы ... ... ... құралдарын) және
тасымалдаушылардың қажеттіліктерін анықтау;
4. Техникалық, қаржылық жобаларды орындау, қызмет көрсету өндірісін
ұйымдық дайындау және ... ... ... ... ... басқару – жаңа идеяларды іздеу, тәжірибе жинау,
әрекеттерді сараптау, бақылау.
Жағарыда аталып өткендей, кәсіпкер мен ... ... ... ... ... ... аударуда, демек нарықтық экономиканың
дамуымен кәсіпкерліктің рөлі күшеюде, ал алдыңғы ... ... ... ... ... ... және ... да
күрделі кәсіпкерлік ұйымдар) болуда. Ғылыми ... ... ... ... жоқ. ... ... ... секілді ғылымның әр түрлі салаларының өкілдері бұл терминді
өздерінше түсіндіреді. Алайда «кәсіпкерлік» терминінің ... ... ... ... ... ... рөлін ғана емес,
оның шаруашылық жүйе ретіндегі мәнін ... ... ... ... ... ... ... батыс елдеріндегі кәсіпкерліктің мәнін
анықтау тәсілдері туралы айтайық. Мысалы, америка ғалымдарының түсінігінше
кәсіпкерлік – бұл қиын да ... ... ... ... ... түрі.
Кәсіпкерлік – бұл аса маңызды, жауапкершілікті талап ететін іс. Кәсіпкерлік
- әлдебір жаңа ... ... ... бар ... ... талпыныс
жасау. Кәсіпкерлік «динамизм», «инициатива», «жігерлілік» «бастама» ... ... ... және ... ... идеяларды шындыққа
айналдырады.
Батыс елдерінде жаңа заманғы кәсіпкерлік шаруашылықтың айрықша, жаңаша
стиль ретінде сипатталады. ... ... ... ... ... ... ие, яғни ... жаңа мүмкіндіктер іздеу, жаңашылдыққа
бағытталу, алға қойылған мақсатқа ... ... ... ... ... пайдасы зор. Өзінің кәсіпорынының дамуы үшін
кәсіпкер әрекет ... заң ... ... ... ... ... қажет.
Америка ғалымы Р.С. Ронстадтың пікірі бойынша, кәсіпкерлік – бұл
байлықты өсірудің ... ... ... өз ... ... ... ... жеке кәсіпкерлікпен айналысуға уақытын аямайтын,
сатып алушыларға жаңа тауар мен қызмет түрін ұсынатындарға ғана ... ... Бұл ... ... жаңа ... шарт ... ... кәсіпкер оған жаңа
сапа дарытып, оның құндылығын арттыруға күш сала білуі ... ... ... ... ... Р. Хизрич пен М. Питере де
кәсіпкерліктің барынша ыңғайлы анықтамасын беріп кетеді. Олардың пікірінше:
«Кәсіпкерлік – бұл ... әрі жаңа бір ... ... шығару, өзіңе қаржылық,
әлеуметтік, моральдік жауапкершіліктерді ала ... ... пен ... ... ... ... ... кіргізу процессі». Олар: жеке іс бастаған
адамның өмірі үміт пен күдікке, сәтсіздік пен тынымсыз ... толы ... ... Хизрич болса кәсіпкерліктің мәнін ашатын ең қысқа анықтама береді:
бұл – құны бар жаңа нәрсені жасап шығару.
Кәсіпкерліктің ... ... ... ресейлік ғалым – экономист А.В.
Бусыгиннің көзқарасы бізге қызығушылық тудырады. Ол кәсіпкерлік нақты ... ... ... ... іске асыру үшін талпыныс жасау деп
түсінеді. Кәсіпкерлік – ең ... ... жоба ... жүзеге асатын
ойлау процессі деп түсіндіреді. Оның ... ... жеке ... ... ... ... жету үшін қызмет ету.
Біздің пікірімізше, кәсіпкерлік – қоғамды тауармен, әр түрлі қызмет
түрлерімен қамтамасыз ... ... ... бір ... – бұл кәсіпкердің жаңа бір идеяны ойлап тауып, оны қолдана
білуі, нақты бір ... ... ... болып табылатын
шаруашылықтың жаңа түрі. Бұл әрине өте қатерлі іс, бірақ тәуекелге ... де ... жете ... көзді жұмып алып, тәуекел етуге тағы болмайды. Жеке кәсіппен
айналасуға ... ... ... ... ... ... есептеп,
бәсекелестер мен нарық жағдайын ескеріп алуы қажет.
Кәсіпкерлік бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға, экономикалық өсу
мақсатында тиімді ... ... ... ... негізгі қызметі
нақты бір тауар немесе қызмет түрін өндіріп, сол үшін материалдық және
моральдік сыйақы алу ... ... ... ... ... актілерді анықтау. Өз бизнесін
табысты жүзеге асыру үшін ... ... ... бар ... ... ұйым осы бизнесті қалыпты ұстап тұратын ... ... ... тиіс. Тұңғыш рет кәсіпкерлік қызмет ұғымының мәні ... ... ... ... ... ... ... Заңында
қалыптасты. Онда кәсіпкерлік қызметтің астарынан ... мен ... ... ... ... ... түсінуге болатындығы
жайлы айтылған.
Аталған Заңда ... ... ... мен
жауапкершіліктері, сондай – ақ оларға мемлекет тарапынан берілетін кепілдік
мәселесі анық, әрі нақты көрсетілген.
Азаматтық заң ... ... ... ... қарым –
қатынасты реттеп отырады. ҚР Мемлекеттік Комитеті кәсіпкерлік ... ... ... анықтайды – бұл – мүлікті пайдаланудан, тауарды
сатудан, ... ... ... ... белгілі бір заңдық тәртіпте
айналымға келтіріп, пайда табуға бағытталған әрекет дейді.
ҚР ... ... ... ... ... ұғымының
анықтамасына сәйкес кәсіпкерліктің бірнеше ерекшелігі мен өзіне тән ... ... ... Бұл жеке бас ғана емес, сонымен бірге қоғам мен адамдардың да
қажеттіліктерін қанағаттандыруға және ... өз ... ... ... бастамашыл әрекет.
2. Бұл еңбек етуге қабілеті бар кез – келген азаматтың өз ... ... ... де бір ... осы іспен айналысуға
күштеп көндіре алмайды.
3. Бұл аса жауапкершілікті талап ететін қатерлі іс, сол ... ... өзін ... ... ... ...... естен шығармауы керек, оның үстіне мемлекет кәсіпкер
сәтсіздікке ұрына қалса жауапкершілікті өзіне алмайды.
4. Кәсіпкерлік – бұл бір рет қана ... ... ... ... ... ... ... табу процессі, демек бұл ұзақ уақыт
қажырлы еңбекті талап ететін кәсіби әрекет.
5. Бұл жекелеген кәсіпкерлер мен заңдық тұлғалар ретінде ... ... ... ... ... ... – арнайы
заңдық актілерге сәйкес орындалатын заңды әрекет.
6. Азаматтық заңда кәсіпкерлік қызметті жүзеге ... ...... ... ... кіргізу көрсетілген, ал бұған қол
жеткізу үшін тұтынушыларға тауар мен қызмет түрлерін үздіксіз
жалғастыра беру қажет.
7. ... ... ... ... ... ... ету жолымен пайда
көзін табудың әдіс – тәсілдері көрсетілген.
Сонымен, ... ... ... ... ғана тән ...... ... болса, екінші сипаты – тауарды сату болып
табылады. Сонда тауар өндірудегі қызметті ... ... ... ... ... ҚР ... ... сауда коммерциялық әрекет орнатылған
әлдебір нәрсені сату үшін ең алдымен сапасына қарай өнім, ... ... ... ... ... ҚР Мемлекеттік комитеті орнатқан кәсіпкерлік
туралы анықтамасы толықтыруларды қажет етеді, мысалы ... ... ... болуына жауапкершілігі туралы тезис енгізу.
Кәсіпкерлік құбылыс және процесс ретінде. ... ... ... өз ісін алға ... оны ... ... болатын
экономикалық, әлеуметтік, ұйымдастырушылық, жекелеген ... ... Ол ... ретінде жергілікті басқару, билік
органдары, банктер, ... ... ... ... ... факторларды (шикізат, құрал – жабдықтар, энергия,
жылу және т.б.) ... ... ... ... қаржылық,
экономикалық қатынастардың жүйесін қамтиды. Кәсіпкерлік – ... ... ... ... ... пен ... ... құн
секілді заңдылықтары негізінде тауарлық сипатқа ие болады.
Кәсіпкерлік – кәсіпкердің нақты бір идеяны ... ... оны ... ... дейінгі аралықта болған әрекеттерінің ... ... – бұл ... үшін құны бар жаңа ... ... ... ... табу процессі, қолда бар ресурстарды жақсы нәтижелерге
жету жолында сарқа пайдалану процессі.
Бұл үздіксіз процесс болып табылады, ол үнемі ... ... ... ... қажеттіліктерде өзгеріп отырады деген сөз.
Бұл процесс ... ... ... ... ... етеді, уақытша
сәтсіздіктерге жиі соқтырады, бірақ нәтижесінде кәсіпкерді пайдаға, кіріске
жолықтырады, оған үлкен ... ... ... ... ... ... ретінде: жаңа шығармашылық идеяларды іздеу, ... оған ... ... мен ... қажеттілігі тұрғысында баға
беру, идеяны жүзеге асыруға мақсат ... ... жаңа өнім ... ... ... ... ... әрекеттерді қамтиды.
Сұрақтар:
1. Кәсіпкерлік экономикалық белсенділіктің ерекше формасы.
2. Кәсіпкерлік қызмет туралы заң.
3. Кәсіпкерлік теориясының даму тарихы.
4. ... ... мен ... ... ... кәсіпкерлік дегеніміз не?
КӘсіпкерлік экономикалық белсенділіктің айрықша формасы ретінде.
КӘсіпкерлік типологиясы
2 тақырып. Кәсіпкерлік құрылымды топтастыру және ... ... ... ... ... мен ... типологиясы. Кәсіпкерліктің типологиясы ұғымының
астарынан оны ... бір ... ... ... және ... ... мүмкіндік беретін кәсіпкерлік әрекеттің әртүрлі типтері, түрлері,
салалары туралы ілімді түсінеміз.
Кәсіпкерлік теориясында оны топтастыруға мүмкіндік ... ... сол ... ... және ... сипатын анықтау секілді сан
алуан тәсілдер бар, сол себепті кәсіпкерлік әрекетті ... бір ... ... ... ысылған, шамадан тыс байытылған тәсіл болып
табылуы ... ... ... ... барысында кәсіпкерлік
әрекеттің объектілері, оны іске асырудың заңдылығы, оның ... ... оны ... басты мәнге ие.
Кәсіпкерлікті классификациялау (топтау). Кәсіпкерлік әрекетті сан алуан
сипаттық белгілеріне қарай классификациялауға болады, ... ... мен ... келесідей белгілері бойынша топтау қалыптасқан:
– меншік формасы бойынша;
– заңдылығы бойынша;
– аймақты ... және ... ... ... ... ... санына қарай;
– персоналдардың саны мен капиталдың көлеміне қарай;
– түсімнің өсу қарқыны мен ... ... ... ... ... ... формасы туралы айтар болсақ, онда нарықтық экономикада
кәсіпкерлік меншіктің жеке және ... ... ... ... ол жеке дара және ... ... көрініс табады. Кәсіпкерлік
муниципиалды, сондай-ақ аралас және ... ... шет ел ... ... де ... ... бойынша кәсіпкерлік заңды, заңсыз, жалған кәсіпкерлік
болып бөлінеді.
Заңсыз кәсіпкерлік болып осы әрекетті заңдастырмай, ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік – кәсіпкерлік әрекет пен банк қызметін жүзеге асыру
ниетімен емес, азаматтарға, мемлекетке зиян келтіретін ... ... ... ... жолмен несие алу, салықтан жалтару секілді ниетпен
коммерциялық ұйым құру. Заңсыз және ... ... ... ... белгіленген.
Кәсәпкерлік әрекеттің әртүрлі территорияда таралуына қарай: жергілікті,
аймақтық, ұлттық, халықаралық және әлемдік болып бөлінеді.
Кәспкерлікке ... ... ... әйелдердің және
жастардың кәсіпкерлігін атауға ... ... ... ... үлес ... ат ... әйелдер мен жастар ассоциациясы жұмыс
жасайды. Мысалы, ... әйел ... ... ... қарқыны, түсімнің деңгейі тұрғысында кәсіпкерлік ұйымдарды: тез
дамушы, баяу ... ... ... жоғары түсім алушы және ... ... ... аса ... түрлерін жүзеге асырушы фирмалар
деп бөлеміз.
Жеке іс жасауға ... ... ... ... ... және ұжымдық, әріптестік болып бөлінеді.
Персоналдардың саны мен капиталдың көлеміне қарай , кәсіпкерлік шағын,
орта және ірі бизнес ... ... ... ... ... – жеке және заңды ... құра ... саны 50 ... аспайтын және жыл бойғы активтерінің
орташа жылдық құны ҚР бюджет ... ... ... 60 ... ... ... аспайтын кәсіпкерлік іс - әрекетті
айтамыз.
2. Орта кәсіпкерлік дегеніміз – жеке және ... ... құра ... саны 250 ... ... және жыл ... ... жылдық құны ҚР бюджет туралы заңында белгіленгендей 325 мың
еселенген айлық көрсеткіштен ... ... іс - ... Ірі ... (бизнес) - заңды тұлға құра ... ... 250 ... ... және жыл ... ... ... жылдық
құны ҚР бюджет туралы заңында белгіленгендей 325 мың еселенген айлық
көрсеткіштен асатын кәсіпкерлік іс - әрекетті ... Бұл ... ... ... ... орта кәсіпкерлікке, ал орта
кәсіпкерлік ірі кәсіпкерлікке айнала алады.
Жауапкершілік формалары бойынша кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жауапкершілікті ұйымдар, сондай-ақ
солидарлы және субсидиарлы жауапкершілікті ұйымдар деп ... ... ... мен ... ... әрекеттің бағыттылығын,
капитал салудың объектісін нақты нәтижелер алуды есептегенде кәсіпкерліктің
келесі түрлерін бөліп аламыз.
Біріншіден, өндірістік кәсіпкерлік. Бұл ... бір ... ... ... ... және оларды іске асыруға арналған қызмет көрсету,
тұтынушыларды қамтамасыз ету процессі. ... ... ... ... ... ... асырылады, ол шаруашылық әрекеттің
салаларына ... ... ... ауыл ... т.б. ... ... ... кәсіпкерлікті сала бойынша ажыратады, мысалы,
өндірісте кәсіпкерлік әрекет машина ... ... ... арқылы
ұйымдастырылады.
Халық шаруашылығы тұрғысынан қарағанда өндірістік кәсіпкерлік
мемлекетке, ... ... ... ... ... ... фирма, компания секілді ұйымдардың әрекетінен көрініс ... бір ... ... ... т.б.) ... қызмет көрсету мен
тауар түрлерінің бәрі өндірістік кәсіпкерліктің субъектілері ... ... де, ... кәсіпкерлік өз бетімен жұмыс жасамайды,
тәуелсіз деп айтуға ... ... оның ... ... ... ... ... өсу қарқынын шешіп береді.
Өндірістік өнімдердің іске асырылмауы, ұзаққа созылған төлемдердің
болмауы, көптеген салықтар, мемлекеттік төлемдер кәсіпкерліктің ... ... ... осыған қарамастан коммерциялық сауда кәсіпкерлігі
кәсіпкерлік әрекеттің екінші түрі ретінде жоғарғы қарқынмен дамуда.
Бұл ... ... өте ... қажеттілікті тез арада қамтамасыз
ете алады, нақты тұтынушылармен ... ... ... ... өндірушілерден төмен бағада тауар сатып алу және ... ... ... ... ... секілді екі жағдай қажет деген пікір бар.
Сауда ... ... ... ... ... сатуды
ұйымдастыруда үлкен мәнге ие.
Кәсіпкерліктің үшінші түрі қаржылық-несиелік кәсіпкерлік ... ... ... ... бұл ... бағалы
қағаздар (акциялар, облигациялар т.б.), валюталық құндылықтар және ұлттық
ақшалар сату-сатып алу ... ... ... ... ... үшін ... мамандандырылған арнайы жүйесі
құрылады, олар: коммерциялық ... ... ... ... валюталық биржалар және басқа да мамандандырылған ұйымдар.
Кәсәпкерлік әрекетті жалпыға бірдей тәсілмен топтағанда кәсіпкерліктің
келесідей түрлерін бөліп ... ...... ... мен ... да өнімдерді тікілей ... ...... ... ... өндірушіден тұтынушыға жеткізіп
беретін арадағы делдалық әрекет;
3. Қаржылық – қызмет көрсету мен өнім ... ... мен ... түзудің айрықша түрі.
4. Кеңестік (консультативті) – ... ... ... ... бағалау, жалпылай басқару мәселелері
бойынша көмек пен кеңес беру әрекеті.
Кәсіпкерліктің аталған осы әрекеттерінің алғашқы үш ... ... ... ... түрге жатқызады, демек, бұл әрекеттердің нәтижесі тауар,
қызмет ... ... оны ... ... ... табылады. Соңғы,
төртінші түрді кәсіпкерлік әрекеттің көмекші түріне жатқызады, оның мәні
тауар мен ... ... ... ... қабілеттілігін арттыруда, әр
түрлі тәсілдер, әдістер, технологиялар, жобалар ойлап табуда жатыр.
Туристік ұйымдардың ... ... ... көрсету
ерешеліктеріне байланысты туристік қызмет көрсету де ... ... ... ... көп ... туристік өнімнің
ұйымдық дайындығын, оның бөлшектеп өндірілуін, тұтынушыға сатылу ... ... Сол ... ... ... шартты түрде
өндірістік кәсіпкерлікке жатқызуға болады.
Туристік агенттер сатушы делдал турлардың қызметін атқарады. ... олар ... ... басқа да түрлерін, мысалы, ... ... ... орындап отырады. Бұл кәсіпкерлік әрекеттің
аралас түрі.
Контрагенттер – туристік өнімді тұтынушыларға ... ... ... ... экскурсиялық бюро секілді қызметтермен туристерді
қамтамасыз етеді.
Туристік ... ... ... атқару, сатуды ұйымдастыру секілді
әрекеттерді ұштастыра алады. ... ... ... бір ... ... ... түрін орындайды.
Кеңестік кәсіпкерлік әрекет туризм саласында кең қолданылады. Туристік
қызметтердің сапасы жоғары және құрамы ... ... ... туристік
қызмет көрсетуді жүзеге асыру және ... ... ... ... да саны да арта ... ... клубтық демалыс (таймшер)
келесідей қатысушыларды ... ... ... ... сату
мамандары, курорт басқарушылары, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік әрекеті
1. Кәсіпкерлік ортаның мәні.
2. Сыртқы кәсіпкерлік орта.
3. Нарық – кәсіпкерлердің тіршілік ету ортасы.
4. Ішкі кәсіпкерлік орта.
Кәсіпкерлік ортаның мәні. ... атап ... ... ... бір сыртқы және ішкі ... ... ... ... мүмкіндіктер туғызып, қамтамасыз ететін ... ғана дами ... яғни ... бір кәсіпкерлік орта қалыптасқан
болса.
Кәсіпкерлік ортаның астарынан ... ... ... ... ... ... ... айналыса алатын еңбекке қабілетті азаматтарды экономикалық
бостандықпен ... ... ... қалыптасқан әлеуметтік –
экономикалық, саяси, азаматтық – құқықтық жағдайларды түсінеміз.
Кәсіпкерлер алдарына қойған ... ... ... табысқа жетуіне,
кәсіпкерлік жобалар мен келісім – шарттарда іске ... ... ... ... объективті және субъективті факторлардың ... және ... орта ... ... бір ... ... ... Күрделі жүйе ретінде кәсіпкерлік орта кәсіпкерлерге тәуелсіз
сыртқы және ... ... ... ішкі орта ... ... ... жетуі оның қызмет ету жағдайларына байланысты. Осы
жағдайлардың бірнешеуін келтірейік;
Кәсіпкерлік орта – бұл кәсіпкерліктің ... әсер ... ... ... ... жағдайлар. Сол қоғамдық ... ... ... ... – бұл ... ұсынысы және оларға деген
төлемге қабілетті сұраныс; кәсіпкерлікке ... ... ... ... және қол ... ... қызметтердің және
олардың бағасының болуы; нарықтың инфрақұрылымның ... ... ... ... - бұл қоғамның кәсіпкерлікті дамыту жолдары мен
оған деген ... ... ... мемлекеттің (басқару аппаратының)
кәсіпкерлікке қатынасы; кәсіпкер ... ... ... ... ... жағдайлар – бұл кәсіпкерлік әрекетті реттеп ... ... ... ... ... заңдық актілер. Ең маңызды заң ол
кәсіпкерлік әрекеттің кепілділігі, меншікке құқықтылық және ... ... ... ... болып табылады.
Сыртқы кәсіпкерлік орта. Сыртқы кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... едәуір әсер етеді. Сыртқы
кәсіпкерлік орта дегенде кәсіпкерліктің ... ... ... және ... әсер ... ... мен факторлардың жиынтығын
түсінеміз. Сыртқы орта кәсіпкерлер тұрғысынан алғанда объективті орта ... және ... ... ... ... ... етеді. Көздеген
табысқа жету үшін кәсіпкерлер барлық сыртқы факторлар мен жағдайларды жақсы
білулері тиіс. Осы ... білу ... өз ... ... алдын-ала болжауға көмектеседі. Сыртқы ... ... ... ... ... және ... экономикалық жағдай;
– қоғам мен мемлекет дамуының қалыптылығын ... ... ... кәсіпкерліктің және нарықтық экономиканың басқа да субъектілерінің
жауапкершілігін, міндеттерін, ... ... ... ... ... реттеу мен кәсіпкерлікті қолдау;
– жұмыссыздық деңгейімен, ... ... ... ... ... ... ... бизнестің белгілі бір ... ... ... ... ... айқындайтын мәдени орта;
– ғылыми – техникалық, технологиялық орта;
–кәсіпкерліктің дамуына ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік ұйымдардың қызмет ету процессіне әсер ететін климаттық
жағдайлармен байланысты физикалық орта;
– табиғи катаклизмдердің жоқ ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру
мүмкіндіктері мен ... ... ... жеткілікті болуын
куәландыратын институциональды – ұйымдық ... ... ... ... да ... ... даму
жағынан кәсіпкерлікке маңызды болып табылатын ... ... ... мінездеме беріп кетейік.
Мұндай институттарға жататындар: коммерциялық банктер және басқа да
қаржылық-несиелік ... ... ... ... ... мүддесін қорғау, консалтинг, аудит секілді кәсіби қызметтер
бойынша мамандандырылған ... ... ... ... мамандар
дайындайтын оқу орындары, нарықты зерттейтін компаниялар, ... ... жылу ... да қызмет түрлерін тасымалдаушыларды зерттеу
орындары.
Нарық - кәсіпкерлердің тіршілік ету ортасы. Егер елде ... ... ... те ... ... ... нарыққа берілген көптеген
анықтамаларын сараптай келе келесідей ой тұжырымдалады. Нарық дербес,
бөлек шешім ... ... ... арасындағы қарым-қатынас формасы.
Нарық бұл күрделі және көп құрылымды экономикалық ... бұл ... ... ... бұл ... мен ... ... тауарды
сату-сатып алумен байланысты қоғамдық-экономикалық қарым-қатынас формасы.
Тек нарықта ғана өндірілген тауардың ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің тірішілік ету ортасы болып қоймай, елде
кәсіпкерліктің дамуының маңызды факторы болып ... ... ... тауардың көлемі мен түрлерін сату және
шығарудың әдістеріне еркіндік ... ... ... жүйе ... Ол барлық тұтынушыларға сатып алу еркіндігіне кепілдік береді.
Ешкім ... ... ... бір ... ... немесе сатып алуға күштей
алмайды.
Ешбір елде еркін ... ... ... оған ... экономикалық
жағдай жоқ. Керісінше жеке меншіктің әртүрлі формалары бар бәсекелестік
нарық болады. Мұнда ... емес ... ... ... ... ... ... үш элементі бар: тауарлар және ... ... ... және ... нарығы.
Дамыған бәсекелестік нарық күрделі құрылымымен және ... ... ... ... ... ... ... жарнамалық компаниялар, кәсіпкерлер ассоциациясы және ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастағы экономикалық бағыты ... ... ... және ... ... өндіріс нарығы, тауараралық нарық,
ноу-хау нарығы (патенттелмеген техникалық ... бар ... ... ... ... схемалары) шикізат нарығы, еңбек
нарығы, бағалы ... ... және ... географиялық ауқымы бойынша – жергілікті, аймақтық, ұлттық, ... ... ... ... бойынша – монополистік, олигополистік,
монопсонистік, еркін, аралас;
г) әрекет етуші заң шеңберінде – заңды және заңсыз;
д) сала ...... ... ... газ, туризм және т.б.;
е) нарықтық қатынастарды ұйымдастыру түріне қарай – ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда басым артықшылықтары
бар. Біріншіден, нарықта барлық ресурстар түрлері тиімді сатылады. ... ... ... ... ғана ... ... әрбір
адамда нарық туралы экономикалық ақпараттар : ... ... ... ... мәліметтер) болғанда қалыптасады. Үшіншіден, нарықтың
артықшылығы болып өндіріс жағдайларының өзгеруіне бейімділігі табылады.
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер еркін таңдау мен
әрекеттерге құқылы. Олар ... ... , ... ... ... тәуелсіз. Алтыншыдан, нарық тұтынудың ... ... ... ... ... ... ... да бар. Шетелдік тәжірибеге
сүйене отырып мынадай кемшіліктерді бөліп алуға болады:
1. Нарық қажетсіз ресурстарды сақтауға ... ... ... ... ортаны экономикалық тұрғыда ... ... ... қана ... экологиялық таза өнімдерді шығаруға
мәжбүрлейді.
3. ... ... ... ... оңтайлы қолдануды қадағалай
алмайды.
4. Нарықта тауарларды өндіруге деген құлшыныстар тудырмайды.
5. Нарық барлық азаматтардың еңбек пен табыс құқығына кепілдік ... ... ... ... дамуын қамтамасыз етпейді.
7. Нарық әлеуметтік қажетті ... ... ... ... көп азаматтардың сұраныстарын қанағаттандыруға
бағытталған.
8. Нарық инфляциялық процесстерге байланысты тұрақты дами ... ... ... ... ... бағыттарды мемлекет өз қолына
алады.
Нарықтың маңызды бөлігі оның бәсекелестігі болып табылады. Бәсеке – бұл
кәсіпкерлердің ... және ... ... ... ... ... - ... прогрестің қозғаушысы. Бәсекенің келесі
түрлерін ажыратады:
1. функционалды (белгілі бір тауар бәсекесі);
2. түр ... баға және ... ... ... ...... бір фирма, кәсіпорын арасында;
4. сала ішілік және салааралық;
5. ... және ... ... ... Кәсіпкерліктегі жетістік көптеген факторларға
байланысты, оның ішінде маңыздысы ішкі кәсіпкерлік орта ... ... ... орта ... ол ... ... ... ықыласына,
күш-жігеріне, қойылған мақсатқа жетуіне, бизнесті ұйымдастыру мен жүргізе
алуына байланысты. Ішкі ... ... мына ... жатқызуға
болады: капиталдың қажетті көлемінің болуы, фирманың ұйымдық – құқықтық
формасын дұрыс таңдау, бір саланы ... ... ... ... білу, кадрларды таңдау және персоналды басқару, кәсіпкерлік құпияны
сақтай алу ... және ... ... жету үшін ... ... құру ... ... және олардың алдын алу, жаңа технологияларды енгізу,
фирманың ... ... ... құру және ... ... ... ... орта факторларына кәсіпкерлердің және ... ... және ... ... ... ... жатқызуға болады.
Жетістікке тек қана өз білімдерін үнемі жетілдіреп отыратын, бизнесті
ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... алатын кәсіпкерлер жете алады.
4 тақырып. Кәсіпкерлік әрекеттің ұйымдық-құқықтық формасы. Кәсіпкерлік
әрекеттің субъектілері мен объектілері
ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес ... ... ... ... қабілеті бар жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар, яғни коммерциялық
ұйымдар, ... ... ... жоқ тұлғалар, шетел ұйымдары айналыса
алады.
1. Жеке тұлғалар – кәсіпкерлік субъектілері. ҚР Ата заңынды ... ... өз ... мен ... ... және өзге де ... ... әрекетпен айналасуға құқылы. Елеміздің тарихында бұл заң
негізгі заңдар тармағына тіркеліп, азаматтардың ... ... ... ... кепілдік береді. Бірақ та ҚР Ата заңының
80 бабында Қазақстан ... ... ... ... тек 18 жастан ғана бастай
алады. Осыған сәйкес кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... тіркеуден өткізген кезде 18 жасқа толғаннан
бастап әрекет ... ... АК 15 ... сәйкес әрбір азамат өзінің құқылы әрекетіне, азаматтық
міндеттері мен олардың орындалуы кәмелет жасына толғаннан ... ... егер заң ... ... 18 ... дейін некеленген болса, некеге түскен
уақытынан бастап толық әрекетке ие болады. Некеге ... ... ие ... 18 ... ... ... ... жағдайда сақталып қалады. Осыған
сәйкес 18 жасқа толған жеке тұлға жеке және ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің белгілі бір түрімен айналысуға ... ... ... ... түрде кәсіби төлқұжаты және кәсіби біліктілігі болуы
қажет.
Азаматтық заңнамаға сәйкес ... ... ... бар ... ... ... ... айналысуға құқысы жоқ. Мемлекеттік
биліктің ... ... және ... басқарушыларға жеке
кәсіпкерлікпен айналысуға, жеке меншігінде кәсіпорынның болуы, ... ... ... үлес ... ... серіктестердің
жиналысында жеке өзі немесе өкіл арқылы ... ... ... жоқ. ... ... ... ... қарулы күштер министрлігінің
қызметкерлері, полиция қызметкерлері және ... ... ... болмайды. Әрекет қабілеті бар азамат заңды тұлға құрмай-ақ жеке
кәсіпкерлікпен айналысуға және осы мақсатта заңды тұлғалармен және жеке ... ... құра ... жеке кәсіпкерлікпен айналысу үшін жеке кәсіпкерлік куәлігін алу
керек, ал сауданы жүргізу үшін патент алу ... ... ...... ... ҚР АК 21 ... ... тұлға деп сотта жауапкер және талапкер бола ... ... жеке ... емес ... ... ... ... және оларға
ие бола алатын, өзінде шаруашылық жүргізу немесе жедел ... ... ... және ... ... бойынша осы
мүлікпен жауап беретін ұйым танылады. Заңды тұлға деп ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның ұйымдық
– құқықтық формасын белгілейтін атауы болады. Ұйымдық – құқықтық
формасына байланысты заңды тұлға ... ... ... ... негізінде әрекет етеді.
ҚР АК 45 бабына сәйкес, заңды тұлғалар екі ... ... және ... емес ... әрекетінде табыс табуды мақсат тұтқан ұйымды коммерциялық ұйым
дейміз. Белгіленген ... ... ... ... таза ... ... бөліседі. Осыған байланысты барлық коммерциялық
ұйымдарды кәсіпкерлік ұйымдар ... ... ... ... ... және серіктестік түрінде, өндірістік кооперативтер
түрінде құрылады.
Өзінің әрекетінде табыс ... ... ... және ... ... ... алмайтын ұйымды коммерциялық емес ұйым дейміз
(сурет 2).
ҚР заңына сәйкес, коммерциялық емес ұйымдар ... және діни ... емес ... ... ... ... және
өзге де фондттар, ассоциациялар түрінде құрылады. Коммерциялық емес ұйымдар
әлеуметтік, қайырымдылық, мәдени, ғылыми ... ... ... ... және спортты дамыту және қоғамдық
игіліктерді көздеуі мүмкін.
Заңды ұйымдар филиалдар мен ... аша ... ... олар заңды
тұлғалар бола алмайды. Оларды құрған заңды ... ... ... және олар ... ... бойынша қызмет жасайды. Филиал деп ... оның ... ... басқа жерде орналасқан және олардың барлық
функцияларын атқаратын оқшауланған бөлігін ... ... деп – ... оның орналасқан жерінен өзге жерде орналасқан және заңды тұлғаны
қорғайтын оқшауланған бөлігін айтамыз. ... және ... ... ... ... тұлға деп міндетті түрде мемлекеттік тіркеуден өткен ... ... ... ... ... ... ... келісім – шарт
негізінде жұмыс атқарады.
Заңды тұлғаның ... ... ... ...
құрылтайшылардың келісімі бойынша бірігуі, бөлінуі, қайта құрылуын айтамыз.
2 сурет. Заңды тұлғалардың жіктелуі
2. Кәсіпкерлердің құқықтары. Кәсіпкерлердің құқықтары дегенде, біз ... ... ... ... ... ... заңдармен белгіленеді. Кәсіпкерлердің азаматтық құқықтары
мен міндеттері:
заңда қарастырылған келісім-шарттар мен ... ... ... ... франчайзинг шарты және т.б.), заңда қарастырылмаған бірақ
заңға қайшы келмейтін келісім-шарттар мен ... ... ... белгілейтін сот шешімдерінен;
заңмен жол берілетін мүлікке ие болу нәтижесінде;
ғылыми, мәдени, әдеби, туындылар құру нәтижесінде;
өзге тұлғаға зиян ... ... және ... ... өзге ... нәтижесінде туындайды.
Қолданыстағы заңнамада кәсіпкер келесідей құқықтарға ие:
заң рұқсат беретін кәсіпкерліктің кез-келген ... ... ... – құқықтық формадағы жеке кәсіппен айналысуға;
кәсіпкерлік әрекетпен айналысуға қажет өз ... ... ... ... көлемі заңмен шектелмейді.
өз бизнесін жеке жоспарлауға;
Тауарды, тұтынушыларды таңдауға, өндірістің ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбек ақы мөлшерін бекітуге, қосымша материалдық
көмек көрсетуге, бірақ бұл құқықтар құрылтайшылар ... ... және ... ... ... келмеуі тиіс;
жалдамалы жұмысшыларға қосымша демалыс беруге;
жұмысшыларды еңбек заңына ... ... ... ... ... ... ... сауда әрекетімен айналысуға;
кез-келген банкте есеп-шот ашуға;
тауар өндіруге, қызмет көрсетуге ... ... ... ... және ... сақтандыруға, мемлекеттік билік ... ... ... ... құқығын қорғауға құқылы.
ҚР Салық кодексінің бірініші бөліміне сәйкес ... ... ... келесідей құқықтарға ие:
1. тіркелген жеріне байланысты салық органдарынан қолданыстағы салықтар
және жиындар туралы тегін ... ... ... ... ... ... заңдардың қолданылуы туралы жазбаша
түсініктемелер алуға;
3. салық туралы заңдарда ... ... бір ... ... қолдануға;
4. салық несиесін кейінге қалдыруға, ұзартуға болады;
5. ... ... ... ... туралы заңдарды орындауды талап
ете алады;
6. салық заңына сәйкес келмейтін заңдарды орындамауға;
7. салық органдарының ... ... ... ... ... құпиясын сақтауды талап ете алады;
9. салық ... ... ... ... ... ... тәртіпте шығын көлемін қайтаруды талап ете алады.
Ал жеке тұлға жеке кәсіпкер ретінде жоғарыда ... ... ... келесідей құқықтарға ие бола алады:
– толық серіктестердің қатысушысы бола алады;
– акционерлік қоғамның ... ... бола ... (АҚ ... ... ... тәртіпте арбитраждықбасқарушы бола алады (ішкі, сыртқы,
конкурстық);
– бағалы қағаздар нарығында брокер бола алады;
... ... ... ... ... ... субъекті ретінде кәсіпкердің
міндеттері азаматтық заңнамада бекітілген. Кәсіпкердің ... ... ... ... ... ... немесе бюджеттік
емес өкілетті мемлекеттік органдарда тіркелуі керек;
... ... ... көлемін уақытысында төлеуге;
– салық органдарына табыс, өзге ... мен ... ... Яғни осы ... олар ... өзге ... төлемдерді
санай алады;
– бухгалтерлік есеп жүргізуге, заңға және ... ... ... – шаруашылық әрекеттің есебін жүргізуге. Олардың сақтау
мерзімі 4 жыл;
– салық органдарының тексеруі нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... енгізуге;
– салық туралы заңға қайшы келетін ... ... ... ... ... ... ... заң бекіткен әрекеттің кез-келген түріне лицензия
алуға;
– қолданыстағы стандартар мен сертификатқа сәйкес қызмет көрсетуге,
тауар ... ... ... ... ... ... халықтың денсаулығы мен
өміріне зиян келтірмеуге;
– жалдамалы жұмысшыларға санитарлы-гигиеналық және еңбек қауіпсіздігіне
қажетті жағдай туғызуға;
... ... ... ... келісім-шарт жүргізуге және
оларды уақытысында орындауға;
– тауар нарығында монополиялық әрекетке жол бермеуге, жосықсыз ... ... ... ... болмайды;
– монополиялық жоғары немесе монополиялық төмен бағаларды орнатуға
болмайды, бағаны реттеу туралы заңдарды қадағалауға;
... ... ... пен ... өндіріс шығындарын және
тауар (жұмыс, қызмет) жүзеге асыруға кеткен шығындардың ... ... ... сәйкес мәмілелерді орындауға, кәсіпкерлік келісім-
шарттарға отыруға және оларды орындауға;
– өзінің тауарына сәйкес ... ... ... болмайды;
– белгіленген тәртіпте мемлекеттік органдарға ... ... ... толық көлемде статистикалық есеп ... ... ... ... ... қылмыстық заңдарға
сәйкес өзге де міндеттерді орындау қажет.
5 тақырып. ... жеке ... ... табысшыл кәсіпкер болу үшін қандай қасиеттерге ие болу керек
деген сұраққа ... беру ... ... ... даму тарихында бұл
сұраққа жалпылай жауап беруге ... ...... табу ... ... баратын өзінің жеке жаңа ойы ... жеке ... ... ... ... ... және оны жүзеге асырады. Істің
табысты болуы ... жеке ... ... ... оның артында
кәсіпкерлік бастамасы тұр. Кәсіпкерлік табыс – ол сәт пен жол болушылықтың
және күнделікті мұқият ... ... ... жолы ... ... ... да, ... пен қиындықты жеңу.
- Бизнес мүмкіншіліктерін бағалау және анықтау. Бизнестің мүмкіндігі
мен перспективалары;
- Бизнесті жүргізу мүмкіншілігінің ұзақтығы;
- Бизнес ... ... ... үшін ... ... ... Бәсекелестерді талдау;
- Нарық пен фирма үшін бизнес перспективасының құндылығы қандай?
- Бизнес перспективасының құрамындағы табыс және үміт. ... ... ... ... тұрады: бір бағытта жұмыс істесем – онда тәуекелдік
күшейеді, бірақ мүмкіндік артады, жоқ әлде «барлық жұмыртқаны бір ... ... ... ... ... жұмыс істесем бе екен. Мұндай
кезде істер арасындағы алшақтық пен ... кету ... ... ... едәуір азаяды, айталық бағыттың біреуі шығын әкелсе, екінші
бағыт пайда әкелуі мүмкін.
Кәсіпкерліктің қасиеттері:
- ... және ... ... ала білу;
- сендіру және мақсат қоя білу, соңынан ... ерте алу ... ... талпыну, жаңалыққа құштарлық;
- тапқырлық, ынталық және икемділік;
- мақсатқа талпынушылық және еңбек сүйгіштік;
- тәуелсіздік және әлеуметтік жауапкершілік;
- жүйелі түрде жоспарлау, ... және ... ... және ... ... ... тұра білу және ... психологиясы бойынша американдық зерттеуші мамандар
Р. Хизрич пен М. Питерс мінездің кейбір ... ... ... психологиялық шартпен белгілеген:
флюгер – ол дамудың перспективалық бағытын ... ... ... ... ... ... ... жеткізуі екі талай;
ақкөңіл – ол барлық нәрсені жеңіл көреді, оның ойынша кез келген кәсіпорын
құра салу оңай;
әздек – ол ... ... ... ... оны ұрлатып алмайын деп
әрбір адамнан сескенеді;
менмен – ол теория ... ... ... бірақ тәжірибелік дағдымен
нығайтылмаған;
ұқыпты – ол тәртіпке үйренгендігі соншалықты, ... ... өзін ... және ... ... алмайды;
философ – семинарларға және пікірталастарға қатысқанды жақсы көреді, бірақ
нақты іспен айналысуға талпынбайды;
өзге ... – ол өз ісін ... ... ... ... – ол ... ... бұрын идеясы туралы көбірек жайсызданады;
қиындатқыш – ол барлық ... ... ... шатастыратын адам,
болмашы нәрседен үлкен проблема ... ... – ол ... уақытта барлық нәрсеге шағымданады, еш ... және ... ... ... ... қолыңнан не келеді, соған қарап өз ісіңді аш, құра біл. ... ...... ең ұтымдылығы.
- өз жобаңа тиісті тәуекелді мұқият талда, ісіндегі кедергіні азайт;
- өз іс ... ... анық ... ... барлық қажеттілігін
жасырудың қажеті жоқ. Шағын нарықтарға, нақты «іс ... ... өз ... қарай ісіңді аш;
- тек өзіңе ғана сен. ... ... ... ... ... қабылдай
білу, мойныңа жауапкершілік арта білу. Бұны ... ... ... ... ... істі өзің ... қажеті жоқ, қызметкерлерге бөліп бер, ... ... ... шешу үшін ... айналаңдағыларды сендіре біл: келешекте отбасы мен жұмыс аралығын
таңдайтын болып қалма;
- өзіңе қызметкерлер мен әріптестерді ... ... ... ... алшақтай біл;
- қиыншылықтар алдында бетіңді ашық ұстай біл және өжет ... ... ... ... қасиеттер генетикалық болып табылмайды,
бұл қасиеттер ... ... іс ... ... қалыптасады.
2 Модуль. Туристік ұйымдардың кәсіпкерлік қызметі
6 тақырып. Кәсіпкерлік әрекеттің ұйымдық – құқықтық формалары
Кәсіпкерлік нысандарын ұйымдық-құқықтық және ұйымдық экономикалық ... ... ... және ... ... ... ... нарықтық қатынастарда ұжымдық кәсіпкерліктің кең тараған
түрі.
Шаруашылық ... және ... деп ... ... ... үлестірілген ұйымдар танылады. Жарғы капитал
дегеніміз – бұл несие ... ... ... ... ... мөлшері. Жарғы капиталға заң бойынша қатал талаптар қойылады және
мөлшері заңмен ... ... кем ... ... ... мен қоғамдардың ұқсатықтары мен айырмашылықтары бар.
Ұқсатықтарына келесілерді жатқызамыз:
құрылтайшылардың үлесі арқылы және шаруашылық ... ... ... нәтижесінде пайда болған мүлік оның меншік құқығы болып
табылады.
олардың барлығы коммерциялық ұйым ... ... және ... құқықтарға ие
болады
шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдар заңды тұлға ... өзге ... мен ... ... бола ... ... мен қоғамдар ұйымдық – құқықтық формалары
жағынан ... ... да, ... бір ... ... ... ... береді. Бірақ олардың арасында да айырмашылықтар бар.
Шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдардың арасындағы ... ... – бұл ... ... ал ... қоғам
капиталдардың бірігуі ... ... ... ... ... құқықтық айырмашылығы анықталады.
– серіктестіктердің қатысушылары кәсіпкерлік іс - ... тек ... ғана ... ... ... ... ... құжаттары болып жарғы ... ... – шарт ... ... серіктестердің
құрылтайшылық құжаты келісім – шарт табылады.
– шаруашылық қоғамдардың арнайы басқару ... бар. ... ... ... акционерлердің жиналысы болып табылады.
– шаруашылық қоғамдар бір ғана ... ... ... оның ... да ... ... ... атқарады.
Шаруашылық серіктестердің мәні, құрылу ерекшелігі мен жұмыс атқаруы.
Кәсіпкерлік іс- әрекеттегі ... ... ... ... деп ... Олардың серіктестікті бірігіп ашуын келісім-шарт
арқылы бекітеді. ... ... ... ... ... ... ... Оның әрқайсысы серіктестікке өз үлесін
қосады да, оның ... ... ... ... ... ... капитал деп
аталады. Шаруашылық серіктестік бір жобаны орындау үшін бір ... ... ... ... ... серіктестіктердің қатысушысы істерді ... ... ... ... алып ... оның ... табысты бөлуге қатысуға, егер серіктестік жойылатын болған кезде
несие берушілерден қалған мүлікті бөліп алуға құқылы.
Сонымен ... олар ... ... ... ... ... міндетті. Серіктестердің мүлкі болып өзінің қарамағындағы
негізгі құралдар (ғимарат, ... - ... және ... ... қоры, материалдар, дайын өнімдер, өзге де тауарлық – материалдық
құндылықтар), ақша құралдары ... ... ... ... ... ... (коммандитті серіктестік) түрінде құрылады.
Толық серіктестік болып құрылтайшылар арасындағы бекітілген келісім-
шарт ... ... ... кәсіпкерлік әрекетпен айналысатын және оған
тиесілі мүлік арқылы жауапкершілік тартатын серіктестік табылады.
Толық серіктестіктің фирмалық атауы ... ... ... мен
толық серіктестік деген сөзден немесе бір құрылтайшының атымен компания
немесе толық ... ... ... ... ... керек.
Толық серіктестік барлық құрылтайшылары қол ... ... ... және қызмет істейді.
Құрылтайшылық құжатта: атауы, мекен – жайы, толық серіктестікті басқару
реті, жарғы капиталдың ... мен ... ... ... ... туралы міндеттерді бұзған жағдайдағы ... ... ... ... ... серіктестікті басқару барлық
құрылтайшылардың келісімі бойынша жүргізіледі.
Толық ... ... ... міндеттеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жартысынан кем емес үлесін
қосуы керек, қалған үлесін ... ... ... ... ... ... шығындары мен табыстары құрылтайшылары арасында
жарғы капиталдағы ... ... ... ... ... ... ... мүлкіне субсидиарлы жауап тартады.
Толық серіктестіктердің қатысушыларының ... ... егер ... ... ... өз ... ... пайдаланған болса
серіктестіктен шығарып тастауға сотқа шағымдана алады. Толық серіктестіктің
қатысушысы онан өзін шығарып тастауға арыздана ... ... ... ... және ... бола ... серіктестік (коммандитті серіктестік) серіктестіктің атынан
кәсіпкерлікпен ... ... ... бір немес бірнеше салымшы
(коммандистер) құрылтайшылар ... және ... ... ... ... салған үлесіне ғана жауап тартатын және ... ... ... алмайтын ұйым танылады.
Серіктестіктің фирмалық атауы толық серіктестіктердің қатысушыларының
толық аттарын және сенімдегі серіктестік немесе коммандитті ... ... ... керек.
Сенімдегі серіктестік те барлық қатысушылары қол қойылған құрылтайшылық
келісім-шарт негізінде жұмыс атақарды. Сенім серіктестіктегі ... ... ... ... ... ... серіктестіктің
істерімен айналысуға құқығы жоқ.
Сенімдегі серіктестік салымшысы жарғы капиталға өз үлесін ... ... ... берілген қатысушы куәлігімен анықталады.
Сенімдегісеріктестіктің салымшысы:
құрылтайшылық құжаттарда көрсетілген бойынша ... ... ... сай
серіктестіктің табысынан өз үлесін алуға міндетті;
серіктестіктің жылдық есептері мен балансымен танысуға;
қаржылық жыл біткен кезде серіктестіктен ... және ... ... өз ... ала алады;
жарғы капиталдағы өз үлесін өзге салымшыға беруге құқылы.
Сенімдегі серіктестік олардың барлық салымшылары шыққан кезде жойылады.
Бірақ ... ... ... ... толық серіктестікке
айналдыра алады. Сенімдегі серіктестік ... ... ... ... ... қалған мүлікті толық қатысушылардан алуға
құқылы. ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлінеді.
Шаруашылық қоғамдардың негізгі түрлері болып жауапкершілігі шектеулі
серіктестік, қосымша жауапкершілікті ... ... ... ... ... – деп бір немесе бірнеше адам
құрған, ... қоры ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің міндеттемелері
және залалдар бойынша өздері ... ... құны ... жауап
беретін серіктестікті айтамыз.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік өзінің мәні бойынша тұлғалар мен
капиталдың бірігуін көрсетеді. Бұл жерде ... және ... ... акционерлік қоғам арасында өз орнын ... ... ... Бұл ... отаны 19 ғасырдың соңғы ... ... ... бұл ... ... келу ... сол кезде орын алған
акционерлік қоғамдар жеткілікті икемділікке ие емес еді, бір жағынан ... кең ... ... ол нысанның шектеулі мүмкіндіктері ... ... ... әсер ... ... ... ... артықшылықтары бар:
- бұл нысан, бірнеше қатысушы бар бизнес жүргізу барысында жеке
тұлғалық және материалды мүдделерді үйлестіруге мүмкіндік береді;
- ... ... ... ... ... ... көптеген диспозитивті нормаларды қолданады, ... ... ... ... ... ... ... қоғам алдында есеп беру міндеттілігінің жоқтығы; қатысушыларды
тіркеу кезінде 25 % жарғыны төлеп, қалғанын ... ... ... ... ... ... атауында
серіктестік аты және «жауапкершілігі шектеулі серіктестік» деген сөз
тіркесі ... ... ... ... ... ... ... шарты
табылады. Құрылтайшылардың қол қойған жарғысы болады. Егер серіктестік бір
ғана тұлғамен ... оның ... ... ... болып табылады.
Серіктестік жарғылық қоры құрылтайшыларының салымдарынан құралып, өз несие
берушілердің мүддесін есепке ... ... ... белгілейді. Жоғары
басқарушы орган құрылтайшылар кеңесі болып табылады. Артықшылықтары: ірі
қаржы сомасының тез арада ... бір ... де ... мүмкіндігі,
серіктес мүшелері, серіктестік міндеттемелері үшін шектеулі жауапкершілікке
ие. Кемшілігі: жарғылық қоры заңмен ... ... кем ... ... ... ... төмен.
Қосымша жауапкершілікті серіктестік – қатысушылары ... ... ... жарғылық қордағы салымдары шеңберінде
жауап беретін, ал бұл сомалар жеткіліксіз болған ... ... ... еселенген мөлшерде енгізген салымдар арқылы жауап беретін
серіктестік қосымша ... бар ... деп ... ... мөлшері қатысушылармен дербес анықталады және ... ... ... оның ... ... ... салымдарының
екі есе көлемінен кем болмауы тиіс. Бұл жердегі бір ерекшелік, ... бірі ... ... оның серіктестік ... ... ... ... арасында олардың салымдарына
қарай бөлінеді.
Акционерлік қоғамдар (АҚ) – нарықта әр түрлі тауарлар мен ... мен ... үшін ... табу ... ... ... негізінде
заңды тұлға болып саналатын қоғам. Жарғылық қоры акциялардың нақты ... ... бір ... ... серіктестікті акционерлік қоғам деп атайды.
Акционерлік ... ...... – оның ... ... береді және оның өздеріне тиесілі ... құны ... ... байланысты болатын залалдар шегуге тәуекел етеді.
Акционерлік қоғамның өз қатысушыларының мүлкінен ... ... ... және өз ... бойынша, оның шеңберінде жауапты болады, сондай-ақ
қатысушыларының мүлкі бойынша жауап бермейді. Акционерлік ... ... ... ... ... ... ... немесе мүліктік) өтемақы
төлеуге құқығы жоқ, ол тек өз ... ... ... сату ... ... Өз ... ... серіктестікке қарағанда, мүлкінің азаюы қаупі
туындамайды.
Акция – акционерлік қоғамның жарғылық қорын ... ... ... ... ... ... салған салымдарына қарай пропорционалды
берілетін, акционерлік қоғаммен шығарылатын бағалы қағаз. Акция акционердің
дивидендтер нысанында акционерлік қоғам табысының ... алу; ... ... ... ... ... ... оның мүлкінің
жартысын алудың құқық категориясы мен түрін куәландырады. Акция табысын
дивиденд деп ... Оның ... ... ... ... ... және ... әрекетіне тәуелді.
3 сурет. Акционерлік қоғамдағы басқару органдарының сызбасы
Акциялардың бақылау пакеті – басқа акционерлермен ... бір ... ... ... ... ... (50 ... Бұл пакеттің меншік иесіне акционерлік қоғаммен қабылданатын
шешімдерді ... ... ... яғни оның ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестіктен айырмашылығы болып,
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктен қай ... ... өз ... ... кетуге болатыны табылады. Бұл үлес жарғыда бекітілгендей ақша түрінде
қайтарып беріледі. ... да ... ... ... өзге жолмен, ол өзге
тұлғаға өз акциясын беру арқылы. АҚ-нан шыққан кезде ешнәрсе де ... ... ... екі түрі бар: ашық (ААҚ) және жабық (ЖАҚ). Олардың бір –
біріне айрмашылығы ААҚ ... ... ... ... ... ... – ақ беруге құқылы. ААҚ-да акционерлердің саны
шектелмеген.
Акциялар тек ... ... ғана ... ... ... ... табылады. ЖАҚ-ның акционерлері сол қоғамның ішінде сатылып жатқан
акциаларды сатып алуға ... ЖАҚ ... саны ... ... Ал ... саннан асқан жағдайда ЖАҚ бір жыл ішінде ААҚ-ға айналуы
керек. Сонымен қатар АҚ облигацияларды да ... ... ... – жеке ... заңды тұлға құрмай-ақ кәсіпкерлік
қызметпен айналысуының ұйымдық-құқықтық нысаны. Бұл ... ... ... ... ... жеке ... негізделіп, мазмұны жағынан
коммерциялық болып саналады. Яғни, тауарларға ... ... ... ... салады. Бизнес жүргізуде заңды тұлғалар үшін қойылатын
талаптар жеке кәсіпкерлерге де ... Бұл ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен ... ... ... ... ... жасасу кезінде еркін, олардың
атқарылмауы кезінде жауапты. Маңызды сәт, жеке ... ... ... ... ... ... құрылмайды, яғни, айналымда жүрген мүлкімен өз
мүлкі арасында шектеу болмайды. Сол ... ... ... жеке
кәсіпкерлерге өз талаптарын қойған кезде, оның барлық мүлкі ... да жеке ... ... ... аз салаларында құрылған
жөн. Жеке кәсіпкерліктің өзіне сай ... мен ... ... ... иесі өз ... дамуын дербес анықтайды;
- кәсіпорын иесі ретінде ол сұраныстың өзгеруіне тез бейімделе алады;
- бизнестің дамуы бойынша сұрақтарды тиімді шешуге тырысады;
- кәсіпорын иесі ... ... мен ... ... кейін,
қалған табысты пайдалану туралы дербес шешім қабылдайды;
- шағын және орта ... ... ... мен ... даму ... ... «ойын ережелерін» сақтап, қызмет етеді;
Бизнес пен ... ... ... немесе жеке
кәсіпкерліктің кемшіліктері:
- жеке ... ... мен ... ... үшін толық мүліктік жауапкершілікке тартылады;
- отандық ... өсу ... ... ... мен қызметтердің
нарықтық сұранысын кеңейту үшін капиталдың жетіспеушілігі.
Өндірістік кооператив деп – азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік ... ... ... жеке ... ... және ... ... (пайларын) біріктіруіне негізделген ерікті бірлестігі өндірістік
кооператив болып табылады. Өндірістік кооператив коммерциялық ұйым ... ... ... ... ... субсидиарлы
жауапкершілік артады. Кооперативтің фирмалық атауы оның атауы ... ... ... ... сөздерінің қосындысынан тұруы
қажет. Құрылтайшылық құжат болып мүшелердің жиналысында бекітілген жарғы
болып табылады. ... ... саны ... аз болмау керек. Өндіріс
кооперативінің мүлкі жарғыға сәйкес мүшелердің арасында пайларға бөлінеді.
Кооператив мүшесі ... ... ... 10 % пайлық салымнан кем емес
үлесін қосу керек, ал қалған бөлігін тіркеу кезінен ... бір жыл ... ... Кооператив акция шығара алмайды. Басқарудың жоғарғы органы
болып мүшелердің жалпы ... ... Егер ... ... ... болса, атқарушы органдардың әрекетін бақылайтын бақылау
советін ... ... ... ... ... ... төраға болып
табылады. Ол кооперативтің ағымдағы мәселелерін басқарады және ... мен ... ... жалпы жиналысында есеп береді.
Шешім қабылдау барысында кооператив мүшесі бір ғана дауысқа ие болады.
Өзінің шешімі бойынша кооперативтен шыға ... Бұл ... ... ... беру ... ... ... бағасына сәйкес келетін мүлік берілу
керек.
Өндірістік кооператив ... ... ... ... ... ... алады немесе жойыла алады және мүшелердің бір шешімі бойынша
шаруашылық қоғамға немесе серіктестікке ... ... және ... ... кәсіпорындар мәні, ... ... ... және ... ... деп ... бекітілген мүлікке иелік ету құқығы жоқ
мемлекеттік немесе муниципалды ұйым ... ... ... ... ... және кәсіпорынның жұмысшылары арасында салымдар
бойынша (үлес, пай) бөліне алмайды.
Унитарлы кәсіпорының ... ... ... ... ... ... әрекеттінің мақсаты, кәсіпорнның жарғы фондының көлемі және
оның қорлану көздері көрсетіледі.
Унитарлы кәсіпорнның мүлкі ... және ... ... және ... ... жүргізу құқығына ғана ие болады. Оның
фирмалық атауы ... ... ... керек.
Унитарлы кәсіпорынның басқару органы болып меншік иесімен бекітілген
және оған есеп беріп тұратын басқарушы болып табылады. ... ... ... ... ... жауап береді, алайды мүлік меншігі ретінде
жауапкершілікті алмайды.
Унитарлы ... ... ... жүргізу негізінде қызмет
атқарады, олар:
унитарлы кәсіпорын мемлекеттік ... ... ... органдарының
шешімімен құрылады;
құрылтайшы құжаты болып мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... унитарлы кәсіпорындар
заңдарында көрсеткен соммадан кем болмау керек;
егер қаржылық жыл біткен кезде кәсіпорынның таза активтерінің ... ... кем ... ... ... ... міндетті түрде жарғы фондтың
көлемін кеміту керек, ал таза ... ... кем ... ... сот ... бойынша жойылады;
кәсіпорын заңды тұлға ретінде өзінің мүлкінің бір бөлігін беру арқылы өзге
унитарлы кәсіпорын құра ... ... ... ... ... ... бекітеді және оның басшысын тағайындайды.
Коммерциялық емес ұйымдар: мәні, құрылу еркшеліктері, қызмет етуі.
Коммерциялық емес ... ... және діни ... ... ... ... (ассоциациялар және бірлестіктер) түрінде құрылады.
Қоғамдық және діни ұйымдар заңда бекітілгендей рухани және материалдық
емес құндылықтарды қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... коммерциялық емес ұйымдар болып табылады. Қоғамдық
және діни ұйымдардың мүшелері олармен осы ұйымға берілген мүлік пен ... ... ... ... Олар бұл ... міндеттеріне
жауап бермейді.
Фонд деп азаматтар мен заңды тұлғалардың әлеуметтік, қайырымдылық,
мәдени, ғылыми немесе өзге де ... ... ... ... коммерциялық
емес ұйым танылады. Құрылтайшылардың фондқа берген мүлкі фондтың меншігі
болып ... Ол ... ... ... ... ғана ... жыл ... мүлікті пайдалану жөнінде есеп беріп тұруы қажет. Фондты
басқару реті мен оның мүшелерін ... ... ... байланысты
бекітеді.
Фонд егер оның мүлкі көздеген мақсаттарын орындауға жетпеген кезде,
фонд көздеген ... ... ... ... ... кәсіпкерлік әрекетін бағыттау мақсатында, ортақ
мүдделерін қорғау мақсатында, өздерінің арасында келісім-шарт ... мен ... құра ... Олар ... емес ... Егер мүшелерінің шешімі бойынша ассоциация кәсіпкерлік әрекетпен
айналысатын болса, мұндай ... ... ... ... ... ... ... мүшелері ассоциацияның құрылтайшы
құжаттарында көрсеткендей субсидиарлы жауап ... ... ... ... ... мазмұнын және ассоциация немесе бірлестік
деген сөздерден тұру қажет.
Ассоциация құрылуының негізгі міндеттері ... ... ... ... ... жұмыстың тиімділігін
арттыру;
– нарықты жаулап және оны сақтап қалу мақстанда;
– шикізат, материал, ... ... және өзге ... ... ... өндірістің техникалық дамуын тездету мақсатында құрылады.
Ассоциация мен бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... тең құқықтығы;
– ұйымдық форманы таңдау еркіндігі;
– ұйымға кіру кезінде жауапкершілікті тек мінддетері бойынша тартады.
7 ... ... ... ... ... ... екінші жартысынан бастап Ғылыми Техникалық Прогресстің
әсерінен өндірісті шоғырландыру жүріп ... ол ірі және аса ... яғни ... ... әкеп соқты.
Монополия (герк тіл. monos – жалғыз, polio - сатылатын) ... ... ... ... және сол ... ... орын алған кезде
пайда болады. Оның мақсаты – нарықта баға мен ... ... ... ... ... ... табыс алу. Монополия бірнеше компаниялардың
қосылуы нәтижесінде құрылады және келесідей ұйымдық формалары бар: картель,
трест, концерн, ... ... ... холдинг-компания.
Консорциум – біртекті ұйымдардың ұзақ мерзімді шартты бірлестігі.
Консорциумның ... - өзге ... ... ... ... Бірақ мұндай кезде оның құрамындағы әрбір ұйым ... ... ... және ... сипатын жоғалтпайды. Консорциум
құрамында бір елдің немесе өзге де ... ... бола ... ... консорциумдары, бағдарламамен қамтамасыз етуді жүзеге асыратын және
өндіретін ұйымдардың консорциумы.
Консорциумдар – ... ... ... ... ... үшін ... ... акционерлік қоғам немесе ЖШС
ретінде тіркелуі мүмкін. Консорциум ашық немесе жабық акционерлік ... ... ... ... ... ... қонақ үйлер, спорттық
– сауықтыру кешендерінің құрылысы мен пайдалануға беру консорциумы».
Картель - өз ... ... ... ... атқаратын бірқатар ұйымдардың ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... міндеттерге шешім қабылдаған кезде
құқықтық, қаржылық және өзге де ... ... ... ... бағыттары:
- өткізу нарығын шектеу;
- баға саясатының мәселесі;
- сату – ... ... ... ... қызметі;
- персоналды алу шартын орындау.
Концерн – көлік, кәсіпорын, жарнама агенттері және өзге ... ... ... ... ... үшін ... ... шартты бірлестігі. Басқарушы орган болып осы жүйенің ең ірі
ұйымы ... ... ... ұйым ... қызметінен тыс жарғылық міндеттерді
шешкен кезде ... ... ... және ... ... ... терминінің синонимі болып «топ» сөзі табылады.
Трест – бірқатар ұйымдардың ұзақ ... ... ... Оның
құрамына енген ұйымдар өздерінің өндірістік, қаржылық және коммерциялық
дербестігін ... ... ... немесе әр түрлі ұйымдарды біріктіруі
мүмкін. ... ... ... инвестициялық трест.
Корнер - өз бизнестерінің оңтайлы инфрақұрылымын қалыптастыру қызметін
атқаратын бірқатар ұйымдардың қысқа ... ... ... ... ... ... міндеттерге шешім қабылдаған кезде өздерінің
құқықтық, қаржылық және өзге де дербестіктерін ... ... ...
қандай да бір тауарды немесе акцияны сатып алу үшін немесе соңынан қайта
сату үшін ... ... да бір ... ... ... ... үшін құрылады.
Синдикат – барлық коммерциялық қызметтің жүзеге асуын міндетіне алатын
мекемелердің бірлестігі. Оның құрамындағы ... ... ... ... ... бірақ коммерциялық еркіндігі жойылады.
Ұйымдардың бірлестігі – келісім-шарт негізінде құрылады. ... ... бір ... Ол ... ... ... оңтайлы, келісімді
ортасын тудырады.
Холдинг – компания құқықты ... ... ... мен ... ... ... ... емес фирмалардың акцияларының
бақылау пакетін иеленетін акционерлік қоғам.
Қазіргі уақытта төмендегідей қызмет ... ... ... ... ... ... тауарлар мен саудада;
- ауыл шаруашылық өндірісінде;
- халықты тұрмыстық қамтамасыз ету, қоғамдық тамақтану;
- көлікте ... жол және ... ... жаңа ... ... ... заңды тұлғалардың акция пакетінің бірлестігінің;
- ірі мекемелердің құрамындағы заңды тұлғалардың бөлінуінің жанынан
құрыла алады.
8 ТАҚЫРЫП. ... ... ... ОНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ.
1. Туркәсіпорынды ұйымдастыру.
2. Туристік кәсіпорынның құрылысы.
3. Туристік фирма басшысының қызметі.
Туристік кәсіпорынды ашпас бұрын оның ... ... ... ... - ол ... құқықтық табысы бар, шетел және ... ... ... ... қызмет көрсететін мекеме.
Кез- келген туристік кәсіпорын келесідей мақсаттардан тұрады:
- жорыққа шығу;
- саяхат жасау;
- экскурсия өткізу;
- көп адамдарды қатыстыру;
- адам күту ... ... ... шаруашылық жұмыстарын бұзбау.
Әрбір туристік фирма өз жұмыстарын ... ... ... ... меншігі жарғылық қоры, банкідегі төлемақы шоты, жеке
балансы, фирманың аты жазылған мөрі, ... ... ... ... болуы керек. Туристік кәсіпорындар және ... ... ... ... ... ... жағдайда келісім арқылы ... ... ... анық ... керек.
Кез - келген туристік фирманың қатал құрылысы жоқ, алғашқыда адам саны
(2-3) болса ... ... ... адам саны да ... ... фирма басшысының қызметі:
1. Ұйымдастыруда қаражат шығындарын өз мойнына алады;
2. Кадр ... ... ... ... атынан басқа серіктестермен және т.б мекемелермен
шарттармен қамтамасыз етеді;
4. Жаңа туристік турлар мен жорықтар ұйымдастырады, ... ... ... дайындайды;
5. Келіскен шарт бойынша туристерді орналастырады, уақытында және дұрыс
төленген, өзгерген жұмыс ... ... ... ... ... ... Банкілерде төлемақы және т.б шоттарды ашады, ... ... ... ... ... Турфирма мекен – жайына келген құнды заттар және фирманың заттарындағы
хабарларды алып тұрады.
8. Заң органдарында мемлекеттік және халықаралық сот ... ... өз ... ... бір өкіл ... атынан шығуы
мүмкін. Басшы сенім хат тастаған жағдайда ғана өкіл немесе орындаушыға
береді. Әрбір қызметкер орны сақталады. Мысалы, бір адам ... орны сол ... ... ... ... мемлекеттік органдар- салық полициясына, статистика
және талдау басқармасына, туризм департаментіне, т.б. ... ... ... ... ... мен бас ... ... қызметкерлердің жұмыстарын дұрыс ұйымдастыру керек. Олар:
1) көлік саяхаттары маршруттарын ұйымдастыруда көмек көрсетеді;
2)саяхат қызметтерін, оның мазмұны, ... ... және ... ... ... қабылдау, диспетчерлік журналға кіргізу;
4) тапсырушыларға есеп беру;
5) тапсырушылар ... , ... ... және ... ... ... ... мен қабылдау жұмыстарын тексеру;
7) егер де экскурсиялық жұмыстар өзгерілсе, ауыстырылса онда ... ... есеп ... ... ... анық бөлу үшін ... ... жүргізу керек.
Олар келесідей бөліктерден тұрады:
1) көлік мекемелері туралы хабар;
2) елшілік және өкілет жайлы мәліметтер;
3) ... ... ... үй, ... ... ... мәліметтер;
4) тамақтану орны жайлы мәліметтер;
5) мәдени- ағарту мекемелері;
6) ... ... ... уақыты және экскурсия жүргізуші аты;
7) ойын- сауық мекемелері;
8) қызмет көрсету үшін шарт жасайтын мекемелер;
9) ... мен ... ... ... ... шығу ... бойынша әрбір фирма олардың істелуіне қарай міндеттері
жасалады.
Туристерді ... ... ... ... ... ... жинақты қызметтерді көрсетеді.
Қызметтер:
1. Қонақ үйге орналастыру, қонақ үй жіктелуіне қарай қызмет ... ... ... туристерді тұрған жерінде мейрамхана, кафеге шақырады.
Қонақ үйдің тікелей тамақтану орны болмаған жағдайда, ол қонақ үйден
алыс болмау ... (10-15 мин) . ... ... ерте ... ... ... туристерді қабылдаған мәліметтердің уақыты жазылу керек;
- құрғақ тамақты берудің ... болу ... ... ... жағдайда);
- тамақтанудың тоқтауы мен ұзартылуы.
3. Көлік, туристерді әуежайдан қарсы алу. Трансфер қызметі.
Трансфер - аэропорт-қонақ үй-аэропорт. Көлік ... өз ... ... мекемелерімен шарт бойынша ұйымдастырылады.
Теміржол, әуе, су мекемелерімен қысқа ... ... ... (1 -2 жыл), ... (1 ай) ... жасалады.
4. Экскурсия қызметтерін ұйымдастыру. Экскурсия қызметі – еліміздің және
шетелден келген туристерге экскурсия жүргізеді. Оған туристік маман
мен ... ... ... ... ... жақсарту шараларды жүргізеді. Жорыққа
шығу, басқа туристік шараларды өткізу.
6. Тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... шаралары- санатория, шипалы бұлақтар; сауда
шаралары- ... ... ... ... қабылдаған кезде маркетингтік жұмыстар жүргізіледі. Мысалы,
туристер сегменті анықталады, ... үй ... (* ... ... ... шаралары жүргізіледі.
2. Қызмет ету мекемелерімен (тамақтандыру, көлік, мәдени- ағарту, ойын-
сауық мекемелерімен) шарт жасау.
3. ... ... ... жасау. Оның түрлері мен күндік
бағдарламалары.
4. Қызмет етудің калькуляциясын (есебін) ... Бұл бір ... ... ... бөліктері:
- Орналасқан жері;
- Тамақтану орны;
- Экскурсовод жалдағанда сол бағдарлама бойынша;
- Көлік.
5. Туристік мекеме туристерге тез ... ету үшін ... ... ... беріледі. Онда туристердің саны, қызмет етудің
уақыты, қанша уақытқа келгенін жазу ... ... іске ... келесідей шаралардан тұрады:
- БАҚ жарнама беру;
- Туристерді қарсы алғанда, арнайы мойындағы табличкада қонақтардың аты-
жөні ... ... ... 30 ... бұрын келу керек;
- Қарсы алған соң, сол топ екендігін анықтап алу керек, олар қонақтардың
келген жері мен адам саны ... ... ... ... ... жетекшісіне кейін қайтар билет «брон» белгісін қою;
- Туристердің жүктерін қабылдау және топты көлікке апару;
- ... ... соң ... екі ... экскурсовод пен конструкторға
босату;
Туристерді күту бағдарламасы. Туристерді күту ... ... ... ... ... ұсыну арқылы тұтынушы қажеттіліктеріне
жету саясатын жүргізу. Туристік нарықта болып жатқан ... ... ... ... ... бөледі. Осы қызметтер рекреациялық жұмыс циклдеріне
бөлінеді. Олар :
1.Мақсатты- рекреациялық қызметтердің ең ... ... ... ... ... демалыс);
2. Қосымша - негізгі қызметті түрлендіру түрі;
3. Жалғаспалы- ... және ... ... ... қамтамасыз ету- рекреациялық қажеттілктерге байланысты
маңызды қызметке кепілдік беретін ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бағдарламалық қамтамасыз етудің қағидалары:
1. Белсенді мазмұндағы қызметке бағытталуы;
2. Әр туристердің жеке қажеттіліктерін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... кепілдік беру.
Бағдарлама жіктелуіне қойылатын параметрлер:
1. Негізгі рекреациялық қызметтер түрлері;
2. Туристердің негізгі топтары, оларға арналған орналастыру орындары;
3. Рекреациялық ... мен ... ... ... ... Уақыт және кеңістіктегі аймақтану;
5. Функционалды бағытталуы.
Бағдарлама жіктелуі:
1. Туристік және денсаулықты жақсартатын мекемелер;
2. Танымдық маршруттар;
3. Оқыту маршруттары;
4. Ойын- сауық ... ... ... ... ... және ... жұмыстар;
6. Үйлену турлары;
7. Конгресстік турлары;
8. Өндіріспен танысу бағдарламалары;
Бағдарлама табысты болу үшін ... ... ... өзінің жеке
бағытын таңдайды. Туристік мекемемен қаралатын пунктер:
1. Арнайы дайындық, ... ... ... кадрларды даярлауды
жақсартады.
2. Рекреациялық ... ... ... мен ... мен ... ... ... туристік инфрақұрылымға белсенді ... ... ... ... бадарламаларға қатысу үшін салалық
тасырмалар беру
Кәсіби қызмет көрсету- ол клиенттердің негізгі ... мен ... Олар ... ... ... ... ... жұмыстары;
2. Тұрмыстық белсенділігін көтеретін қызметтер;
3. Оқу;
4. Өзін - өзі қалпына келтіру шаралары;
5. Хобби қызығушылық тудыратын шаралармен ... ... ... ... ... көтеру, басқа адамдармен қарым- қатынас құруға арналған турлар;
8. Мәдени деңгейін жоғарлату ... , ... ... ... ... кезде сандық және сапалық потенциал ескерілу керек.
Сандық потенциалға:
- нарықтық потенциал , туристік нарықтағы өнімнің үлесі;
- нарықтың өсуі мен ... ... ... қолданудағы дағдылар;
- сатып алғандағы қимыл- тәсілі;
- жарнама әдістері;
- ақпараттың мінез- құлқы;
- тауарлармен байланысты қызметтерді ұсыну жатады.
Сұраныс пен ... ... ... баға ... маркетингтік
жоспар анықталады.
9 ТАҚЫРЫП. ТУРИСТІК ФИРМАНЫҢ БЕДЕЛІ. ... ... ... САПА ... келген туристік кәсіпорын беделі келесі пунктерден тұрады:
1. Мекеменің аты;
2. Сату маркасы;
3. Фирма белгісі;
4. Офис жабдықталуы (жиһаз, оргтехника);
5. ... ... ... ... өнімдері;
7. Қызметкерлердің мәдениетті болуы;
8. Мекеме қызметкерлерінің шет тілін білу және олардың білім деңгейнің
жоғары болуы;
9. Мекеменің туристік нарықтағы ... ... ... үшін ... ... хабарлау стендісін
жасап, оның ең көз тартарлық жерінде лицензия көшірмесі мен ... ... ... ... жазылып орналастырлуы қажет.
Олардан басқа:
1. Туристерге арналған ескерту (ол әр мемлекетке жеке түрде жасалады).
Онда ... ... ... жүру ... және тағы ... анықтайды.
2. Маршруттың, саяхаттың тізімі, олардың негізгі мәліметтері айтылады.
3. Виза, төлқұжат алу уақыты және оларды жасау үшін ... ... ... ... ... ... хабар шындыққа сәйкес болу керек.
Туристік мекеме мен клиент арасындағы құжаттарды ... ... ... ... ... Тапсырысқа арналған құжаттар: тапсырма, брон қағазы, бронды растау
қағазы;
2. Клиентке арналған құжаттар: шарт, жолдама, ... ... ... ... ... ... ... құжаттар: төлқұжат, балаларға жазылған
сенімхат.
4. Төлқұжат және виза құжаттары: құжат түрі мен жасына ... ... брон ... ... немесе топтың тапсырмасы бланкіде
дайындалады. Шетелге туристік сапарларға келісім және тиесілі құжат болған
жағдайда ғана ... ... 10 ... ... кейін шетел папорты
беріледі. Егер де сәби 10 ... ... онда оның ... ... ... мөр басылады.
Виза және тіркеу бөлімінен (ОВИР) рұқсат жазып алу үшін қажетті құжаттар:
1. Шет ел шығу ... Жеке ... 3 ... (3*4);
4. Анкета (2 тілде);
5. Мемлекеттік салық төлеу және оның квитанциясы;
6. Есеп карточкасының тіркелуі;
7. ... ... (12 ... ... ... Модуль. КӘсіпкер жұмысындағы маркетинг жӘне менеджмент
10 ТАҚЫРЫП. КӘСІПОРЫННЫҢ ӨНДІРІСТІК РЕСУРСТАРЫ
1. Капитал мәні
2. ... ... ... ... ... ... ... Айналмалы фондтар
Жалпы капиталға екі түрлі анықтама беріледі. Бірінші – каитал ...... ... ...... ... ақша ... Екі
жақта капитал шаруашылықта пайда табу үшін қолданылады дейді. ... ... ... кезеңінде капиталдың алғашқы салымын жасау
керек. Старттық капитал – деп өндірістің ... ... ... алғашқы соммасы мен ағымдағы сомасының жиынтығы аталады.
Старттық алғашқы капитал – ... ... ... есеп шот ... ... ... немесе оны жалға алуға, ғимаратты жөндеуге, құрал –
жабдықтар, патент, лицензия сатып ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
2. Кәсіпорынның негізгі фондтары. Кәсіпорында өндіріс процесін жүзеге
асыру үш өндірістік ... ...... ... ... ... ... , еңбек құралдары және жұмыс күші арқылы.
Кәсіпорнның негізгі капиталы деп оның негізгі фондтарының ақшалай құнын
айтамыз. Негізгі ... – бұл ... ... қатысатын еңбек
құралдары.
Еңбек құралдарын негізгі фондтарға жатқызу себебі ... ... мен ... ... табылады. Заңға сәйкес негізгі фондтар деп
өндірістік қолдануға ... бір ... ... жұмыс істеген еңбек
құралдарын жатқызады. Негізгі фондтар негізгі өндірістік және ... емес ... ... (сурет 4).
4 сурет. Өндірістік капиталдың құрылысы
Негізгі өндірістік фондтар деп өндірістік процеске ... ... ... ...... және т.б ) ... өндірістік
процесс үшін қолайлы жағдай туғызатын ... ... ... т.б.) айтады.
Өндірістік емес фондтар мәдени – тұрмыстық объектілер болып табылады
(клубтар, асханалар және т.б.)
Өндірістік кәсіпорындардың негізгі ... ... ... ғимараттар, құрылыстар, машиналар мен ...... ...... ... ... ... өндірістік және шаруашылық мүлік және т.б.
Негізгі фондтардың активті және пассивті бөліктерін айырады. Өндірістік
процесстерге қатысатын негізгі фондтарды активті дейді де, ал ... ... ... ... ... ... ... түріне
жатқызады.
Негізгі фондтарды есепке алу мен бағалау олардың натуралды және ақшалай
формасында жүзеге асырылады. Негізгі фондтарды есепке ... ... ... ... ... мен ... өндірістік қуаттылығын,
құрал – жабдықтардың қолдану дәрежесін анықтау үшін қажет.
Негізгі фондтарды ақшалай бағалау – ... ... ... ... көлемін, салған капиталдың экономикалық тиімділігін есептеу ... ... ... ... ... ақшалай формасы келесідей бағаттар
арқылы жүзеге асады:
1. Негізгі ... ... құны ...... сатып алуға
кеткен және транспорттық шығындарды ... ... ... ... ... ... құны - қазіргі жағдайда негізгі фондтарды қайта
өндірістік шығындарын айтады.
3. Қалған құны ... ... ... ... ... мен алғашқы құны
арасындағы айырманы айтады.
4. Ликвидациялық құны – негізгі фондтардың ... ... ... ... ... ... ... мен аммортизациясы, олардың түрлері. Негізгі
фондтарды қайта қалпына келтіру. Негізгі фондтардың тозуы ғимараттар ... ... мен ... ... ... құрал –
жабдықтардың, өндірістік және шаруашылық ... ... ... ... фондтардың тозуы орнатылған нормаларға ... бір ... екі ... айрады:
1. Физикалық тозу – бұл еңбек процессі нәтижесінде және өзге де факторлар
нәтижесінде (табиғи) ... ... ... физикалық,
химимялық өзгеруін айтады. Толық физикалық тозу деп - ... ... ... ... ... ... (капиталды
құрылыс), ал бөлшектік жөндеу арқылы орнына келеді. ... ... тозу ... алғашқы сапасына, эксплуатация
дәрежесіне, қоршаған ортаның аггрессивтілігіне, қызмет ... ... ... жөндеуді өз уақытысында жүргізіге
байланысты.
2. Моральдық тозу деп – мерзімі біткенше дейінгі негізгі ... ... ... ... ... ... екі түрі
бар. Бірінші түрі – машиналар мен құрал – жабдықтарды қайта қалпына
келтіргенше дейін ... ... ... тозудың екінші түрі ... ... мен ...
жабдықтардың өндірістік және экономикалық жаңа түрін енгізумен ... ... ... ... ... ... және ... формалары
болады.
1. Бөлшектік моральдық тозу – бұл машиналар құнының біртіндеп өз құнын
жоғалтуы. Бұл машиналарды тиімділігін ... өзге ... ... ... ... тозу – ... ... жоғалтуы болып табылады.
3. Моральды тозудың жасырын формасы – жаңа өндірістік және ... ... ... берілген жағдайдағы машиналардың
құнсыздану қауіпін айтады.
Аталған екі ... ... ... құны ... ... өйткені
еңбек бағасы олардың пайдалылығымен есептелінеді. Осы ... қор ... ... ... Осы қордың қаражаты жыл сайын
жасалып отыратын амортизациялық жарналардан құралады. Амаортизация ... ... ... ...... толық алмастыруға, жабдықты
жөндеуге, жетілдіруге, ... – ақ ... ... станоктар және т.б.
сатып алуға пайдаланады. Демек, амаортизация қоры ... ... ... қосымша көзі ретінде қызмет етеді.
Аммортизацияланған мүлік пайдалану мерзіміне байланысты аммортизациялық
топтарға жіктеледі. Мысалы, бірінші аммортизациялық топқа пайдалану мерзімі
бір ... 2 ... ... негізгі фондтар жатса, ал оныншы аммортизациялық
топқа 30 ... ... ... ... ... ... ... мерзімін
әрбір кәсіпорын өзі орнатады.
Негізгі фондтардың қайта қалпына келтірудің екі ... бар. ... ... ... қалпына келтіру деп – ескірген техниканы ауыстыру
мен құрал – жабдықтың ... ... ... ... ... келтіру деп
– ол жаңа құрылыс, жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың реконструкциясы мен
модернизациялауын айтады.
Негізгі объектілерді ... ... ... ... ... мен
реконструкциялау арқылы жүзеге асырылады.
Нарықтық экономика жағдайында негізгі ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Қайта қалпына келтіру үшін жарғы
капиталдағы салымдар арқылы және табыс арқылы құрылады.
Кәсіпорынның ...... ... қолданыстағы құрал –
жабдықтарды жақсы техникалық жағдайда ұстап тұру маңызды ... ... бір ... ...... эксплуатациялық ережелерін қатаң
қадағалаумен, екінші жағынан – ... ... ... ... және
техникалық қызмет көрсету арқылы жүзеге асады
Құрал – жабдықтарды ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін ұстап тұру мақсатындағы іс шаралар кешені.
Жөндеу – негізгі ... ... ... ... үшін ... ... және ... іс шаралар кешенін айтамыз. ... ... екі ... ... түрі бар:
Жоспарланған – алдын – ала график арқылы жүзеге асады;
Жоспардан тыс – авариялық және ... ... ... жөндеу
жұмыстары.
Жоспарлы жөндеу жұмыстары :
а) ағымдағы – жұмыс көлемі минималды;
б) орташа ... ... ... ... ... қайта қалпына
келтіру;
в) капиталды жөндеу жұмыстары.
Айналмалы капиал - өндіргіш капиталдың бір бөлігі болып табылады, ... оны ... ... ... ... ... әрбір ауыспалы
айналым актісінің соңында ақшалай формада тұтас қайтады. Айналым фондтары
үш сатыдан өтеді: ақшалай, өндірістік және ... ... ... ... ... құралдарды шикізатты , отын және т.б.
өндіріс саласын жүзеге асыру үшін қажетті құралдарды сатып алады.
Екінші сатыда өндірістік қорлар дайын өнімге ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік идеяларды іріктеу және іске асыру
Кәсіпкерлік идея - бұл белгілі бір ... ... ... ... ... ете ... және ... қосымша табыс
алатын экономикалық белсенділіктің кәсіпкер шығарған жаңа формасы.
Кәсіпкерлік әрекетте идеялар ... ... ... ... ... кәсіпкер
шешім қабылдау процессінде ешкімге тәуелсіз және жеке өзі ғана жүргізеді.
Бірақ олардың орындалуы мен ... ... ... болады:
Кәсіпкер идеяның жүзеге асырылуын эксперттік тұрғыдан бағалайды;
Идеяны практикалық тұрғыдан бағалау үшін нарықтың жағдайлар ... ... ... ... пен ұсыныстың ... ... ... ... ... өндірістің тежелуін, табыс көлемі
және өндірістік қызметтердің ... және т.б. ... ... эксперттік баға мамандарды тартумен анықталады және ... ... ... ... ... осы ... ... асыруға шешім қабылдайды немесе басқа
кәсіпкерлік идеяны ойластырады (сурет 5).
5 сурет. Жаңа ... ... ... ... ... ... асыруды бірнеше кезеңдерден тұрады:
1. Бизнес – жоспарлау, оның мәні жобаны іске ... ... ... ... ... ...... кәсіпорынның ұйымдық формасы
және идеяны жүзеге асырудағы алғашқы кезеңнің ақша ... ... ... ақша ... және ... ... Егер фирма алғаш құрылған болса мемлекеттік тіркеуде оған ... ... ... ... ... және ... құжаттарын жасау;
- фирманың қызметі және ... ... ... келісім-
шарттарының қорытындысы;
- фирманың жарлығын бекіту және фирма құрылтайшыларының директорды және
басқа да ... ... ... ... ... №1 ... банкте уақытша есеп-шот ашу;
- фирманың орналасу жеріне ... ... ... ... ... ... басқарушыларының банкке өз қаржысын салу және банкте тұрақты
есеп-шотын ашу;
- ... ... ... ... ... ... мөр мен бұрыштық штампты дайындау үшін рұқсат алу.
4. Қызмет көрсетуге ... ... ... ... ...... Жұмыс істеп тұрған фирманы және іскерлік байланыстарды басқару.
Басында жоспарланған кәсіпкерлік идея ... ... ... ... идея ... ... асты ... болады.
11 тақырып. Бизнес – жоспар
Бизнес – жоспар ... ... ... дәстүрлі құжат болып
табылады, онсыз бизнес саласында маңызды әрекеттер жасалмайды. ... ... ол ... ... ... ... ... болып қалған жоспарлау
процессіне рәсімдеуді білдіреді.
Бизнес – жоспар фирманың ішкі жоспарлау құжаты болып ... ... ... және ... ... ... ... аспектілері баяндалады, қаржы шаруашылық міндеттерді шешуге
тиімді тәсілдер мазмұндалады. Бизнес – жоспар – ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ол нарық
қажеттіліктерімен қалыптасқан жағдайға ... ...... ... ... ... экономикада бизнес жоспар жұмыс істеп
жатқан фирмалар мен жаңа құрылып ... ... үшін ... ... ... ... ... болып табылады. Ол 3- 5 жылға
құрылады.
Бизнес жоспар келесі міндеттерді ... ... ... ... ары ... ... бағыттарын, нарықты, тауар мен ... ... мен ... ... ... іске ... өндірістік ресурстардың, резервтердің болуына талдау
жасау және сыртқы ресурстарды тарту ... ... ... сәйкес қаржы жағдайын бағалау, жеке ... ... жету ... мен сырт ... ... алу ... ... зерттеулер арқылы нарықты бағалау, сату арналарын
әзірлеу;
Бизнес-жоспардың құрылымы. Әдетте, ... ... ... жоқ, ... ... ... практикада мына бөлімдерден тұрады:
- қысқаша суреттеме;
- тұтынушыға ұсынылатын өнімдер, тауарлар және қызметтер сипаттамасы;
- өнім ... ... ... ... ... стратегиясы;
- өндіріс жоспары;
- ұйымдастыру жоспары;
- заңдылық жоспары;
- тәуекелді бағалау;
- қаржылық жоспар.
Қысқаша суреттеме. Бұл бөлім жоспардың ықшамдалған түрі. Бұл бөлімде мына
мәселелер ... ... ... ... ... ... қысқаша сипаттамасы, ұсынылатын өнімнің бәсекелес
өнімнен айырмашылығы, артықшылығы;
- жобаның іске асу уақыты;
- іске салынған қаражаттың ... ... ... іске ... кететін шығындар;
- күтілетін табыс.
Қысқаша суреттеме бизнес-жоспардың ең маңызды бөлімі болғандықтан, оның
мазмұны айқын, шынайы және түсінікті тілмен ... ... ... ... ... сипаттау. Бұл бөлім мұқият жасақталып,
жоғарғы деңгейдегі деректі талап етеді, яғни кәсіпкер өндіретін ... ... ... тиіс және оны жаңа ... ... ... білуі
керек, себебі қаражат беруші ... ... ойы, ... ... ... Ол ... ... тауар мен қызмет ... ... ... ... қандай айырмашылығы,
артықшылығы бар және неліктен ... бұл ... ... ... көреді деген сұрақтарға жауап беруі керек.
Ол үшін мына сұрақтарға жауап беру керек:
- ұсынылатын тауардың өзіне тән ерекше қасиеті бар ма, ол ... ... ма, ... ... ... жаңа ... бол алады;
- егер ұсынылатын тауарда ешқандай артықшылық болмаса, онда ол тауарға
тұтынушының назары неге ... ... ... ... елестету үшін және өндірістік келісімдер үшін
тауардың тәжірибелі сынақтан шыққан нұсқасы болуы керек. ... ... ... туралы мәліметтер толық болуы керек: толық сипаттамасы,
моделі, суреті, қасиеті, белгісі көрсетілуі керек.
Өнімді ... ... Бұл ... ... ... негізінде және
жинақталған мәліметтер бойынша құрылады. Мұның негізгі ...... ... ... орнын дәлелдеу және анықтау, ... ... ... туралы толық мәлімет көрсетілуі керек. ... ... ... ... ... яғни ... ... мерзіде (1 ай, 1 жыл) сатып алатын тауарлардың жалпы құны есептеледі.
Ол ... ... ... ... сияқты көптеген факторларға
байланысты. Сондықтан мақсатты ... ... ... Ол үшін ... келесідей белгілерін қолдану керек. Жеке адамдар үшін: ... ұлты мен ... ... ... ... ... деңгейі, жанұяның
өмірлік циклі ескеріледі. Фирма ... ... ... тұрақты орны,
құрылымы, сату мөлшері, ... ... саны ... Келесі
кезеңде сату көлемін болжанады, яғни ... ... ... ... және сол баға ... жағдайында қанша тауар сатып алатынын немесе
қызмет ... ... ... ... ... ... ... болашақ бәсекелестерді талдайды.
Бәсекелестік. Бұл бөлімнің мақсаты – ... ... ... ... ... Бұл ... инвесторларға, потенциалды
серіктестерге өнімнің сатуға түсетін нарығы жөнінде, ондағы бәсекелестер
туралы толық ... ... ... Ол ... ... ... береді:
- ұқсас тауарларды шығаратын ірі өндірушілер кім? ... ... ... ... сату ... қандай? Табысы, сервис жағдайы?
- жарнама жағдайы, оған шығатын шығын?
- бәсекелестердің тауар сапасы?
- бәсекелес өнімнің баға ... және баға ... ... ... арқылы, олардың ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Маркетинг стратегиясы. ... ... мен ... ... маркетинг стратегиясын құрастырады.
Маркетинг жоспарына мына элементер кіреді:
- тауардың таралу схемасы: тауарды кім ... ... ... ... ... ... ... бар ма?
- тауардың бағасы қалай анықталады?
- жарнама қалай ұйымдастырылады (теледидар, радио, баспасөз және ... оған ... ... ... ... ... ... – фирма сату көлемін қалай ұлғайтады?
- жақсы пікірге ие болу үшін ... ... ... ... жоспар. Бұл бөлімді өндіріспен тікелей айналысатын кәсіпкер
құрастырады. Басты мақсат – потенциалды серіктестерді сендіру үшін ... ... ... ... мерзімінде, жаңа тауар шығара алатынын
көрсету керек.
Ұйымдастыру жоспары. Мұнда кәсіпорынның басқару ... ... ... ... ... ... беруі керек:
- кәсіпорында жұмыс істейтін қызметкерлер саны?
- ... ... ... ... ... қандай талаптар
қойылады? (мамандардың тізімі, мамандардың білім деңгейі);
- кәсіпорынға ... ... ... ... және ... ... ... жұмыс істеген орны, еңбек өтілімі?
- кәсіпорын ... ... ... ... Келісімді ақы,
мерзімді және орташа айлық жалақысы?
Бұл бөлімде қызметкерлерді ... ... ... ... ... ... үшін берілетіні көрсетілуі керек.
Заңдылық жоспары. Бұл жаңа құрылған кәсіпорын үшін ... ... ... ... ... ұйымдық-құқықтық статусын анықтайды. Бұл
бөлім мына сұрақтарға жауап береді:
- кәсіпорынның заңдылық ... ... ... ... және ... ... ... кім? Сонымен бірге кәсіпорынның тіркелуі
жөнінде мәлімет.
- тіркеу куәлігінің ... Және ... ... ... бағалау. Кәсіпкерлік іс-әрекет тәукелмен тығыз байланысты.
Сондықтан да кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... типтерін, олардың шығу көздерін, пайда болатын ... ... ... кейін, тәуекелден болатын шығындарды жою немесе
азайтуды алдын ала ойластыру керек. Бұл ... ... ... ... ... ... қандай факторлар кері әсерін тигізеді?
- кәсіпорын қандай зиян шегуі мүмкін?
- тәуекелден ... ... ... ... ... сақтандыру
түрі қолданылады?
Қаржылық жоспар. Бизнес-жопардың қаржы жоспарында алдыңғы бөлімдердің
барлық көрсеткіштерінің ақшалай есебі беріледі. Жоспарда мына ... өнім ... ... ... ... ... табыстың және төлемнің
балансы; табыс пен шығынның кестесі; кәсіпорынның активі мен пассивінің
жалпы ... ... ... ... ... бизнес – жоспар келесідей мәселелерді шешуге мүмкіндік
береді:
кәсіпорынның нақты қызмет бағыттарын, оның нарықтағы мақсаты мен ... ... және ... мерзімді бизнес мақсаттарын, стратегиясын және
оған қол ... ... ... сондай – ақ белгіленген мақсатта іске
асыруға жауапты тұлғаларды анықтау;
тұтынушыларға ... ... мен ... ... ... ... ... жарнама жасау, сатуды ынталандыру, баға жасалымы, сату
арналары ... ... ... анықтау;
басқаруды ұйымдастырудың құрылуын тиімділеу;
кәсіпорынның қаржы жағдайын және қолда бар қаржы материалдық ресурстардың
сәйкестілігін, ... ... жету ... ...... ... кедергі келтіретін қиындықтарды анықтау, оларды
жою шараларын белгілеу.
12 ... ... ... ШАРТ ... ... ... ... Кәсіпкерлік келісім шарт туралы жалпы түсінік
2. Келісім шарттың түрлері.
3. Кәсіпкердің келісімнің шарттарын құру
Кәсіпкерлікпен ... ... адам ... ... құра ... ... мен ... білуі қажет. Кәсіпкерлердің іскерлік
байланыстары екі негізгі бағыт бойынша дамиды:
А) өндіріс процесін ... ... үшін ... қарым –
қатынасы;
Б) кәсіпкер шығаратын өнімді тұтынушылармен қарым – ... ... ... ... ... орындалатын негізгі
құқықтары мен міндеттерін келісім ... ... және екі ... ... шарт – іскерлік байланыстарды бекіту формасы ... ... ... ... ... шарты, кәсіпкерлік және
шаруашылық ...... ... білу керек.
Құрылтайшы келісім шарты –нақты бір кәсіпкерлік идеяны жүзеге асыру
мақсатында жеке немесе заңды тұлғалардың жаңа ...... ... ... куәландыратын жазбаша құжат. Онда кәсіпорының атауы,
мекен жайы және ... іс ... ... ... ... жарғыда негізгі
капиталдың көлемі, жарғыға қол ... ... ... ... ... көрсетіледі. Фирманың жарғысына қол қойған тұлғалар құрылтайшылар
деп аталады. Барлық құрылтайшылар қол қойған жарғы нотариалды ... ... ... Бұл ... фирма заңды тұлға статусына ие
болады.
Кәсіпкерлік ... шарт – ... ... іске ... ... шарт – ... негізінде жатқан міндеттемелерді әрбір жақтың
орындалуын қадағалайтын ... ... ... ... ... ... ... ол құжаттың құрылымына қатысты. Кез – келген келісім шарт ... ... ... ... ... ... бөлім.
Преамбула – бұл келісім шарттың ... ... ... ...... – сатып алу; бартерлік және т.б.);
келісім шартың орыны мен уақыты ... ... ... ... ... ... жақ, ал сатып алуыша екі жақ болып
аталады.
Кәсіпкерлік ... ... ... Кәсіпкердің бұл жұмысы дайындық
кезеңіне жатады. Бұл кезеңде кәсіпкер ... ... ... ... ... емес, әріптесінің де көзқарасын есепке ала отырып құру қажет. Бұл
жұмысты орындау ... ... ... ... ... ... білу қажет.
Шарттың пәні. Бұл шартты құрастыру келісім шарттың түріне байланысты.
Анық және нақты баяндалуы қажет. Сату ... алу ... ... ... ... бір ... ... көлемін шарттың мәтінінде ... ... ... ... ал ... ... келісімнің шартында
көрсетілгендей тауар көлемін қабылдап ... ... ... ... шетел автокөліктерін жеткізуге міндетін алады, ал сатып алушы сол
тауарды қабылдап және уақытысында төлеуге міндетті.
Тауардың сапасы. Бұл ... ... ... ... ... ... қағаздың сапасы ретінде оның типі, тығыздығы, салмағы,
яғни сол тауарды сипаттайтын негізгі ... ... Бұл ... ... ... ... ... қажет. Сапа сертификатында:
тауар туралы толық мағлұмат болу қажет.
Тауардың бағасы. Баға – келісімнің маңызды бөлігі. Оны ... ... ... ... ... ... алып ... қажет. Баға келісімде
сандық формада көрсетілу керек. Өзге ... ... ... ... түрі ... алу ... Мұнда валюталық курс өзгерген кездегі
тәуекелді тек қана бір жақ қана мойынына алады (шығынға тек бір жақ ... ... баға ... ... кезінде мыналарды ескеру
қажет:
– ұсыну бағасы - ... ... ... ... ... ... ... – тұтынушы нарығындағы қалыптасқан баға.
Бағаны қалыптастыру шарттары кезінде келісім шарттағы бағаны бекіту
әдістерін анықтап алу қажет. Мұндай ... ... баға ... келісім шартта келешекте өзгетуге болмайтын ... ... баға ... ... ... бір сапаларға ие болған жағдайда
көрсетілетін баға. ... ... ... ... ... ... бағаға қосылатын үстемелер мен ... осы ... ... ... ... ... келесідей
атауларға ие:
– бонификация – тауардың сапасы жақсарған кездегі бағаға үстеме;
– рефакция – тауардың сапсы бұзылған кездегі ... ... ... ... бұл шарты сатушы мен сатып алушы үшін
маңызды. Сатушы кәсіпкер – сатып ... ... ... ... ал сатып
алушы кәсіпкер – сатушыдан тауарды уақытысында алуға мүдделі.
Егер ... ... ... ... ... күмән келтірсе, онда ол
келісім шартқа алдын – ала толығымен төленіп ... ... ғана ... ... ... шарт қоюы мүмкін. Ал егер сатып алушы ... дәл ... ... ... күмән келтірсе, онда ол тек қана
нақты жеткізілген тауар көлемі ғана ... ... шарт ... талап
қояды.
Төлемнің келесідей түрлері ажыратылады:
– кредиттік (несиелік) – бұл тауар белгілі бір уақытта жеткізіліп, ... ... ... кейін ғана тауар бағасы төленеді. Бұл жағдайда
тауардың ... ... ... ... және ... ... қолма – қол – екі жақтың тауарды алғанға шейін немесе алғаннан кейін
төленуін келіседі.
Жеткізу ... ... ... бұл ... ... кезінде
келесідей сөйлемдерді қолдана алады:
1 Тауар дереу жеткізіледі. Халықаралық стандартта ... ... ... ... қол ... ... 3-ші ... 14 күнге дейінгі
аралық түсіндіріледі. Сондықтан келіспеушіліктер болмау үшін екі ... ... қол ... ... ... ... бір ... белгілеу
керек;
2 Жеткізу мерзімі ... кем емес. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... сол ... жеткізіледі;
3 Тауар жеткізіледі ... (мысалы, 2009 жылдың ... ... ... ІІІ ... Нақты бір күнтізбелік күн белгіленуі мүмкі. Мысалы, тауар 2009 жыл
бойы әр айдың 10 ... ... және ... ... ... тауардың қосымша рөліне ие.
Қаптама транспорттау кезіндегі тауардың қорғанышы ... ... ... бұл ... ... ... ... жағдайларға көңіл бөлуі
керек:
– қаптама тауарды әртүрлі зақымданулардан қорғау қажет;
– қаптама кранмен немесе жүк ... ... жүк ... болу ... ... ... тауар транспорттау ... ... ... ... ... өту қажет;
– сатушы тауар қаптамасының сапасыздығынан сатушы алдында жауапкер.
Маркировка екі жақтың келісімі бойынша орамаға мағлұматтар ... ... ... ... ... ... алушының аты;
– тапсырыс номері;
– орама бірлігінің номері;
– жеткізу орны;
– тауармен қалай пайдалану керек ... ... ... ... ... егер ... шетелге шығарылатын болса, онда үш тілде тауар өндірілген
ел белгіленеді.
Тауарды өткізу – қабылдап алу. ... ... және саны ... және ... алынады. Екі жақ өткізу – қабылдап алу актіне
қол қояды. Бұл жағдайда ... ... ... ... тауар сатып
алушы өткізу – қабыладау актісіне қол қол ... ... ... есептеленеді. Сатып алушы тауарды саны, көлемі және ... ... ... ... Үлкен дау экспертизаның нәтижесінде тауар келісім
шарттағы сапасына сай болмағаннан туады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... және ... ... уақыт арасында дәл сол
тауарды сапасына сай ... ... ... – пұл ... Бұл ... екі жақ ... - ... орындамаған жағдайда, салынатын санкциялар туралы айтылады. Ең
алдымен екі жақ бір – біріне қандай зиян ... ... ғана ... ... Келісім – шарттың әр типіне мұндай зияндар екі ... ...... ... астрынан екі жақтың тілігінен тыс дамитын өзге
жағдайларды айтамыз. ... ... -өрт, ... ... ... немесе импорттың тиым салынуы жатады. Келісім – шартта екі жақ
мұндай жағдайлар бой ... ... ... орындау осы жағдайлар
біткеннен кейін орындалатыны айтылады. Егер бұл жағдайлар ұзақ ... (3-6 ай ... ... ... онда ... жақ ... ... міндеттерінен босатылады.
Арбитраж. Дауларды қарастыру реті. Келісімі шарттың мәтінінде дау туған
жағдайда оны қарастыратын арбитраждық ұйымның атауы көрсетіледі.
Өзге жағдайлар. Бұл ... екі жақ ... ... ... ... ... ЖАЛҒА АЛУ.
Жалға алу (аренда) – белгілі бір бағаға мүлікті уақытша қолдануын шарт
негізінде бекіту. Жалға алу ... екі жақ ... ... ... ... ... ... – мүлікті жалға беруші меншік иесі. Жалға беруші болып
заңды тұлғалар және мүлік иесі болып табылатын жеке ... ... ...... ... ... белгілі бір мақсатта жалға
алушы тұлға.
Жалға берідің келесідей түрлерін ажыратамыз:
Шарттың ... ...... ... ... алу, ... ... алу, кәсіпорынды жалға алу, жер учаскісін және өзге де
объектілерді жалға алу;
Шарттың түрі ... ... алу ... прокат шарты, қаржыны жалға алу
шарты (лизинг);
Меншік құқығының өзгеруі бойынша: мүлікті сатып алмау ... ... алу ... ... бойынша: ұзақ мерзімді (5-20 жыл), орта мерзімді (1-5 ... ... (бір ... дейін);
Жалға алу жалға беруші мен ... ... ... шарт арқылы
орындалатын экономикалық категория. Жалға алу ... ... ... ... алу төлемі, оның төлеу мерзімі, жалға ... ... ... екі ... ... шарттың ұзақтығы, жалға алудың мерзімі
біткен кездегі екі жақтың міндеттері, жалға ... ... ... ... ... бұзу жағдайлары көрсетіледі.
Егер жалға алу шарты бір жылдан артық және ол заңды ... ... онда ол ... ... ... ... Жылжымайтын мүлікті жалға алу
мемлекеттік тіркеуден өту керек.
Жалға алу төлемі – ... алу ... ... ... пайдаланғаны
үшін орнатылған уақытта жалға алушының төлеу жарнасы.
Жалға алу төлемі бір жақтың өтініші бойынша қайта қарала алады. ... ... ... ... ... ... қала ... ал өндіріліп
жатқан өнім, табыс, өзге де құндылықтар жалға алушының меншігі болады.
Лизинг – жалға берудің бір ... ... ... ... лизинг
қатынастарының маңызы өте жоғары. Лизингке үш жақ қатысу керек: кәсіпорын-
яғни құрал жабдықты өндіруші, жалға беруші- яғни лизингтік ... ... ... (сурет 6) .
Ол екі тарапты шарт болып табылады. Лизинг шатында сонымен қатар, құрал
жабдықты жалға алу үшін несие ... ... мен ... ... ... ... компаниясы да қатыса алады.
Лизинг көмегімен кәсіпорын ірі капиталсыз ақ қажетті құрал ... ... ... ... ... Тұтынушы жабдықтарды алдын – ала көп қаражат жұмсамай-ақ ала алады.
2. Пайдалануға алынған жабдықтар үшін мерзімді төлемдердің кезегі (төлеу
сәті) ... ... ... ... ... ... келеді.
Лизингтің түрлері көп және ол үнемі жетілу үстінде. Мысалы, мүлік ...... ... жылжымайтын мүлік лизингі, мерзімі ...... ... бір айға ... жалға алу; хайринг – бірнеше
айдан бір ... ... ... алу; ... – бір ... ... ... дейін
жалға алу, қаржылық және оперативтік лизинг (сурет7).
Сурет 6 – ... ... жүу ... лизинг – жалға берудің ұзақ мерзімі, бұл кезде құрал жабдық
аммортизацияға ұшырайды. Қаржылық лизинг ... ... ... ... ... ... алу ... арқылы құрал-жабдықтың шығындарын жабады.
Қаржы лизинг түрлері:
1. Қайтарымды лизинг – бұл кезде лизинг ... ... ... осы
лизинг нысанын кері қайтарып алу талабымен сатады.
2. Банктік лизинг - бір түрі, мұнда лизинг беруші банк болып табылады.
3. ... ... – ол ... ... ... ... қызмет
көрсетуді және оның ағымдағы жөндеуін лизинг беруші жүзеге асырады.
4. Таза лизинг – лизинг нысанасына техникалық қызмет ... және ... ... лизинг алушы жүзеге асырады.
Оперативтік лизингке көп жағдайда құрылыс техникалары, транспорт,
компютерлік техника беріледі.
7 сурет. Лизинг ... ... ... болып – заңды тұлғалар, яғни арнайы маманданған лизингтік
компаниялар, сонымен қатар кәсіпкерлік іс-әрекетпен ... ... ...... ... бойынша мүлікті жалға алушы заңды тұлға
немесе жеке ... ... ... ... екі ... құқықтық қатынас пайда болады
– сатып алу – сату ... және ... ... шарты. Лизингтік шартта
–лизинг заты (құрылыс техникасы, ... ... ... ... лизинг төлем құны мен төлеу мерзімі, лизинг шартының ұзақтығы, шарт
аяқталған кездегі екі ... ... ... шарттары, форс –
мажорлық жағдайлар, шарт аяқтау жағдайларынан ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік лизингі
міндетті ... ... ... өту ... Егер ... ... ... өтетіні болжанса, онда меншік құқығы өтуіне қатысты жағдайлар да
көзделуі тиіс.
Лизинг алушының құқықтары:
1. Лизинг нысанысының сапасы, жеткізілу мерзіміне ... және ... ... ... ... ... шарт ... дәрежеде орындалмаған
кезде сатушыға талап қоюға құқылы.
2. Егер лизинг нысанын кемшіліктермен жеткізілсе, ... ... ... етуге құқылы.
Лицензиялық келісімнің әр түрлілігінің маңыздысы – франчайзинг. Ол ұзақ
уақытқа есептелінген лицензиялық келісім. Осыдан франчайзез фирма-клиентке
белгіленген ... ... Бұл ... ... ... немесе фирма атын,
сол сияқты көмек ретінде қызметтер: жұмыс күшінің ... ... ... ... жасаумен басқаруы.
Франчайзинг үлгісі – бұл ірі фирма (франчайзермен) мен оның ... ... ... ... ... ... ... мен
қызмет көрсетуді өткізу саласындағы шарттық қатынастар жүйесі.
Франчайзингтің ... ... Аз ... ... істің өріс алу мүмкіндігін беретін рыноктың ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін
және жұмысты қабылдау туралы ақпарат ұстайтын нақты ұсынылымдардың толық
пакеті.
- Әйгілі және құрметті сауда ... ... ... Арзан және сапалы жарнама.
-Бизнестің ең тиімді территориялық орналасуы туралы ақпарат.
- Франчайзерден қажетті ... және ... ... ... мүмкіндігі.
Франчайзингтің үш негізгі түрі бар:
Тауарлы франчайзинг. Бұл ірі өндірушінің франчайзинг диллеріне өткізу
және тауарлардың сервисті ... ... ... ... ... ... (мысалы, автомобиль сатудағы дилерлік арналар).
Өндірістік франчайзинг. Ол белгілі бір өнімді дайындауға шикізат пен
технологияның сатылуымен тұжырымдалады (мысалы, ... ... ... ХХ ғ. 80-ші ... ... ... ... экспансиясының (басқарушылық және маркетингтік қызмет көрсету
сияқты) формалары әйгілі бола бастады. Басқарушылық қызмет көрсету ... бір ... ... бұл ... ... ... ... оның қызметінің фазалары сәйкесті сыйақымен басқа кәсіпорынға
беріледі. Кәсіпорынның шарты ... ... ... қоса алынады,
соларды атап өтсек: өндірісті ... ... ... техникалық
және инженерлік аспектілеріне жауапкершілік; кадрларды ... ... ... ... мен босату, жергілікті жұмыс күшін басқару,
оқытуды; техника мен шикізатты ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік тәуекелдер
1. Тәукел мәні. Нарықтық экономикада фирманың қызмет жасауы үнемі
айқынсыздықпен және ... ... ... қызметте тәукелсіз
нәтижеге жету мүмкін емес. Тәукелге берілген анықтамалар көп. ...... ... ... мүмкін болатын қауіп қатерлер.
Тәуекел кәсіпкерлік іс әрекеттің мәнінде бар және тығыз байланысты.
А) кәсіпкер іс әркет сферасын өзі ... ... ... ... дербес басқарады, кейде қателесуі де мүмкін.
Б) нарықтық жағдайда кәсіпкер үнемі бәсекеде болады, оның жеңіп шығуына
кепілдік бермейді.
Тукелдің глобалды ... ... ... ... деңгейіндегі
тәукел) түрін ажыратамыз. Олар бір-бірімен байланысты болады. Мысалы,
мемлекет деңгейінде салық, несиелік – ... ... ... ... кәсіпорынға тәукел элементтерін тудырады. Немесе керісінше,
кәсіпорын деңгейінде ... ... ... ... мен ... ... процестерді ендіру) мемлекетке әсерін тигізіп глобалды
тәуекел элементтерін тудырады.
Тәуекел түрлері. ... ... ... бар: ... ... ... Өндірістік тәуекел – кез – келген ... ... ... және оны ... ... ... ... Бұл
тәукелге өнімнің белгіленген көлемінің ... ... ... және ... ... ... жұмсалуы, нарықтағы баға
деңгейінің кемуі, брак себептері тікелей ықпал жасайды.
2. Коммерциялық тәуекел - кәсіпкерлерге ... ... мен ... процесін өткергенде туындайды. Қазіргі уақытта коммерциялық
тәуекелдің кең тараған түріне – тауардың сатып алу бағаының ... алу ... ... ... ... ... ... жоғалуын, өткізу көлемінің төмендеуін және т.б. жатқызуға
болады.
3. ... ...... мен банк ... өзге де ... ... пайда болатын тәуекел. Қаржы тәуекелдің екі түрі
бар:
а) ақшаның ... ... ... ... Инфляция кезінде
кәсіпкер- ақшалай табысы құнсызданады, ал дефляция кезінде – ... ... ... ... ... табыс төмендейді;
б) капитал салуымен байланысты тәукелдер (инвестициялық тәукел) (сурет
8).
8 сурет. Инвестициялар түрлері бойынша тәуекел сызбасы
Сыртқы экономикалық, өзге де валюталық ... ... ... ... өзгеруімен байланысты болатын валюталық шығындар болуын айтамыз.
4. Пайыздық тәукел – пайыз нормасының өсуіне қарай, бағалы қағаздарға
бағаның ... ... ... ... келетін зияндар түрлеріне тоқталайық:
1. Материалдық зиян – бұл жобада қаралмаған ... ... ... ... ... ... ... жоғалту;
2. Еңбек зияны – жұмыс уақытын жою, кездейсоқ ... ... ... ... ... зиян – бұл ... ... зиянмен байланысты: төлемдер, айып
пұлдар, уақыты озған несиені төлеу, ... ... және ... ... зиян түрлері – бұл зияндар адам денсаулығына және адам ... ... ... ... ... келтіретін жағдайлар;
5. Саяси факторларға байланысты – іскерлік белсендіктің бәсеңдеуі, еңбек
және ... ... ... бәсеңдеуі, төлем мен өзара
есептесудің бұзылуы, салық ставкасының тұрақсыздығы және ... ... ... жою ... ... үшін ... ... іс
шаралар қолданады?
Тәукелді бесеңдетудің бірнеше әдістері бар:
1. Кәсіпкерлік жоба ... істі ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын проблемаларды жете білу;
3. Өндірілген өнімге сұранысты болжау;
4. Сақтандыру;
5. Болжамсыз шығындарды жабуға керекті қаражатты кезекте ұстау.
15 ТАҚЫРЫП. ... ... ... ТОП БАСШЫСЫ, ОНЫҢ МІНДЕТІ МЕН
ЖАУАПКЕРШІЛІГІ.
Топ басшысының жұмысы туристерді қарсы алу ... ... ... ... жұмыс тәжірибесі бар қызметкерлердің арасынан таңдалып,
бұйрық арқылы алынады. Ол өз жұмысын шарт бойынша ... ... топ ... ... ... нұсқауларды жүргізеді:
1.1 барған елдің заңдары мен тәртіптері.
1.2 шетел заңдылықтарына сай туристер жауапкершіліктері.
1.3 кеденнен өту ... ... ... ... ... ... ... нормалар айтылады.
1.4 баж салығын төлеу көлемі және қоғамның құқықты ... ... ... ... ... туралы.
1.5 ұшақта турист мінез- құлықтары мен қауіпсіздік техникасы туралы;
1.6 барған ел туралы бағдарламалар мен ондағы жағдайлар туралы;
1.7 сақтандыру
1.8 валюта айырбастау ... ... ... шетелге шығаруға дайындық жұмыстарына қатысу.
1. құжаттардың дұрыс толтырылғанын тексеру (шетел төлқұжаты, ... ... ... мекеменің мөрін басып, туристердің тізімін
құрастырады.
3. Топтың кеден және тексеруден ... ... ... бірге қатысады.
3.1 егер де тескеру пунктерінен ... ... ... ... бара алмаса, кеден және шекара қызметкерлерінің өкілдіктерінің
бірге актіні толтыруға қатысты.
4. ... әуе ... ... ... тексереді.
5. Тағайындалған елге келген соң:
1. туристерді баратын орындарына жеткізуге жауапты.
2. қарсы алушы өкілдермен бірге, туристерді толық ... ... ету, ... шарт ... қызметтер деңгейін тексереді.
3. туристерді күту бағдарламаларымен таныстыру, қайту күні мен уақытарын
хабарлау.
4. туристерге картосхема материалдарды және басқа керекті ... ... ... ... туындағанда көмек көрсету.
6. туристер арасындағы дау дамайларды шешу.
7. ... ... ... ... ... ... ... кеден және шекара бақылауынан өткенде қатысу.
10. туристердің толық ... ... ... ... ... істелінген жұмыстардың есебін жүргізу.
Туристік топ басшысының жауапкершілігі:
1. Жауапкершілігі
1.1 шартта бекітілген мерзімде туристердің оралуы.
1.2 шарт ... ... ... ... ... ... ... туристердің сол елде қалуы (ауырып қалу, құжат
жоғалту).
2. Форс- мажорлық жағдай туындағанда ... топ ... шарт ... ... ... Саяхат кезінде жорық дұрыс ұйымдастырылуы үшін ... ... ... ... ... ... ... Туристерді және олардың құжаттарын ... ... ... ... ... елдер).
5. Турист келмеген жағдайда диспетчерде белгілену керек.
6. Көрсетілген уақытта белгіленген пункте келуде ... брон ... ҚР ... ... ... ескерту жасау.
7. Туристерді тасымалдауда алынған билеттерге ... ... ... ... ... ... ... міндеттері.
9. Шарттың барлық жағдайлары сақталуы керек.
10. Сапардағы топтың жүріс тұрысына жауапкершілігі.
11. ... алып ... бас ... ол туралы алдын ала ... ... ... соң, сапар туралы жазбаша есеп ұсынуға міндетті.
Топ басшысының есебі:
1. Көрсетілген қызметтерде фирма белгісі бар туристердің тізімі.
2. Қолданылған жол жүру ... ... ... акт, ... ... ... Топ ... жұмысы туралы туристердің көзқарасы.
5. Жазбаша есеп, онда мынадай түсініктер жазылған:
- Топ туралы: туристер құрамы, туристерге ... ... ... маршрут ұзақтығы.
- Қызмет көрсету туралы: шарттағы барлық ... ... ... ... нақты көрсету.
Топ басшысының құқығы:
1. Қызмет етілуші туристерден бағдарламалардың толық орынын және қызмет
көрсету жағдайларын талап ете алады.
2. ... ... ... бағдарлааларды өзгеруге арналған сұрақтар
бойынша туристік серіктестермен байланыса алады.
3. Жол ақпараттарын жүргізу.
4. Мекемеден туристер үшін ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған туристік ... ... ... қозғалысының графигіне және күн тәртібіне
өзгеріс енгізу.
6. Топ ... ... ... ... ... ... топ ... акт, заңдылық жасау керек.
7. Туристерге ... ... ... ... ... ... ... ету.
-----------------------
Мемлекеттік және
муниципалды
кәсіпорын
Бірлестіктер
Ассоциация
Қоғамдық және
діни ұйымдар
Фонд
Өндіріс
кооперативтері
Шаруашылық
Коммерциялық емес
Коммерциялық
Заңды тұлға
Орындаушы директор
Орындаушы дирекция
Бекітеді
Директорла кеңесінің төр ... ... – 5 ... дейін сайланады
Директорлардың кеңесі
1 жылға сайланады
Акционерлердің
жалпы жиналысы
Ревизиялық комиссия
1 – 5 ... ... ... фондтар
Кеңейтуға арналған
инвестициялар
Жаға
өндірістерге
арналған
инветициялар
Өндірістің іс
әрекет тиімділігін артыруға
арналған инвестициялар
Мемлекеттік басқару
органдарды ... ... ... ... ... ... ... кең тарату
Талдау, қателіктерді түзету және тауарды нарыққа шығару
Тауардың экспертік өндірісі және нарыққа шығару
Бизнес жоспардың экспертік бағалау
Тандалған идеялардың детальды
бизнес жоспаран ... ... ... оның ... ... ... ... тандау
Инновациялық идеяларды жинақтау
Төлем түрлері
бойынша
-ақшалай
-компенсациялық
Қайтымы бойынша
- толық қайтым
(қаржылық)
- толық қайтым
(оперативтік)
Келісім-шарт
құрылымы
бойынша
- тура
- агент арқылы
Лизниг турлері
Жоғары
тәуекел деңгейі
Төмен
тәуекел ... ... ... алу ... ... ... ... жеткізеді
Лизингтік келісім-шарт орындалады

Пән: Бизнесті бағалау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың ақындық өнері22 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
Астрономия пәнінің оқу-әдістемелік кешені (дәрістер жинағы)80 бет
Балалық шақ психологиялық зерттеу пәні ретінде10 бет
Жарақат, зақымдану және күйік кезіндегі алғашқы медициналық көмек5 бет
Жемқорлық іс-әрекеттердің алдын алу4 бет
Интерактивтік әдістерді қолданып оқыту41 бет
Информатикада Adobe Photoshop программалық оқыту құралын үйрету технологиясы66 бет
Информатиканың теориялық негіздері пәнінен дәрістік конспектілер67 бет
Оқу-әдістемелік кешен «Корпоративтік қаржы»33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь