Қазақстан Республикасының 1995 жылғы конституциясын қабылдау - Қазақстанды демократизациялаудың маңызды кезеңі


§ 1. Қазақстан Республикасының 1995 ж. Конституциясын қабылдаудың саяси.құқықтық себептері
§ 2. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясының жобасын жасау және қабылдау
Егеменді Қазақстанның тұңғыш Конституциясын қабылдағаннан кейін екі жылдан астам уақыт өткен соң 1995 ж. тамызындағы референдумда халық жаңа Негізгі заңға дауыс берді. Көзден ғайып болған жүз жыл-дықтың дүниежүзілік конституциялық тәжірибесінде Кон-ституцияның осыншама қысқа мерзім жүмыс істеуі өте сирек кездесетін қүбылыс. Жаңа Конституцияны қабыл-даудың себептері хақында әртүрлі көзқарастар орын алды) Әдетте мемлекеттің қағаз бетіне түсірілген жаңа Консти¬туция қабылдауға талпынуының төмендегідей себептері бөлініп қаралады. Біріншіден, егерде қолданыстағы Негізгі заң оны бөліп-жарып өзгертудің мәні жоқ деп табылған өте көп түсініксіз және ескірген қағидаларға толы болса. Екінші-ден, егерде ол әу бастан-ақ қайта өндеуте болмайтьш, мыса-лы, Президент пен Парламент арасындағы тартыстарға қүры-лып, қүрылымдық өкілеттіктерге сай келмесе. Ең ақырында, егер қүжатқа жалпы алғанда заңцастырулық (легитимдік) немесе халықтық қолдау жетпесе .
Біздің пікірімізше, 1995 ж. конституциялық реформа-ныц алғышарты егеменді Қазақстанның түңғыш Негізгі заңын жасау және қабылдау кезіндегі уақыт талабы сипа-тында жатыр. Біздің Республикада бір қоғамдық жүйеден екіншісіне көшу эволюциялық жолмен жүзеге асты, бірақ бүл процес консервативті күштер жағынан қарсыластыққа үшырап жатты. Қазақстанда Конституцияны қабылдау про-цесіндегі қоғамдық күштер күресі ашық сипат алмаған-мен, - мәселен, Ресейдегі Конституцияны қабылдау танкі-лердің көшелерге шығуымен үштасқаны сияқты, - мүнда да әралуан бағыттағы, атап айтқанда, либералдық, демок-ратиялық, социалистік, үлтшыл-радикалистік және т.б. блоктардың қарсылығы айқын көрініс тапты. Президент Н.Э. Назарбаевтың анықтамасы бойынша, ҚР 1993 ж. Конституциясы - мәмілеге келу (компромистер) Консти-туциясы еді.
Ол кез қазақстандық қоғамның "демократияға iviacafi-раған"5 "азаттық пен тәуелсіздікке масайраған" шағы бо-латын. Бүған қоса, осы кезде мемлекеттік қүрылыстың көптеген мәселелері бүлыңғыр да онша түсініксіздеу еді, ал "өтпелі кезеңнің шын мәні оның метаморфозаларымен бірге тек 1993ж. Конституцияны қабылдаудан кейін ғана айтарлықтай анық көрінісін тапты" . Осының бәрі қосы-лып ҚР 1993 ж. Конституциясының мазмүны мен ол қабыл-данғаннан кейінгі қоғамдық тәжірибе проблемаларына әс^рін тигізбей қалған жоқ.
\Ёң алдымен, ҚР 1993 ж. Конституциясының шеше ал-маған маңызды проблемаларының бірі - үлтаралық келісімді қамтамасыз ете алмау. Оның қоғамды дүрліктірген қағидаларындағы қазақстандық мемле-кеттілік пен қазақ және орыс тілдерінің мәртебесі туралы нормалар сипатында бой көрсетті.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




III Т А Р А У

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1995 ЖЫЛҒЫ КОНСТИТУЦИЯСЬШ ҚАБЫЛДАУ -
ҚАЗАҚСТАНДЫ ДЕМОКРАТИЗАЦИЯЛАУДЫҢ МАҢЫЗДЫ КЕЗЕҢІ

§ 1. Қазақстан Республикасының 1995 ж. Конституциясын қабылдаудың саяси-
құқықтық себептері

Е

Тгеменді Қазақстанның тұңғыш Конституциясын қабылдағаннан кейін екі жылдан
астам уақыт өткен соң 1995 ж. тамызындағы референдумда халық жаңа Негізгі
заңға дауыс берді. Көзден ғайып болған жүз жыл-дықтың дүниежүзілік
конституциялық тәжірибесінде Кон-ституцияның осыншама қысқа мерзім жүмыс
істеуі өте сирек кездесетін қүбылыс. Жаңа Конституцияны қабыл-даудың
себептері хақында әртүрлі көзқарастар орын алды) Әдетте мемлекеттің қағаз
бетіне түсірілген жаңа Конституция қабылдауға талпынуының төмендегідей
себептері бөлініп қаралады. Біріншіден, егерде қолданыстағы Негізгі заң оны
бөліп-жарып өзгертудің мәні жоқ деп табылған өте көп түсініксіз және
ескірген қағидаларға толы болса. Екінші-ден, егерде ол әу бастан-ақ қайта
өндеуте болмайтьш, мыса-лы, Президент пен Парламент арасындағы тартыстарға
қүры-лып, қүрылымдық өкілеттіктерге сай келмесе. Ең ақырында, егер қүжатқа
жалпы алғанда заңцастырулық (легитимдік) немесе халықтық қолдау жетпесе[1].
Біздің пікірімізше, 1995 ж. конституциялық реформа-ныц алғышарты егеменді
Қазақстанның түңғыш Негізгі заңын жасау және қабылдау кезіндегі уақыт
талабы сипа-тында жатыр. Біздің Республикада бір қоғамдық жүйеден
екіншісіне көшу эволюциялық жолмен жүзеге асты, бірақ бүл процес
консервативті күштер жағынан қарсыластыққа үшырап жатты. Қазақстанда
Конституцияны қабылдау про-цесіндегі қоғамдық күштер күресі ашық сипат
алмаған-мен, - мәселен, Ресейдегі Конституцияны қабылдау танкі-лердің
көшелерге шығуымен үштасқаны сияқты, - мүнда да әралуан бағыттағы, атап
айтқанда, либералдық, демок-ратиялық, социалистік, үлтшыл-радикалистік және
т.б. блоктардың қарсылығы айқын көрініс тапты. Президент Н.Э. Назарбаевтың
анықтамасы бойынша, ҚР 1993 ж. Конституциясы - мәмілеге келу (компромистер)
Консти-туциясы еді.
Ол кез қазақстандық қоғамның "демократияға iviacafi-раған"5 "азаттық пен
тәуелсіздікке масайраған" шағы бо-латын. Бүған қоса, осы кезде мемлекеттік
қүрылыстың көптеген мәселелері бүлыңғыр да онша түсініксіздеу еді, ал
"өтпелі кезеңнің шын мәні оның метаморфозаларымен бірге тек 1993ж.
Конституцияны қабылдаудан кейін ғана айтарлықтай анық көрінісін тапты"[2].
Осының бәрі қосы-лып ҚР 1993 ж. Конституциясының мазмүны мен ол қабыл-
данғаннан кейінгі қоғамдық тәжірибе проблемаларына әс^рін тигізбей қалған
жоқ.
\Ёң алдымен, ҚР 1993 ж. Конституциясының шеше ал-маған маңызды
проблемаларының бірі - үлтаралық келісімді қамтамасыз ете алмау. Оның
қоғамды дүрліктірген қағидаларындағы қазақстандық мемле-кеттілік пен қазақ
және орыс тілдерінің мәртебесі туралы нормалар сипатында бой көрсепі
Егер үлтаралық-түрмыстық өрісте туындайтын жеке-шелеген қақтығыстарды
есептемесек, жалпы алғанда Қазақстандағы үлтаралық қатынастар ТМД басқа
елдері-мен салыстырғанда айтарлықтай түрақтылығымен ерек-шеленеді. Бүл
біздің халқымыздың көздің қарашығындай сақтайтын жетістігі. Дегенмен,
осыған қарамастан қоғамы-мызда үлттық белгілері бойынша жіктелу байқалды
(бүл туралы жоғарыда сөз еткен болатынбыз). Қарсылас жақ-тардың әрқайсының
позициясы өзінше ақтау тапты: үлтшыл-традиционалистер мемлекеттік дамудың
бірүлттық моделін жақтап, орыс тілінің мемлекеттік тіл мәртебесін жоққа
шығарып, іс қағаздарын жүргізуді тезірек қазақ тіліне көшіруді қолдап,
неғүрлым жылдам қазақ үлтының дамуы барысында жоғалтқандарын қайтаруға,
үлттық өзгешілікті, тілді, мәдениетті жандандыруға тырысты. Бірақ бүл
әрекет басқа этностар үшін дертті ситуация тудырып жатты. 1992 ж. Алматы
қаласы мен Семей облы-сында қоғамдық пікірді анықтау мақсатында өткізілген
сүрақтар көрсеткендей, бүған қатысқандардың 70 пайы-зынан астамы әралуан
этникалық топтар қатынасы ара-сындағы орын алып жүрген жағымсыз (негативті)
қүбы-лыстармен кездескендіктерін білдірді. Бүған қоса, жергілікті үлтқа
жатпайтын адамдардың тоқтаусыз көшіп-қонуының теренде жатқан себебі олардың
ертеңгі күніне деген сенімсіздігі мен күмәні екені бой көрсетті. Мыса-лы5
1993 ж. көшіп-қону нәтижесінде халық саны 221Д мың адамға кеміді. Бүл
Қазақстан үшін тек аса бағалы

" " *''" 108 ™"~ ' ~~ — адам капиталынан айырылу ғана емес, сонымен
қатар "оқымысты түлғаларды", "жүмысшы қолдарын" жоғалту деген сөз еді,
өйткені негізінен алғанда кәсіпқой маман-дар, әдетте, белсенді еңбек
жасындағы адамдар кетіп жатты[3].
¥лтаралық қарым-қатынастар өрісіндегі жағдайдың күрделенуіне үлттық
сезімдерді желеу етіп, саудаға сал-ғандардың тигізген кері әсері де аз
болған жоқ. Сол кезде кейбір саяси қайраткерлер билік үшін күрестің, азамат-
тарды саяси мақсатқа жүмылдырудың қаруы ретінде эт-никалық мүдцелерді
пайдалануға "үялмады". Атап айтқ-анда, 1994 ж. Қазақстан Республикасының
Жоғарғы Ке-ңесіне сайлау кезінде "Караван" газетінде депутаттықа
кандидаттардың ҚР 1993 ж. Конституциясындағы мемле-кеттілік пен тілдер
мәртебесі қағидаларының сипатына қатынасы жөніндегі саяси бағдары бой
көрсеткен мақала жарияланды. Сөйтіп, депутаттықа кандидаттардың осы мәселе
төңірегіндегі позициясы олардың демократиялық па әлде демократиялық емес пе
деген критериін анық-тауға айналып кетті.
ҚР 1993 ж. Конституциясының азаматтық туралы қағидасы да қоғамымызда
шиеленісушілік тудырды. Кон-ституцияның 4-ші бабындағы Республика аймағын
лаж-сыз тастап кетуге мәжбүр болған барлық азаматтарға, сонымен қатар басқа
мемлекеттерде түратын қазақтарға басқа мемлекеттің азаматтығымен бірге
Қазақстан Рес-публикасьшьщ азаматтығына ие болу қүқығы мойьщдала-ды5 деген
конституцияльщ норма қарсылық тудырды. Рес-
Қазақстан Республикасы Конституциясының қалыптасуы

публиканың орыс тілді түрғындарының көзқарасы жағы-нан алғанда, аталмыш
норма үлттық белгі бойынша орын алған ашықтан-ашық кемсітушілік
(дискриминациялық) сипаттағы норма саналып, оларды күдіктендірді. Халық-тың
осы бөлігі қос азаматтықтың бәріне бірдей болуын талакетті.
ІІ^азақстан Республикасының 1995 ж. Конституция-сын қабылдаудың тағы бір
себебі экономикалық сипатта болды. ҚР 1993 ж. Конституциясына сәйкес жерге
жеке-меншіктікке үрықсат етілмеген болатын. Аталмыш қағида үлтшыл-
традиционалистердің жерге жекеменшіктікке үрықсат берілген жағдайда, ең
алдымен, өз жерінде қазақ-тардың жерсіз қалуы мүмкін деген қарсылығы
нәтижесі-нде бекітілген-ді. Бірақ тәжірибе жерге жеке меншіктік бермейінше
толыққанды нарықтық қатынастарды дамыту мүмкін еместігін көрсетті. Шын
мәнінде, не отандық, не шетелдік инвесторлар толық сеніммен олардың меңшігі-
не қол сүғуға болмайтындығы жөнінде жеткілікті кепілдіксіз өздерінің жеке
қаржыларын жүмсауға тәуе-кел жасау қауіптірек болатын. Мүны әрі қарайғы
тәжіри-бе дәлелдеді де. Мәселен, 1994 ж. негізгі капиталға қосы-лған
инвестицияның көлемі 80925 млн. теңге болса, 1995 ж. бүл сома іс жүзінде
екі есеге күрт өсіп, 148590 млн. теңгеге жетті[4].
Жоғарыда атап өткеніміздей, бүл арада жіктелу әртүрлі үлттар өкілдері
арасында ғана емес, сонымен бірге қазақ халқының өз ішінде де орын алды.
Нарықтық өзгеріс-тердің қарқыны артқан сайын, үлтшыл-нигилистердің көңіл-
күйі айқын көрініс бере бастады. 1994 ж. 22-ші желтоқсанында "Казахстанская
правда" газетінде бір топ кәсіпкерлердің Президент пен ҚР Жоғарғы Кеңесіне
жа-қын арада жерге жеке меншік, мемлекеттік қостілділік, мемлекеттіліктің
сипаты мәселелері бойынша бүкілхалық-тық референдум өткізуді үсынған хаты
жарияланды[5]. Хатка Қазақстанның жетекші коммерциялық үйымдарының негізін
қалаушылар қол қойды. Ең мәндісі, олардың бәрі жергілікті түрақты үлттың
өкілдері еді.
Кәсіпкерлердің аталмыш хаты аса терең қоғамдық жа-ңғырық туғызды. Осы
хаттың артынша оны үлтшыл-тра-диционалистердің тым қатал айыптау пікірі
пайда болды. "Егемен Қазақстан" газетінің 1994 ж. 24 желтоқсанын-дағы
санында қазақстандық жетекші ғалымдардың бір тобы кәсіпкерлерді осыншама
асығыс үсыныс жасағаны үшін айыптаған хаты жарияланды[6].
Қоғамда бой көрсеткен жіктелу Қазақстандағы түрақ-тылыққа қауіп төндірді.
Өз кезінде Н.А. Бердяев үлт дегеніміз халық өмірін байытатын оң қүндылық,
деген болатын. Сонымен қатар ол осы қүбылыстың кері жақта-рын да ашты:
үлтшылдық өзінікіне сүйіспеншіліктен гөрі бөтендікіне өшпенділікке
әлдеқайда жақын, деді. Демек, үлтаралық татулық саясатын дамытудың заңдық
негіздерін үлттық проблемаларды шешу мақсатында қүру қажет болды.
ҚР жаңа Конституциясын қабылдауға ендігі бір себеп қатарына сот
реформасын жүргізу қажеттігін жатқызу-мыз керек. ҚР 1993 ж. Конституциясы
бүрынғы сот жүйесін

сақтап, шын мәнінде тәуелсіз соттың негіздерін құра алмады. Мысалға, ҚР
1993 жылғы Конституциясьшың 100-ші бабында соттар өкілеттігінің мерзімі 10
жылмен шек-телді, ал жалпыәлемдік тәжірибе болса соттың тәу-елсіздігін
қамтамасыз ету тәсілдерінің бірі - оған сот лауазымының өмірбақилық жолында
екендігін дәлелдеді. Соттарды сайлау мен тағайындау тәртібі оның тәу-
елсіздігін қамтамасыз ету үшін жеткілікті кепілдік бере алмады.
ҚР Конституциялық соты қызметінің құқықтық не-гіздері де біршама қайта
қарауды талап етті. Қазіргі за-манда конституциялық заңдылықтың үш бірдей
моделі қызмет етеді. Олар: еуропалық - мұнда арнаулы консти-туциялық
бақылау сот органы - Конституциялық сот қүры-лған; американдық - мүнда
конституциялық бақылау қыз-метін жалпы юрисдикциялық соттарға жүктеледі;
фран-цуздық - мүнда конституциялық бақылау қызметі соттық емес сипаттағы
Конституциялық кеңеске берілген. Қазақ-станда дәл сол кезеңде
конституциялық заңдылықтың (әділеттіліктің) еуропалық моделі қалыптасқан
еді. ҚР Конституциялық сотының қызмет тәжірибесі егеменді Қазақстанның
түңғыш Конституцияны қорғау органы -Конституциялық соттың өзіне жүктелген
Конституцияны қорғау миссиясын және адам мен азаматтың қүқықтары мен
бостандықтарын сақтау әрекеттерін абыроймен орын-дағанын көрсетті.
Алайда, осыған қарамастан, конституциялық әділеттілік моделі туралы
мәселе Қазақстанда бірнеше рет көтерілді. Ол - ол ма, ҚР Конституциялық
сотын қайта қүруға іс жүзіндегі талпыныстар да жасалды. Дегенмен Конститу-
циялық сотты "бір соққымен" жыға салу іске аспағанымен, "Қазақстан
Республикасының Конституциялық соты туралы" және "Қазақстан Республикасында
сот істерін жүзеге асыру туралы" Заңдарға Конституциялық соттың қүзыретін
(компетенциясын) шектеген, ең алдымен, оның өз бастамасымен іс қозғау
қүқығы шектелген нормалар енгізілді.
Қазақстан Республикасының 1993 ж. Конституциясы қабылданғаннан кейінгі
оқиғалар аталмыш проблеманы қайтадан көкейтесті (актуалды) етті. Мәселен,
ҚР Консти-туциялық сотының 1995 ж. 6-шы наурызындағы шешімінің нәтижесінде
13-ші шақырылган ҚР Жоғарғы Кеңесі заң-дандырылмаған (легитимсіз) деп
табылып, бүл өз кезегін-де саяси дағдарыстың себеп-салдарына айналды. Жалпы
алғанда, бірқатар ғалымдар мен практиктер сол кезде Конституциялық сотқа
бастан артық саясатшылдықты жүктеді. Біз Қазақстанның Конституциясын
қоргайтын түңғыш орган - Конституциялық соттың елімізде демок-ратияны
дамытудагы үлкен ролін жоққа шығара алмай-мыз. Ол адам қүқықтарын
қамтамасыз ету, Қазақстан заңдарының халықаралық стандарттарга сәйкестігін
қам-тамасыз ету саласында көптеген игі жүмыстар атқарды.
Дегенмен, қазақстандық қоғамымыз әзірге демократи-зациялаудың бастапқы
кезеңін басынан кешіріп жатқан шақта мемлекеттік институттардың түрақтылығы
аса ма-ңызды. Сондықтан да конституциялық заңдардың, сайла-улардың дүрыс-
бүрыстығын қадағалайтын конституция-лық әділеттілік органының қүрылуын
кейбіреулер ол уақыт өте жағымсыз (негативті) жағдайларға үрындыра-ды5
саяси түрақтылыққа қауіп төндіреді деп топшылады. Осыдан барыщ
Конституциялық соттың кейіннен Консти-туциялық кеңеске айналуының негізгі
себебі саяси дағ-

8 - 180 ЦЗ
дарыс қаупінен арылудың қажеттігінен туындады, деп қорытындылауымызға
болады.
Алайда, Конституциялық сот саясатқа араласпау керек деген пікір даусыз
емес деп айта алмаймыз. Айталық, соттық конституциялық бақылау жөніндегі
белгілі шетел маманы М. Капелетти, батыс еуропалық конституциялық
бақылаудың саяси сипаты туралы пайымдай келіп, оның сәулесін келесі себеп-
салдардан көреді: 1) Еуропада кон-ституциялық соттардың пайда болуы
себептерінен (өткен ғасырдың бірінші жартысындағы трагедиялық саяси қате-
лердің салдары); 2) Конституциялық соттар қарайтын мәселелердің мазмүнына
байланысты. Капелеттидің пікірі бойынша, "біз үшінші билікке тек оның
саясатқа тәуелсі-здігінен ғана жүгінеміз, бірақ, осылай ете отырып, біз оны
өз еркінен тыс саясатқа жетелейміз"; 3) Конституци-ялық сот мүшелерін
тағайындаудың екі тәсілінен (екі саяси тармақтың - заң шығарушы және
атқарушы осыған қатыстығы), сонымен қатар, Еуропа елдерінің Конститу-
цияларында соттардың басқа бір мемлекеттік органның немесе беделі аз саяси
партиялардың жол көрсетушісі болмауын қамтамасыз етуге жағдай жасалуына
байланысты[7]. Біздің пікірімізше, келтірілген дәлелдер өте әділ және
Конституциялық сотты саясаттан тыс ету қажеттігі туралы екіүшты ғана айтуға
болатынын көрсететін секілді. Дүрысына келсек, Конституциялық соттың заң
шығару-шы және атқарушы билік тармақтарымен тең дәрежеде маңызды саяси
шешімдер қабылдау органына айналып кетпеуі жөнінде сөз еткен абзал.
Транзиттік қоғамдар үшін конституциялық әділдіктің француздық моделі -
Конституциялық кеңес оңтайлы. Өйткені ол Конституциялық нормалардың
сақталуын ал-дын-ала қадагалап, өз алдына дербес іс қозғауға және нақтылы
сот дауы істерін қарау қүқығына ие емес.
Қазақстан Республикасы 1993 ж. Конституциясының толығымен шеше алмаған
тағдырлы да басты мәселе-лерінің бірі мемлекеттік өкімет билігінің жоғарғы
орган-дарын үйымдастыру проблемасы болып табылады. Біздің пікірімізше, ҚР
1993 ж. Конституциясының билік қүры-лымдарын үйымдастыру өрісіндегі
қайшылықтарына ке-лесі жағдайларды жатқызуға болады:
ҚР 1993 ж. Конституциясындағы мемлекеттік өкімет биліктерін бөлісу
принципін жүзеге асыру моделінің өтпелі кезең жағдайларына сай
келмейтіндігі;
Мемлекеттік өкімет билігін үстаған органдардың жекеше тармақтарының
конституциялық-қүқықтық мәрте-белерін анықтауда жіберілген кемшіліктер мен
қарама-қайшылықтар;
Мемлекеттік өкімет билігі тармақтары арасындағы тартыстарды шешудің
механизмін жете анықтамау.
Мемлекеттік өкімет билігін бөлісу принципін жетілд-іру мақсатында, ең
алдымен, ҚР Жоғарғы Кеңесінің қүрылымын, оның қызметінің тәртібі мен
қүзырын (ком-петенциясын) қайта қарау талап етілді. Аталмыш ре-форманың
мақсаты ретінде іс жүзінде демократиялық өзгерістердің қүқықтық базасын
жасау қабылеті бар түрақты жүмыс істейтін кәсіпқой орган - Жоғарғы Ке-ңесті
Парламентке алмастыру мәселесі алға қойылды. Бүл ССРО тәжірибесінде орын
алған депутаттар жал-

"і15~
Қазақстан Республикасы Конституциясының қалылтасуы

пымемлекеттік емес, жергілікті, аймақтық мүдделерді басшылыққа алған
үлгіден бас тарту үшін қажет еді. ҚР Жоғарғы Кеңесінің жүмысы зерттеліп
отырған такта депутаттар өздерінің маманданым (спецификалық) (ведомстволық,
аймақтық және т.б.) мәселелерін мем-лекеттік мүддеге нүқсан келтіру арқылы
шешуге жиі-рек барған болатын. Қазақстан Республикасының Пре-зиденті Н.Э.
Назарбаев "өкінішке орай постсоветтік Парламенттер депутаттарының басым
көпшілігі басты міндет билік бөлісуде емес, нарықтық қатынастарды дамытуға
жағдай жасауда екенін түсінбеді" - деп атап көрсетті. Жоғарғы Кеңестің
депутаты С.З. Зимановтың пікірі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
1978-ші жылғы Қазақ ССР-нің Конституциясын, Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясымен салыстырмалы зерттеу
1995 жылғы Конституция
Қазақстан Республикасының конституциясы (1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған)
Қазақстан Республикасының 2030 жылғы стратегиясы
Қазақстан Республикасының 1993 және 1995 жылдардағы Конституциялары
Қазақстан Республикасының 1995 ж. Конституциясына жалпы сипаттама
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ 1993 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ
Бухгалтерлік есепке алу туралы қазақстан республикасының заңы. 1995 жылғы 26 - желтоқсаннан, қосымшалары мен өзгертулері
Қазақстанды индустрияландыру
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2008 жылғы 1 тоқсандағы қорытындылары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь