Қазақстан Республикасының 1995 жылғы конституциясын қабылдау - Қазақстанды демократизациялаудың маңызды кезеңі

§ 1. Қазақстан Республикасының 1995 ж. Конституциясын қабылдаудың саяси.құқықтық себептері
§ 2. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясының жобасын жасау және қабылдау
Егеменді Қазақстанның тұңғыш Конституциясын қабылдағаннан кейін екі жылдан астам уақыт өткен соң 1995 ж. тамызындағы референдумда халық жаңа Негізгі заңға дауыс берді. Көзден ғайып болған жүз жыл-дықтың дүниежүзілік конституциялық тәжірибесінде Кон-ституцияның осыншама қысқа мерзім жүмыс істеуі өте сирек кездесетін қүбылыс. Жаңа Конституцияны қабыл-даудың себептері хақында әртүрлі көзқарастар орын алды) Әдетте мемлекеттің қағаз бетіне түсірілген жаңа Консти¬туция қабылдауға талпынуының төмендегідей себептері бөлініп қаралады. Біріншіден, егерде қолданыстағы Негізгі заң оны бөліп-жарып өзгертудің мәні жоқ деп табылған өте көп түсініксіз және ескірген қағидаларға толы болса. Екінші-ден, егерде ол әу бастан-ақ қайта өндеуте болмайтьш, мыса-лы, Президент пен Парламент арасындағы тартыстарға қүры-лып, қүрылымдық өкілеттіктерге сай келмесе. Ең ақырында, егер қүжатқа жалпы алғанда заңцастырулық (легитимдік) немесе халықтық қолдау жетпесе .
Біздің пікірімізше, 1995 ж. конституциялық реформа-ныц алғышарты егеменді Қазақстанның түңғыш Негізгі заңын жасау және қабылдау кезіндегі уақыт талабы сипа-тында жатыр. Біздің Республикада бір қоғамдық жүйеден екіншісіне көшу эволюциялық жолмен жүзеге асты, бірақ бүл процес консервативті күштер жағынан қарсыластыққа үшырап жатты. Қазақстанда Конституцияны қабылдау про-цесіндегі қоғамдық күштер күресі ашық сипат алмаған-мен, - мәселен, Ресейдегі Конституцияны қабылдау танкі-лердің көшелерге шығуымен үштасқаны сияқты, - мүнда да әралуан бағыттағы, атап айтқанда, либералдық, демок-ратиялық, социалистік, үлтшыл-радикалистік және т.б. блоктардың қарсылығы айқын көрініс тапты. Президент Н.Э. Назарбаевтың анықтамасы бойынша, ҚР 1993 ж. Конституциясы - мәмілеге келу (компромистер) Консти-туциясы еді.
Ол кез қазақстандық қоғамның "демократияға iviacafi-раған"5 "азаттық пен тәуелсіздікке масайраған" шағы бо-латын. Бүған қоса, осы кезде мемлекеттік қүрылыстың көптеген мәселелері бүлыңғыр да онша түсініксіздеу еді, ал "өтпелі кезеңнің шын мәні оның метаморфозаларымен бірге тек 1993ж. Конституцияны қабылдаудан кейін ғана айтарлықтай анық көрінісін тапты" . Осының бәрі қосы-лып ҚР 1993 ж. Конституциясының мазмүны мен ол қабыл-данғаннан кейінгі қоғамдық тәжірибе проблемаларына әс^рін тигізбей қалған жоқ.
\Ёң алдымен, ҚР 1993 ж. Конституциясының шеше ал-маған маңызды проблемаларының бірі - үлтаралық келісімді қамтамасыз ете алмау. Оның қоғамды дүрліктірген қағидаларындағы қазақстандық мемле-кеттілік пен қазақ және орыс тілдерінің мәртебесі туралы нормалар сипатында бой көрсетті.
        
        III   Т А Р А У
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1995 ... ... ... -
ҚАЗАҚСТАНДЫ ДЕМОКРАТИЗАЦИЯЛАУДЫҢ МАҢЫЗДЫ КЕЗЕҢІ
§ 1. Қазақстан Республикасының 1995 ж. Конституциясын қабылдаудың саяси-
құқықтық себептері
Е
Тгеменді Қазақстанның тұңғыш Конституциясын қабылдағаннан ... екі ... ... ... соң 1995 ж. ... ... ... жаңа Негізгі
заңға дауыс берді. Көзден ғайып болған жүз жыл-дықтың ... ... ... ... ... ... ... өте сирек кездесетін қүбылыс. Жаңа Конституцияны қабыл-даудың
себептері хақында әртүрлі көзқарастар орын ... ... ... қағаз
бетіне түсірілген жаңа Конституция қабылдауға талпынуының төмендегідей
себептері бөлініп ... ... ... қолданыстағы Негізгі заң оны
бөліп-жарып өзгертудің мәні жоқ деп ... өте көп ... ... ... толы ... ... ... ол әу бастан-ақ қайта
өндеуте болмайтьш, мыса-лы, Президент пен Парламент арасындағы тартыстарға
қүры-лып, ... ... сай ... Ең ақырында, егер қүжатқа
жалпы алғанда заңцастырулық (легитимдік) немесе ... ... ... ... 1995 ж. ... ... ... егеменді
Қазақстанның түңғыш Негізгі заңын жасау және ... ... ... ... жатыр. Біздің Республикада бір қоғамдық жүйеден
екіншісіне көшу ... ... ... асты, бірақ бүл процес
консервативті күштер жағынан ... ... ... ... қабылдау про-цесіндегі қоғамдық күштер күресі ашық сипат
алмаған-мен, - мәселен, Ресейдегі ... ... ... ... ... ... - ... да әралуан бағыттағы, атап
айтқанда, либералдық, демок-ратиялық, социалистік, үлтшыл-радикалистік және
т.б. блоктардың қарсылығы айқын көрініс ... ... Н.Э. ... ... ҚР 1993 ж. ... - мәмілеге келу (компромистер)
Консти-туциясы еді.
Ол кез қазақстандық қоғамның "демократияға iviacafi-раған"5 "азаттық пен
тәуелсіздікке ... шағы ... ... ... осы ... ... ... мәселелері бүлыңғыр да онша түсініксіздеу еді, ал
"өтпелі ... шын мәні оның ... ... тек ... қабылдаудан кейін ғана айтарлықтай анық көрінісін ... бәрі ... ҚР 1993 ж. ... ... мен ол ... ... ... тәжірибе проблемаларына әс^рін тигізбей ... ... ҚР 1993 ж. ... шеше ал-маған маңызды
проблемаларының бірі - ... ... ... ете ... ... дүрліктірген қағидаларындағы қазақстандық мемле-кеттілік пен қазақ
және орыс тілдерінің мәртебесі туралы нормалар сипатында бой көрсепі
Егер ... ... ... ... ... ... алғанда Қазақстандағы үлтаралық қатынастар ТМД басқа
елдері-мен ... ... ... ... Бүл
біздің халқымыздың көздің ... ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша жіктелу байқалды
(бүл туралы жоғарыда сөз еткен болатынбыз). ... ... ... ... ... ... үлтшыл-традиционалистер мемлекеттік дамудың
бірүлттық моделін ... орыс ... ... тіл мәртебесін жоққа
шығарып, іс қағаздарын жүргізуді ... ... ... ... ... ... ... үлтының дамуы барысында жоғалтқандарын қайтаруға,
үлттық өзгешілікті, тілді, мәдениетті жандандыруға ... ... ... ... ... үшін дертті ситуация тудырып жатты. 1992 ж. ... мен ... ... ... пікірді анықтау мақсатында өткізілген
сүрақтар көрсеткендей, бүған қатысқандардың 70 пайы-зынан астамы әралуан
этникалық топтар ... ... орын алып ... ... ... ... ... Бүған қоса, жергілікті ... ... ... ... ... жатқан себебі олардың
ертеңгі күніне деген сенімсіздігі мен күмәні екені бой көрсетті. ... ж. ... ... ... саны 221Д мың адамға кеміді. Бүл
Қазақстан үшін тек аса бағалы
" " *''" 108 ™"~ ' ~~ — адам ... ... ғана ... ... ... түлғаларды", "жүмысшы қолдарын" жоғалту деген сөз еді,
өйткені негізінен алғанда кәсіпқой маман-дар, әдетте, белсенді еңбек
жасындағы ... ... ... ... ... ... күрделенуіне үлттық
сезімдерді желеу етіп, саудаға сал-ғандардың тигізген кері әсері де аз
болған жоқ. Сол ... ... ... ... ... үшін ... азамат-
тарды саяси мақсатқа жүмылдырудың қаруы ретінде эт-никалық мүдцелерді
пайдалануға "үялмады". Атап ... 1994 ж. ... ... ... ... ... "Караван" газетінде депутаттықа
кандидаттардың ҚР 1993 ж. ... ... пен ... ... ... ... жөніндегі саяси бағдары бой
көрсеткен мақала жарияланды. Сөйтіп, депутаттықа кандидаттардың осы мәселе
төңірегіндегі позициясы олардың демократиялық па әлде ... емес ... ... ... ... ... 1993 ж. Конституциясының азаматтық туралы қағидасы да ... ... ... 4-ші бабындағы Республика аймағын
лаж-сыз тастап кетуге мәжбүр болған барлық азаматтарға, сонымен қатар басқа
мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... Рес-публикасьшьщ азаматтығына ие болу қүқығы мойьщдала-ды5 деген
конституцияльщ норма қарсылық тудырды. Рес-
Қазақстан ... ... ... орыс тілді түрғындарының көзқарасы ... ... ... ... ... бойынша орын алған ашықтан-ашық ... ... ... ... ... күдіктендірді. Халық-тың
осы бөлігі қос азаматтықтың бәріне бірдей болуын талакетті.
ІІ^азақстан Республикасының 1995 ж. Конституция-сын ... тағы ... ... ... болды. ҚР 1993 ж. Конституциясына сәйкес жерге
жеке-меншіктікке үрықсат етілмеген ... ... ... ... ... жекеменшіктікке үрықсат берілген ... ... өз ... ... ... ... мүмкін деген қарсылығы
нәтижесі-нде бекітілген-ді. Бірақ тәжірибе жерге жеке меншіктік бермейінше
толыққанды нарықтық ... ... ... ... көрсетті. Шын
мәнінде, не отандық, не шетелдік инвесторлар толық сеніммен олардың меңшігі-
не қол сүғуға болмайтындығы жөнінде жеткілікті кепілдіксіз ... ... ... ... жасау қауіптірек болатын. Мүны әрі қарайғы
тәжіри-бе дәлелдеді де. Мәселен, 1994 ж. ... ... ... ... 80925 млн. ... ... 1995 ж. бүл сома іс жүзінде
екі есеге күрт өсіп, 148590 млн. теңгеге жетті[4].
Жоғарыда атап ... бүл ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге қазақ халқының өз ішінде де орын алды.
Нарықтық өзгеріс-тердің қарқыны ... ... ... ... ... ... бере ... 1994 ж. 22-ші желтоқсанында "Казахстанская
правда" газетінде бір топ кәсіпкерлердің ... пен ҚР ... ... ... ... жеке меншік, мемлекеттік қостілділік, мемлекеттіліктің
сипаты мәселелері бойынша бүкілхалық-тық референдум өткізуді үсынған хаты
жарияланды[5]. Хатка Қазақстанның ... ... ... негізін
қалаушылар қол қойды. Ең мәндісі, олардың бәрі жергілікті түрақты үлттың
өкілдері еді.
Кәсіпкерлердің ... хаты аса ... ... жа-ңғырық туғызды. Осы
хаттың артынша оны ... тым ... ... ... болды. "Егемен Қазақстан" газетінің 1994 ж. 24 ... ... ... ... бір тобы ... ... үсыныс жасағаны үшін айыптаған хаты жарияланды[6].
Қоғамда бой көрсеткен жіктелу Қазақстандағы түрақ-тылыққа қауіп төндірді.
Өз кезінде Н.А. Бердяев үлт дегеніміз халық өмірін ... оң ... ... ... қатар ол осы қүбылыстың кері жақта-рын да ашты:
үлтшылдық өзінікіне сүйіспеншіліктен гөрі ... ... ... ... ... ... татулық саясатын дамытудың заңдық
негіздерін үлттық проблемаларды шешу мақсатында қүру ... ... жаңа ... ... ... бір себеп қатарына ... ... ... ... керек. ҚР 1993 ж. Конституциясы
бүрынғы сот жүйесін
сақтап, шын мәнінде тәуелсіз ... ... құра ... ... ... ... Конституциясьшың 100-ші бабында соттар өкілеттігінің мерзімі 10
жылмен ... ал ... ... болса соттың тәу-елсіздігін
қамтамасыз ету тәсілдерінің бірі - оған сот лауазымының өмірбақилық жолында
екендігін дәлелдеді. ... ... мен ... тәртібі оның тәу-
елсіздігін қамтамасыз ету үшін ... ... бере ... ... соты қызметінің құқықтық не-гіздері де біршама қайта
қарауды талап етті. Қазіргі ... ... ... үш ... қызмет етеді. Олар: еуропалық - ... ... ... сот ... - Конституциялық сот қүры-лған; ... - ... ... ... жалпы юрисдикциялық соттарға ... - ... ... ... ... соттық емес сипаттағы
Конституциялық кеңеске берілген. ... дәл сол ... ... ... еуропалық моделі қалыптасқан
еді. ҚР Конституциялық сотының қызмет тәжірибесі егеменді Қазақстанның
түңғыш ... ... ... ... ... өзіне жүктелген
Конституцияны қорғау миссиясын және адам мен ... ... ... ... ... ... орын-дағанын көрсетті.
Алайда, осыған қарамастан, конституциялық әділеттілік ... ... ... ... рет ... Ол - ол ма, ҚР Конституциялық
сотын қайта қүруға іс жүзіндегі талпыныстар да жасалды. ... ... ... "бір ... жыға салу іске аспағанымен, "Қазақстан
Республикасының Конституциялық соты туралы" және "Қазақстан ... ... ... ... ... ... Конституциялық соттың қүзыретін
(компетенциясын) шектеген, ең алдымен, оның өз ... іс ... ... ... ... Республикасының 1993 ж. Конституциясы қабылданғаннан кейінгі
оқиғалар аталмыш проблеманы қайтадан көкейтесті (актуалды) ... ... ... ... 1995 ж. 6-шы ... ... нәтижесінде
13-ші шақырылган ҚР Жоғарғы Кеңесі ... ... ... бүл өз ... ... ... себеп-салдарына айналды. Жалпы
алғанда, бірқатар ғалымдар мен практиктер сол кезде Конституциялық сотқа
бастан ... ... ... Біз ... ... түңғыш орган - Конституциялық соттың елімізде демок-ратияны
дамытудагы үлкен ... ... ... алмай-мыз. Ол адам қүқықтарын
қамтамасыз ету, Қазақстан заңдарының халықаралық ... ... ету ... ... игі ... ... қазақстандық қоғамымыз әзірге демократи-зациялаудың бастапқы
кезеңін басынан кешіріп жатқан шақта мемлекеттік ... ... ... ... да конституциялық заңдардың, сайла-улардың дүрыс-
бүрыстығын қадағалайтын конституция-лық әділеттілік органының қүрылуын
кейбіреулер ол ... өте ... ... ... ... ... қауіп төндіреді деп ... ... ... соттың кейіннен Консти-туциялық кеңеске айналуының негізгі
себебі саяси дағ-
8 - 180 ЦЗ
дарыс қаупінен ... ... ... деп ... ... сот ... араласпау керек деген пікір даусыз
емес деп айта алмаймыз. Айталық, ... ... ... ... ... маманы М. Капелетти, батыс еуропалық ... ... ... ... ... келіп, оның сәулесін келесі себеп-
салдардан көреді: 1) Еуропада кон-ституциялық ... ... ... ... ... ... ... трагедиялық саяси қате-
лердің салдары); 2) Конституциялық соттар қарайтын мәселелердің ... ... ... ... "біз үшінші билікке тек ... ... ғана ... ... ... ете отырып, біз оны
өз еркінен тыс саясатқа жетелейміз"; 3) ... сот ... екі ... (екі ... тармақтың - заң шығарушы және
атқарушы осыған қатыстығы), ... ... ... ... ... ... басқа бір мемлекеттік органның немесе беделі аз саяси
партиялардың жол көрсетушісі болмауын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... өте әділ және
Конституциялық сотты саясаттан тыс ету қажеттігі ... ... ғана ... ... ... Дүрысына келсек, Конституциялық соттың заң
шығару-шы және атқарушы билік тармақтарымен тең дәрежеде ... ... ... органына айналып кетпеуі жөнінде сөз еткен абзал.
Транзиттік қоғамдар үшін конституциялық әділдіктің ... ... ... кеңес оңтайлы. Өйткені ол Конституциялық ... ... ... өз ... ... іс қозғауға және нақтылы
сот дауы істерін қарау қүқығына ие емес.
Қазақстан Республикасы 1993 ж. Конституциясының ... шеше ... да ... ... бірі ... өкімет билігінің жоғарғы
орган-дарын үйымдастыру проблемасы болып табылады. ... ... ... ж. ... билік қүры-лымдарын үйымдастыру өрісіндегі
қайшылықтарына ке-лесі жағдайларды жатқызуға болады:
ҚР 1993 ж. ... ... ... ... бөлісу
принципін жүзеге асыру моделінің ... ... ... ... ... билігін үстаған органдардың жекеше тармақтарының
конституциялық-қүқықтық мәрте-белерін анықтауда жіберілген кемшіліктер ... ... ... ... ... тартыстарды шешудің
механизмін жете анықтамау.
Мемлекеттік өкімет билігін бөлісу принципін жетілд-іру мақсатында, ең
алдымен, ҚР ... ... ... оның ... ... мен
қүзырын (ком-петенциясын) қайта қарау талап етілді. ... ... ... іс жүзінде демократиялық өзгерістердің қүқықтық базасын
жасау қабылеті бар түрақты ... ... ... ... - ... Ке-ңесті
Парламентке алмастыру мәселесі алға қойылды. Бүл ССРО ... ... ... ... Республикасы Конституциясының қалылтасуы
пымемлекеттік емес, жергілікті, ... ... ... ... бас ... үшін қажет еді. ҚР Жоғарғы Кеңесінің ... ... ... депутаттар өздерінің маманданым (спецификалық) (ведомстволық,
аймақтық және т.б.) мәселелерін мем-лекеттік мүддеге нүқсан келтіру ... ... ... ... ... ... ... Н.Э.
Назарбаев "өкінішке орай постсоветтік Парламенттер депутаттарының басым
көпшілігі басты ... ... ... емес, нарықтық қатынастарды дамытуға
жағдай жасауда екенін түсінбеді" - деп атап ... ... ... С.З. ... ... ... ... өзіне тән емес басқару
және есеп беру ... алып ... ... ... мен
бағдарламар жасаумен әуестеніп..., оның қызметіне ... ... ... ... мен ... ... ... атқа-ру органдарына ерекше
мән беріледі, өйткені олар таби-ғатынан ... ... ... ... ... да ... кезеңце мемлекеттік өкімет ... ... ... ... өзіне ерекше назар аударуды талап
етеді.
Егеменді Қазақстанда ... ... ... ... ре-тінде 90-шы жылдардың
бас шенінен қалыптаса бастады. Атқару органдарының бірегей жүйесі ... ҚР ... 1992 ж. 7-ші ... ... Рес-публикасының
мемлекеттік басқару органдарын үйымдас-тыру және оның қызметін ... ... С.З. ... и Парламент РК. Алматы, 1996.
Султан Сартаев, Ляззат ... ... ... ... ресми түрде рет-телді[9].
Бастапқы этапта атқару билігі Президенттің бастауы-мен қүрылды. ... ... ... ба-ғындырылуы бірқатар факторларға байланысты
болды. Егемендік алғаннан соң республикалық басқару органда-ры бүрын таныс
емес ... жаңа ... мен ... ... Дәл осы сәтте
мемлекеттің экономика өрісінде да, саяси өрісте де онан әрі ... ... ... ... атқару билігінің бас-шысы - ҚР
Президентінің үлесіне ... ... да ... ... ... ҚР Прези-дентінің мәртебесі тарихи ... ... ... ... жүйесін түрақтандыру мен реттеу процесінде
Президенттің аталмыш ... ... ... ... барысындағы
жауапкершілігінің әлсіреуіне алып келетіндігін тәжірибе айқын ... ... ... ... ... тағы бір ... оның кешенді
(комплексті) стратегиясына жауап-ты органдары мен ... ... үзақ ... ... ... ... ... тиімсіздігінде, атқару органдарының бірегей тікелей жүйесінің
қалыптаспағандығында ... Егер ... ... көз ... әртүрлі
елдерде Үкіметтің ролі, мәртебесі мен маңызы біркелкі еместігін байқай-мыз.
Мәселен, ... ... - бүл ... ... ... Үлы ... - өкімет басында түрған
адамдардың жиынтығы. Жалпы ... ... ... ... Үкіметтің
әр мемлекеттің өзінше үжымдық қимыл тәсілдерін қолданатын, пікірлес команда
ретіндегі тиімді ... ... ... ... ... ... ... осындай біртүтас команда бола
алмады. Бүған Үкіметтің сол кез-дегі іс-әрекеттері ... Сол ... ішкі ... ... ... болды, макроэкономикалық,
микроэкономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... олар іс ... келгенде бірнеше дербес жүмыс
істейтін салаларға ай-налды. Осының бәрі қосылып, Үкіметті өте жиі қарама-
қайшылыққа толы ... ... ... ... ... ... ... атқару билігі тиесілі органдардың біртүтас тікелей
басқару ... ... ... асырыла-ды деп бекітілді, ал шындығына
келгенде мүндай біртүтас жүйе қүрылмады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... басшысы тағайындады,
ал осы тағайындауларга және олар-дың қызметтеріне басшылық етуте Үкіметтің
қатыстығы айқын белгіленбеді, осыдан ... ... ... ... жүйе ... ... етуіне кедергі туды. Жоғарыда аталған
проблемалардың бәрі қосылып, басқа-ру ... ... ... ... қарауды талап етті.
Бірінші кезекте Президентті атқару билігінен "алыста-ту" ... ... ... келесі факторлар: Конституция өрісінде тиімді бірлесіп ... ... ... ... ... ... жоспарын
алға тар-татын Президенттің конституция л ық
жауапкершілігі; Үкіметтің күнделікті ... ... ... жасаудан бас
тартып, саяси және әлеу-меттік-экономикалық
реформалардың көкейтесті мәселе-лерін шешумен
шүғылдану; атқару билігі өрісіне кірген шақтағы
Министрлер Кабинетінің ролі мен дербестігін ... Осы ... 1994 ж. 12-ші ... ҚР ... "ҚР Президентінің Қазақстан
Республикасының кейбір мемлекеттік органдарымен
бірлесіп әрекет қылуы туралы" Жарлық қабылдады[11].
Осы қүжатқа сәйкес Министрлер Кабинетіне бірқыдыру
дер-бестік берілді.
Үкіметтің бірауыздылығын қамтамсыз ету ... оның ... ... ... өзгерту қажет болды. Қазақстанда Үкімет ... ... ... орын ... болатын. Ал айда шет елдердің тәжірибесі
көрсетіп отырғандай, бүдан гөрі ... ... ... ... ... ... келісімі бойынша Премьер-министрді ... ал ... өз ... ... ... ... түлғаға айналады; ал Үкімет мүшелерін Премьер-министрдің өзі таңдап
ала-ды. Бүл ... ... ... ... мен ... бағытын жүзеге асырудың тактикасына жеке жауапкершілік ... ... ... ... ... Сартаев, Ляззат Назаркулова
дықтан, өзіне пікірлес команда іріктеп алады да алдағы іс-әрекеттерінің
бағдарламасын ұсынады. Егер осы ... ... ... ... ... ... танылады да өзі жасаған ... ... ... ... алады.
Атқару органдарының бірыңғай сатылас жүйесін (вер-тикалін) қүру үшін
Премьер-министр мен ... ... ... жергілікті атқару
органдарының басшыла-рын тағайындау өкілеттігін беру ... ... ... ... ... ... не-гіздерінде де айтарлықтай
кемшіліктер мен қарама-қай-шылықтар орын алды. ҚР 1993 ж. Конституциясында
іс жүзінде жергілікті ... ... қос ... ... ... қаланған болатын: Жоғарғы Ке-ңесті жоғары өкілетті орган, ... ... - ... өкілетті органдар жаңартты;
жергілікті ... ... ... тагайындап, ... ... ... ... болып танылды. Сөйтіп, жергілікті
өкілетті және атқару ... ... ... ... ... ... мәсе-лелерін бір-бірінен дербес шешіп, "тиесілі аймақта
міндетті түрде орындалуға жататын" шешімдер қабылда-ды. Бүл ретте аталған
органдардың ... ... ... ... орны мен ролі ... ... жерлердегі билік іс жүзінде жергілікті әкімшіліктер
басшыларының қолында болды).
Аталмыш жагдайлар әкімшілік басшылары мен ... ... ... ... алып ... Олардың әрқайсы жергілікті басқарудағы
біріншілікке ие болгысы келді. Жергілікті жерлерде орын
120
алған осындай жагдайлар ... ... ... ... ... ... ашықтан-ашық қару-лы қақтыгыстарга, қоғамның жіктелуіне
жетелейтін тар-тыстар тудырды. ... ... ... ... бой ... ... мәлім.
Жогарыда аталып өткендей, егеменді Қазақстанның түңгыш Конституциясында
өкімет билігін бөлісудің президентам басқару ... ... ... "қатал" моделі қолданыс тапты: Президент мемлекеттік
атқару билігінің басшысы бола отырып, заң шығару ... ... ... ... ... ... Сай-ып келгенде, аталган билік тармақтары бір-біріне тәу-
елсіз сайланды, олардың әрқайсының өзіндік ... ... ... сондықтан да өз іс-әре-кеттерінде әрқайсысы дербестік алды. Ал
бүл өз кезегін-де ... ... ... ... ... жағынан
ерекшеленуіне алып келді.
Басқарудың президенттік ... ... ... түрақтылыгымен
еркшеленетіндігі белгілі, өйткені бүл жерде Парламенттің ... ... қүқы жоқ, ... ... Президент те Парламентті тарата
алмайды. Алайда Үкімет ... мен ... ... ... ... тағайындайды да ми-нистрлер Парламенттің ... ... ... ... ... елді басқаратындар Пре-зиденттің
қүзырына қарайтын партияның лидерлері ... ... Ал ... ... ... ... ... (немесе партияларға) жатуы
мүмкін. Осы-ның бәрі қосылып, президенттік республикаларда мемле-кеттік
өкімет билігінің заң шығару және ... ... ... өз бағыт-
багдары, міндеттері белгіленген
121
бағдарламалық құжаттары бар әралуан саяси күштердің мүдделері ... ... ... ... ... тармақтарында бәсекелестік тудыратыны сөзсіз.
Бірақта осы заманғы демократиялық елдерде басқару-дың мүндай формасы
саяси ... ... ... ол ... ... ... бойы
қалыптасқан өкімет билігінің заң шығарушы және атқарушы тармақтары ара-
сында компромистер мен консенсустар табу ... ... ... ... ... тәжірибесі-нен айқын көруге болады.
Ал бүгінгі таңдағы Қазақстанның жағдайында басқа-рудың аталған ... ... ... ... біздің қоғамымыз демократиялық институттар
қызметі тәжіри-бесінің жоқтығымен, қүқықтық мәдениеттің ... ... ... ... және ... ... төмендігі
салдарынан көптеген мемлекеттік ... ... ... ... ... ... үшінші, басты және ... бөлу ... ... ... жағдайларында мемле-кеттік
өкімет билігін ажырату ... ... ... арасындағы
бәсекелестікті, олардың бір-біріне қар-сылығын тудырады.
Өтпелі кезеңнің талабына сай мемлекеттік өкімет билігінің ... ... ... оны ... бөлудің неғүрлым икемді
принципін іздесті-рген жөн. Тағы да осы заманғы демократиялық ... ... ... ... ... ... ... формасы
парламенттік республикалардың сипа-тына тән ... ... ... Бүл ... республиканың келесі белгілерімен анықта-лады.
Мүнда мемлекет басы Президент ... ... ... саналмайды, бірақ ол
Премьер-министрді тағай-ындайды. Алайда бүл жәйт Парламенттің ... ... да ... ... лидерлігіне Парла-менттің
сеніміне ие болған түлғаны тағайындауға ... Ал ... ... анықтап, оны Парламент бекітеді. Сөйтіп, парламенттік
республикада Үкімет ... ... ... жеңіске жеткен саяси
партиялардың лидерлері қатарынан қүрастырылады. Ол -ол ма, бүл ... де ... ... ... ... жағдайлардың нәтижесінде парламенттік
республикада заң шығару және ... ... ... ... ... басым көпшілікке ие бір саяси партия жүзеге асырады
(немесе бәрі қосылғанда басым ... ие болу үшін ... ... ... байланысты парламентам республикада мемлекеттік
өкімет билігінің заң ... және ... ... ... ... Бүл ретте олар оз әрекеттерін табысты ... ең ... ... ... қамта-масыз етеді.
Дегенмен, парламенттік республика жағдайларында мықты Үкімет қалыптастыру
үшін аса дамыған көппарти-ялық, күшті саяси партиялардың болуы шарт. ... ... ... мемлекеттердің көбінде қазіргі кезде
көппартиялық енді ғана қалыптасып келеді. ... ... ... ... ... да ... ... парламенттік формасы толық күшінде
қабыл-данбай отыр.
Жоғарыда аталған барлық мән-жағдайлар Қазақстанда мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қажеттігіне куә болғандай.
Бүл ретте мем-
122
123
Қазақстан Республикасы Конституцшсының қалыптасуы
лекеттік өкімет ... ... ... ... ... жөн. ... тармақтарының өкілеттіктерін олар бір-бірімен бәсекелеспейтіндей етіп,
керісінше жал-пы мақсатқа жету үшін өзара консенсус табу ... ие ... ... ... ... заң ... және атқару тармақтарының
арасындағы қарама-қайшылықтар-дан мүлдем арылу мүмкін емес, ... ... ... ... Осы ... ашықтан-ашық тартысқа,
бәсекелестікке айналып кетпеуі үшін атал-мыш қайшылықтарды ... ... ... ... Біз ... ... ҚР 1993 ж. Консти-
туциясында бүл механизм толыққанды жасалмады. Онда осы ... ... ғана ... ... ... ... Назарқүлова
§ 2. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясының жобасын жасау
және қабылдау
Қ
азақстан Республикасының қолданыстағы Консти-туциясының ішкі мәнін ... ... беру үшін сол ... ... ... ... ... маңызы зор. Осыған байла-нысты 1995 ж. 30-шы
тамызында өткен бүкілхалықтық референдум қарсаңындағы ... ... ... сол ... ... ... еске ... ой
таразысынан өткізген абзал.
1993 ж. жазында өріс алған ... ... ақша ... ... ... және басқа факторлар мемлекеттің қаржы-
қаражат жүйесінің қүлдырауына алып келді. ҚР ... осы ... ... ... ... 1993 ж. 22-ші қыркүйегінде Ресей Федерациясының
Үкіметімен қаржы-қаражат жүйесін біріктіру туралы ... қол ... РФ ... ... ақша ... ... ... респуб-ликаның
алдына "бүрынғы" рубль зонасына қайта оралу жөнінде қатал ... ... ... мүндай талап Республиканың экономикалық тәуелсіздігін жоққа ... оның ... ... ... ... ... бәрі қосылып,
Қазақстан Республикасының Прези-дентін 1993 ж. 12-ші қазанда ... ... ... ... ... және өткізіліп
жатқан реформаларды белсендіру туралы ... ... ... ... ... Президент Қазақ-стан экономикасының ауыр кезеңдерді басынан өткізіп
жат-
-----------------------
[1] Назарбаев Н. Я за авторитетный законодательный орган и буду ... ... все, что от меня ... // ... ... 1994. 22 апреля.
[2] Назарбаев Н. Я за ... ... ... и буду ... ... все, что от меня ... // ... Казахстана. 1994. 22 апреля.
[3] Назарбаев НА. К обновленному Казахстану через углубление реформ и
общенациональное согласие // Каз. правда. 1994. 10 ... Каз. ... 1994. 22 ... Каз. Правда. 1994. 22 декабря.
[6] Егемен Қазақстан. 1994. 24 ... ... М. The ... Role of Indicial Keviem in Modem ... Nijihaff ... Dordercht-Boston-Lancaster. 1988.
114 ~~ '
[8] Республика Казахстан. Каз Президента РК. О совершенствовании
организации и деятельности органов государственного управления ... в ... ... ... // ... 1992. 8 ... ... Казахстан. Каз Президента РК. О совершенствовании
организации и деятельности органов государственного управления Республики
Казахстан в условиях экономической реформы // Каз.правда. 1992. 8 ... ... В. ... ... ... ... Алматы:
Высшая школа права "Әділет". 1998. С.27.
[11] Республика Казахстан. Указ Президента РК. О взаимодействии Президента
РК с ... ... ... РК // ... 1994. 15
сентября.
119
-----------------------
1 Эндрю Арто. Создание Конституции: Венгерский ... ... ... ... обозрение. 1997. №18.
1 Республика Казахстан. Краткий статистический справочник. Алматы, 1998.
С. 18.
ПО

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әкімшілік құқықтың қайнар көздерінің түсінігі мен түрлері4 бет
Қазақ АКСР-ң 1926, 1937, 1978 жылдардағы Конституциясы10 бет
Қазақстан Республикасының Конституциясы туралы ақпарат13 бет
Қазақстан Республикасының 1993 және 1995 жылдардағы Конституциялары15 бет
"Түйсік пен қабылдаудың патологиясы."3 бет
"Қабылдау бөлімі" бағдарламасы63 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1869 жылғы көтеріліс4 бет
1871 жылғы конституция7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь