Жалақының халық өміріндегі және жалпы рыноктық экономикада табыстың түрі ретінде алатын орны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І.Тарау. Жалақы рыноктық экономиканың күрделі категориясы ретінде
1.1 Жалақы туралы теориялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Жалақының түрлері мен нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

ІІ.Тарау. Қазақстан Республикасының еңбек рыногында жалақының қалыптасуы
2.1 Қазақстандағы жалақының сала аралық жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.2 Қазақстан Республикасында еңбек төлемін реттеудегі мемлекеттің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Рыноктық экономика кезеңінде адамдардың еңбегі аса бағаланады. Ой еңбегінің де, дене еңбегінің де біліктілік деңгейінің жоғары болуы - экономиканың қарқынды дамуының кепілі. Сол себептен де алдыңғы қатарлы елдер адам капиталына көп инвестиция салады.
Ал жасаған еңбегі үшін адам сыйақы алады. Бұл сыйақы экономикалық теорияда жалақы деп аталады.
Дамушы елдер, оның ішінде Қазақстан үшін жалақының атқаратын ролі өте үлкен. Ол - өмір сүру, тіршілік етудің қайнар көзі. Мемлекетіміздің ұлттық табысының 2/3-3/4 бөлігін жалақы құрайды.
Жұмыс істейтін қызметкер табысының 70%-дан астамы жалақыдан құралады.
Елбасымыз Н.Ә.Назабаевтың 2008 жылғы Қазақстан халқына жолдауына былай дейді:
«Келесі жылдан бастап еліміздің тарихында тұнғыш рет мемлекеттік бюджеттік жоспарлаудың жаңа жүйесінің негізі 3 жылдық бюджет болады.
Мемекеттің әлеуметтік саясаты жұмыс орындарын ашуға және еңбекке қабілетті халықты ел экономикасына тартуға бағдарланған жағдайда ғана тиімді болады
Жаңа үшжылдық бюджет бойынша бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын кезең-кезеңімен өсіру арқылы 2012жылы 2 есе деңгейге, оның ішінде 2009 жылы – 25 % 2010 жылы – 25 % 2011 жылы – 30 % арыттыруды қамтамасыз етілуі тиіс.
Әлеуметтік игілікті қамтамасыз ету өмір сүру саласын арттыруымен, сондай-ақ еліміздің адам ресурстарын ұлғайтумен қатар жүргізілуі тиіс.
Халықтың әл-ауқатын арттыру – басты мақсатымыз».
Дәстүрлі түрде жалақы қызметкердің жұмыс орнындағы авторитетін, жанама түрде оның әлеуметтік статусын көрсетеді. Сонымен қатар, жалақының ынталандыратын функциясы бар: өзінің жалақысымен қанағаттанатын қызметкердің еңбек істеуге ынтасы артады. Ал бұл, өз алдынан, экономиканың алға басушылығына әкеледі.
Курстық жұмысымның өзектілігі де сонда: жалақының халық өміріндегі және жалпы рыноктық экономикада табыстың түрі ретінде алатын орнының үлкен екендігі.
Курстық жұмысты жазғанда төмендегі мақсаттар мен міндеттерді ашуға көздедім:
1) Жалақы туралы белгілі экономистердің ойларын қорытындылай отырып, оның мәнін ашу;
2) Жалақының түрлері мен нысандарын қарастыру;
3) Жалақының дәрежесіне әсер ететін факторларды талдап, ҚР-да жалақы мөлшерлемесінің сала аралық жіктеуін статистикалық мәліметтерді пайдаланып, зерттеу;
4) Қазақстандағы жалақы реттеудегі мемлекет ролін көрсету.
1) «Халықаралық экономикалық қатынастар», Р.Е.Елемесов, «Қазақ университеті» 2002 жыл.
2) «Әлеуметтік-экономикалық статистика» З.А.Болатханова, Алматы «Қазақ университеті» 2003 жыл.
3) «Экономикалық теория», С.Әкімбеков, А.С.Баймұханов, У.А.Жанайдаров, Алматы 2002 жыл.
4) Статистический ежегодник Казахстана: статистически сборник, Смаилов редакциясында - А: Агенство Р.К. 2006 ж. статистикасы бойынша.
5) «Экономикалық теория», Я.Ә.Әубәкіров, Б.Б.Байжұмаев, Ф.Н.Жақыпова, Т.П.Табеев, Алматы «Қазақ университеті» 1999 жыл.
6) «Экономикалық теория негіздері», Алматы «Санат» 1998 жыл.
7) «Еңбек рыногы экономикасы» (3-4,5-11), С.К.Жұмамбаев, Алматы 2003
8) «Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы». Жатқанбаев Е.Б. жетекшілігімен авторлық ұжым. Алматы «Қазақ Университеті» 2006 ж.
9) «Саясат» журналы. № 4, 2007 .
10) «ҚазҰУ хабаршысы» 2007 ж. №6 (64).
11) Интернет желісі «google kz» сайты
12) «Дала мен қала газеті» 12 қаңтар 2007 ж. Мұхаметқали Қ.
13) Президент Н.Ә. Назарбаевтың 2008 жылғы Қазақстан халқына жолдауы. Егемен Қазақстан 2008 ж.
        
        Жоспар:
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
І.Тарау. Жалақы рыноктық экономиканың күрделі категориясы ретінде
1.1 ... ... ... ... ... ... ... ... рыногында жалақының қалыптасуы
2.1 ... ... сала ... ... Республикасында еңбек төлемін ... ... ... ... адамдардың еңбегі аса бағаланады. ... де, дене ... де ... ... ... ... -
экономиканың қарқынды дамуының кепілі. Сол себептен де ... ... адам ... көп ... салады.
Ал жасаған еңбегі үшін адам сыйақы алады. Бұл ... ... ... деп ... ... оның ішінде Қазақстан үшін жалақының атқаратын ролі өте
үлкен. Ол - өмір ... ... ... қайнар көзі. Мемлекетіміздің ұлттық
табысының 2/3-3/4 бөлігін жалақы құрайды.
Жұмыс істейтін қызметкер табысының 70%-дан ... ... ... ... 2008 жылғы Қазақстан халқына жолдауына былай
дейді:
«Келесі жылдан бастап еліміздің тарихында тұнғыш рет ... ... жаңа ... ... 3 ... ... болады.
Мемекеттің әлеуметтік саясаты жұмыс орындарын ашуға және еңбекке
қабілетті халықты ел экономикасына ... ... ... ғана
тиімді болады
Жаңа үшжылдық бюджет бойынша бюджет ... ... ... ... ... ... 2 есе ... оның ішінде 2009 жылы
– 25 % 2010 жылы – 25 % 2011 жылы – 30 % ... ... ... игілікті қамтамасыз ету өмір сүру саласын арттыруымен,
сондай-ақ еліміздің адам ресурстарын ұлғайтумен қатар жүргізілуі тиіс.
Халықтың ... ...... ... ... жалақы қызметкердің жұмыс орнындағы авторитетін, жанама
түрде оның әлеуметтік статусын ... ... ... жалақының
ынталандыратын функциясы бар: ... ... ... ... істеуге ынтасы артады. Ал бұл, өз алдынан, экономиканың
алға басушылығына әкеледі.
Курстық жұмысымның өзектілігі де сонда: жалақының ... ... ... рыноктық экономикада табыстың түрі ретінде алатын орнының ... ... ... ... мақсаттар мен міндеттерді ашуға
көздедім:
1) Жалақы туралы белгілі экономистердің ойларын қорытындылай ... ... ... ... ... мен нысандарын қарастыру;
3) Жалақының дәрежесіне әсер ететін факторларды талдап, ҚР-да жалақы
мөлшерлемесінің сала аралық жіктеуін статистикалық ... ... ... ... реттеудегі мемлекет ролін көрсету.
Курстық жұмысты жазу барысында ҚР және шет ел авторларының тақырыпқа
байланысты еңбектерін, Қазақстан Республикасының Статистикалық ... ... ... пайдаландым.
I тарау Жалақы рыноктық экономиканың күрделі
категориясы ретінде
1. Жалақы туралы теориялар.
Экономистер бұрыннан бері жалақының мәні, оның атқаратын функциялары,
мөлшері, динамикасы секілді ... ... ... ... ақы ... ... көптеген пікірлер
мен теориялар бар. Экономикалық теорияда жалақы табиғатын анықтаудың екі
негізгі концепциясы бар:
Жалақы - ... ... Оның ... мен ... ... ... ... пен ұсыныстың әсерінен қалыптасады.
Жалақы - жұмыс күші, тауар құнының ақшалай көрінісі. Бұл жерде жалақы
еңбектің бағасы ... ... ... ... бола ... ... өндіріс
жағдайымен де, сұраныс және ұсыныспен де анықталады.
Жалақы - еңбек бағасы, бұл ... ... ... ... пен Д.Рикардо қалыптастырды.
А. Смит бойынша, еңбек тауар болып табылады, оның ... ... ... ... ... Ол ... ... мен оның жанұясы үшін өмір
сүруге ... ... ... ... ... анықталады. А.Смит
еңбек пен жұмыс күшінің арасында айырмашылықтарды көрсетпеген, сондықтан ... ... ... жұмыс күшінің құнын түсінген. Оның пайымдауынша,
жалақының мөлшері адамның өмір сүруінің физикалық ... ... ... - ... - А.Смиттің қарастыруы бойынша
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ғана асқан, ал экономикасы дағдарыста болған Қытайды
мысал ... ... ... ... қалыпты немесе тез дамыған
мемлекеттерде, Смиттің айтуы бойынша, жалақы минимумнан жоғарырақ деңгейде
болады: мәселен ... ... ... ... ... өйткені біріншісінің экономикасы неғұрлым прогрессивті түрде дамып
келе жатқан. Яғни ... ... ... прогрестің артуымен
ерекшелінеді, өйткені жалақының артуы еңбекке деген үлкен ... өз ... ... ... айқындауға тырысады.
Жалақының қалыпты деңгейі кәсіпкер мен жұмысшы арасындағы келісімге
байланысты. Бірақ осы ... өмір сүру үшін ... ... ... ... ... Смит қарсылықпен жауап береді де төмендегідей аргументтерді
келтіреді:
1 ауылшаруашылық ... ... ... ... қарағанда жазда
жоғары, әйтсе де өмір сүру құны ... ... ... ... әр ... ... деңгейі әр түрлі, әйтсе де ... баға ... ... ... бойынша "жалақының жоғары деңгейі жағдайында төмен
жалақыға қарағанда ынталы, ақылды жұмысшыларды таба аламыз."
Өзінің ... ... ... ... ... идеясын
жалғастырады: жалақы көлемі еркін рыноктық бәсекелестікпен реттелуі керек.
Смиттің ойларын дамыта отырып, Рикардо жалақыны жұмысшы мен оның ... ... ... құн ... ... ... Смитке қарама-қарсы
жалақының өмірлік сүру деңгейінің минимуммен шектелетіндігін айтқан. Ол
жалақының мәнін Мальтустың екі ... ... жер ... заңы мен халық өсуінің заңымен.
Бірінші заңға сәйкес, ... ... ... ... ... қатар, өмір сүрудің деңгейі өседі, яғни, жалақының да өсуі ... ... ... ... ... ... ... сүру
деңгейінің минимуммен шектеледі және одан ... Бұл ... ... ... өсуі туу деңгейін ынталандырады, ал бұл, еңбек ұсынысының
өсуі мен жалақының төмендеуіне әкеледі. Жалақының кемуі, өз алдынан, ... мен ... ... кемуіне әкеледі, ал бұл жалақының өсуіне әкеледі.
Еңбек ұсынысының осындай ауытқуының салдарынан жалақы өмір сүру ... ... ... ... да бір ... ... сақталады.
Жалақы - жұмыс күші, бұл концепцияны К.Маркс қалыптастырды.
Оның негізінде жұмыс күші мен ... ... ... ... ... ... тауар - еңбек емес (Смит, Рикардо), тауар - жұмыс
күші. Осы теория бойынша жалақы ... мен оның ... үшін ... ... тең. Оның ... ... өнімділігіне байланысты,
ал соңғысы өндірістің технологиясы мен механизациялануының дәрежесіне
тәуелді. Ал бұлар ... ... ... - ... ... ... жұмыс күшін туғызады. Соңғысы капиталистер мен
жұмысшылардың ... ... ... ... зиян
келтіреді. Жалақының мөлшері жұмысшы күшіне ... пен ... ... ... ету ... ... ... еңбектің
қарқындылығына, еңбектің күрделілігіне тәуелді болады.
Сонымен, Маркс бойынша, жұмысшы бүкіл еңбегі үшін ... ... үшін ... ... ... еңбегін емес, жұмыс күшін сатқандықтан,
төленбеген еңбекті өлшеуге, табуға болады, бірақ оның жалақыға қатысы ... ... ... күші ... ... іс жұмысшының толық жұмыс
күшіне айырбас түрінде болады. Бірақ Блауг атап өткеніндей: ... ... ... күші ... ... құны ... сатылады деп
толық кепілдік бере алмайды.
Маркс жалақының өмір сүру деңгейінің минимумен шектелмейтіндігін
көрсетіп, оның ... ... ... ... ... мен ... мен ... рыноктық конъюнктурасына байланысты
екендігін айтқан.
И.Бентам, Т.Мальтус, Дж.Милль "жалақы қоры" теориясын ұсынған.
Бұл теория бойынша, ... ... ... капитал - тұрақты шама.
Жұмыс қорынан төленетін жалақы мөлшері өндіріске ... ... ... қосымша табыстың көбеюіне байланысты өсуі ... ... ... ... ... қордың өздеріне тиесілі бөлігінен айрылады ... ары ... ... ... ынтасы жойылады.
Жалақының өндірістік теориясына сәйкес, жалақының мөлшерін анықтайтын
негізгі фактор - ... ... ... ... экономист
Г.Кәрридің пайымдауынша, жалақы еңбек өнімділігіне үйлесімді (пропорция)
түрде өседі және ... Бұл ... ... ... - ... ... ... тек бір фактордың - еңбек
өнімділігінің - ескерілуі.
Жалақының ... ... ... ... ... шектік
өнімділік туралы теориясын ... Оның ... ... ... және халықтың жұмыспен қамтылуының шектік тиімділігін жоғарылату
үшін айналымда тұрақты ақша ... ... ... ... ... ... ... болады (шаралар іскерлік қатынастағы ақшаның абсолютті немесе
салыстырмалы түрде көбейтуге бағытталуы тиіс).
Кейнстің тұжырымы бойынша, жалақының, ... да ... ... ... ... ... бөлігінің төмендеуіне әкеледі, ал бұл, өз
алдынан, табыстың ... ... ... ... ... Яғни
жалақының кемуі тұтыну рыногының ұлғаюына себепші болады. Кейнс мемлекеттің
бөлу процестеріндегі ... ... ... ... ... ... ... керек деп ойлады.
Неоклассиктер жалақыны еңбекке баға ретінде ... ... мәні ... ... пен ... арақатынасы арқылы дәстүрлі түрде
анықтайтын оның деңгейі қызықтырады. Еңбекке сұраныс пен ... ... ... тепе-теңдік деңгейі орнатылады. Еңбекке шектік ... ... ... бір ... өскендегі өнімнің өсуімен анықталады:
егер шектік өнім ... ... ... ... онда ... ... және ... еңбек ұсынысына әсер ететіндер: еңбекке қабілетті ... ... ... ... ... ... ... деңгейі және
кәсіпшілік дайындығы.
Жалақының тиімділігі туралы теория айтарлықтай қызықты. Негізгі ... ... өз ... ... ... жоғары жалақы
төлеуден пайда түсіруі мүмкін. Фирма мен қызметкерлер арасындағы еңбек
келісімі ... ... ... ... ... үшін беріледі деп келіседі.
Ал осы келісім орындалған кезде екі жақ та ... ... бас ... ... ... ... және аз ... еңбектенуі мүмкін.
Сондықтан осындай іске жол бермеу ... ... ... оны қадағалап отыру
керек: қызметкер жалқауланса, оны жұмыстан босатуға болады.
Бәсекелестік еңбек рыногында тепе-теңдік ... ... ... ... тез ... ... алуы ... сондықтан оны жазалау
қиын; жұмыс беруші тұрақты қадағалап амалсыз үлкен шығынға ұшырайды.Таза
бәсеке ... мына ... ... ... ... ... ... көп болуын, жұмыс орнын таңдауда балама ... ... ... бар ... көп болуын, жалақының
нарықтық ставкасына кәсіпкерлер мен жұмысшы ... ... ... пен ... ықпалының болмауын талап етеді.
Балама шешім жалақы деңгейін көтеруде ... Онда ... ... ... көп алғандықтан, жұмыс орнынан айрылғысы келмейді. Оның
үстіне, ағымдыққа байланысты шығын азаяды, фирма ең ... ... ... ... жалақыны көтеру, қадағалау шығынын азайтып, пайданы
көбейтеді. Ал бәсекелесті еңбек рыногы жағдайында қызметкерлерді еңбекке
ынталандыру және ... ... ... ... үшін ... ... "тиімді жалақы" деп атайды.
Нарық процестерін зерттейтін қазіргі экономикалық теорияда: ... ... ... ... ал жалақы - жұмыскердің еңбегін пайдалану бағасы
деп ... ... кең ... ... ... алушының қандайы
болмасын, ол соның ... деп ... Осы ... ... ... табысының көлеміндегі жалақының үлесі елеулі.
Қазіргі кезде мынадай анықтамалар орын алады:
Жалақы - ... ... ... ... ... бөлігі, ол әр жұмысшы
істеген еңбек көлемі мен сапасына байланысты бөлініп, олардың ... ... - ... үшін берілетін сыйақы, ол заңмен белгіленген минималды
жалақы деңгеінен кем болмауы керек.
Жалақы- бұл жұмыс күшінің баға және құн ... ... ... ... ... күшін жаңғыртылуына кеткен шығындар мен оған деген
сұраныспен, ... ... ... мен ... ... Еңбек
төлемдеріне қатысты мәселелер кәсіпорын деңгейінде шешіледі. ... оның ... пен ... ... ... ғана емес, бұнымен қатар,
үй, машина сатып алуға мүмкіндік туғызуы керек (бұл еңбек өнімділігі мен
жұмысшының ... ... ... ... және ... туралы экономистер ойлары мен оның мәнін ... ... ... ... ... мен ... тоқталып өтейін.
Жалақы негізгі және қосымша болып ажыратылады.
Жұмысшының негізгі жалақысы тарифтік ... ... ... ... ... үстеме ақыларға байланысты есептелінеді.
Қосымша жалақы заңмен белгіленбеген, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... беріледі. Ол жұмысты нормадан тыс
орындағанға, өте жақсы жұмыс үшін, т.б берілуі мүмкін.
Жалақының номиналды және нақты ... ... ... (Wn) - бұл ... шағып берілетін жалақы, ... ... ... ... ... ... үшін алады. Номиналды жалақы
тұтыну мен халық тұрмысының дәрежесін толық сипаттай алмайды.
Нақты ... (Wr) - ... күн ... ... ... ... яғни ... тапқан ақшасына өзі және отбасы үшін қандай
күнкөріс заттарын ... ... ... ... Оның ... ... және ... заттары мен қызмет көрсету бағасына тәуелді болады.
Қазақстан ... ... ... ... 2006 ... мәліметтері бойынша республикада бір қызметкердің орташа айлық
номиналды жалақысы 38197 теңгені ... осы ... ... ... 124,4% ... ... жалақы 2006 жылдың қаңтар-мамыр айларындағы мерзімде 114,7%
болды.
Нақты жалақы бірқатар факторларға тәуелді болады:
1 ... ... ... ... мен қызметтердің бағаларына;
3 халықтың бюджетке төлейтін салық ... ... екі түрі ... ... ... мен қызметтерге
деген баға деңгейімен (Р) ... = ... мен ... ... ... ... ... жоғары инфляция кезінде (Ресейде ондай жағдай 1992-1993 жылдары,
АҚШ-та 1973, 1979 жылдары ... ... ... ... қатар
халықтың өмір сүру деңгейі күрт азаяды, яғни нақты жалақының ... ... ... ... ... ... баяу жүреді.
Жалақыны төлеу тәртібі жалақының ... ... мен ... ... мен ... - ... сапасы мен көлемі арасындағы
байланысты анықтайтын тәсіл. Бұл үшін еңбек қорытындысы мен ... ... ... ... ... ... ... жүйе - жалақының саралануы (дифференциация) мен реттелуі
жүзеге асырылатын нормативтердің жиынтығы.
Тарифтік жүйеге кіретін ... ... ... ... ... ставка (мөлшерлеме)
3 тарифтік-квалификациондық анықтағыштар
Еңбек төлемінің тарифтік торы - ... ... ... ... ... ... ... бір разрядқа қатысты тарифтік ставканы есептеу үшін: 1-ші
разрядтың тарифтік ставкасын сәйкес ... ... ... ... ... ... ... сәйкес разрядының
ставкасының бірлік ретінде алынатын ... ... 1-ші ... ... (тарифті орнату) үшін ... ... ... ... ... ... деңгейі, білімінің деңгейі сияқты мәлімет беріледі.
Жұмысшылардың еңбегі мерзімді, кесімді, басқа да жүйе бойынша төленуі
мүмкін.
Қазіргі кезде еңбек төлемдері дәстүрлу түрде екі ... ... ... ... ... кезінде, жұмыскер жалақысының мөлшері оның еңбек
қылған уақыты мен тарифтік мөлшерлемесіне (қызметақы) ... ... ... ... ... жағдайларда орынды:
1 егер жұмысшы өндіріс процестерінің қатаң ... өнім ... ... алмайды;
2 шығарылған өнімнің сандық көрсеткіштері жоқ болса;
3 уақыттың қатаң есепке алуы белгіленсе;
4 жұмысшылардың еңбегі ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Жай-мерзімді түрі ... ... ... ... мен ... ... уақытына байланысты.
Мерзімді-сыйақы жалақы кезінде жұмысшы жұмыс істеген уақытына
байланысты ... ... ... ... ... ... алады. Ол
кәсіпорын бөлімінің немесе бүкіл кәсіпорынның жұмыс істеу қорытындысы ... ... ... ... нысан жалақының есептелетін төлеміне байланысты үш түрге
бөлінеді:
1 ... ... ... ... ... ... есебі сағаттық тарифтік ставка мен
жұмысшының нақты істеген жұмыс сағатына байланысты есептеледі.
Күндік төлем кезінде жалақы есебі ... ... мен ... осы ... істеген жұмыс уақытының саны, бұнымен қоса, берілген айға қатысты
графикте ескерілген жұмыс күндерінің санына байланысты есептеледі.
Айлық ... ... ... ... ... ... ... мен
жұмысшының нақты жұмысқа келген уақытына байланысты есептеледі.
Келісімді нысан кезінде, жұмысшының жалақысы шығарылған өнім санына
тәуелді ... ... ... ... ... ... ... тікелей келісімді
2 жанама келісімді
3 аккордты келісімді
4 ... ... ... ... ... қарай келісімді жалақы:
1 жеке (индивидуалды)
2 ұжымда болып бөлінеді.
Тікелей-келісімді жеке жүйе кезінде жұмысшының табыс мөлшері ... бір ... ... ... өнім ... немесе жасаған операциялар
санымен анықталады. Бұл жүйе бойынша жұмысшының бүкіл өндірімі ... ... ... ... Сондықтан жұмысшы табысы оның
өндіріміне ... ... ... ... ... Бұл жүйе бойынша
бағалауды анықтау үшін тиісті жұмыс разрядының күндік ... ... ... ... нормасында өндірілген өнімнің бірлік санына бөлінеді.
Сонымен қатар, бағалау тиісті жұмыс разрядының сағаттық ... ... ... ... ... ... ... алады.
Жанама-келісімді жеке жүйе кезінде жұмысшының табысы жеке өндірімге
байланысты емес, олар ... ... ... ... ... Бұл жүйе ... жанама жұмысшылар категориясына (крановщиктер,
құрал-жабдықтарды қалпына келтірушілер) кіретін, негізгі өндіріске қызмет
көрсететін жұмысшылар жалақысы есептелуі мүмкін. ... ... ... ... жүйе ... төлем алатын жұмысшының күндік тарифтік
ставкасы оған белгіленген қызмет көрсету ... мен сол ... ... ... ... ... ... жеке жүйе кезінде төлем мөлшері жеке операцияға
емес, алдын-ала, орындалу уақытымен бекітілген кешендік жұмысқа байланысты
анықталады. Осы ... ... ... ақша да, оны ... ... белгіленеді. Егер аккордтық жұмыс ұзақ мерзімді қамтитын болса,
онда жұмысшыға аралық төлемдер (осы ... ... ... ... ... ... ал ... бағалау жұмыс аяқталысымен төленеді.
Прогрессивті-келісімді жеке жүйенін тікелей кесімдіден ... ... ... ... ... ... жұмысына қатысты беріледі,
ал осы нормадан ... ... ... үшін прогрессивті-өспелі бағалау
қолданылады. Бағалаудың өспелілігі (процентпен берілетін негізгі ... ... ... ... ... ... ... байланысты
анықталады. Өндірістік мүмкіндіктеріне байланысты, бөліктердің саны ... ... ... ... ... ... аса ... қажеттілігі туған кезде ғана пайдаланған орынды.
Сонымен қатар, проценттің дұрыс анықталуы үшін, жұмыс уақытын дұрыс
есептеу қажет. ... жүйе ... ... ... оның
өндіріміне қарағанда тезірек өседі. Бұл жағдай осы ... ... ... ... ... шектейді.
Еңбек төлемінің ұжымдың-келісімді жүйесі. Осы жүйе кезінде жұмысшының
табысы бүкіл ... ... ... ... ... Ұжымдық-
келісімді жүйенің артықшылықтары:
1 жұмыс уақытының өнімді пайдаланылуы;
2 мамандықтардың бірігуін кең ... ... ... құрал-жабдықтарды пайдалануды жақсарту мүмкіндігі;
4 ұжымдық сезімнің дамуы;
5 еңбек дисциплинасының ... ... ... ... үшін ... ... ... болуы.
Бұл жүйеге көшу кезінде жұмыстың олжалы, олжалы еместігіне бөлу
тоқталады, ... әр ... ... ... ... ... көздейді.
Рыноктық экономика кезінде жалақының ... мен ... ... ... ... беріледі. Рыноктық экономиканың
негізгі қағидасы - ... ... мен ... ... кәсіпкер, өз алдынан, төлем жүйелерін өзіне
тиімді негізде орнатады.
Ал, мемлекеттік қызметкерлер ... ... ... ... жүйе ... ... тарау ҚР еңбек рыногында жалақының қалыптасуы
2.1. Қазақстандағы жалақының сала аралық жіктелуі
Жалақының аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... жалақының алатын орнына, өзіндік
ерекшеліктеріне тоқталып өтейін.
Жалпы еңбек рыногы ... ... ... Халықаралық еңбек
органының бергені айтарлықтай дұрыс: "Еңбек рыногы - рыноктық экономиканың
маңызды бөлігі, мұнда кәсіпкерлер мен ... ... мен ... шарты
жөнінде жекелеген немесе ұйымдық пікір алмасулар жүргізеді". Еңбек рыногы-
бұл еңбек мөлшері және институттары, ... ... ... ... ... еңбекті пайдалануды көрсететін экономикалық механизмдер жүйесі. Еңбек
рыногы мемлекет ... ... ... Реттеу маңызды рыноктық
факторларға-жұмыс күшіне, сұраныс пен ұсыныс, жұмыс уақытының ұзақтығы,
еңбекке ... және ... ... тәртібіне, бағаның өзгеруімен жалақыны
индекстеуге таралады.
Қазақстанның еңбек ... ... аса ... ... ... дәрежесі туралы келіссөздер жүргізу болып табылады.
Нақты біз өмір ... ... ... ... айтарлықтай
айырмашылықтар көрінеді. Бұл неге байланысты? ... ... | ... ақы |
|Орташа айлық атаулы ... ... |ең аз ... |
| |(бір ... |
| ... ... ж |- 6841 ... ... |- 8541 тг |2129 тг ... ж. |- 9683 тг |2395 тг ... ж. |11864тг |2605 тг ... ж. |- 14374 тг |2680 тг ... ж. |- 17303 тг |3484 тг ... ж. |- 20323 тг. |4181 тг ... ж. |- 23128 тг |15000 тг ... ж. |- 28329 тг. |6600 тг ... ж. |- 34060 тг. |8100 тг ... ж |- 39312 тг ... |
|2007 ж |- 45699 тг |9752 тг ... ж |- 54459 тг ... ... ... ... айырмашылықтар бар. Экономикалық қызмет
түрлері бойынша орташа айлық атаулы жалақыны келесі кестеден көруге болады:
|Жылдары |2004 |2005 |2007 ... ... |2832 |3406 |45699 |
| |9 |0 | ... |3546 5|4175 |51749 |
| | |5 | ... ... ... қоса аңшылық және орман |1197 8|1498 1|17810 |
|шаруашылығы) | | | ... |3862 |4792 1|59769 |
| |2 | | ... ... |6453 |7952 0|11222 0|
| |2 | | ... |2759 5|3347 8|45186 ... және ... |4163 |4904 8|60044 |
| |7 | | ... ... |2603 |3116 0|40723 |
| |1 | | ... беру |1796 |2032 6|29828 |
| |4 | | ... ... және ... ... көрсету |1519 |1804 |29775 |
| |5 |3 | ... жылы ... ... ... ... ауыл шаруашылығымен
салыстырғанда 6,08 есе көп ... ... ... ... ... ... сақталуда.
Мәселен, 2006 жылдың II ... орта ... жан ... ... ... ... озық ... бұрынғысынша, Алматы және
Астана қалалары, Маңғыстау және Атырау облыстары ұстап ... ... ... ... республикалық деңгейден 2,0 - 2,2 есе асты. 2006 жылдың II
тоқсанында табысы ең ... ... ... ... ... және ... ... болды, ондағы жалақы ... ... ... ... ... орта есеппен 51,7% және 55,5%
құрады. Сонымен қатар, осы ... ... және ... ... өсуі 2005 ... II ... ... ағымдағы жылдың II
тоқсанында республиканың ірі қалалары - Алматы және Астанадағы өсімге жетіп
қалды.
2006 жылдың II тоқсанында өңірлер ... ... ... ... және ең ... шамалары арасындағы арасалмақ 4,2 есені құрады (2005
жылдың II тоқсанында 5,0 есе, 2006 жылдың I ... -4,3 ... ... ... ... болады: Бір айлық орташа жалақының мөлшері.
| ... ІІ |
| ... ... ... 1-ші |2003 ... 1-ші ... бастап "2003 жылғы |
|қаңтарынан - 5 000 |Республикалық бюджет туралы" ... ... ж. |
| |№ ... ... ... жылдың 1-ші |2004 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап "2004 жылғы |
|қаңтарынан - 6 600 ... ... ... ... ... ж. |
| |№ 5 05-II) ... ... жылдың 1-ші |2005 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап "2005 жылғы ... - 7 000; ... ... ... Заңымен (02.12.04 ж. |
|2005 жылдың 1-ші |№ З-ІІІ) бекітілген ... - 9 200 | ... 1-ші |2006 ... 1-ші ... ... "2006 ... ... - 9 200 |Республикалық бюджет туралы" Заңымен (22.11.05 г. |
| |№ ... ... ... жылдың 1-ші |2007 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап "2007 жылғы |
|қаңтарынан - 9 752 ... ... ... ... ... № |
| |194 - III) ... ... жалақының дәрежесін өзгертумен бірге бүкіл ... ... ... ... ... ... минималды
жалақының өзгеруі қиындықтарды туғызады: фирмалардың бір бөлігі шығындардың
көбеюіне байланысты рыноктан кетуге ... ... Сол ... ... ... ... жұмыссыз қалады.
Бірақ минималды жалақының негативті әсері біліктілігі төмен ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Ал, жалпы жұмыс
істеушілер, әсіресе біліктілігі жоғары ... ... ... ... ... ... бұл ... төлемдерінің барлық
ставкаларының жоғарылуына әкеле алады.
Реттеудің келесі тәсілі - табыстар саясаты. Ол инфляцияға қарсы ... ... ... саясаты - бағаларды, пайданы, жалақыны реттеу.
Бұл жалақыны индексациялаумен жүзеге асырылады. ... - ... ... ... ... ... жалақы тұтынатын
тауарлардың өсуіне тура пропорционалды ... ... ... ... әлеуметтік қорғау, еңбек қатынастары,
азаматтық құқықтарға байланысты заңдар, нормативтік ... ... ... Атап ... бір нәрсе, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық
саясатын қалыптастыруға кәсіподақтардың қатысуы.
Қазақстан ... ... ... (кәсіподақтар) - дербес,
тіркелген жеке мүшелігі бар қоғамдық бірлестіктер, оларды ... ... ... ортақтығы негізінде өз мүшелерінің еңбек
ету, сондай-ақ басқа да әлеуметтік-экономикалық құқықтары мен мүдделерін
білдіріп, ... ... ... қорғау мен жақсарту үшін ерікті түрде
құрады.
Негізгі қызметтері:
1 жұмыссыздыққа қарсы күрес;
2 ... ... ... ету;
3 босап қалған қызметкерлерді қорғау;
4 күнкөріс минимумын белгілеу және оны ... ... ... ... зейнетақылардың, стипендиялардың және жәрдемақылардың ең
төмен деңгейін арттыру;
7 өз мүшелерін әлеуметтік және экономикалық жағынан қорғау жөніндегі
жоспарлар мен бағдарламаларды ... өз ... ... ... ... ... алады.
Егер мемлекет пен кәсіподақтар тарапынан реттеу ... ... ... ... жоғары болатынын айта кеткен ... ... ... ... ... қуат пен ... күшінің
тиімді түрде пайдалануын қамтамасыз етеді.
Кәсіподақтардың жалақыға тигізетін төрт әдісі бар:
1. Заң шығару көмегі арқылы жұмыс ... ... ... ... ... ... тыю, жұмыс көлемін және еңбек интенсивтігін
шектеу арқылы жететін, жұмыс күшіне ұсынысын ... ... ... келісімді жалақы ставкасын көтеру мәселесімен
келісімге отырғанда қысым жасау;
3. ... ... және ... ... ... ... әкелетін
өндіріс түрлерінің өсуіне көмектесу;
4. Өндірістің монополияландырылуымен күрес. Бізге белгілі, монополия
өндірісті қысқарту арқылы бағаны ... ... және ол ... ... кері
әсерін тигізеді. Монополияға қарсы шығу жалақының төмендеу тенденциясын
шектеп тұрады.
Көріп отырғанымыздай, ... ... ... ... зор. ... ... ... рыноктық өздігінен реттелетін механизмге қысым
жасамауы керек.
Қазақстан Республикасында жалақыны мемлекеттік реттеу механизмінің әлі
де даму үстінде екенін ... ... ... ... ... қорытындылап, қазіргі кезде жалақының мәнін
ашып, жалақы нысандары мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының мысалында жалақының салааралық ... ... ... ... ... ... айқындағаннан кейін, мен ... ... ... қай ... ... та, одан шығатын
түпкі тұжырым - жалақының адам ... ... ... түрі ... ... ... мен ... бар. Сондықтан жалақы жүйесін
таңдауда келесіні ескеру жөн: ... ... ... ... ... ... ... (қызметтің) сипаты, бұнымен қоса ұжымда орын
алатын моральдық, өзге де құндылықтар;
Еңбек қорытындысында жеке және ұжымдық мүдделерді ... ... ... ... жұмысшыларды еңбекке ынталандырып, олардың
біліктілік деңгейін арттыратын стимулға айналуы керек;
Кейбір табиғи жағдайларды қоса алмағанда, ... ... ... ... керек. ҚР-да жалақы саралануының дәрежесін азайту
үшін тиімді шаралар қолдану (мемлекет тарапынан қызметкерлерді әлеуметтік
қорғау. Ақпараттың жеткілікті ... ...... ... (бағасының) ақшалай елшемі. Қазақстан
Республикасының аралас әлеуметтік бағытталған нарықтық экономикаға ... ... ... еңбек ақыны мемлекет кепілдендіреді және
жоғарғы деңгейдегі еңбек ақыға шек ... Бұл ... ... және ... өнімділігін арттырудың басты құралы болып,
қоғамдық өндірісті тиімді дамытуға ықпал етеді.
Жалақыны дифференциялау және оның ... ... ақы ... халык
шаруашылығы саласына қарай өзіндік ерекшілігімен айқындалып, ол ... ... ...... ... ... ... еңбек жай еңбекке қарағанда молдау құнды құрайды және
оған ... ақы ... ... ... принцип, еңбек жағдайына қарай жіктеу. Еңбек жағдайы жеңіл және
ауыр, ... және ... ... ... ... ... жағдайда еңбек
еткендерге қарағанда, ауыр әрі зиянды жұмыс істейтіндер ... көп ... ... ... дамуын байқататын экономиканың ең кажетті
салаларында басқаларына ... өсім мен ақы ... ... ... ... ... «Халықаралық экономикалық қатынастар», Р.Е.Елемесов, ... 2002 ... ... ... ... ... ... 2003 жыл.
3) «Экономикалық теория», ... ... ... 2002 ... ... ... Казахстана: статистически сборник,
Смаилов редакциясында - А: Агенство Р.К. 2006 ж. статистикасы бойынша.
5) «Экономикалық теория», ... ... ... Алматы «Қазақ университеті» 1999 жыл.
6) «Экономикалық теория негіздері», Алматы «Санат» 1998 жыл.
7) «Еңбек рыногы экономикасы» (3-4,5-11), ... ... ... ... ... ... ... оқу құралы». Жатқанбаев
Е.Б. жетекшілігімен авторлық ұжым. Алматы «Қазақ Университеті» 2006 ж.
9) «Саясат» ... № 4, 2007 ... ... ... 2007 ж. №6 (64).
11) Интернет желісі «google kz» сайты
12) «Дала мен қала газеті» 12 қаңтар 2007 ж. Мұхаметқали ... ... Н.Ә. ... 2008 ... Қазақстан халқына жолдауы.
Егемен Қазақстан 2008 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет
Спорттық киімдер мен аяқ киімдерге жалпы сипаттама12 бет
Философия тарихындағы адам өміріндегі достықтың орны30 бет
"Рыноктық экономикадағы инновация."35 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь