Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру

Жоспар

Кіріспе

I Тарау. Бастауыш мектеп оқушыларына құлық тәрбиесін беруде Абай шығармаларының алатын ролі.

1.1.Бастауыш сынып оқушыларында құлықты қалыптастырудың негіздері.

1.2.Бастауыш сынып оқушыларыныњ құлықтыќ тәрбиесінде Абай шығармаларының тәрбиелік мәні.

ІІ. Тарау. Бастауыш сынып оқушыларына ќұлыќтыќ тєрбие беруде ана тілі сабағында Абай еңбектерінің ролі.

2.1. Бастауыш мектепте ана тілі оқу сабағында Абай шыѓармаларын ќолдану арќылы ќұлыќтыќ тєрбиені жүзеге асырудыњ өзіндік ерекшеліктері.

2.2. Ана тілі оқу сабағында Абай еңбектерін негізге ала отырып, өз іс.тәжірибемде оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Қорытынды.

Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе

Диплом ж±мысыныњ көкейтестілігі. 1.Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға көшкендігін ірі өркениетті елдер мойындай бастады. (АҚШ, Италия, Франция, Англия т.б. елді мекендер).
2. «Бєсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бєсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге халық үшін». Президенттің қазақ халқына жолдауы. Астана 2004ж. 19-наурыз.
3. Бастауыш мектеп оқушыларын дамытудың маңызды факторы олардың білімі мен дағдыларының дәрежесін ғана емес, сонымен бірге баланың ақыл - ой әрекеті тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік беретін бүкіл оқу барысын жолға қою болып табылады.
4. Ана тілі оқу пәнінің маңызы туралы Ж.Аймауытов былай дейді. «Оқытатын пәндердің бәрін бірдей керекті, бәрін қаусырып, орап алатын пән - ана тілі» ] Оқулық тек білім құралы ғана емес, тәрбие құралы да. Негізгі идеясы - адамгершілік тәрбиесі оқушы жүрегіне ізгілік егу болып табылатын шығармалар жинақталып, оқулыққа ±лы Абайдың «Адам болам десеңіз» деген сөзімен үлкен бөлім енгізілген.
5. Тұлғаны шығармашылық деңгейінің дамуы жетістігі барлық
педагогиткалық технологияның жоғарғы нәтежесі болып есептеледі.
Шығармашылыққа тән - ой тереңдігі, ой икемдігі, даралық,
таңғажайыптылық, сезім дамуы және т.б.
6. «Адамға ең бірінші керегі білім емес, тәрбие. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне опат әкеледі» - деген Әл-Фараби ењбегінде.
Тәрбие адам тағдырын ойластырады, болжайды, адамның рухани өмірін сақтайды. Бала дамуынынң алғашқы кезеңінен яғни адамгершілік нормалары, дәстүрлері, мінез – қ±лық ережелері туралы түсініктер пайда болғаннан бастап, адамгершілік ±ғымдары санасына сіңіре бастайды.
Егеменді еліміздің тірегі - білімді ұрпақ. Білім бастауы бастауыш мектепте берілетіні айқын. Осыдан да бастауыш мектепте әр түрлі пәндер тоғысып, оқушы білімін дамытып, қабілетін сомдауға үлес қосады. Әсіресе, баланың адамгершілік - құлықтық тәрбиесін ұштап ұлттық тәрбие береміз. Баланың тілін ұзартпай, ойы, мінез-құлқы қалыптаспайды. Ќазіргі кезде Абай еңбектеріндегі және тұлғаның «Кемелдену» мәселелерінде адамгершілік - құлықтық ерекше орын алып отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру.
Зерттеу нысанасы: Жалпы білім беретін мектептің оқу-тәрбие жүйе-сінде құлықтық тәрбиені қалыптастырудың бағыттары мен жолдарын зерттеу.
Дипломдық жұмысымның міндеттері:
1. Теориялық-әдістемелік материалдарға сүйеніп, бастауыш сынып оқушыларына құлықтық тәрбие қалыптастырудың негіздерін анықтау.
2. Қазақ халық педагогикасында құлықтық мәселелерге талдау
жасау және олардың Абай еңбектерімен байланысын анықтау
арқылы құлықтық тәрбиенің мәселелерін анықтау.
3. Қазақстандағы озат тәжірибелерге талдау жасау.
4. Ана тілі оқу сабағында оқушылардың Абай туралы білімдерін, білік, дағдыларын зерттеу.
5. Ана тілін оқу сабағында Абай шығармаларының тәрбиелік мәнін анықтау, қалыптастыру туралы философтардың, психологтардың, әдебиетшілердің еңбектері, т.б.
Зерттеу әдістері: Зерттеу мәселелері бойынша философиялық, психологиялық, педагогикалық, тарихи-этнографиялық, теориялық және әдістемелік әдебиеттерге сүйеніп теориялық іс-тәжірибелерімен танысу және орта сыныптарда жүргізілген іс-тәжірибелерді сараптау.
Зерттеу пәні: ана тілі оқыту үдерісінде оқушылардың құлық тәрбиесін қалыптастыру
Пайдаланған әдебиеттер
1. Білім заңы. 2030ж
2. Қ. Жарықбаев, "Қазақтың тәлім-тәрбиесі", Алматы.
3. Президенттің жолдауы.
4. ҚР бастауыш білімінің мемлекеттік стандарты, Алматы, 1998ж
5. Қ. Анарбеков, Үсен Қарасай±лы. Шымкент 1994ж
"Абайдың кейбір мінез машықтары"
6. "Абай оқу әліппесі", Алматы, "Рауан" 1994 ж, 15 бет. "Оқу мен өлең соңында".
7. "Әдеп және жантану", Атам±ра, 1996ж, 41-42 бет, (Хрестоматия)
8. Аль-Фараби "Саяси этникалық трактаттар", Алматы "Ғылым",
1975ж, 225-379 бет.
9. "Абайдың ќара сөздері" 32-137 бет.
10. В.В. Воголовский "Жалпы психология", Алматы, "Мектеп",
1980ж, 323-324 бет.
11. Балалар энциклопедиясы 70-74 бет.
12. Ж.Базилов, С.Калиев "Қазақ халқының салт-дәстүрлері жөне демократ ағартушылар", Алматы, 1993ж 31 бет.
13. ЕАбетаева "¦лағат" журналы, 12 .2002ж
"Абайдың педагогикалық және психологиялық көзқарастары", 49-55 бет
14. Богдамова, Ќайыров, "Адамгершілікке тєрбиелеу өліппесі",
Алматы, 1998ж
15. М. Ж±мабаев "Педагогика", Алматы 1993ж, 42-21 бет.

16. И. Жарықбаев "Жантану негіздері", Алматы 302,316-
317,313бет.
17. М. Зейнеденова. ¦лағат журналы 11. 2002ж
"Ақыл-ой ұстаханасында", 46-47 бет.
18. Б.К. Игенбаев "Адамгершілік сабақгары", 147 бет.
19. Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. Қоянбаев "Педагогика" 2 басылымы,
117-119бет.
20. "Психология", Орта мекгепке арналған окулық, Алматы
1953ж, 178 бет.
21. А.Тұрғынбаева "Дамыта оқыту технологиясы", Алматы 2000ж.

22. Ұлмекен Қосбайқызы, Таңбаева "Жасымнан ғылым
бар деп ескердім" Бастауыш мекгеп К2,1995ж, 45 бет,
23. Зәуреш Қазмағанбетова "Бастауыш класта Абай
шығармасын оқыту" Бастауыш мектеп ШД995ж,5 бет,
24. Омар Қаймолда±лы "Абайнама құдіреті"
Бастауыш мектеп N5 1995ж, 3 бет.
25. Бастауыш мектеп N5 1995ж, 19 бет.
Ақбота "Бала біздің болашағымыз"
26. Ә.Тоқбергенов "Мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеу"
Бастауыш мектеп N5 1995ж, 9 бет.
А.Кобесов "Абай және діни тәрбие мәселелері"
Бастауыш мектеп N7-8 1995ж, 1 бет.
27. Ғ. Қарамолдаева "Абай және музыка"
Бастауыш мектеп 41-45 бет, N7-8 1995ж.
28. К. Төлім±лы "Абайдай ақын бар ма?", "¦лы Абай
жылының шарапаты"
И.Құнантаева, И.Халтова «Абай шығармалары төрбие
жұмысында», Бастауыш мектеп N7-8 1995ж, 45-46 бет. 12-13 бет.
29. Ж. Таубалдиева "¦лттық төрбие арќауы"
Бастауыш мектеп N11-12 1995ж, 45 бет.
30. ¦йќасов "Абай заман туралы" Бастауыш мектеп N7-8 1996ж, 38 бет.
32. Бастауыш мектеп N9-10 1996ж, 36 бет.
И. Құнантаева, И. Халтова "Абай шығармалары тәрбие жұмысында"
33. Бастауыш мектеп N3 1998ж, 29 бет.
Ж. Момынбаева "Жасымнан ғылым бар деп ескердім"

34. Сағымбала Әбенова "Абай және табиғат"
Бастауыш мектеп N3 1999ж, 33 бет.
35. Ә.Әмірова "Абай м±расы мектептегі тәрбие ж±мысында"
Бастауыш мектеп N1 2002ж, 6 бет.
36. К. Төрешова "Ана тілі сабағы" Абайдың қара сөздері, Бастауыш мектеп N4 2003ж, 33 бет.
37.Бастауыш мектеп N9-10 1995ж,
        
        Жоспар
Кіріспе
I Тарау. Бастауыш мектеп оқушыларына құлық тәрбиесін ... ... ... ... сынып оқушыларында құлықты қалыптастырудың негіздері.
1.2.Бастауыш сынып оқушыларыныњ құлықтыќ ... ... ... ... Тарау. Бастауыш сынып оқушыларына ќұлыќтыќ тєрбие беруде ана тілі
сабағында Абай еңбектерінің ... ... ... ана тілі оқу ... Абай ... ќолдану
арќылы ќұлыќтыќ тєрбиені жүзеге асырудыњ өзіндік ерекшеліктері.
2.2. Ана тілі оқу сабағында Абай ... ... ала ... өз ... ... ... ... дамыту.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер.
Кіріспе
Диплом ж±мысыныњ көкейтестілігі. 1.Қазақстан Республикасының нарықтық
экономикаға көшкендігін ірі ... ... ... ... ... ... ... т.б. елді мекендер).
2. «Бєсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бєсекеге қабілетті экономика
үшін, бәсекеге халық үшін». ... ... ... жолдауы. Астана
2004ж. 19-наурыз.
3. Бастауыш мектеп оқушыларын дамытудың маңызды факторы олардың білімі
мен дағдыларының дәрежесін ғана ... ... ... ... ақыл - ... ... ... мүмкіндік беретін бүкіл оқу барысын жолға
қою болып табылады.
4. Ана тілі оқу ... ... ... ... ... ... ... бәрін бірдей керекті, бәрін қаусырып, орап алатын пән ... ... ] ... тек ... ... ғана ... ... құралы да. Негізгі
идеясы - адамгершілік тәрбиесі оқушы жүрегіне ізгілік егу болып табылатын
шығармалар жинақталып, ... ±лы ... ... ... десеңіз» деген
сөзімен үлкен бөлім енгізілген.
5. Тұлғаны ... ... ... ... ... ... ... нәтежесі болып есептеледі.
Шығармашылыққа тән - ой ... ой ... ... ... дамуы және т.б.
6. «Адамға ең бірінші керегі білім емес, ... ... ... ... қас ... ол ... оның ... опат әкеледі» - деген
Әл-Фараби ењбегінде.
Тәрбие адам тағдырын ойластырады, болжайды, адамның рухани ... Бала ... ... кезеңінен яғни адамгершілік нормалары,
дәстүрлері, мінез – қ±лық ... ... ... ... ... ... ... санасына сіңіре бастайды.
Егеменді еліміздің тірегі - ... ... ... ... бастауыш
мектепте берілетіні айқын. Осыдан да ... ... әр ... ... ... білімін дамытып, қабілетін сомдауға үлес қосады. Әсіресе,
баланың адамгершілік - құлықтық тәрбиесін ұштап ұлттық ... ... ... ... ойы, ... қалыптаспайды. Ќазіргі кезде Абай
еңбектеріндегі және тұлғаның «Кемелдену» мәселелерінде адамгершілік -
құлықтық ерекше орын алып ... ... ... Абай ... ... ана тілі ... ... құлықтық тәрбиесін қалыптастыру.
Зерттеу нысанасы: Жалпы білім беретін мектептің оқу-тәрбие жүйе-сінде
құлықтық тәрбиені қалыптастырудың бағыттары мен ... ... ... ... ... ... сүйеніп, бастауыш сынып
оқушыларына құлықтық тәрбие ... ... ... Қазақ халық педагогикасында құлықтық мәселелерге талдау
жасау және олардың Абай еңбектерімен байланысын анықтау
арқылы құлықтық тәрбиенің ... ... ... озат ... ... ... Ана тілі оқу ... оқушылардың Абай туралы білімдерін, білік,
дағдыларын зерттеу.
5. Ана ... оқу ... Абай ... ... мәнін
анықтау, қалыптастыру туралы ... ... ... ... ... ... ... бойынша философиялық,
психологиялық, педагогикалық, тарихи-этнографиялық, теориялық ... ... ... ... ... ... ... сыныптарда жүргізілген іс-тәжірибелерді сараптау.
Зерттеу пәні: ана тілі оқыту үдерісінде ... ... ... Тарау. Бастауыш мектеп оқушыларына құлық тәрбиесін беруде Абай
шығармаларының алатын ролі.
1.1.Бастауыш ... ... ... ... ... ... қол ... оқушыларға құлықтық тәрбие беру
жан сала кірісуі уақыт ... ... ... ... ... ... ... туралы заңда осы саладағы қоғамдық қатынастарды болашағымыздың
мемлекеттік саясаттың негізгі принциптері берілуі қарастырылады.
Білім беру ... ... ... ... ... жүргені жөн:
1. Жеке адамның рухани және күш-қуат ... ... ... өмір ... ... ... ... халықтың, қоғамның және мемлекеттің алдындағы
жеке адамның құқылары мен міндеттерін ұғыну.
Бұл заңда балаларды мінез құлық тәрбиелеуде, балаларды жаман ... оқу ... ... бұзушылықты болдырмауды қамтамасыз етуді
кездейді.
Қазіргі қиын кезеңге қарамастан мектепте ... ... ... ... мекемесі мектеп болып отыр.
Қай қоғамда болмасын ұрпақ тәрбиелеудің алатын орны ... ... ... ... ... ұрпақ тәрбиесі алдында мектеп
мұғалімдерінің жауапкершілігі арасан ... ... ... жатқан бүгінгі таңда халқымыздың арғы-бергі тарихы
мен дәстүрін, тарихи асыл ... ... ... ... ... ... ... айналдыру. Өмір қажеттілігінен туындап
отырған әрқайсымыздың азаматтық, перзенттік ... ... ие ... ... өз ... ... ... бүкіл әлемге, жер жүзіне өзінің елдігін, саясатын таныстырып ... ... ... - ... ... ... басты құралы ... Ал біздің барлық
үмітіміз, қазақ халқының келешегі осы, тек қана осы ... - ... ... ... ... бүгінгі мектептерден де қоғамның үміті
мол.
Білім беру жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... бір көлемдегі білім - білік, дағдыларды меңгертумен
бірге табиғат, қоғам, адам, ... ... ... ... ... оның жеке басының қасиеттерін жан-жақты дамыту, жоғарғы
адамгершілік ... ... ... ... ... талабы.
Бүгін мектеп табалдырығында жүрген әрбір өскелең жас ұрпақ - ол ертеңгі
қоғам иесі. Сондықтан да оқытуды мектеп ... ... ... ... мен саналы білім, тәрбие беру, халықтық ... ... ... ... ... ... ... таңда, оқушылармен жұмыс барысында, барлық мұғалімдер,
педагогтар Президентіміздің 2030 жылға дейінгі ... ... ... ... әр ... ... сай, ... мен жақсы жұмыстар
жүргізіледі.
Бұған ұлы Абайдың мына пікірлері дәл ... ... де ұлың ... ... оны ... бер! ... аяма! Ол білімсіз оңбаған болып
қалса, одан кімге пайда? Ол сен үшін жұбаныш бола ма? Оның өзі бақытты ... Өзі ... ... жасай ма?"
Оқушыларды тәрбиелеу барысында сабақтан тыс жұмыстар ... ... ... ... бітістерінің саңылауы мектеп жасына дейінгі кезеңде
көріне бастайды. Төрт-бес жастағы балалардың мазмұнды, ... ... ... ... жолдастық ұжымшылдық, ұстамдылық сияқты
сапаларды байқауға болады. Оларда ... ... ... түсіне алушылық және ол ережелердің кейбір нақтылы түрлерін ... ... ... жиі ... балалардың мінез бітістерінің ересек адамдардың ісіне, мінез-
құлқына, өнегесіне еліктеу арқылы қалыптасып отырады.
Бастауыш ... бала ... ... ... ... түрде дамытып
отыратын негізгі орын. Мектептік өмір ... ... ... роль ... ... ... тәрбиелеудегі басты
міндет - олардың жан-жақты болып өсуін, мінез құлқының өлеуметтік мәнге ие
болу жағын көздестіру. Бұл үшін ... жас ... ... ... иманшарт принциптерін басшылыққа алып, тәрбие жұмысының жоспарын
көздеген.
Халқымыздың әр заманда кешкен ардагер перзенттерінің Аль-Фараби, Асан-
Қайғы, Қабанбай, Төле би, т.б. үлгі ... ... - ... ... ... ... өмір ... тұлғасы - жоғары идеалдықтың батылдық пен ерліктің, табандылық
пен ұстамдылықтың, халық ісіне берілгендіктің теңдесі жоқ ... адам ... ... сансыз тітіркендіргіштеріне өз әлінше түрліше
жауап қайтарып отырады. Әр ... әр ... ... ... ... ... ортамен түрліше қарым-қатынасы болып табылады.
Адамның сыртқы ортамен байланысуы үшін жасайтын осындай қатынастарының
жиынтығы оның мінезін құрайды.
Мінез - адамның ... ... бет ... және оның ... ... сипаттайтын сапалы өзгешелік. Ол - көп қасиеттің
бірлігі, ... ... ... ... ... ... әр қырынан
көрсететін қасиет.
Мінез - кең мағыналы ұғым. Мінездің моральдық жағынан ... ... күші мен ... ... - ... сапалары болып есептеледі. Рухани ... бай ... ... ... мен ой ... кең ... ... мінезді адам дейді.
"Адамның басына қонған бақыттың тұрақты ... ... ... - дөп ... ... жеке басына біткен мінезін құрайтын және белгілі жағдайда оның
қылығы қалай болатынын жобалауға мүмкіншілік бөрөтін психикалық қасиөттөрін
мінөздік бітісі дөйді.
Ерлік, адалдық, ... ... ... адал ... ... ... ... - мінез бітісінің түрлі сипаттарының мысалдары.
Біреуді ер жүрек, тағы біреуді қорқақ, жүрексіз адам ... ... ... ... ... ... ұстайтынын да шамалап айтуымызға
болады. ... ... ... оның бір жаңа істе ... ... ... ... деген ұғым адамның мінез құлқындағы ерекшеліктерді білдіреді,
адамның ... да оның осы ... ... ... ... мұның
тікелей өмірлік маңызы бар".
Мінез адамның өмір сүру барысында, ... ... ... ... қажырлы, қайратты кісі қандай кедергіні болса да жеңіп, көздеген
мақсатына жете алады, осы ... өз ... ... ... етіп
ұйымдастырады, барлық мүмкіндіктерді жете пайдаланады...
Адам өзінің әрбір ісіне, әрбір ойына ішінен баға беріп отырады.
Ізгі ой, ізгі іс ... ... ... ... ... ... да ... болса пайда келтіретін ой һәм іс ізгілік - деп аталады. Ізгілікке
ұмтылу, жауыздықтан безу - адамның жаратылысының ... бар ... ... ... ... бір ... - біткен ойпаң жерге аласа ағаш,
Емеспін жемісі көп, тамаша ағаш,
Қалғанша жарты жаңқам мен ... ... ... ... сезімдері, яғни адамның жауыздықтан безіп, ізгілікке ұмтылатын
мінезі адамның өзінің ... бар. ... ... ... дін ... негіз қылып алу, адамды құлықты болуын дінді
болуына бойлау дұрыстыққа келмейді.
Құлық сезімдерін өрнектеу жолдарын былайша ... ... ... ... ... ... Бала ізгі құлық пен жауыз құлықты айыра алмайды. Баланы ізгі құлықты
болуы үшін маңайындағы адамдар, ата-ана, ... ... ... ... ... ... ... сезімдері болуы үшін балаға әдебиеттен,
тарихи өрнек әңгімелер айту және оқып беру керек.
2. Үйде және мектепте дұрыс тәртіпті болуы.
3. ... ... ... ой ... ... Бала ... ... құлық туралы белгілі бір ұғымға ие болады. Ол уақытта алдағы дұрыс
пен терісті, ізгі мен жауызды, ақ пен ... ... және ... ... ... жақсы жетілген адам ғана өмірдің сан ... ... ... оның әр түрлі ағымына төтеп бере алады. Жақсы адам көрсе
қызар, жел ... ... тек ... адал, уәдесіне берік адамды ғана ер кісі
деуге болады. ... ... ... ... әсіресе ер адамға
жараспайды. Салқын қандылық, тұрақтылық, мінезділік - адамға ... ... болу үшін де ... ... ... те ... - деп Жүсіп
Баласағұни адамның жақсы қасиеттерін айтады.
С. Макаренко - баланың мінез-құлқы 5 ... ... ... ... психолог ғалымы білім 7-8 жасқа дейін қалыптасады дөйді/
Әрине ор баланың табиғаты ор түрлі. Бірінің есте сақтау ... ... ал ... ... қабілеті зор, ал үшіншісінің елестеу ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен шешімдері
бала дамуына бағытталған. Сондықган соның нәтижесінде ... бала ... ... мүмкіндік алып, өз деңгейінде нәтижелерге жетеді —
деп Л.В. Занков айтып кеткен.
Халқымыздың рухани бейнесін бір жағынан ... ... ... ... ... ... сезім, әдет-ғұрыптар бейнелейді. ¦лттық мінез-
құлық ерекшеліктері адамдардың біріккен өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... Әрбір адамда үлттық мінез-құлық, саналы тәртіп, болымды
қылықгар, сезім көріністері, дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары ... ... өзін ... ... және табиғи ортаға мейірбандықпен,
қайырымдылықпен және ізгілікпен қатынас жасауын айрықша ... ... ... өмір ... ... ... бір ... Қазақ
халқының мінез-қ±лқында орын алған өзара көмектесу, әсіресе басқа ... пен ... ... риясыз көмектесу, баға жетпес моральдық
сүйемелдеу кезінде байқалады.
Жас ұрпақтың құлық тәрбиесінде ұлттық тәртіп пен мінез ерекшеліктерінің
алатын орны зор. ... ... ... мен ... ... ... ... заманымызға жетіп отыр. Тәртіп пен ... ... ... ... ... саяси әлеуметтік және экономикалық өзгерістер
мектеп м±ғалімдерінің білім беру қызметіне жаңаша қарауды, яғни ... ... ... ... қызмет барысында қолдануды талап
етеді. Имандылық ... бала ... ... оның ... ... ... ... ішінде бастауыш мектеп м±ғалімдерінің
сауатты іс қимылы өз жемісін бермек. ... ... ... ... ... бастауышта қаланады" деген ой-т±жырым өте д±рыс ... жас ... ... ... ... ... ... бейімделіп өседі. Орта
сынып оқушыларының психикалық танымдық ... ... ... имандылық принциптерін қарастыратын кейбір мәселелер сияқты
жалпы адамзаттық мораль ... ... ... ... ... ... имандылық қасиеттерді бойына сіңіріп, жүрегіне
дарытқан баладан жамандыққа әуес болады деп ... өзі ... ... ... ... ... ... сіңіруге, жақсы мінез- қ±лықка
бой ±руға, жаман мінезден аулақ болуға ... ... өз ... ... ... міндеттерін былайша
іске асыру керек:
1. Оқушыларды ... ... ... ... Оқушылардың тәртіп және ... ... ... санасына және мінезіне педагогикалық ықпал жасаудың
бірлігін ... ... ... ... және ... іс ... балалардың
жауапкершілік сезімін тәрбиелеу.
Бұл міндеттерді жүзеге асыру, біріншіден: төрбие процесінің ... ... ... бірлігіне, яғни оќушыларға қойылатын
педагогикалық талаптарға - бұл ... ... ал жеке ... ... ... – б±л ... пен мінез-қ±лық тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... идеялық
деңгейіне байланысты.
Құлық тәрбиесі балалардың жас және ... ... ... сынып оқушыларыныњ құлықтыќ тәрбиесінде Абай шығармаларының
тәрбиелік мәні.
Бастауыш сыныптарда оқушылардың тәртіп, кұлық, достық және Отан ... ... ... ... адамдарды құрметтеуді үйренеді,
еңбекке сүйсініп қарайды, ізгілікті сақтайды.
Әр түрлі іс-әрекеттің барысында бастауыш сынып ... ... ... ... ... өзара түсінуге дағдыланады.
Оқу және тәрбие барысында бастауыш сынып оќушыларының ... ... ... ... ... ... мазмұны байиды.
Оќушылар єділеттілік , борыш, ұят, адалдық, ерлік, намыс ... ... ... ... ... Олар ... ... жасауды, өзін-өзі тәрбиелеуді қажет етеді. Жас өспірімдік шақтағы
балалардың ... еске ... ... ... ... ... ... беру керек.
Қорытып айтқанда, әдет баланың тәртібінің, мінез құлқының ... ... ... ... ... мінез-құлық нормасы мынадай болуѓа тиіс: ол тым
ќатал да болмауға тиіс, тым ырықќа да жытыла бсрмсуі ... ... ... ... өзін ... ... қояды, ал тым ырыққа көне беру
ұстаздық ќадірін кслтіреді, оның ... ... мен оның ... ... ... ... ... пен ақыл күші болып, ... ...... ... ... ... Қасиеттер дегенде біз әрбір нәрсенің
игілікті жағы, ... ... және оның ... абзалдылығында және
жетілгенділігінде деген мағынада айтамыз.
Адамның белгілі бір мінез құлыкқа ие ... ... ... ... бір ... ... бір мінез-құлыққа ауысуына себепші
болатын нәрсе - әдет болады, ал әдет деп мен белгілі бір ... ... ±зақ ... ... ... ... өзі де әдет арқылы келетін болғандықган , біз
әдеттене келе біздің жақсы мінез-құлқымызды ... ... де ... ... ... ... емес, мінез-құлықты іс жүзінде шыңдау арқылы іске ... ( ... ... егер ... куаты қолымда бар кісі болсам, адам ... ... ... кісінің тілін кесер едім. (Абай Құнанбаев).
Мінез-құлық - ... ... ... ... ... ... мінез бүкіл өміріңнің сарқылмас байлығы. (У. Гэзлит).
Егер адам ... ... ... ... бір ... үшін аз да ... бар ... кіріссе, одан к±тылу да қиынға
түспес ... ... та ... ...... ±зақ ... енген жаман
әдет — дағдыны қ±рту үшін, ... ±зақ ... ... керек/ (К.Д.
Ушинский.)
Бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлық тәрбиесін қалыптастыруда Абай
шығармаларының тәрбиелік ... ... Абай ... мен ... бар
деген кейбір жанама деректерді ақынның дүние, дін, өнер, әсіресе этикалық
пікірлеріне нақтылы салыстырулар жүргізіп ... оның өзін ... ... ... ... ... қана ... бермек.
Осы тұрғыдан қарағанда, Абай оқыған және оның қара сөздерімен белгілі
дәрежеде ќатысы бар деректер көзінің бірі — ... ... ... ... (Кабуснама) кітабы деп білеміз.
Орта Азия мен Қазақстан, Татарстан ... бәрі де ... ... ... ... ... да олар осы кітапты жергілікті
халықтың тіліне аударып, танытуға күш салған.
Бұл кітапты өзбек ... ... рет ... ... ... тарихшысы,
әрі ақын, атақты аудармашы Мұхаммед Ерниязбекұлы ... Өз ... ... ... б±л ... ... олардың бәрінен тереңірек білген
Абайдың оқымауы, білмеуі мүмкін ... ... ... ... оның ... әдебиетінің тарихында б±рын болып көрмеген жанрлық,
стильдік ерекшелігімен ... ... ќара ... ... ... ... ... осы кітаппен Абайдыц ќара сµздсрінің
сµз етер мєселелерінің көбі тақырып жаѓынан бір сыпыра ±қсас ... ... ... ... ор ... ... т±рғысынан болып отырады. Әрі қазақ
әдебиетінің тарихында жанрлық формасы мен ... ... бар ... ... ... ... ... барлығын да ескермеуге, онымен
есептеспеуге болмайды.
Аса дарынды ақын ... ... Абай ... ... ... ... ... бағасы екі ғасырдың түйілісінде дүниеге көзін
жаңа ашқан кілең дарынды жаңа буын ... ... ой ... ... үлгілі ақын даналығы халқымыздың оқып тауыса алмай келе жатқан
мектебі, білім ќазынасы ... ... ... ... ... ... ... сияқты, Абай да ұрпақ жаңарған сайын жаңа ... ... ... ... өлмейтұғын сөз қалдырған" ардақты жан.
Еліміздегі егеменді ел ... ... ... кең ... ... жас ... Абай атамыз "Қазіргі замавдағы жастарды тәрбиелеу,
оқыту, үйрету ж±мысының бәрі де ... ... ... ... ... ... - деген.
Мектеп оќушыларды ұзақ жылдар бойы оқытып, білім берумен ќатар, олардың
ақыл ойының, сана-сезімінің, адамгершілік қасиеттерінің ќалыптасуына жағдай
жасайды.
Абай шығармаларының өмірі — ... ... ... ... ... ... ... ол туралы көркем туындылар жасауға бар өмірін арнаған
±лы ... ... ... ... азырық үш жыл болып қалыпты.
Содан бергі дәуірде Абайдың өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
1995 жылы Абайдың туғанына 150 жыл толуына Республикамызда үлкен мерке,
Халықаралық Абай жылы ... ... ... Сол ... ... ... ... әншілер, жазушылар, журналистер, ғүлама ... ... ... де жанды өтуіне санасында сәулесі бар әрбір азамат
қолынан келген көмегін аямады, өйткені Абай тойы — ... ... ел ... тойдағы аса қадірлі қонақгардың маржан сөздері:
I Абай дүниежүзінің ±лы ақыны, ол арқылы Қазақстанды және оның ... ... әлем ... ... ... ... Абай ұлы ақын, ол Тогор мен Гете ... ... ... ... Абай ... ... ... еді, оның жаны жаңарып жатқан дүниенің
алыстағы сарынын сезе білді. Тек ... тән ... ... тән
жоғары сезімталдық пен халық өмірінен өзгеруін,
найзағай отының өлкесін де дүрсілсіндіруін де ... ... ... ... де ол ... ... Гете мен ... сынды көптеген заңғар
гуманист т±лғаларының даналық бауырласы екенін
танытты. ... ... ... ... ... ... ... Абай халқының ғана емес,
әлдеқайда кең ауқымды қабылданады. Ол — ... ... ... ... ... Мойор (ЮНЕСКО-ның бас директоры)
Абай м±расының соңғы кездегі зерттеушілері Абайдың орыс ... ... ... ... мәселені
негізінен ±лы ақын өмір сүрген дәуірдің нақтылық ... ... ... орыс әдебиетінің ұлы классиктерімен творчестволық ќарым-
ќатынасы төңкеріске дейін азды-көпті сөз ... ... ... аса ... айтылып, көптеген зерттеу жұмыстары жүргізілді. Нақтылы деректерге
сүйенген құнды зерттеу еңбектері туа бастады. ... осы ... ... де Абай мен ... ... пен ... ... жазылған мақалалар
әлі де болса мерейтой тұстарында жазылып, б±рыннан ... ... ... ақын мен ... туралы көзқарасының ќалыптасуына Лермонтовтың
ыќпалы болғандығын екі ақынның шығармаларын ... ... ... ... XIX ... екінші жартысывда дамыған халық
поэзиясындағы азаматтық ... — Абай ... ... ... ... тума ... болмақ.
Абай халық лирикасындағы өмір шындығын тудырып отырған қабылдаушы ғана
емес, дамыта отырып жетіддіруші.
Мысалы: әдетте ... ... көп ... болып келсе, Абай
лирикалары да солай.
Ќазақ мектептерінің бастауыш сыныптарының жаңа бағдарламасында ... ... ... ... Жаңа ... осы ... ерекшеліктері қандай? ұрпақ тәрбиесінде орны бөлек Абай мұрасының
бөбектерге нені, қашан, қалай ... ...... сұрақтарға сөз
қозғаймын. Қазіргі ... ... ... пайдаланып жүрген
бағдарламаларында және соған сай жасалған "Ана тілі" оќулықгарында ... ... ... ... ... ... даналығы мен өсиетін балалардың жас ... ... ... беру ... ... сөз өнерін еркін қолдана білуі мен шешендік
талантына тәнті ету үшін, сол ... ... сөз ... ... ... әдет-ғұрпы, салт-санасы, дәстүрівде тәрбиелеуге ықпал ету
үшін мына шығармаларды 2003-2004 арасында жұмыс жоспарыма енгіздім. Мысалы:
"Ата-ана көз куаныш", ... ... - ... іс", ... ... ал ... "Жарлы бай", "Қарға мен бүркіт" сияқгы
шығармаларды енгізіп отырдым. ... бұл ... ... ... ... ... жылдарындағы бағдарламада көрсетілген өлең-мысалдарды
бастауыш сыныптарда былайша жүйелеуге болады:
"Әсемпаз ... ... ... таппай маќтанба, "Жаз" ("¦шып тұрса
сымпылдап" жолына дейін), "Шегіртке мен ... ... ... ... ... жарық-ай", "Ќарға мен түлкі","Ата-ана көз қуаныш",
"Ғылым таппай ... ... ... ... ... ... түнде
жарық ай", "Қарға мен бүркіт","Жасымда ғылым бар деп ескермедім","Әсемпаз
болма әрнеге", ... ... ... ... ... ... "Қуанбандар жастыққа", "Жарлыбай".
Ендігі мәселе орта сыныптарда арналған өлењдер ќалай оқытылуы,
түсіндірілуі ... Ең ... әр ... ... ... оќушыларды
мәнерлеп, әуезді-сазды ерекшеліктерін сақтай отырып оқуға үйретіп, сонан
соң ... ... ... жетелеген жөн.
Әрине шығармалардағы сөздерді талдап түсіндіруден барып ќалыптасады.
Сондықтан көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... іске асырылады. Көбінесе, Абай өлендерін — мәнерлеп оќу үлгісін
мұғалім өзі көрсетеді. Осыдан кейін өлеңдегі сөздер мен тіркестерге ерекше
тоқталып, ... мән ... ... ... тіркестердің мағыналас
ќатарын, синонимдерін тапқызуы қажет.
Мысалы: "Әсемпаз болма ... ... ... ... ... ±ғындыруда "әсемпаз" адам қандай?, "өнерпаз" адам ше?, неге Абай
"арќалан" деп т±р, "Сен де бір ... ... ... "кетігі" деген сөзге
қалай түсінесің? Оны тағы ... ... ... ... ... оќушылардың өздерінен жауап алу - оларды ойлантуға, онан єрі өз
пікірі мен ойын ауызша жеткізуге ... яғни ойы мен ... ... ... ... шығарманың тақырыбы мен идеясын сабақ барысында ... ... оның ой ... қоса ... өмірімен
байланыстыру, баланың жас дүниесіне әсер ету сияқты мәселелерді бала
түсінігіне сай жеткізу ... ... тіл ... байланысты.
Сонымен бірге жоғарыдағы өлеңдердің адамгершілік-қ±лықтық мәселелеріне
тоқталу керек. Абай өлеңдеріндегі с±лу суреттеулерге, ... ... ... ... ... көркемдігін, бейнелілігін танытып
т±рған көркем сөздерге тоқталу арқылы өз құлқының сұлулығына, көркемдік
ерекшелігіне көңіл аудартуы керек. ... "Күз" ... "с±р ... тұман" тіркестердің мәнін ашу арқылы табиғат қ±былыстарын ауа
райындағы өзгерістерді көз алдарына елестету, ол өзгерісті ... ... ... мұндағы суреттеу тәсіліне тоқталу арқылы оқушының
табиғат арқылы өздерінің мінез-қ±лқына ерекше ... ... ... ... ... оқытудың маңызы өте зор екені
тәжірибеде дәлелденді. Олай дейтін себебіміз оќушылар Абай шығармаларын ... одан ... ... алады. Олардың табиғатқа сүйіспеншілігі оянады.
ІІ. Тарау. Бастауыш сынып оқушыларына ќұлыќтыќ тєрбие беруде ана тілі
сабағында Абай еңбектерінің ... ... ана тілі оқу ... Абай ... ... ќұлыќтыќ тєрбиені жүзеге асырудыњ өзіндік ерекшеліктері.
Жалпы білім беретін мектеп мұғалімінің басты міндеті — ... ... ... көркем шығармаға деген қызығушылығын ояту.
Бұл ... ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан
бастауыш сыныпта Абай шығармаларын оқыту өте пайдалы.
Әдетте кімнің де болмасын шыѓармаларын оқып үйренбес ... сол ... ... танысу керек. Б±л әдісті Абай шығармаларын өткенде өте
±тымды пайдалану ... Олай ... Абай — ... ... ... зор, замандастарынан ойы озық, еңсесі биік ерекше т±лға. Сондықтан да
өзім ақынның ... ... ... ... ... ... жөн көрдім. Ондағы мақсатым — оќушылар ақынның шығармаларын ... ... ... өзін ... т±тып, үлгі аларлық дәрежеде
тәрбиеленуі керек. Әрі қарай сабақты түрлендіре ... ... ... қырынан таныстыруға тырыстым.
Мысалы: Абай және табиғат, Абай — аудармашы, Абай — сөз зергері деп
алып, оның ... ... ... ... аударған мысалдарын,
адамгершілік тақырыбына жазған өлеңдері мен қара ... ... ... ... сабағы ситуациялық сабақ және іздендіру сабағы
деп ... ... ... ... ... емес ... түрлерін Абай
шығармаларын оқытуда пайдаланудың берері ... Абай ... ... ... оның өмірбаянымен таныстыру
қажет.
"Асыл сөзді іздесең, Абайды оқы, ... ... ... оқы ... ... Торайғыров айтқандай келешек ±рпақќа Абай ... ... ... өнегелі тәрбие ұшаң-теңіз. Абай өзге жұрттың
тілін, ... ... ... өз ... салыстырып, керегін алып ғибрат
етті. Абай армандаған, әсер ±рпақ ... ... ... ... шєкірт жүрегіне ±ялата алса, ор ±стаз еңбегінің ... ең ... ... - деп ақын өзі ... ... ... не ... не өнерге талаптана алмайтын өмірге ... ... ... ... ... да ... жүгі ауырлап, адамға ... ... ... келе ... ... байқалады.
Абай өмірін оқытудың барысында оның өскен ортасының өнегелік ... ... ... ... ... ... ... өскен шәкірттен ешқандай жамандық күтуге
болмайды. Тек соны жеткізе білу, оқушылардың санасына ±ялату мұғалімнің
алдына қоятын ... ... ... да ... ... ... оқытпас бұрын оның өнегелі өмірімен таныстырудың пайдасы зор.
Абайдың ақындық дарыны аса қуатты және сан қырлы. Ол — ... ... және ... ... ... ... ... Олай дейтін себебіміз
Абай табиғаттың көрінісін, жыл мерзімін, адам мінезін суреттегенде де ... ... ... ... ... ... ... рух беріп отырды.
Мысалы: "Күз" деген өлеңінде Абай:
Жасыл шөп, ... жоқ ... ... ... бала ... шал-кемпірдей түсі кетіп,
Жапырағынан айырылған ағаш-қ±рай.
Сидиған, көркінен айырылған ағаш-ќ±райды, мүсәпір, өмірінің көркі жоқ
қайыршы шал-кемпірге ±ќсатады. ... ... да ... бай баласы,
Үй жылы, т±тќан айналасы,
Бай ұлына жалшы ұлы жалынышты,
Ағып жүріп ойнатар көздің жасы -деп, күз ... ... әсем н±ры ... соң, ол жабырқаңқы тартып, қабағы
түсіп, сұрт б±лт пен дымқыл т±ман қаптап, қара суық ... да, ... ... да реңін кетіреді. Сонда күз біреуге күт, біреуге жұт боп
келеді. Бай жылы үйде ... ет жеп, ... ... ... күздің аяғына
дейін малын семіртіп, соғымын баптай отырса, кедей күндіз қара суықта мал
бағып, кешке жыртық үйде ... ... ... ... ... соғымы жоқ,
қылышын сүйретіп келе жатқан қыстан шығуы зор уайым болмақ.
Ақын ... ... ... ... адам өмірінің жабырқаңқы тартқан
көңілсіз бір кезеңін шебер суреттеген. Тек оны түсініп оқып, Абайша толғана
ойлау қажет. Сонда ғана ... осы өлең ... не ... келетінін
түсінесің.
Абай өзінің - "Жаз" өлеңінде табиғаттың ең ... ... Жер ана ... ... еніп, қырда бәйшешектер өседі. Өзеннің
жанына ауылдар көшіп келіп, мәре-сәре ... ... ат, ... ... ... ... ... шығып, тойынғанын суреттесе, көлдерде үйрек-
қазылардың жоғары-төмен ұшып жүргенін өте тамаша суреттейді. Бұдан біз ... тек ... ғана ... ... да, ... да көңілді
екенін білеміз. ... күні ... ... ... ... өсіп толғанда,
Күркіреп жатќан өзенге,
Кешіп ауыл қонғанда; - деп ақын ... ... б±л ... ... досы ... ‰әделесіп шығарған. Досы
оған осы табиғаттың тамаша көрінісін ... ... деп ... ... ... ... болып жатқан табиғат құбылыстарын осылайша өлеңге
айналдырады. Досы оған разы болып, міне сен ... ... деп ... ... ақын ... "Қыс" ... ... ќатал да, қаһарлы
көріністерін адам мінезімен алмастыра шебер суреттеген.
Абай бұл өлендерін өз ойынан шығармаған. Ол өмір шындығы. Абай ... осы ... ... ... ... ... ... қосты. Ол ќара
халықтың ќамын ... ... ... ... ... ... ... қатал мінезімен салыстыра жырлады.
Абай қысты ақ киімді денелі, ақ сақалды байға теңейді. Оны түсі суық,
ешкімді елемейтін ... ... ... сипаттайды. Мысалы:
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды,
Соқыр, мылќау танымас тірі жанды.
Үсті басы ақ қырау, түсі суық,
Баскдн жері ... ... ... ... ақын ... тойымсыз, с±раншақ қ±даға теңеп, оның
басталуын елдің мазасын алып, µлењ салған ... ... ... сияқты деп суреттейді. Тынымсыз жауған ќар, бұрқ-сарқ етіп ... ... ... ... ... ... ... алмаған малшылардың
жай-күйі мәз ... ... ... киерге киім жоқ, байға жалынышты
кедейлердің көрген күні күн емес. Міне, осылардың бәрін көрген Абай ... ... ... ... тап ... ... енді "Жазғытұрым" өлеңінде бәрі керісінше, қаһарлы ... ... жүзі ... ќ±лпырып, күннің көзі өзінің шуағын төгіп, дүниені
н±рландырады. Адамзатпен ... ... да ... өздерінше мәз-
мейрам болады. Оны мынадай өлең жолдарынан көруге болады:
Түйе боздап, қой қоздап, қорада ... пен ... да ... ... мен ағаш ... ... ... б±рањдап ағады су.
Міне, осылайша ақын табиғатты жырға қосты. Біз Абайдың б±л ... ... ... ... жыл ... де ... ... Табиғат та қуана да, ренжи де біледі. Тек оны жүрегіңмен ... біл. ... ғана сен ... сүйе ... оны ... ... ... туралы сөз қозғасақ, данышпандық, көрегендік, ... қоса ... ... да біз Абай ... ... өнеге мектебі
дейміз. Бүгінде жан аямай кәсіп қылудан безінетін, бейнет көрмей доулет жоқ
екенін парасаттамайтын, "±рлық псн ... ... ... ... жақсы
мінез-қ±лық пен имандылықќа үйрететін, ел болып ер жетуімізге жол н±сқайтын
асыл - Абай м±расы.
Абай ќара сөздерді терең ... ... ... ... ... ... ойды м±ғалім өзі түсінгенде ғана ... ... және ... ... ... болмақ. Мектеп
бағдарламасында Абайдың бесінші, жетінші, он бірінші, он ... ... және отыз ... ќара ... береді. Ал екінші, қырық бірінші,
он ... он ... ... ... ... ... көзделген.
Бірінші қара сөзінде Абай жазуға кіріскендегі мақсатын айтады. ¦лы
ойшылдың айтпақ ойының өміршендігі мен ... ... ... таң
қаласыз. "... ақыры ойладым: Осы ойыма келген нәрселерді ќағазға ... ақ ... бен қара ... ... ... ... ішінен
керекті сөз тапса, жазып алсын, я оқысын, керегі жоқ десе, өз сөзім
өзімдікі дедім де, ақыры осыған байладым" - ... ~ Абай ... ... де бейне бір оќушысымен әңгімелесіп отырғандай, өзіне-өзі сұрақ
қойып, оѓан ... ... ... ... ... қайғы кісінің өзіне де билетпейді, бойды
шымырлатып, буынды қ±ртып я көзден жас ... ... я ... сөз ... ... "Ә, ... жас баладай қайғысыз қыла гөр" - деп ... ... ... Онысы - жас баладан гөрі өзі есті болып, қайғылы
кісі болғансығаны. Қайғысы не десең, мақалдарынан танырсыз: ... - ... ... ... мал жи:, ... жоқ ... єкењде жат.", "Мал адамның
бауыр еті".
Абай м±ны айтқанда ... ... ... адам аздыратын
қылықтардан жирендіруді мақсат етеді.
Жетінші, отыз ... ... Абай оќу, өнер ... ... ой ... сөзінде "Жас бала да анадан туғанда екі түрлі мінезбен ... ... ... ... деп туады. Б±лар -тәннің ... ... тән ... қонақ үй бола алмайды, һәм өзі өспейді, қуат таппайды.
Біреуі білсем екен ... не ... ... ... ... ... ... қызығып, аузына салып, дәмін татып, қарап, тамағына, бетіне басып
ќарап ... ... ... ... ... ол ... ", бұл немене?" деп
ол неге үйтеді? " құлағы естігеннің бәрін сұрап тыныштық ... - ... ... ... бар ... ... ... ойын тереңдете отыра өз
заманы үшін де ... ... мен ... үшін де ... ... не ... көзін жеткізуге тырысады.
Халқын жан-тәнімен сүйгендіктен сол халық бойынан өзі ... жаны ... ... ... Мақсаты айқын туған халқының
болашағы.
Кезінде әдебиетші ғалым А. Н±рқатов Абай ... ... ... ... ғана байқап қоймаймыз, сонымен қатар оның арманы мен үмітін
танимыз, қайрат пен ... ... ... ... толы үнін ... ... ... тоғызыншы, онынышы, он төртінші, жиырма
үшінші, отыз үшінші, отыз ... ... ... ... ... екінші
және қырық үшінші қара сөздері тақырып жағынан біріне-бірі жақын, бұларда
Абай ... елі ... ... ... ой түйеді.
"Надан ел ќ±анбас нєрсеге ќ±анады және ќ±анғанда не айтып, не қойғанын,
не қылғанын өзі білмей, есі ... бір ... ... кез ... келеді.
Жєне ±ялмас нәрседен ұялады. ¦яларлық нәрседен ... Б±ны бєрі ... ... ... - деп оқырманына ой салады ±лы ақын.
Қазаққа тән осы бір оғаш мінез-құлыққа тәрбие ... тағы да сол ... ... ... ... адам ... ... ақыл, ғылым, ар, мінез деген нәрселермен озады." - дейді ... ... ... ... ... ой ... бірі ... тақырыбы.
"Қазақтың жаманшылыққа үйір бола беретүғынының бір себебі — ж±мыстың
жоқтығы" - ... Абай ... ... Абай көп жазған, - дейді профессор К. Жумалиев. Жастардың
адам болуы үшін ең ... ... етуі ... ... қол ... ... пайдалы ж±мыс істеу де еңбекпен байланысты. " ¦лы данышпан қырық
төртінші ... ... ең ... ... адамның сүюшілігі, одан өзге нәрсе
жоқ" -деп адамдар ... жылы ... ... ... ... ... үлгілі етіп ±сынады. Дүниеде жалғыз қалған адам, ... ... ойын ... ... ... ... оның түп ... үңілуден бастап, ±стаз
Абай м±расының тәлім-тәрбиелік ж±мыстарға ендірілуінің ... шолу ... ... мен ... кемшіліктерді саралайды.
Абай шығармалары тек оқып, әсерлену үшін ғана емес, іс жүзінде қолдану,
күнделік өмірде ... үшін ... ... ... ... ... ±йымдастыруда Абай м±расын қолданудың
әдістемелік сипатын, өсіп келе жатқан буындардың көзқарасы, ақыл парасаты,
іс-әрекеті, мінез-қ±лқы жүріс-т±рысына іс жүзіне ... ... ... ... ... қара ... мен ... бүгінгі күнделікті өмірге
қажетті тұжырымдардың оқушылар санасына жету ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру т±жырымымен байланыстырған.
Бастауыш сынып оќушыларының жас ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... мен мінез-құлық ережелерін,
ќағидаларын талдап алуға ұмтылады.
Осы жастағы балалардың "білсем екен, көрсем екен, үйренсем екен" ... ... ... ... Б±л ... ... отыз ... ќара
сөзіндегі пікірді арқау етіп, окушылардың оқудағы мақсат, білу, білмекке
ұмтылу, ал білу ... ... ... ... ... тағы ... білу үшін ... керек екенін ±ғындыру. Ал б±ның ... ... ... ... ... ... түсінуге ұмтылдыру
екендігіне иландыру.
Оқушылармен тәрбиелік ж±мыстар Абай шығармаларын пайдалану тәртіпке
бойұсынуға тәрбиелеумен ќатар ... ... ... Бұл ... оқу, білім алуға әрекеттену, білу үшін намысының ... өзі ... ... ... ... ... пысықтай отырып, жаңа сатыға
көтеру. Мұнда оќу ғылым төртіп тақырыбы жалғасумен қатар, оқушылардың өзіне
сенімін ныѓайту, өз ... ... ... сен, ... алып ... мен ақылың екі жақтап"
- деген т±жырымын арќау етіп алу арқылы, өзіне сену ... не, ақыл ... ... ... ... ... деген сұрақтарға жауап беруде ақынның басќа
шығармаларымен қатар 13-ші кдра сөзіне ерекше мән беру көзделген.
Оку - ғылым тақырыбы жалғасады. ... ... б±л ... өзін-өзі
танып білу мәселесі тәрбиенің ісінің аркауы етіп алынуда.
Абай шығармаларындағы "Ғылым таппай мақтанба" өлеңі адамгершілікке
тәрбиелік ... ... Осы өлең бала ... ... ... жаман мінез-құлықтан арылту адамгершілік істерін қалыптастыру жағы
кеңінен қозғалады.
Бес асыл ... ...... ... ... - ... еңбек ету;
3. терең ой - ақыл ой, сµз ... - ми мен ... ... - барға риза болу;
5. рахым - адамның өзге ... ... ... ... дүшпан:
1. өсек — біреуді сырттан кінәлау, жала жабу, сөз тасығыштық;
2. өтірік - өтірік сөзді шын деп ант ... ... ... ... ... - даңғойлық, жаман қылықтардың бірі;
4. еріншек — талапсыздық, жігерсіздік, ұятсыздық;
5. бекер мал шашпақ - қолда бар қаржы мен ... ... ... ... ... сырт ... ... болып көрінуге тырысатын мақтаншақ.
Б±л өлењде Абай ... ... ... ... болып, жақсы
ќаситтерді бойымызға сіңіруді, болашақга Отанын сүйетін ... ... ... бірі ... ... жарық ай." Бүл өленде табиғатќа деген
сүйіспеншілігін суреттейді, сол ... бала ... ... аялауға деген
мінез-кұлқын тәрбиелейді.
Үлы ақынның табиғат туралы "Күз" өлеңінде "сүрт бүлт", ... ... ... ... бүлт" — ауаның түнек сияқгы болуын айтады, бүл ... ... ... ... ... ... Осы өлең арқылы ... ... ... ерекше көзқарасын айтуға болады.
Бағдарламасының негізінде Абай шығармаларының жолдануы жөнінде үсынысым
мынандай:
— Болашақга бағдарламасының өзгеруіне байланысты оку жоспарына ... ... ... ... орта мектебінде жүмыс істеуіме байланысты Абай шығармаларын
бағдарламаға енгізу;
2. Қазақстанда омір ... ... ... ... ... ... ақындары соның ішінде Абай өлендерін білуі тиіс.
- Бағдарламаға сәйкес "Қыс", "Күз" өлендері және
"Желсіз түнде жарық ай" әнін ... ... ... окушыларға құлықгық тәрбие беруге
жан сала кірісу уақыт талабымен бірге келген игілікті мақсат екені даусыз.
Білім туралы заңца осы саладағы ... ... ... ... ... ... берілуі карастырлады. Бұл занда
балаларды мінез-құлық тәрбиелеуде, балаларды жаман ... ... ... ... бұзушылықгы болдырмауды қаматамасыз ету көзделеді.
Қазіргі қиын кезеңге қарамастан бастауыш сыныпта жан-жақгы тәрбие,
білім берудің ... ... ... ... ... қоғамда болмасын ұрпақ тәрбиесінің алатын орны ерекше.
Білім негізі бастауыш мектепте қаланады десек, ұрпақ тәрбиесі ... ... ... жауапкершілігі орасан зор. Күнде ... ... ... ... халқымыздың арғы-бергі тарихы мен дәстүрін,
тарихи асыл мүраларымызды ... ... ... бен ... ... айналдыру, өмір қажеттілігінен туындап отырған
әрқайсысымыздың азаматтық, ... ... ... ... ... ... ... - ол ертеңгі қоғам
иесі. Сондықтан да оқтудың алғашқы сатысынан бастап оќушыларға сапалы білім
мсн сапалы тєрбис беру, ... ... ... ... ... ... білуі тиіс.
Осы аталған тақырып ... ... ... мақсатым:
Адамгершілікке, ±қыптылыққа, сыпайылыққа тәрбиелеу. Халықтық педагогиканың
жаңа оқыту тәсілдерін дамыту мен қалыптастыру ... ... ... ... ... ... таныстыру, адамгершілік пен
адамзаттыққа тәрбиел.еу. Абай Қ±нанбаев туралы білімдерін дамыту.
Еліміз егемендікке ие болып Қазақстан өз алдына ... ... ... ... жер ... ... елдігін, саясатын танытатын жан-
жаққа жетіп ... ... ... біздің болашақ балаларымыз.
"Мектеп - қазақтарға білім берудің басты құралы... Ал біздің ... ... ... ... осы тек қана осы ... - ... ... атамыз айтқандай, бүгінгі мектептерден де қоғамның үміті
зор.
Бастауыш білім беру жүйесінің алғашқы басшысы екенін ... ... ... бір көлемдегі білім білік, дағдыларды меңгертумен бірге
табиғат, қоғам, адам, айналаны қоршаған ... ... ... ... жеке ... ... ... дамыту, жоғарғы адамгершілік
принциптерге тәрбиелеу бүгінгі күннің басты талабы.
А.С.Макаренко баланың мінез-қ±лқы бес ... ... ... ... ... - ... ... 7-8 жасқа дейін қалыптасады дейді.
Әрине әр баланың табиғаты әр түрлі. Бірінің есте ... ... ... ал ... ойлау қабілеті зор, ал үшіншісінің елестету қабілеті
дамыған.
Дамыта оқыту жүйесінде оқытудың барлық кешенді мақсаттары мен шешімдері
бала дамуына ... ... ... ... ... бала ... ... адамгершілікке, еңбек сүйгіштікке тәрбиелеуде көркем
шығарманың маңызы зор.
Балалардың ой ... ... ... қалыптастыруға,
дүниетанымын кеңейтуге, көркем ... ... ... мен ... үлкен әсер етеді. Әсіресе бастауыш сыныптардың
балалары өздерінің жас ... ... ... аңыз-әңгімелерді, батырлар
туралы шығармаларды сүйсініп оқиды. Ондағы ... ... ... ... тәтті қиялдарға сезімді, өзінше қорытынды жасауға
тырысады.
Атақты орыс ғалымы Пирогов Н.И. "пайдалы азамат болуға дайындалған адам
ең алдымен ... ... ... - деп жазады. Бүл тұрғыдан Ы.
Алтынсариннің, Л.Н. Толстойдың балаларға арналған шығармаларының тәрбиелік
мәні ерекше.
Балалар б±л ... ... ... ... ... ... үйрен" (Ы.Алтынсарин), "Таза бұлақ". Абайдың "адам болам
десеңіз", "Әке арманы" (М.Әуезов), ... ... ... жебе" ,т.б.
Оқулықтағы тақырыпты түсіндіргенде, көркем шығармаларды оќуға ±сынғанда
оның авторы туралы мағл±мат беру кажет. Олар өз ... ... ... ... өлең ... ... ... балалар оте єрекетшіл, көп қимылдағыш, тынымсыз, мазасыз,
сабырсыз, ... ... ... ... ... бақылағыш,
өзін єр нөрседен сынағыш, көз ќарасы т±рақсыз, сезімтал, бірақ бойындағы
қасиетті қабілеттерін, тәрбиелеуге бейімделгіш.
Сондықтан б±л ... ... ... ... қаситеттерін,
мінезін дүрыс қалыптастыру бағытта болу керек.
Абай шығармалары ... мүны ... ... ... түбі ... ... алмақ сабыр - сол. " Оқушылардың өз ... ... ... ... ... ... күш салу, оларды өзін
тәрбиелеуге ... Абай ... ... ... ... жат ... ... балаларға үлкен ой салады.
Абай шығармаларын бастауыш сыныптарда тәрбиелік мақсатта ... мен ... жас ... ... ... ... өзінің жас балаларға арналған тәрбиелік пікірлеріне сүйену ... ... ... ... орайда біздің пікіріміз бойынша Абай шығармалары тәрбиелік мақсатқа
қол жеткізудің кұралы ретінде қарастырылуы, тәрбиелік ... ... ... ... ... жүзеге асыратын құрал болуы керек.
2.2. Ана тілі оқу сабағында Абай ... ... ала ... өз ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту.
Тәртіпке бойынсүну ең алдымен оқушының өз басына қаншалықты ... Абай ... ... ... ... ... мол. Отыз
екінші қара сөзінен мынандай үзінділер оќушыларға жаттатып, әр кез ... ... әдет ... ... ... Бір ғана ... өзін дәулет біл.
2. Білмегенді берік ±стап, білмегеніңді ... екен деп ... ... ... ... ±ғып ... ќара сөзінен:
1. Істеген жақсы нәрселерінді ескер, жаманнан сақтан.
2. Естігеніңці ќайта с±рап ал.
3. Естігеніңді ±ғайын деп ±мтыл.
Осы бағыттағы оќушылардың ... ... ... ... ... ... Абай ... көптеген материал тауып
пайдалануға болады.
Бастауыш ... ... ... ... ... ... пайдалануда, тәртіпке бойыс±нуға тәрбиелеуді ... ... ... ... аркау алынады. Б±л ... ең ... оќу, ... ... ... білу үшін ... ... өзі еңбек екендігін түсіндіру.
Абай шығармаларындай еңбек тәрбиесіне қатысты тәрбиелік іс-шараларын
жүзеге асыруда пайдалану мүмкіндігі көптен бері айтылып келе жатқандықтан
ол ... ... ... ... ... ... оқу ... білім алған,
Би болған, болыс болған єнер емес,
Еңбектің бұдан өзге бәрі жалған.
Мұғалімдерге Абай өлеңдерінің жолдарын жаттатып ќазіргі заман
тұрғысынан түсіндіру, бұл басты ... ... ... ... ... сен, ... алып ... Еңбегің мен ақылың екі
жақтап..."
етіп осыларға сүйене отырып, әркім өзіне сенімді ... үшін ... ... адал ... ... ... ... ±рлық, мақтаншақгық
тағы басќа жаман ќылықтардан аулақ болса ғана өзіне сенімді бола алатынын
ұғындыру.
Мысалы Абайдың:
Бес нәрседен ... ... ... асық ... , ... ... ... мал шашпақ,
Бес дүшпаның білсеңіз,
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рахым, ойдап қой,
Бес асыл іс көнсеңіз.
"Бес нәрсенің әрқайсысының ... ... ... ... - ... ... ... жеткізуді талап етуде. Мүғалім әр оқушыға "мен қандаймын
деген сүраққа өте кең болмаса да жауап берулерін үйымдастыруда.
Орта сыныпта Абай ... ... ... болмай немене, Балалықты қисаңыз, Болмасаң да ұқсап
бақ, Бір ... ... ... болмақ қайда деп, Айтпа
ғылым сүйсеңіз.
Орта сынып оқушыларына "балалықты қисаңыз", "болмасаң да ұқсап бақ" ... ... ... ашып ... ќажет.
Мұғалім оқушының тек жаман жақтары емес, жақсы қаситтерінің көрінуіне
жағдай жасап, қандай оќушыны талапты дейміз, ќабілетті оқушы ... ... ... ... ортасында қаңдай байланыс бар, қабілетті
қалай дамытуға болады. Балаларды тәрбиелеуде Абай ... ... ... ... ... атты ашық ... ... отырмын.
Тақырыбы: "Ғылым таппай мақтанба"
Білім беру: Қазақ халқының ±лы ақыны Абай Құнанбаевтың өмірімен ... ... ... ... ... мәнін ашып
меңгерту, ой өрісін кеңейту,
мәнерлеп, сауатты оқуға ... ... ... ... ... қорын дамыту, тіл
байлығын молайту, ойлау, көру, ... ... ... ... - ... мен ... ... ажырата білуге, бойларына
жақсы қасиеттерді жинай білуге, өздігінен жетілуге талпынған, жауапкершілік
сезімі, парызы бар өнегелі т±лғаны тәрбиелеу.
Сынның ... Жаңа ... ... ... ... ... с±рақ-жауап, көрнекілікпен
жұмыс, шығармашылық жұмыс, мәнерлеп ... ... мен ... ... плакаттар, карта,
тақта.
Сабақ барысы:
ұйымдастыру сәті.
Абай туралы не білеміз?
Оқушының өз ойын білу.
Жаңа сабақтың тақырыбымен, ... ... біз ... сабақ барысында қазақ ... ұлы ... ... ... және шығармасымен танысамыз. "Ғылым таппай мақтанба"
өлеңінің мәнін ашып меңгеріп, ой ... ... ... ... әңгіме: Картамен ... ... Абай — ... халқыының ұлы
ақыны, даныпан ойшылы. Абайдың аты - Ибраһим. Абай Қ±нанбай±лы 1845 жылы
тамыздың ... ... 1904 жылы ... 6-шы жұлдызында қайтыс
болған. Абай Семей облысы Абай ауданының Шыңғыс ... ... ... ... ... ... әкесі Құнанбай болған. Абайдың анасы
- ¦лжан ақылды, мейірімді кісі екен, ал Абайды ... Зере ... ... ... ... деп ... ана ќазақтың ертегі, аңыз-
жырларын көп білген. Абайға кішкене кезінен әңгімелерді қызықтыра ... ... құя ... ... ... деген татар молдасынан үш-
төрт жыл сабақ алады. Әкесі Абайдың зеректігін байќаған соң оны ... ... ... ... ... өз бетімен орыс тілін
үйренеді. Абай он екі ... ... өлең жаза ... Өз ... астам әндер шығарған үлкен ... Абай ... ... ... ... өлендерін ќазақшаға аударған. Абай атамыздың
шығармасындағы ең өзекті мәселе жастар ... оның ... ... ... еңбекке, мәдениетке шақыру жетекші орын алады. "Интернатта оқып
жүр", "Әсемпаз болма әрнеге", "Ғылым ... ... ... ... ... сияқгы оќушылар "Адам болам десеңіз" деп ... ... оқып ... ... ... ... ... ж±мыс жүргізіледі.Рақым
- адамның өзге кісіге жасайтын ... ... ... - ... риза
болу. Бекер мал шашу - ... бар ... ... ... ... алмау. "Ғылым таппай мақтанба, Білім таппайбаптанба" ... орын деп ...... ... ... ғылымды жұмсайтын
орын. Ақын ғалым мен болу екеуінің тамыры бір ... ... ... ... — не ... ... ... салу, ақылың сенген нәрсеге ғана сену.
Бес ... іс те ... ... ... ... ... алады. Өсек —
біреуді сыртынан кіналау, жала ... ... ...... ... шын деп ант ... азғын адамды жатқызады. Жаман қылықтардың бірі —
мақтаншақтық, даңғойлық. Ондай ... өзін ... ... басқалардың
алдында білімді, жағымды болып ... ... ... ... ... ... ... жаман қылықгардың ең жағымсызы - еріншектік.
Талапсыздық, жігерсіздік, ±ятсыздық, кедейлік — бәрі осыдан ... ... шашу - ... бар ... мен мүлкін дұрыс пайдалана алмау, өз пайдасын
көруге тырысатын мақтаншақ адамды ... осы ... ... ... болу
үшін қазақ халқы "Тоқсан ауыз ... ... ... шығарған" мақал-
мәтелдер ќалдырған.
Шығармашылық жұмыс:
Плакаттағы сөздерді д±рыс пайдаланып мақалды жазу.
1. Өрге баспас сөз өтірік (Өтірік сөз өрге ... Түбі - ... ... ... түбі - ... ... таусылмас еріншектің (Еріншектің ертеңі бітпес).
Ал жаман қасиеттерге қарама-қарсы Абай атамыздың өлеңіндегі бес ... ...... ... ең негізгі бұл бір өнерді тандап, содан
нәтиже шығару, болашақќа талпыну.
Еңбек — Абайдың пікірінше ерінбей еңбек еткен кісінің жетпейтін ... ой - ... ... ... ... ... ... екі
қасиетті Абай жоғары бағалады. Оның біріншісі - ақыл-ой. Екіншісі — сөз.
Нағыз адам өткен-кеткеніне қорытынды жасап, келешекке үмітпен ... ... ... ... ... ... ақыл-ой ғана адамды алға
бастайды. Терең ойдың ... ми мен ...... риза ... місе ...... өзге кісілерге жасайтын жақсылығы, мейірімі, көмегі.
Рақымдылық негізі жүрек пен сезім. Барлық адам ... өз ... ... ... ... ... де ... қасиеттерден алыс болып, жақсы қасиеттерді бойымызға ... ... ... ... ... ... ... мєнерлеп оќу.
Қорытынды:
Сабақты қорытындылау с±рақтармен ж±мыс жүргізу және ж±мбақ шешу ... ... 1. Адам ... кері осер ... ... ... жауап бере отырып, адам бойындағы жаман қасиеттерді сызбадан
атап табады.
Ақыл, қайрат, ... ... ... ... ... ... ... бөлек.
Адам болам десеңіз
Бес асыл іс
Бес дұшпан
Талап
Еңбек
Терең ой
Крнаіит
Рахым
Өсек
Өтірік
Макщаншақ
Еріншек Мал шашпақ
Жүрек
Ақыл
Қайрат
Білім
2. Ал адам болу үшін ... ... ... ... ... ... Осы
с±ракќа да жауап бере отырып, сызбадан адам бойындағы жақсы қасиетті атап
табу.
А. ... ... ... ақ нәрсе адамның қасиеті.
Ыстық қайрат, н±рлы ақыл, жылы жүрек.
Осы үшеуінің басын қосып, оны үлкен күшке айналдыратын — ғылым. Ақыл,
қайрат, ... ... ... ... ... ... елден бөлек.
Яғни, осы үш қасиет бірігіп біліммен көзге түседі.
Үйге тапсырма:
1. Өлеңді мәнерлеп оқу.
2. Өлеңнің ... ... ... ... ... ... кұлықтан тәрбиенің өлшеміңце орта мектеп жүйесіне
ендіру мақсатымда.
Сіздердің ой-пікірлеріңізді білгіміз келеді.
Сіздің ... осы ... ... ... ... ... алдын-ала ризашылық білдіреміз.
1. Жаңа бағдарламада Абай шығармалары қалай қарастырылып отыр?
2. Бала ... Абай ... ... қай ... ... ... ... Абайдың кара сөздерін сабақта қоладануға байланысты ќандай әдіс-
тәсідцерді пайдалануға болады?
4. Абай шығармаларын пайдаланып балаларға қандай ... ... ... болады?
І. сынып мұғалімі
1. Жаңа бағдарламада және оған сай ... ... ... Абай ... ... ... өлеңдерінен
үзінділер берілген.
2. Абай шығармалары бағдарлама бойынша ... ... ... б±л шығармаларды мұғалім көмегімен
мәнерлеп оқу ... ... ... ... ... ашу
қашан да кажет.
3. Абай барлық ќара сөзінде бейне бір ... ... ... ... ... оған ... береді. Олай болса, әңгімелесу,
с±рақ-жауап тәсіддері тиімді болмақ.
4. Абай ... ... ... ... ... мол.
Абайдың шыѓармаларын пайдалана отырып ... ... ... ... болады.
I. сынып мүғалімі
1. "Ана тілі " оқу пәнінің жаңа бағдарлама бойынша Абайдың өлеңдері
мен ... ... ... Абай ... тек
оқып, әсерлену үшін ғана емес, іс жүзінде қолдану, күнделікті өмірде
пайдалану үшін жазылғанын түсіну керек.
2. Абай м±расында ... ... ... ... даналығы мен өсиетін
балалардың жас кезеңінен бастап ... ... үшін ... сөз ... ... қолдана білуі мен шешендік
талантына төнті ету үшін сол ... ... сөз ... ... ... ... салт-санасы, дәстүрлерімен
тәрбиелейді.
3. Абайдың қара сөздерін оқыта отырып, балаларды жан-жақты тәрбиелеу
бағыт-бағдар ... ... ... ... ... болдады.
4. Абай шығармаларын оықта отырып өмірге деген көзќарасы, қызығушылығы,
адамгершілік пен ... ... ... ... ... ... мінез-
қ±лқын тєрбиелеуді кµрсеткен. Б±л арқылы төрбиенің жоғары ... ... ... ... Абай деген кім?
2. Абай қай жылы туылған, және қай ... Ұлы ... ... ... ... Ол қандай өлеңдер жазған?
Қосымша. Анкета
Абай еңбектеріндегі құлықтан тәрбиенің өлшемінде жалпы білім ... ... ... мақсатымда.
Сіздердің ой-пікірлеріңізді білгіміз келеді.
Сіздің жауабыңыздың осы ... ... ... ... ... ... ... білдіреміз.
1.Жаңа бағдарламада Абай шығармалары қалай қарастырылып отыр?
2. Бала тәрбиесінде Абай ... ... қай ... ... ... ... Абайдың ќара сөздерін сабақта қоладануға байланысты қандай ... ... ... Абай ... ... ... ... деңгейде адамгершілік
тәрбиесін беруге болады?
Анкеталық сұрақтар бойынша қорытынды.
Мұғалімдер мен оќушылар арасында анкеталық сұрақтар жүргізіп
мынадай қорытындыға келдім.
Мұғалімдерге анкета жүргізген себебім ... Абай ... ... ... еді. Өз іс тәжірибемде қоладанған ... ... ... ... ... мәселесі-адемгершілік тәрбиесі. Оқушының
жүрегіне ізгілік егу болып табылады Абай шығармаларын оқыту.
М±ғалімдерге қойған бірінші ... ... ... ... ... ... ғана сүйенген, ізденіс ж±мыстары
байқалмайды. Өзім орыс ... ... ... да, оқушыларға Абайдың
шығармаларын қазақ тілі сабағы бағдарламасына енгізіп отырдым.
Екінші с±раққа тоқталсақ м±ғалімдер өзінің ... ... ... ... жауап жазғанда олар тек бағдарламамен шектелгені
байқалады. Терең ізденіс ж±мыстары байқалады. ... ... ... ... ... ... сабақта тиісті деңгейде берілмейтіні байқалады. Мысалы,
«Ғылым таппай мақтанба» өлеңінде 25,38,42,44 – қара сөздерінен үзінді
келтіруге ... Жаңа ... әр ... ... ... с±раққа
өте жақсы жауап берген. Мүғалімдердің Абай ... ... ... ... ... ... ... беріп отырды.
1. Абайдың жыл мезгідцеріне арнап жазған қандай өлењдері
бар?
2. Абай ... ... ... ... ... Жаңа сабақ.
Жоспар.
Мұғалімнің кіріспе сөзі.
Текстпен таныстыру.
Сөздік жұмыс.
Мысалды рольдерге бөліп оқыту.
Алған білімдерін тексеру.
Әр бөлімге ат қою.
Тіл дамыту жұмысы.
"Абайтану" дәптерімен жұмыс.
Сабақты ... ... ... ... біз ... Абай ... ... "Шегіртке мен құмырсқа"
мысал өлеңін оқимыз.
Қазақ халқын жер бетіне танытқан да, ұлы халықгардың еңбегін ... да Абай ... ... Ол орыс ... өлеңдерін қазақшаға
аударды. Көбінесе ол Крыловтың мысадцарын қазақшаға аударды. Ол мынадай
мысалдар: ... мсн ... ... мен ... ... пен ... "Шегіртке
мен құмырсќа".
Мысал — қызықты қысқа шығарма. Ол өлеңмен де, қара ... де ... ... ғана ... ... де,түрлі зат-нәрселер де мысал
қаһарманы болып әрекет етеді, бірақ - бұған ... ... ... ... ... ... ... мен өсімдіктерді
суреттегенде адамға тән қасиеттерді дарытады, сол арқылы ... ... ... ... ... ... адамгершілікіті
дәріптейді.
Мысалдың әрбір кейіпкерлері белгілі бір қасиеттердің иесі,
бейнесі ретінде ... ... ... - ќ±, екі ... ... - қара ... қатыгездің, ашқарақ, жауыздың, есек —
топас, ... қой — ... ... ... ... Әр ... ой ... Ол мысалдың басында не аяғында болады. Сөйтіп мысал
дегеніміз - өнег айту ... ... ... ... ... И.А.Крыловтың шығармасына ... зор ынта ... ... ... тегін емес. Өйткені ол мысалдарда сыналған жайлар, мәселен,
надандық, жалқаулық,мақтаншақтық, т.б. ... ... да бар ... ... таныстыру.
Шылдауық шегіртке,
Ыршып жүріп ән салған.
Көгалды куып гөлайттап,
Қызықтап жүріп жазды алған.
Жазды күнгі жапырақтың,
Бірінде-тамақ, бірінде - үй.
Жапырақ кетті, жаз ... ... соң, ... ... жаз жоқ, ... жоқ,
Өкінгенмен не пайда?
Суықќа тоңған, қарны ашқан,
Ойын ќайда, ән қайда?
Оныменен тұрмады,
Қар көрінді, қыс болды.
Сауықшыл сорлы бүкшиді,
Тым-ақ қиын іс ... ... ... ... ... дән жиған,
Құмырсқаны іздеп табады.
Селкілдеп келіп жығылды,
Аяғна бас ұра: —
Қарағым, жылыт, тамақ бер,
Жаз ... ... ... ... пе ... үшін еш ... жаздай қылмап ең? Мен өзіњдей шаруашыл,
Жұмсақ илеу үйлі ме? ... ... ән ... ... тиді ... қолы ... ... әнші, есіл
ер.
Ала жаздай ән салсаң,
Селкілде де, билей бер.
Абай бұл аудармасында құмырсқа мен шегірткені салыстыра отырып,
өмірін бостан босќа ... ... ... ... ... Сөздік дәптермен ж±мыс.
Осы мысалда кезедсетін мағынасы таныс емес ... ... ... - көк ... - ... ... ... рµлдерге бөліп оќу.
3 окушы оқиды. Бірі автор сөзін, бірі құмырсқаның, бірі
шегірткенің сөздерін бөліп-бөліп оқиды.
5. Алған білімдерін тексеру.
Оқушыларға карточкалар таратып, жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... ... оқытудың жаңа жүйесі
қалыптасуда, ертеңгі күнге бағытталған рухани жаңарудың ірге тасы қалануда.
Осындай жаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... көтереді.
Балалардың ой санасын дамытуға, мінез-құлқын қалыптастыруға,
дүниетанымын кеңейтуге, ... ... ... кейіпкерлердің
өмірі мен іс-әрекеттері үлкен әсер етеді. Әсіресе орта сыныптардың оқушы
жастардың жас ... ... ... ... ... ... ... Ондағы басты кейіпкерлердің іс-әрекеттеріне
еліктейді, тәтті қиялдарға сезімді, ... ... ... ... айтқанда, Қазақстан мектептерінде басқа пәндермен қатар ана
тілін оқу пәнінің, оны ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттерін анықтадық. Оќушылар ... ... ұят, ... ... ... сияқты моральдік категорияларға ерекше
көңіл бөлінеді. Олар үлкендермен ... ... ... ... ... Жас ... ... балалардың ерекшеліктерін
еске алып, олардың әр-түрлі іс-әрекеттеріндегі еріктілігіне, бастамаларына
мүмкіндік беру керек.
Сондыќтан әдет баланың тәртібінің, мінез ... ... ... ... ... ... ... мәселелерге сай мекетептерде әлі
де болса кемеліне келмей жатқан ... ... ... ... ... оқу ... сабақ берудегі жетістіктерімен кемшіліктерін
айта келіп, оның болашағына мынадай ұсыныстар жасап ... Орыс ... оқу ... Абай ... енгізу.
2. Қазақстан да өмір сүргендігінен, білім ... ... ... ... ақындарының, соның ішінде
Абай өлеңдерін білу тиіс.
Орта мектептің орыс сынып оқушыларының ... ... ... ... және «Желсіз түнде жарық ай» әнін ... ... ... ... тұжырымдамалар мектептің орыс сыныптарының
бағдарламасына енгізілсе деген ұсыныс жасаймыз. Осы Абай шығармаларын оқып,
танып өскен ... ... мол ... ... ... Ол үшін
оқулыктарға кішкене болса да Абай ... ... ... ... ... ... ... оқырмандарға осындай қажеттіліктерді ... алға ... ... ... ұлы ғұлама Абайдың
шығармаларының негізінде орта ... ... ... ... ... ... ... негіз бар.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Білім заңы. 2030ж
2. Қ. Жарықбаев, "Қазақтың тәлім-тәрбиесі", Алматы.
3. Президенттің ... ҚР ... ... ... стандарты, Алматы, 1998ж
5. Қ. Анарбеков, Үсен Қарасай±лы. Шымкент 1994ж
"Абайдың кейбір ... ... ... оқу ... Алматы, "Рауан" 1994 ж, 15 бет. "Оқу мен ... ... және ... ... 1996ж, 41-42 бет, ... ... "Саяси этникалық трактаттар", Алматы "Ғылым",
1975ж, 225-379 бет.
9. "Абайдың ќара сөздері" 32-137 ... В.В. ... ... ... ... "Мектеп",
1980ж, 323-324 бет.
11. Балалар энциклопедиясы 70-74 бет.
12. Ж.Базилов, С.Калиев "Қазақ халқының салт-дәстүрлері жөне ... ... 1993ж 31 ... ... ... ... 12 .2002ж
"Абайдың педагогикалық және психологиялық көзқарастары", 49-55 ... ... ... ... ... ... ... М. Ж±мабаев "Педагогика", Алматы 1993ж, 42-21 бет.
16. И. ... ... ... Алматы 302,316-
317,313бет.
17. М. Зейнеденова. ¦лағат журналы 11. 2002ж
"Ақыл-ой ұстаханасында", 46-47 бет.
18. Б.К. Игенбаев "Адамгершілік сабақгары", 147 бет.
19. Ж.Б. ... Р.М. ... ... 2 ... ... Орта ... ... окулық, Алматы
1953ж, 178 бет.
21. А.Тұрғынбаева "Дамыта оқыту ... ... ... ... ... ... ... ғылым
бар деп ескердім" Бастауыш мекгеп К2,1995ж, 45 бет,
23. Зәуреш Қазмағанбетова ... ... ... оқыту" Бастауыш мектеп ШД995ж,5 бет,
24. Омар Қаймолда±лы "Абайнама құдіреті"
Бастауыш мектеп N5 1995ж, 3 ... ... ... N5 1995ж, 19 ... ... ... ... Ә.Тоқбергенов "Мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеу"
Бастауыш мектеп N5 1995ж, 9 бет.
А.Кобесов "Абай және діни тәрбие мәселелері"
Бастауыш мектеп N7-8 1995ж, 1 бет.
27. Ғ. ... ... және ... ... 41-45 бет, N7-8 ... К. ... ... ақын бар ма?", "¦лы Абай
жылының шарапаты"
И.Құнантаева, И.Халтова «Абай ... ... ... ... N7-8 1995ж, 45-46 бет. 12-13 ... Ж. Таубалдиева "¦лттық төрбие арќауы"
Бастауыш мектеп N11-12 1995ж, 45 бет.
30. ¦йќасов "Абай заман туралы" ... ... N7-8 1996ж, 38 ... ... ... N9-10 1996ж, 36 бет.
И. Құнантаева, И. Халтова "Абай шығармалары тәрбие ... ... ... N3 1998ж, 29 ... ... ... ... бар деп ескердім"
34. Сағымбала Әбенова "Абай және табиғат"
Бастауыш мектеп N3 1999ж, 33 бет.
35. ... ... ... ... ... ... ... N1 2002ж, 6 бет.
36. К. Төрешова "Ана тілі сабағы" Абайдың қара сөздері, ... ... 2003ж, 33 ... ... N9-10 1995ж,
Зере
Ұ¦лжан
Ибрагим
¦лы ақын
Әсемпаз болма әрнеге
АБАЙ
Ғылым таппай мақтанба
Күз
Қыс
Жазғытұрым

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы татулығы бағдарламасы136 бет
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Ірі шығыстанушы В.В.Бартольдтың еңбектері8 бет
Бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлық дағдыларын оқу-тәрбие процесінде тәрбиелеудің педагогикалық негіздері51 бет
В. фон Гумбольдтың және Ф.де Соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы6 бет
В.А. Сухомлинскийдің педагогикалық идеясы4 бет
Құлық тәрбиесі27 бет
Әл-фараби және оның ғылми-философиялық еңбектері5 бет
"Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар."12 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь