Гегельдің тарих философиясы

Философия тарихында пайым мен зерденің әлеуметтік мәнін ашуға ұмтылып, оны ғылыми әрі диалектикалық негізде дамытқан классикалық неміс философиясының ірі өкілі Г.Ф.Гегель (1770 – 1831) болатын. Оның шығармашылығының даму кезеңі Германияның саяси-әлеуметтік жағдайының біршама үлкен өзгеріске түсіп, елдегі ішкі қайшылықтар белең алған тұста басталды. Сондықтан ол өзіне дейінгі барлық ойшылдардың, әсіресе, 17-18 ғасырлардағы ағылшын және француз ағартушыларының, сондай-ақ, неміс жерінде кеңінен өрістеген ғылым мен мәдениеттің, өнер мен әдебиеттң жетістіктерін толық зерттей отырып, оларды өз жүйесін жасауға кеңінен пайдаланады.
Гегель негізінен өзіне дейінгі философияны тек пайымның әдісінде ғана қалыптасқан деп айқындай отырып, зерденің сан- қилы шығармашылық кезеңдеріне айрықша мән берді. Ол өзінің алғашқы философиялық шығармаларында қоғам өміріне, әсіресе, дін мен саясат мәселелеріне айрықша назар аударды. Гегельдің осы алғашқы шығармаларының ішінен болашақ диалектикалық, зерделілік әдісті тудыруға негіз болған еңбектерінің бірі – «Кім абстрактылы ойлайды?» деген мақаласы. Бұл шағын ғана еңбек болғандығына қарамастан, таным теориясының келелі мәселелерін көтерді. Ол ең алдымен ұзақ жылдар бойы қалыптасып келген таным процесіндегі тек сезімділік пен танымға ғана сүйенген абстрактылы ойды қатты сынға алды.
Расында да Гегельге дейінгі дәуірде сезімділік, пайым– нақтылықтың бейнесі, ал абстрактылық – ойдың жоғарғы даму процесімен тығыз байланысты деген көзқарас айрықша орын алып келді. Міне, осындай ағат пікірге Гегель ашықтан- ашық қарсы шықты. Оның ойынша, абстрактылы ойлау сауатсыз, білімсіз, топас адамның әрекеті. Өйткені, абстрактылы ойлау қандай ғана болмасын мәселенің басын ашып бере алмайды. Ол тек сыртқы көрініске, одан соң сезімге ғана мойын ұсынады. Абстрактылы ойлау таным процесіндегі сыңаржақтылықтың нақты бір белгісі. Абстрактылы ойлаған адам өз ойына өзі мән бермей, қаралып отырған мәселеге терең үңілмей, оның мәнін тарихын ашып беруге дәрменсіз. Сондықтан Гегель абстрактылы ойлаған кейбір адамдарды мысалға ала отырып, олардың сауатсыздығын, надандығын, білімсіздігін көрсетті. Олай болса таным процесі негізінен нақтылыққа ұмтылады. Нақтылық дегеніміз көптеген анықтамалардың синтезі, көпжақтылықтың бірлігі. Яғни нақтылық қандай да мәселеге болмасын, обьективті, тарихи, ішкі байланыстарды анықтау арқылы қарауды талап етеді. Ендеше, таным процедурасы абстрактылықтан басталып, нақтылықта қарай өрлейді. Бұл-таным процесіндегі негізгі принцип. Бұл принципте К.Маркс өзінің «Капиталын» жазу процесінде шебер пайдалана білді. Атақты философ Э.В.Ильенков К.Маркс «Капиталындағы» нақтылықпен абстрактылықтың диалектикасы деген кітабында Гегель айқындап берген, К.Маркс пайдаланған осы әдістің мәнін жан-жақты талдап алады.
        
        Гегельдің тарих философиясы.
Философия тарихында пайым мен зерденің әлеуметтік мәнін ашуға ұмтылып, оны
ғылыми әрі диалектикалық негізде ... ... ... ... ... ... (1770 – 1831) болатын. Оның ... ... ... ... ... ... ... өзгеріске
түсіп, елдегі ішкі қайшылықтар белең алған тұста басталды. ... ... ... барлық ойшылдардың, әсіресе, 17-18 ғасырлардағы ағылшын және
француз ағартушыларының, сондай-ақ, неміс жерінде кеңінен ... ... ... өнер мен ... жетістіктерін толық зерттей отырып,
оларды өз жүйесін жасауға ... ... ... ... дейінгі философияны тек пайымның әдісінде ғана
қалыптасқан деп айқындай ... ... сан- қилы ... айрықша мән берді. Ол ... ... ... ... ... әсіресе, дін мен саясат мәселелеріне айрықша
назар аударды. ... осы ... ... ... ... зерделілік әдісті тудыруға негіз болған еңбектерінің бірі –
«Кім ... ... ... ... Бұл шағын ғана еңбек
болғандығына қарамастан, таным теориясының келелі ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... таным процесіндегі тек
сезімділік пен танымға ғана сүйенген абстрактылы ойды қатты сынға алды.
Расында да ... ... ... сезімділік, пайым– нақтылықтың
бейнесі, ал абстрактылық – ... ... даму ... ... ... ... айрықша орын алып келді. Міне, осындай ағат пікірге Гегель
ашықтан- ашық қарсы ... Оның ... ... ... ... топас адамның әрекеті. Өйткені, абстрактылы ... ... ... мәселенің басын ашып бере алмайды. Ол тек сыртқы көрініске, ... ... ғана ... ... ... ойлау таным процесіндегі
сыңаржақтылықтың нақты бір белгісі. Абстрактылы ойлаған адам өз ойына өзі
мән бермей, ... ... ... ... ... оның ... тарихын ашып
беруге дәрменсіз. Сондықтан Гегель абстрактылы ойлаған кейбір ... ала ... ... ... ... ... Олай ... таным процесі негізінен нақтылыққа ұмтылады. Нақтылық
дегеніміз көптеген анықтамалардың синтезі, көпжақтылықтың ... ... ... да ... ... обьективті, тарихи, ішкі
байланыстарды анықтау ... ... ... ... ... ... процедурасы
абстрактылықтан басталып, нақтылықта қарай өрлейді. Бұл-таным процесіндегі
негізгі принцип. Бұл принципте К.Маркс ... ... жазу ... ... ... ... ... Э.В.Ильенков К.Маркс «Капиталындағы»
нақтылықпен абстрактылықтың диалектикасы деген ... ... ... ... ... осы әдістің мәнін жан-жақты талдап алады.
Танылу процесінде логика мен диалектикаға ерекше назар аудара отырып,
пайым мен зерденің ... ... ... ... Гегель өзінің
алғашқы еңбектерінің бірі «Рух ... ... ... ... Бұл ... ... ... «ақиқаттың қайнау көзі және
жасырын сыры» рухтың көріну формаларын, яғни оның ... ... ... рух,
абсолюттік субьект арқылы даму жолдарын суреттеп берді.
Гегель осы шығармасында зерде мен ... даму ... ... қарай отырып, көптеген жаңалықтар ашқанымен, негізгі бір мәселеге
келгенде үлкен бір қайшылықта келіп тірелді. Оның ... ... ... ... ... ... бейнесінен бас тартып, ендігі жерде ол
білімнің саласына ... ... ... ... жөн. Ұлы ... мұндай
көзқарасы, біріншіден, ұзақ ғасырлар бойы философияға қатысты қалыптасып
қалған анықтамадан бас ... ... ... ... философияның мәні
даналыққа ұмтылу және даналық емес дей отырып, оны ... ... ... көздеді.
Егер бұл мәселені адамның ... ... ... ... ... ... бел ... барып бір-ақ
түсеміз. Осындай иррационалды формалар практикалық жағынан іске ... ... ... ... ... ... отырады. Бұл
формалардың қолдаушылары оларға бойлары үйреніп, бұл ... ... ... көре ... осы қатынастармен қатар өсіп, қабаттасып кетеді.
Сондықтан олардың ойлары дәл осы ... ... ... ... ... емін-еркін жүзіп жүре береді. Олар үшін рационалдық
жағдайдың өзі ... ... ... ... ... тұрған
дүние рационалды қолдауға ілігіп шыға келеді.
Сөйтіп, ... өз ... ... ... өңін айналдырған дүниені
және туған қайшылықтарды түсіне де, ... де ... де ... ... оған, яғни пайымға басқа бір күштің көмегі қажет-ақ. Бұл күш ... ... ... ... ... тиіс. Мұндай күш тек ... тән. ... ... ... ең ... обьективті шындықтың заңдары мен заңдылықтарын
ашады. ... ол ... ... ... Ал ... ... онша жолай
алмай, құбылыстарды ғана айқындайды. ... ... ... ... өзара іс- қимылын анықтайды. Заң осы ... ... ... ... ... ішкі ... ашуға ұмтылады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... саласы арқылы
шындық өмірдің негізін ашуға ұмтылғанын байқаймыз. Осы мәселеге ... ... ... да аз ... Ол, ең ... қайшылықтарды атап
көрсете отырып, қарама- қарсылықтардың өзара бірлігі мен күресінің ... ... ... ... сондай-ақ, тепе- теңдік, бірлік, қарама-
қарсылық категорияларының өзара байланысын ашып, оладың мәнін анықтады.
Пайым ғылымға қаншама ... де, осы өні ... ... ... ... ... ... шықты. Өйткені бұл дүниенің
қайшылығы ... бір ... ... ауру сияқты бой алып, бүкіл қоғамдық
қатынастардың (саяси, экономикалық, идеологиялық, т.б.) ішін кеңінен сайлап
кеткен еді.
Гегельдің бұл философиялық ұлы ... сол өз ... ғана ... ... дәуірімізде де ерекше маңыз атқарып келеді. Әсіресе, кеңес
елінің даму ... көз ... ... ... ... ... естіп, көзбен көруге болады. 70 жыл бойы жаңа ... ... деп ... ... шым- шытырық қайшылыққа толы концепциялар
мен жүйелерді бірін артынан бірі ... ... ... ... ... ... орнатамыз деген абстрактылы қағидаларға сүйенгендіктен, іс ілгері
баспады. Алайда, осы ... ... ... ... ... де көп. Тек ... ... ие болып келген Коммунистік
партияның күші ойсырап, ... ... ауыр ... пен ... ... ... ... соң ғана бұл дерттің беті ашыла бастады.
Гегель ашқан ... ... ... ... сонша, осы шығарманы
қайта-қайта оқып зерттей отырып, ұлы философтың данышпандық көрегендігіне
қайраң қаламыз.
Ол сананың даму процесіне айрықша мән бере ... оның ... ... ... ... сипаттады. Сана ендігі жерде пайым мен ол тудырған
ілімдерден, ғылымнан шығып, өзін-өзін түсінуге, өзінің мәнін ... ... ... ... ... ... ... өзіндік сана
дәрежесіне дейін көтеріледі.
Өзіндік сананың пайда болуының өзіне тән ... ... ... ... ... алдымен оның табиғатқа, қоғамға, өзге адамдарға
және өзіне қатынасынан пайда болады. Бұл қатынастың ... түп ... ... аңсауында жатыр. Өйткені, адам қызметінің нәтижесінде
табиғаттан да, қоғамнан да, өзге адамдардан да, ... ... ... ... ... өз ... ... алуға ұмтылады. Ендеше, өзіндік сана
мен ... ... ... ... ... ... құбылыс. Сондықтан адам дүниеге келіп, оның өзіндік ... ... ... ... пен ... ... идея да өмір
сүреді.
Алайда, еркіндікке жету мен бостандық алу мүмкін емес. Адам ... жету үшін ... ... сарп етуге дейін барады. Яғни ... өлім мен ... ... ... ... Егер өмір үшін күресе
отырып өлімнен ... ... тек ... ... ... ... ... өлім мен өмір арасындағы ... ... ... ұғымды
білдірсе керек сондықтан Гегель өзіндік сананы екіге ... ... ... құл сана және қожайын сана деп екіге бөліп қарады.
Оның өзіндік сананы екіге бөлуі сол кездегі ... ... ... еді. ... құлдық сана адамның өз тәуелсіздігі үшін күреске
бел байлағанымен, кейін еркіндік жолындағы ... беті ... ... ... ... ... бой ұсынған бейнесін сипаттайды. Ал өзіндік
қожайын сана еркіндік пен бостандық жолында өлімнен таңсалмай , қалай ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Гегель ұсынып отырған бұл екі өзіндік сананың пайда болуы сол кездегі
Батыс Еуропадағы саяси-әлеуметтік жағдайды көз ... ... ескі ... ... ... ... тәуелсіздік жолында жеңіске
жеткен соң жаңа қоғамдық қатынастар, орнатқан Англия мен Франция сияқты
мемлекеттер сол ... ... ... ... өкілдері ерекше
құрмет тұтқан елдер болатын. Ал саяси-экономикалық жағынан артта қалса,
онда шын мәнісіндегі тәуелсіздікке қолы ... оның ... жаңа ... жатқан қоғамның негізін құрайтын әлеуметтік жіктің қорқақ әрі жалтақ
болуы. Гегельді осы құл санасын бейнелеуге ... ... ... бұлардың бір-бірімен өзара байланысын
диалектикалық даму айқындайды. Расында да өзіндік құл сана мен ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық
негізде құрылғанын байқаймыз. Бұл қоғамдық қатынас, ең алдымен өндіріс
қатынасы болып ... ... құл ... құл сала ... сөз) ... көрсете еңбек ету арқылы өз өмірін сақтап қалады. Құл өз қожасы ... ... мен ... ... Ал ... (бұл өзіндік қожайын сана
деген сөз) болса оларды керегіне пайдаланумен ғана ... ... ... мен ... ... әрі ... дами ... Міне, осындай
даму нәтижесінде құл, яғни, өзіндік ... сана ... өзі ... ... өнімдердің иесіне аинала бастайды. Ал ... сана ... бұл ... тек ... ... ... әрі ... түсетін бейне болып қала береді.
Біз бұл жерде Гегельдің ... ойы ... ... ... ... аша отырып, олардың диалектикалық
байланысын тереңнен зерттеп, ... ... ... ... жөн.
Өзіндік құл сана мен өзіндік қожайын сананың арасындағы бұл байланыс
философиялық тілмен сипатталады. Құл ... ... және ... ... оның ... ешқандай қожалығы да, билігі де жүрмейді.
Олар тек қожайынға қатысты болады. Ендеше, құл ... ... Бұл ... ... ... ... бір жағы болып есептеледі. Ал
қожайын ... осы ... мен ... ... мүлдем қатысы жоқ. Ол
текқана тұтынушы. Тұтынушы ретінде ол ... мен ... ... түрде ғана қожалық етеді. Әрине, құлдар болмаса заттар да ... ... осы ... мен ... ... ... емес. Ал құл заттар
мен бұйымдар болмаса да – ... осы ... екі ... ... ... ... ... анықтай отырып, көптеген жайларды аңғаруға
болады. Ең алдымен, өзіндік сананың екі жағы бар, бірі –бірі көз ... ... ... –жалаң зердені көрсеткендей болады. ... ... ... аса ... ... сана да, ...... еркіндікті аңсап, соған қол жеткізуге ұмтылған бейнені айқындағандай.
Бірақ, бұлардың ... ... ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
Неміс классикалық философиясының тарихи тамыры13 бет
Философияның міндеттері10 бет
Фридрих Энгельс3 бет
ХІХ ғасырдағы неміс философиясының даму кезеңдері11 бет
Аристотельдің философиясы3 бет
Марксистік философия12 бет
Мәдениет аясындағы философияның тарихи типтері45 бет
Философияның пайда болуы мен дамуы, негізгі тарихи типтері25 бет
Классикалық неміс философиясы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь