Қазақстан Республикасы және бірқатар экономикасы дамыған елдердегі жанама салықтар жүйесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 САЛЫҚТЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ САЛЫҚТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ МАЗМҰНЫ

1.1 Қазақстан Республикасындағы салық түсінігі және оның құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Қазақстан Республикасындағы салықтық құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

2. ҚОСЫЛҒАН ҚҰН САЛЫҒЫ . ЖАНАМА САЛЫҚ ТҮРІ РЕТІНДЕ

2.1 Қосылған құн салығының мемлекет табысын қалыптастырудағы ролі мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2 Қазақстан Республикасы жағдайында қосылған құн салығын құру ерекшеліктері және оны есептеу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚОСЫЛҒАН ҚҰН САЛЫҒЫН САЛУДЫҢ КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ

3.1 Қосылған құн салығын салудағы шетел тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
3.2 Қосылған құн салығын есептеу тетігін жетілдірудің мүмкін жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН НОРМАТИВТІК.ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР МЕН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диплом жұмысы бүгінгі таңның маңызды мәселелерінің бірі – Қазақстан Республикасындағы қосымша құн салығын есептеу мен салу мәселесіне арналған. Осы еңбек мазмұнында салық түсінігі мен түрлері, салықтық құқықтық қатынастар, қосылған құн салығын есептеу мен салу ерекшеліктері, қосылған құн салығын салудағы дамыған елдер тәжірибесі мен Қазақстан Республикасының жағдайында қосылған құн салығын есептеу тетігін жетілдіру жолдары қарастырылған.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Нарықтық қатынастар жағдайында салық жүйесі мемлекеттің қаржылық-кредиттік механизмінің негізі, экономиканы ретке келтіруші маңызды құралы болып табылады. Салық жүйесі қаншалықты дұрыс құрылса, шаруашылық қызметінің тиімділігі соған байланысты дамиды. Батыс елдерінде салық салу мәселелеріне қатысты әдебиеттер де көп, бірқатар тәжірибе де жинақталған. Алайда, Қазақстанның тәуелсіз салық жүйесінің дәл бүгінгі шынайы жағдайына бейімделген теориялық тұжырымдар мен салық теориясын түпкілікті зерттеген отандық ғалымдар қатары аз. Мемлекеттің даму қарқынына және әртүрлі макроэкономикалық көрсеткіштердің даму деңгейіне байланысты мемлекеттік кірісте салықтардың үлес салмағы өзгеріп отыруы мүмкін. Атап айтқанда, тікелей салықтар экономикасы қалыптасқан және тұрақты мемлекеттерде үстем болады. Бірақ, іс жүзінде барлық мемлекеттерді фискалды саясатты іске асыруда негізгі рөлді жанама салықтар атқарады. Осыған қарағанда жанама салықтар, тікелей салықтарға қарағанда, кәсіпорын салығы болып табылмайтындығында. Олар тұтынушыға салынатын салықтар. Ал кәсіпорындар тек оларды жинаушы болып табылады. Жанама салықтардың барлық ауыртпалығы толығымен соңғы тұтынушыға, яғни тұрғындарға түседі.
Содан да, оларды қолдануда әлеуметтік қорғалмаған тұрғындар бөлігі зиян шекпеуі үшін салық салу механизмі нақты қалыптасуы қажет.
Сонымен қатар, еліміздің Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің 2010 жылғы дәстүрлі Қазақстан халқына жолдаған Жолдауында «Менің басты мақсатым – еліміздің алдағы онжылдықтағы экономикалық өр¬леуін қамтамасыз етіп, жаңа мүмкін¬дік¬тер¬ге жол ашу» [1]. Бұл жолда салық салу тетігінің тиімді жолға қойылуы маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақстандық заң ғылымында салық теориясы, оның ішінде салық салу жүйесіндегі принциптер кешенді түрде зерттеу аясына алынбаған. Сонымен қатар, жанама салықтар есептеу, салу мен кейбір өзекті проблемалары әлі толығымен зерттелмеген.
Зерттеу жұмысының ғылыми-теориялық негізін белгілі заңгер ғалымдар Н.И.Гуреев, С.Г.Пепеляев, Г.Карагусова, С.М.Найманбаев, Ғ.С.Сапарғалиев, А.С.Ибраеваның еңбектері құрайды.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы, 20 қаңтар 2010 жыл. Астана
2. А.С.Мадиярова Қазақстан Республикасы салық жүйесіндегі құқықтық принциптер; заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін жазылған диссертация; Алматы-2005 жыл; 133 б.
3. 1995 жылы 30 тамыздағы Қазақстан Республикасының Конституциясы; (2007 жыл 21 мамырдағы, 2008жыл 7 қазандағы, 2011 жыл 2 ақпандағы өзгертулермен) – Алматы: Юрист, 2009 – 40 б.
4. Ғ.С. Сапарғалиев, А.С. Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы: Оқу құралы – Алматы:Жеті жарғы, 1997. – 96 б.
5. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. - М., 1962. - Т 1. - С.355.
6. Рикардо Д. Начала политической экономии и податного обложения. - М., 1988. - С.100.
7. Тургенев Н. Опыт теории налогов. - М., 1983. - С.11.
8. Тривус А. Налоги как орудие экономической политики - Баку, 1975. - С.12.
9. Соколов А. Теория налогов. - М., 1992. - С.11.
10. Гуреев В.И. Налоговое право. – М.:Экономика, 1995. – 253 с.
11. Основы налогового права. Учебно–методическое пособие /Под ред. С. Г. Пепеляева. – М.: Инвест Фонд, 1995. - С.496.
12. Карагусова Г. Налоги: Сущность и практика использования. Алматы, Қаржы-Қаражат, 1994, С.15.
13. Найманбаев С.М. Салықтық құқық: Оқулық. – Алматы: Жеті Жарғы; 2007. – 400 б.
14. Худяков А.И. Налоговое право Республики Казахстан. – Алматы:Жеті Жарғы, 2003. – 304 с.
15. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. 115-бап, 3-тармағы. Алматы, Юрист, 2009. 43-бет.
16. Черник Д.Г. Налоги. М.: Финансы и статистика, 1997. – С.343.
17. Б.Ж.Ермекбаева Салықтар және салық салу. Оқу құралы. Алматы,2003 жыл.
18. Акпанбетова Б.Ж. Косвенные налони: их роль и значение в экономике Республики Казахстан; дисс. на соискание ученой степени кандидата экономических наук; Алматы, 2001.
19. Колчин С.П. Снижение налогового «пресса» и его вероятностные последстия // «Финансы», - 1999.-№7.-с.71
20. Мынбаев С. Бюджет 1999 года – основа укрепления финансовой стабильности республики // «Қаржы-Қаражат», - 1999.-№1.- с.48
21. Зейнельгабдин А. Реформирование бюджетной системы // «Қаржы-Қаражат», - 1999,- №5,с.50
22. Кучукова Н. Реформирование межбюджетных отношений в РК. // «Қаржы-Қаражат», - 1999,- №4,с.49
23. Илимжанова З.А. Кому оставлять прогноз? // «Қаржы-Қаражат», - 1998,- №11,с.64
24. Таджияков Б. Мы в ответе за пополнение государственного бюджета // «Қаржы-Қаражат», - 1999,- №2,с.46
25. Ильченко Е.В. «Проблемные вопросы отнесения сумм налога на добавленную стоимость в зачет», Джомартов А.К. «Типичные ошибки налогоплательшиков при отнесении сумм НДС в зачет» Налоговый консультант № 9 (46) сентябрь 2010
26. Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Қазақстан Республикасының Заңы ( Салық Кодексі ) Алматы, Юрист, 2010
27. Ермекбаева Б.Ж. «Налоговая система Казахстана: опыт и проблемы» Мир финансов. Специальный выпуск, декабрь 2009 ж.
28. Статистический бюллетень № 9 (81) сентябрь 2008ж.
29. Ермекбаева Б.Ж., Арзаева М..Ж. Шет мемлекеттердің салықтары. Алматы, 2004 ж.
30. Булутай З.С. Субъекты налоговых правоотношений по действующему законодательству Республики Казахстан: Автореф. дис.канд. юрид. наук. – Алматы, 2003. – 29-б.
31. Какимжанов З. О совершенствовании налогового законодательства в Республике Казахстан //Вестник по налогам и инвестициям. – 2000. - № 5,6. - 12-18-бет.
32. www.wikipedia.com 04.03.2010 ж. мәлімет бойынша
33. Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқықбұзушылықтар туралы Кодексі, Алматы, Юрист, 2009
34. Рахимжанова М.Т. «К вопросу построения эффективной системы налогообложения» Вестник КазНУ. Серия экономическая №5(39), 2003ж.
35. Лесбеков Г. Эконометрическое моделирование системы налогообложения: Дисс. канд. экон. наук. – Алматы, 2002. – 114-б.
36. www.nalog.kz (Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі Салық Комитетінің ресми сайты) 20.04.2011 ж. мәлімет бойынша
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.........................................3
1 САЛЫҚТЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ САЛЫҚТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ МАЗМҰНЫ
1.1 Қазақстан Республикасындағы салық түсінігі және оның ... ... ... салықтық ... ... ҚҰН ...... ... ТҮРІ РЕТІНДЕ
2.1 Қосылған құн салығының мемлекет табысын қалыптастырудағы ролі
мен
маңызы......................................................................
..........................................23
2.2 Қазақстан Республикасы жағдайында ... құн ... ... және оны ... ... ... ... ҚҰН САЛЫҒЫН САЛУДЫҢ КЕЙБІР
МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 ... құн ... ... ... ... құн салығын есептеу тетігін жетілдірудің мүмкін
жолдары.....................................................................
.................................................46
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..............................62
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... МЕН ... ... ... ... ... бүгінгі таңның маңызды
мәселелерінің бірі – ... ... ... құн салығын
есептеу мен салу мәселесіне арналған. Осы ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар, қосылған құн салығын есептеу мен
салу ерекшеліктері, қосылған құн салығын салудағы дамыған ... ... ... ... ... ... құн салығын есептеу
тетігін жетілдіру жолдары қарастырылған.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... негізі, экономиканы
ретке келтіруші маңызды құралы болып табылады. ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігі соған байланысты дамиды.
Батыс елдерінде салық салу мәселелеріне қатысты ... де көп, ... де ... ... Қазақстанның тәуелсіз салық жүйесінің дәл
бүгінгі шынайы жағдайына бейімделген теориялық тұжырымдар мен ... ... ... ... ... ... аз. ... даму
қарқынына және әртүрлі макроэкономикалық көрсеткіштердің даму деңгейіне
байланысты мемлекеттік кірісте салықтардың үлес ... ... ... Атап айтқанда, тікелей салықтар экономикасы қалыптасқан және
тұрақты мемлекеттерде үстем болады. Бірақ, іс ... ... ... ... іске асыруда негізгі рөлді жанама салықтар атқарады.
Осыған қарағанда жанама салықтар, тікелей ... ... ... ... ... Олар ... ... салықтар. Ал
кәсіпорындар тек оларды жинаушы болып табылады. Жанама салықтардың барлық
ауыртпалығы ... ... ... яғни ... түседі.
Содан да, оларды қолдануда әлеуметтік қорғалмаған тұрғындар бөлігі
зиян шекпеуі үшін салық салу механизмі нақты ... ... ... ... ... ... ... 2010 жылғы
дәстүрлі Қазақстан халқына жолдаған ... ... ... ... ... алдағы онжылдықтағы экономикалық өрлеуін қамтамасыз етіп, жаңа
мүмкіндіктерге жол ашу» [1]. Бұл ... ... салу ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақстандық заң ғылымында салық
теориясы, оның ... ... салу ... ... ... ... аясына алынбаған. Сонымен қатар, жанама салықтар есептеу, салу ... ... ... әлі толығымен зерттелмеген.
Зерттеу жұмысының ғылыми-теориялық негізін белгілі ... ... ... ... С.М.Найманбаев, Ғ.С.Сапарғалиев,
А.С.Ибраеваның еңбектері құрайды.
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігімен қатарлас пайда болған
салықтық құқық ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі даусыз. Онда зерделенген
проблемалық ... ... ... және құқықтық дамуына өз
ықпалын тигізгені де сөзсіз. Осы ... ... ... ... ... қажеттілігі уақыт талабынан туындап отыр деп ... ... ... ... Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... ... жүйесін қарастыра отырып,
тәжірибелік негіздерін зерттеу. Сонымен қатар, қосылған құн салығының ... ... ... ... ... міндеттері. Қойылған зерттеу мақсатына байланысты
дипломдық жұмыс келесі міндеттерді шешуге бағытталған:
- жанама салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен ... ... ... ... ... ... үлес ... талдау;
- жанама салықтардың алу механизмін қарастыру;
- дамыған елдердегі жанама салықтар жүйесіне қысқаша талдау.
Зерттеудің ғылыми-әдістемелік негіздері. ... ... ... әрекет етіп жүрген заңнамаларының және отандық, сонымен
қатар ... ... ... ... ... негізінде
орындалды. Диплом жұмысының алдына қойылған ... жету үшін ... ... ... ... және ... ... қолданылды.
Зерттеудің объектісі. Қазақстан Республикасындағы қосылған құн
салығын есептеу мен салу ... ... ... ... пәні. Қазақстан Республикасында қосылған құн ... мен ... ... ... ... ... ... маңызы. Зерттеудің ... ... ... ... тұжырымдар, ұсыныстар мен қорытынды ұстанымдар қосылған құн
салығын есептеу мен салу ... одан әрі ... ... ... ... ... ... жетілдіру мақсатында қолдану;
• қосылған құн салығын есептеу мен салу ... ... ... ... ... тәжірибеде қолдану.
Зерттеудің нормативтік ... ... ... ... Кодексі, Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы (Салық ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің салық заңнамалары құрайды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемі. Дипломдық жұмыс кіріспеден,
үш бөлімнен, алты ... ... және ... ... ... ... ... Зертеу жұмысының нақтыланған мына
бағыттағы түйіндері ... ... ... қойған мақсаты және
міндеттерімен байланысты, әрі ғылыми ізденістегі жаңалықтардың ... ... ... құн ... салу ... ... қазіргі қолданыстағы қосылған құн салығын есептеу
жолдары қарастырылып, орын алып келе жатқан кемшіліктерге талдау жасалынды.
Әлемдік ... ... оның ... қосылған құн салығының
алатын орны мен оны мемлекеттік реттеу жолдарын ... ... ... ... ... ... жөнінде ұсыныстар жасау.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІ
1.1 Қазақстан Республикасындағы салық түсінігі және оның ... ... ... ... салықтар қоғамдағы қатынастардың
қажетті бөлшегі болып табылады. Мемлекеттің дамып, өзгеріске ... ... ... ... алып ... ... елде ... қоғамдық экономикалық құрылысымен саяси
іс бағыттарына қарамастан ... ... ... ... көзі ... қайта бөлудің басты қаржылық құралы, мемлеттік кірістің және
бюджеттің ... ... ... көзі ... табылады. Салық бір
уақытта материалдық, экономикалық және заңды категория болып ... ... ... ... біз ... өз ... ... өркениетті
сатысында келеміз. Біз алдымызға экономикалық жоғары дамыған елдердің
экономикалық-қаржылық жүйесінің принциптері мен ... ... ... ... ... жүйесінің элементтерінен толықтай арылып, ... ... мен ... нақты анықтамасын, барлық салық
субъектілері ... ... ... ... ... сай ... ... Сонымен, салық салу мәселесі әр уақытта да
қиыншылықты, жан-жақты талдауды талап ... ... салу ... кез ... экономикалық жүйедегі күрделі
мәселенің бірі. Салық салу ... ... ... ... болып
табылады және оның тиімді жүргізілуі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 35-бабында: заңды түрде
белгіленген салықтарды, ... және өзге де ... ... ... борышы әрі міндеті болып табылады, - деп жазылған ... ... ... ... жұмсалатын және шығарылған
заң негізінде мемлекет арқылы алынатын ерексіз немесе міндетті ... деп ... ... ... ... алымдар, кеден баждары
мен басқа да төлемдердің жиынтығы нақты критерийлер, белгілер және ерекше
құрамдары бойынша жіктеледі.
Салықтардың ... және ... деп ... ... мен қызметтер
тұтынушыға салық ауыртпалығын аудару дәрежесін бағалау үшін ... ... және ... ... жөнінде қазіргі кездегі көзқарас
көп ... ... ... ... Ал ... ... жариялағаннан бері республикамыздың салық жүйесінің қызмет
етуінің жиырма жылға жуық ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік жағынан
маңызды мәселелерді шешу мақсатында, сонымен қатар өндірістің даму ... ... ... ... үшін де қажет.
Дегенмен елдің экономикасындағы нарықтық өзгерістер және ... ... ... ... ... қалыптасқан салық жүйесін әлі
де жетілдіруді талап етеді. Қазіргі таңда Қазақстанда Салық кодексі өңделіп
жасалды, ол салық салу ... және ... ... ... ... ... ... қатынастарды анықтайды.
Нарықтық қатынастардың қалыптасу жағдайында салық саясатының негізгі
бағыты — мемлекет пен салық төлеушілер арасындағы жаңа ... ... ... ... ... ... отыр. Қандай да бір дәрежеде
осындай салықтарға жанама салықтарды ... ... ... жатқызуға
болады [2, 11б.].
Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда құқықтық даму жолын таңдаған
тәуелсіз мемлекет ... ... ... орай ол өз ... ... даму жолын таңдады.
Мемлекетіміздің егемендігі, оның әлеуметтік бағдарлы нарықтық
қатынастарға бағытталған даму ... ... ... ... және ... ... ... мемлекет құзырында орталықтандырылуы
және өтпелі кезеңдегі экономиканы ... ... ... ... ... ... ... құқықтың экономика және құқық
аяларынан өзіне тиесілі орнын алуының басты себебіне ... ... ... ... ... мен ... ... айрықша аясының
тоғысатын ... ... ... ... ... ретінде
көрініс табатын салық салу аясы әрқашан да ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекет және құқық теориясын зерттеуші ... ... ... пен А.С. Ибраеваның ғылыми тұжырымдарына ... ... ... атап ... ... органдары; басқару аппаратының болуы;
арнаулы қаражат қорларын құру үшін салықтар ... ... ... ететін, қоғамдық тәртіп сақтайтын
органдардың болуы;
құқықтық жүйенің болуы;
халықтың аумаққа бөлінуі;
әскери қорғаныс;
полиция;
барлау;
ішкі әскер [4].
Мемлекет белгілерінің ... ... бірі ... ... ... құру үшін ... жинау органдарының болу қажеттігі
анықталды. Сондықтан бүгінгі таңда заң ғылымы алдында салық ... ... ... ... ... ... мен мәнін, салықтық
заңдылықтарын жан-жақты зерттеу қажеттілігі бірқатар ... Атап ... ... ... ... ... ... толығымен қалыптасып болған
жоқ;
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және одан арғы ... әлі де ... елдердің салық
салу тәжірибесі ықпал етуде;
- Қазақстан ... ... ... әлі де ... үстінде.
Аталған себептерге салық жүйесінің осыдан арғы даму бағыттары отандық
ғалымдар мен ... ... да бір ... ... ... мен ... ... экономикалық және құқықтық мазмұнының
ғылыми түсінігі ұзақ ... бері ... ... ... ие болғандықтан оның мәні мен негіздерін экономикалық теориядан
іздеген жөн.
Кезінде экономика ғылымының классигі Адам Смит ... ... ... ... еріктіліктің белгісі» деген болатын.Сондықтан, Адам
Смиттің тұңғыш рет қалыптастырған мына салық салу ... ... ... ашық ... ... оның ... ... бойынша, салық
мемлекет тарапынан заң нысанында төлеушілерге салынатын салмақ.Оның ... ... ... көрсетілген.Бірінші қағида бойынша: салық әрбір ... ... ... ... ... ... яғни әрбір азамат қзінің
тапқан табысына орай ... ... ... ат ... ... бойынша салық мөлшері, оны төлеу мерзімі мен тәртібі, салықтың
төлеушісі ... және дәл ... ... ... ... ... салық салықты төлеушіге ыңғайлы уақытта және қолайлы әдіспен
алынуға тиісті.Төртінші үнемділік ... ... ... ... ... ... ... гөрі салық төлеушінің қалтасынан барынша аз
ақша алуға бейімделіп ... ... ... айтқанда салық алу кезінде
салық төлеушінің шығындары барынша аз ... ... ... ... төлеуші ретінде өзінің белгілі бір меншігі бар және ... ... ... ... жеке басы ерікті азамат болуға тиісті
[5].
Сөйтіп, қорыта келіп айтсақ Адам Смит салықтардың ашық (заң ... ... ... ... ... ... анықталған),
алу үнемділігіне (мейлінше аздығына), шаруашылық дербестігіне (бұл жерде
төлеушілердің) аса назар ... ... ... жөніндегі түсініктерінің жалпы мәні бірдей
болғанымен, кемшілік олқылықтары да жоқ емес.Осы ... ... ... ... белгілі ғалым Давид Рикардо өзінің ’’Начала политической
экономики и податного ... ... ... салықтардың экономикалық
мәнін тиянақты зерттей келе, былай деп ... ... ’’ ... ... билігіне келіп түсетін мемлекет азық-түлігі мен еңбегінің үлесі
болып табылады. Олар ... ... ... ел ... ... ... қалыптасуына үлес қосқан ... ... ... де орны ... Н. ... ... ... - қоғам мен мемлекеттің өз мақсатына жетуінің мәні, яғни, адамдар
қоғамға бірлесе отырып мемлекет ... мәні ... ... Осы
негіздерге сүйене отырып мемлекет халықтан алым алу құқығына ие ... А. ... ... ... ... – салық төлеушіден
бірқатар мөлшердегі материалдық ... ... емес ... ... алу ... ... [8].
Келесі ғалым А. Соколовтың тұжырымдауынша: «Салық дегеніміз –
экономикалық саясаттың ... бір ... қол ... мақсатында
жекелеген шаруашылық қызмет етуші тұлғалар мен шаруашылықтардан ... ... ... ... алатын мәжбүрлі алым» [9].
Ал, Гуреев В.И. салықтарды «міндетті жарна» деп атайды және ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың
кәсіпкерлік қызеттерінен және басқа ... ... ... ... ... ... белгіленген тәсілмен ақшалай түрде алу» [10]. Бұл ... ... ... ... ... қайтарымсыздық және
баламасыздық [11].
Ал салық ... ... ... жеке ... ... бюджетке (федералдық, регионалдық, жергілікті) алатын міндеті
жарнасы деген анықтама берген белгілі ғалым Пепеляев С.Г. салыққа ... ... ...... ... билігі субьектілерінің төлем
қабілеттілігін қамтамасыз ету мақсатында, ... ... ... ... ... және дербес – ақысыз түрде
заңды және жеке тұлғалардан алынатын меншіктері» [11, 24б.].
Осы автордың айтуы бойынша, егер ... да ... ... ... заңда белгіленіп, негізделмеген жағдайда ... алу ... ... ... ... бұл жерде тек азамат ретінде емес, сонымен қатар
меншік иесі де болғандықтан салықтарды ... оның жеке ... ... ... ... ... [11, 29б.].
Қазақстандық белгілі экономист – ғалым Қарағусова Г. «салықтар ... ... ... ... жұмсалатын және қабылданған заң
негізінде мемлекетке алынатын еріксіз немесе міндетті алымдарды ... ... ... ... авторлар сипаттап өткен салық ерекшеліктерін дұрыс деп қосыла
отырып салықтардың өзіміз тұжырымдаған, сондай-ақ оларды басқа ... ... мына ... ... ... – тек ... біржақты-өктем үрде белгіленетін төлем.
Салықтарды ... және алу ... ... ... ... ерік ... ... қылмайды;
- Салық – мәжбүрлі түрдегі төлем.Салық төлеушілер мемлекеттің біржақты-
өктем ерік ... ... ... ... түрде төлеуге мәжбүр
болады;
- Салық – міндетті төлем. Салық ... ... ... ... ... мерзімде және міндетті түрде бюджетке аударылады;
- Салық – ... ... ... және жеке ... заңда белгіленген бөлігі тиісті бюджетке ақшалай
аударылады;
- Салық – ... ... ... сипатталатын төлем.Мемлекеттік емес
заңды тұлғалар мен жеке тұлғалардың меншігіндегі ақшалар ... ... ...... ... ... ... органы шығаратын заңның
негізінде белгіленген төлем;
- Салық – нақты заңды және жеке тұлғалардан ... ... ... жеке ... ... ... ... алынбай, тек нормативтік
актілерде көрсетілген табыстары, мүліктері және т.б. болған жағдайда
ғана алынады;
- Салық – ... және ... ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен айтарлықтай алынады [13].
Салықтар әрқашанда мемлекет пен ... ... ... және ... дамыту мақсатында ұлттық табысты және жалпы
ішкі өнімді, ... ... ... ... ... бөлуге байланысты
экономикалық қатынастарды көрсетеді.Сондықтан, олар мемлекеттің ... ... ... ... ... (қаржылық) қатынастарын
сипаттайтын экономикалық категория болып табылады [13, ... мен ... да ... төлемдердің (алымдар, баждар,
төлемдер) ... ... ... ... ... және құқықтық қатынастар арқылы көрініс табады. Қаржылық-
экономикалық қатынастар салық ... ... ... ... ... ... берулері кезінде, ал құқылық салық ... ... ... қатысушы мемлекеттік салық ... мен ... ... ... ... белгілері жөнінде А.И.Худяков олардың тығыз ... ... ... ... өте ... ... айта келіп
кейбір жағдайларды есепке ала отырып бөлуге мүмкіндік тапқанын ... ... ... ... мына ... жатқызған:
1. ақша түрінде жүзеге асырылатын төлем;
2. қайтарымсыз төлем;
3. ... ... ... салу ... ... ... ... айқындалуы;
6. төлеу мерзімдері;
7. салық қатынастарының тұрақты сипаты;
8. салық мөлшерінің айқындалуы;
9. салықтың мемлекет кірісі болып табылуы.
Салықтың заңи белгілеріне мыналар жатады:
1. ... ... ... ... тек құқықтық нысанда болуы;
3. салықтың мәжбүрлі сипатта болуы;
4. ақшаны алудың құқыққа сай болуы;
5. салықты төлеу кезінде мемлекеттік бақылаудың ... ... ... ... және ... белгіленуі, тиісті құқықтық
нысанда болуы;
7. салықтың төленуін мемлекеттік жауапкершілік шараларымен
қамтамасыз ... ... ... ... ... туындатуы;
9. салықтарды төлеу – бұл заңды міндет;
10. салық – міндетті төлем.
Салықтар – өте көп ... ... даму ... ... сайын
нақтыландырылатын, ұдайы жүзеге асырылатын міндетті ақшалай төлем болып
табылады.
Салықтардың функциялары экономикалық табиғаты мен заңи ... ... ... бөлу және ... бөлу құралы сипатында мемлекеттің
салықтық қызметінің негізгі бағыттарында пайдаланылатын ... ... тән ... ... ... көрініс табады.
Экономиканың қазіргі даму мүмкіндіктерін есепке ала отырып
мемлекеттік ... сай ... ... ... ... ... бойынша іске асырылады.
Экономикалық категория ретінде салықтың функцияларына:
1)фискалдық функцияны;
2)бөлуші функцияны;
3)реттеуші функцияны;
4)бақылаушы функцияны;
5)жеңілдік беруші функцияны ... ... ... ... айырмашылықтары мен ұқсастықтарын
белгілеуге септігін тигізеді, саны жағынан шамалы топтарға бөлу ... ... ... және ... ... ... ... кейбір негіздеріне:
1)алыну тәсілдері бойынша;
2)салық салу субъектілері бойынша;
3)салық салу объектілері бойынша;
4)кірісіне салықтық түсімдер (төлемдер) есептелінетін бюджет деңгейі
бойынша;
5)салықты енгізудің мақсат-бағдары бойынша;
6)салықтық ... ... ... ... пайдалану ауқымы
бойынша;
7)салықтық төлемдерді төлеу көздері бойынша ... ... [13, ... ... ... ... және ... салықтар;
тұрақты бекітілген және реттеуші салықтар; мемлекеттік деңгейдегі және
жергілікті аумақтардағы салықтар;жалпы және ... ... ... және біржолғы салықтар сияқты түрлері болады.
Қазақстан аумағында алынатын салықтардың түрлеріне:
1.корпоративтік табыс салығы;
2. жеке табыс салығы;
3. қосылған құн ... ... ... қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлемдері;
7.әлеуметтік салық;
8.көлік құралдары салығы;
9.жер салығы;
10.мүлік ... ... ... ... жер ... жатады [13, 21б.].
Сонымен, салықтар экономикалық өсудің негізгі факторы ... ... және ... ... ... ұдайы өндіріс процесін
ынталандыру фунциясы әрі дербес ... ... ... ... ұдайы өндіріс және экономикалық өсу
заңдарымен айқындалады, ... ақ олар өте ... ... ... тән барлық функциялар мемлекеттік бюджеттің ақшалай
қаражаттарын негізінен ... ... аясы ... ... ... нысаналанған тұрақты байланыстың мемлекет
пен салық ... ... ... және ... ... ... пен ... салу және мемлекеттік бюджет кірістерін
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... және тиімді
салықтық заң актілерін қабылдаудың теориялық және ... ... [13, ... салу ... ... ... салық жүйесінің экономикалық-
қаржылық негізін (ірге тасын) құрайтын, Қазақстан ... ... ... ... белгіленіп, бекітілген салықтар мен басқа да
міндетті төледердің объективті жиынтығы деп айқындауға болады.
Салық салу жүйесі мемлекеттің ... ... ... ... ... құзыры Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тиісті мемлекеттік билік органдарының салықтар мен басқа да міндетті
төлемдерді белгілеу және алу ... ... ... ... ая ... ... сондай-ақ ол экономикалық кеңістіктегі
мемлекеттің салық салу жүйесінің стратегиялық ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар
Салықтық құқық өзінің құқықтық реттеу ... ... ... ерекше саласын қамтиды.Бұл қатынастардың
ерекшелігі мемлекет өзінің міндеттерін орындау ... ... ... асыруға байланысты салықтар сияқты ... ... ... ... салықтық қатынастарды құқықпен ... ... ... және ... ... ... және елеулі орын алып отыр.
А.И.Худяков салықтық қатынастар материалдық және ұйымдастырушы ... ... ... деп ... ... ... ... өздеріне тән
айрықша белгілерін атап көрсеткен.Материалдық құқықтық қатынастардың мына
келесідей сипаттамасы берілген [14].
1.Бұл қатынастар мемлекеттің ... ... және ... ... болып табылады.
2.Бұл қатынастар мүліктік сипатта болады [15]. Бұл ... ... бір ... ... ... мүліктер салық салу объектісі ретінде
немесе салық салу көзі болып табылатын, үнемі құны өсіп ... ... ... ... ғана ... ... ... алады.Соның өзінде
салық салу кезінде заттай алынған табыстың құны ақшаға баламаланып барып
тиісті мөлшерде салық салынады.
3.Бұл ... ... ... ... ... ... ақшалай немесе өзге де ... ... ... біржақты
қозғалысын білдіреді, яғни салық төлеушілер салық түрінде мемлекетке берген
ақшасының баламасы ретінде ешқандай тауар алмайды ... ... ... бөлу ... ... ... себебі мемлекет
әрдайым ұлттық табыстың заңмен белгіленген мөлшерін салық салу арқылы өз
пайдасына бөлуді ... ... ... ... ұзақ мерзімді және тұрақты сипатта ... ... ... табысқа салынатын салықты алуға байланысты
қатынастардың айтуға болады.Себебі қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... ... тырысатынын, сондықтан
оның, ұзақ жылдар жүзінде тұрақты салық төлеуші болып табылатынын мемлекет
жақсы біледі.
6.Бұл қатынастар ...... яғни ... сипатта болады.
7.Салықтық қатынастар экономикалық қатынастардың бір түрі ... ... тек ... ... ... яғни мәні ... салықтық қатынастар, ал нысаны бойынша салықтық ... ... ... [14, ... ... қатынастар салықтық ұйымдарды қалыптастыруға
және олардың жұмыс істеулеріне, ... ... ... ...
бағыттарын белгілеуге және ... ... ... ... құқықтық қатынастардың мына келесідей түрлері
болады:
1.мемлекет пен оның ... ... ... қатынастар;
2.салық қызметі органдарының өзара қатынастары;
3.салық төлеушілердің салық сомаларын ... ... ... ... ... мен ... ... қатынастар;
4.салық органдары мен табысты төлеу көзі деп аталатын субъекті
рөлінде көрінетін ... ... ... ... ... материалдық салықтық қатынастардың ойдаңғыдай
қызмет ... ... ету ... ... ... [14, 122б.].
Негізінде, салықтық-құқықтық қатынастар деп ... пен ... ... қаржылық құқықтық нормалар негізінде туындайтын
қоғамдық байланыстарды айтамыз.Бұл ... ... ... былайынша
сипатталады: мемлекетте салық төлеушілерден салық төлеуді талап етуге қажет
субъектілі құқығы бар; ал ... ... ... ... ... ... ... салықтық қатынастар әрқашанда мүліктік сипатта болады
(ақшаны мүлік деп есептеуге болады), ... ... ... ... ... ... міндетті болғандықтан біржақты сипатта да ... ... ... салық төлеушіге қатыстьы ешқандай
мүліктік міндеттеме қабылданбайды.Бұл қатынатар мемлекеттік ... ... да ... айта кететін бір жайт, мемлекет салықтан
жиылған қаражаттарды мемлекеттік бюджетте көзделген мақсаттарға ... ... ... қатынастар сияқты салықтық құқықтық
қатынастар да тек ... ... сай және тек ... құқықтық
нормалардың негізінде пайда болады.Мемлекет өзінің мұқтаждықтары ... ... ... ақша ресурстарын әрдайым, тұрақты түрде
қалыптастыруды көздей отырып қаржылық құқық нормаларының негізінде ... ... ... ... ... байланысы нысанындағы моделін
құрады.Осы туындайтын салықтық құқықтық ... ... ... тек ... ... ... да, ... бірте-бірте заңи нысан
субъектілердің жүріс-тұрысында ... ... таба ... бұл
жерде реттеуші функцияны орындайды, яғни ол салықтық құқықтық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде нақты мазмұнға ие бола ... ... ... ... ... ... қатынастар құқық нормаларынан тыс бола
алмайды.Салықтық құқықтық қатынастардың туындауы заңдарға яғни ... ... бар ... ... ... басты әрі күрделі қоғамдық
қатынастар салықтық құқықтық қатынастар болғандықтан, оларды заң ... ... ... және ... ... бірінші кезекте тұратындығы
ешкімге құпия емес шығар.
Заңи әдебиеттерде салықтық құқықтық қатынастарды ең басты құқықтық
қатынастар ... ... екі ... ... түсіндіріледі.
Біріншіден, жалпы салықтар жүйесі мен әрбір нақты төлем түрінің ұлттық
табысты ... ... бөлу ... ... және жеке тұлғалардың табыс
мөлшерлеріне айтарлықтай ықпал ... ... ... және
әлеуметтік саяси маңызы; екіншіден, осы саладағы мемлекеттің бірыңғай қаржы
саясатын құқықтық қамтамасыз ету ... және ... ... мен ... емес ... ... мүмкіндігін болдырмау [13,
33б.].
Салықтық құқықтық қатынастар әрқашанда ... ... ... ... ... ... ... әрбір қатысушысы
нақты,жекелей белгіленген.Қандай да ... ... ... ... ... ... ... болса, сол
қатынастардың екінші жағында құқық нормасында көрсетілген, нақты жекелей
айқындалған ... ... бар ... ... ... жерде, біздің
ойымызша былай деп тұжырымдауға болады: салықтық ... ... ... ... ... ... оның уәкілетті де, міндетті де ... ... ... ... қатынастар мемлекеттің мәжбүрлеу күшімен қорғалатын
қатынастар болып табылады.
Мемлекет тарапынан салықтар жөніндегі заң қабылданған кезде, оны
салық ... ... ... ... ... ... түрде, толығымен және
уақытылы орындайды.
Бірақ салық төлеуші өз міндетін орындаудан бас тартқан жағдайда
немесе ... ... өз ... ... онда ... салық
төлеушінің міндетін орындату жөніндегі құқығы бірінші орынға шығады.
Осы жағдайда мемлекет ... ... ... ... ... мәжбүрлеу тәсілдерін тікелей қолдану арқылы ... ... ... төлеушінің өз міндетін орындамауы оның
құқықтарын қорғау жөніндегі қатынастардың туындауына ... ... ... ... жасаған құқық бұзушылыққа мемлекет тарапынан жазалау
шаралары қолданылуы ... ... ... құқықтарын қорғау жөніндегі
қатынастар туындайды.
Енді салықтық құқықтық қатынастардың құрамын қарастырамыз.Оның өзіне
тән үш элементі барын ... ... ... және заңи ... және ... ... объектілері.
Заңи мағынада салықтық құқықтық қатынастың мәні оған ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Субъектілік құқық дегеніміз уәкілетті тұлғаға оның ... ... мен ... ... ... ... және ... заңи міндеттерімен қамтамасыз етілген өктем-билік шаралары.Ал
заңи міндет деп мемлекет тарапынан міндетті ... ... ... ... ... және оның ... бұлжытпай орындау
үшін әмірлі түрде белгіленген қажетті тәртіп шараларын айтамыз.
Салықтық құқықтық қатынастардағы субъектілік ... иесі ... ... ... ... ... салық төлеушілерден, яғни
міндетті тұлғалардан заңда белгіленген ... ... ... ету ... жүзеге асырылады.Талап ету құқығына салық төлеушінің осы талапты
мойындау жөніндегі заңи ... сай ... ... ... ... ... ... талап ету құқығын
жүзеге асыруына ... ... ... ... тек ... талаптарды орындау жөніндегі әрекеттерін күтеді.Егер салық
төлеуші өз ... ... бас ... ... ... ... қарсы мемлекеттің мәжбүрлеу аппаратын іске қосу ... ... ... салықтық құқықтық қатынас мемлекеттің мәжбүрлеу
күшімен кепілдендірілген.Бұл жерде айта кетерлік бір ... ... ... ... ... ... және оларды қамтамасыз
ету кепілі рөлінде көрініс табады.Осы мемлекеттің қосарлы жағдайы оның өз
субъектілік құқығын екі ... ... ... ... ... ... ету құқығын жүзеге асыру жолымен, яғни мемлекеттік уәкілетті органның
мемлекеттің қаржылық мүддесін көздей отырып мемлекеттік мәжбүр ету органына
– сотқа ... 2) осы ... ... ... өз мемлекеттік –
өктем өкілеттіктерін пайдалану жолымен.Салықтық құқықтық қатынастардың
екінші маңызды жағы заңи ... ... ... ... ... ... ... төлеушіге белгіленген, мемлекет тарапынан қойылған талапты
орындауды міндеттейтін қажетті жүріп-тұру шаралары ретінде көрініс табады.
Салықтық құқықтық қатынастардағы салық ... ... ... заңмен белгіленген салықтарды мемлекеттік ... ... ... іс-қимылдары болып саналады.Салық төлеуші салықты ... ... ... салмай, оны белгіленген мерзімінде, белгіленген мөлшерде
және ... бір ... ... қажет.Қандай да болмасын салық туралы
заңда қажетті (міндетті) жүріп тұру шаралараның ... ... ... ... қатынастардың негізгі мәні – салық төлеушілердің
жаңағыдай біржақты ... ... өз ... қатысты қоғамдық қатынастарды реттей
отырып, осы қатынастардың субъектілерінің шеңберін анықтайды, сондай ... ... мен ... ... ... ді.Осы құқық пен міндетке
ие болған ... ... ... ... ... ... құқық субъетілері деп, әрқашанда салықтық құқықтық қатынас
субъектісі болуға қабілеті ... бар ... ... немесе салықтық құқық нормаларының күшіне байланысты салық
қызметі ... ... мнн ... ... құқық субъектілеріне тән
болады.
Салықтық-құқықтық қатынастардың мемлекет уәкілдік берген ... ... ... ... ... ... әрекеттері жалпы мемлекеттік мүддені көздейді
және олар осы қатынастарда мемлекет функциясын жүзеге асырады.
2.Мемлекет ... ... ... ... мемлекеттік
уәкілетті органдар болып табылады.
3.Олардың ... мен ... ... ... ... ... ... қазынасының ауқымды бөлігі болып табылатын мемлекеттік
бюджетті қалыптастыруға байланысты жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... сипатта болады және
әрдайым құқықтық реттеуді қажет етеді.
Қандай да ... ... ... ... ... сай пайда
болғандықтан және мемлекет өзінің және басқа да ... ... ... ... жүзінде күнібұрын
белгіленгендіктен экономикалық салықтық қатынастар құқықтық нысанда көрініс
табады.
Осы ... ... ... ... ... тән ... айтып өткенбіз.Осы мәні (маңызы) бойынша экономикалық салықтық
қатынастар тиісті құқықтық нормалармен реттеу барысында салықтық құқықтық
қатынастарға ... ... ... қатынастар материалдық және ұйымдастырушы
болып бөлінеді.Материалдық салықтық құқықтық қатынастар салықтың ... ... ... ... мемлекетке өтуін көрсетеді, ал
ұйымдастырушы салықтық құқықтық қатынастар мемлекеттің ... ... ... салу ... операцияларға қатынасатын, бірақ өздері
салық төлеуші болып табылмайтын ... ... ... ... ... ... және қызмет атқару
барысындағы байланыстарын білдіреді [13, 36б.].
Салықтық ... ... ... мәселеге айналуына орай көптеген
жылдар бойы зерттелген салықтық міндеттеме институты ... осы ая ... ... ... мен ... ... ... жалпы бөлімінде орын алып отыр. Бұл салық салу аясы мен ... ... деп ... ... орайда айта кететін жәйт, міндеттеме ұғымы қалыптасқан дәстүр
бойынша тек ... ... яғни ... ... ... ... ... ретінде белгілі бір
келісімге келудің және шарт жасаудың нәтижесі болып ... Ал ... ... ... ... сай келетін салық салу жүйесін құру
ісіне ... ... ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін қатаң айқындауға қол жеткізетін және ұлттық табысты қайта
бөлуге ... ... ... мен ... ... ... құқықтық құрал ретінде танылады.
Салықтық міндеттеменің мән-жайын заң ... ... ... ... ... ... ... сәйкес салық төлеушінің мемлекет алдында
туындаған міндеттемесі салықтық міндеттеме ... ... ... ... ... сай салық төлеуші:
Салық органында тіркеу есебіне тұруға; салық салу объектісі мен ... ... ... айқындауға; салықтар мен бюджетке төленетін
басқа да міндетті төлемдерді есептеп шығаруға, ... ... ... белгіленген мерзімде табыс етуге және салықтар мен бюджетке ... да ... ... ... ... ... өзінің салық органдары арқылы салық төлеушіден оған
тиесілі ... ... ... ... ... ... етуге
құқылы;
4) салықтық міндеттемелер орындалмаған немесе ... ... ... ... ... тиісті баптарында көзделген тәртіп
негізінде салықтық міндеттемелердің орындалуын ... ету ... ... ... ... ... ... ретте түсінікті болу үшін:
-салықтық міндеттеме салық төлеушінің ... ... ... яғни түпкілікті нәтижесі өзіне тиесілі салықтық ... ... ... ... ... ... жөніндегі міндеттемесі;
-салықтық міндеттеме негізінде салықтық төлемнің сомасын өзінің
пайдасына төлеуді салық төлеушіден талап ету ... ... ... ... болады.
Міне, салық төлеушінің өзіне (тиісті салық заңына ... ... ... ... ... ... саналы түрде, сондай-ақ слықтық-
құқықтық мәдениеттілік пен белсенділік таныта ... ... ... ... және ... ... мемлекеттің салық төлеушілерден
белгіленген салықтарды өзіне төлеуін ... ету ... ... ... құқықтық қатынастардың басты материалдық мәніне айналады.
Өзінің экономикалық және құқықтық табсғатына сай салықтық міндеттеме:
-тек мемлекеттің еркіне және ... ... сай ... ... ... болады;
-өзінің сипаты бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ақшалай көрініс
табады;
-өзінің мән-жайына қарай біржақты міндеттеме болып табылады;
-оның айтарлықтай дәрежеде (тиісінше) орындалуы мемлекеттің ... ... ... бойынша салықтық төлемдердің ақша қаражаттарын ... ... ... ... төлеуші тұлғаның белсенді іс-
қимылдарымен сипатталады;
-құрылымына салықтың заңи ... ... ... ... оның ... ... ... болып табылады;
-әрбір жекелеген салықтарға тән салық салу объектілерімен, салық
базасымен, салық ставкасымен және ... ... ... ... объектісіне міндетті тұлға салық төлеушінің
салықтық ... ... ... ... ... іс-қимылдары
жатады. Ал салықтық міндеттеменің нысаны ... ... ... пен ... төлеушілер-заңды және жеке тұлғалардың арасындағы
байланыстың сыртқы көрінісі ... ... ... құрамы:
-салықтық міндеттеменің субъектісінен;
-салыктық міндеттеменің объектісінен;
-салықтық міндеттеменің мән-жайынан тұрады.
Осы орайда айта кететін бір жәйт: салық ... ... салу ... заты; салықтың масштабы; салық базасын есепке алу әдісі; салық
кезеңі; салық салу бірлігі; салық ставкасы; салықты ... ... ... салықты төлеу мерзімі; салықты төлеу тәсілі мен тәртібі сияқты
элементтер Қазақстан ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оларсыз ешбір салықты есептеп шығарудың, төлеудің
және олардың төленуін талап етудің ... ... заңи ... ... яғни салық элементін белгілеу
салықтық міндеттеменің туындауына септігін ... ... оны ... негізі болып табылады.
Салық кодексінде салықтық міндеттеменің субъектілік құрамында салық
төлеуші және ... ... салу ... мен ... ... ... ... ретінде
мүліктер және іс-әрекеттер белгіленген. Осы мүліктер мен іс-әрекеттердің
болуы салық төлеушіге катысты ... ... ... ... ... мен ... ... басқа да міндетті төлемдердің әрбір
түрі бойынша салық салу объектілері мен салық салуға ... ... ... ... ... ... баптарында жан-жақты айқындалған.
Салық базасы салық салу объектісі мен ... ... ... ... ... ... немесе өзге де мән-жайларының
сипаттамаларын білдіреді. Олар ... салу ... саны ... ... ... негізі ретінде бюджетке төленуге тиіс салықтар мен ... ... ... сомасын айқындайды. Демек, салықтық төлемдер сомасы
салық базасына ... ... ... ... ... есептелінеді.
Салық ставкасы салық базасының өлшем бірлігіне деген ... ... ... Былайша айтқанда салық салу нормасы, яғни
салықтың заң жүзінде белгіленген шамасы болып ... ... ... ... ... ... үшін жеңілдіктерді есепке ала отырып
толық салық базасына қатысты есептелген ... ... ... ... ... ... ... ставкасы салық базасының өлшем бірлігіне
процентпен немесе абсолютті сомамен ... ... ... ... мен ... ... басқа да
міндетті төлемдерге қатысты белгіленген уақыт кезеңі болып табылады, сондай-
ақ ол фяқталған ... ... ... ... ... ... ... мен басқа да міндетті төлемдердің сомасы есептелінеді.
Осыған ... ... ... деп ... заңдарға сәйкес салық
төлеушіге арналып, оның салықтарды есептеуіне және ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыруына ... мен ... ... үшін ... ... ... салық кезеңіне салық базасын қалыптастыру процесін аяктау және
салықтық міндеттеменің ... ... ... үшін ... ... ... ... орындау осы міндеттеменің әрбір субъектісінің
міндеттерін құрайтын белгілі бір іс-қимылдарды тиісінше ... ... ... ... ... ... айта ... жәйт, салықтық міндеттеме мемлекет
ойынан шығатындай, тиісінше және айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... төлеуші мынадай іс-
әрекеттерді міндетті түрде жүзеге ... ... ... ... ... салу объектілер мен салық салуға байланысты ... ... салу ... мен салық салуға байланысты объектілерді,
салық базалары мен салық ставкаларын негізге ала ... ... ... ... мен басқа да міндетті ... ... ... ... ... және оны ... ... пен мерзімдерде салық
органдарына табыс етеді;
-салықтық заңнамада белгіленген тәртіп негізінде және ... ... ... мен ... да ... ... есептеп
шығарылған және есептелген сомаларын, сондай-ақ салықтық міндеттемені
орындамаған жағдайда айыппұлдар мен ... ... ... ... ... ... ... және
тәсілдері күні бұрын әрі нақтылы белгіленетінің білуіміз керек.
Салықтық құрылыс негізінде міндетті түрде кезінде салық ... ... ... Адам Смит ... мына: «Мемлекеттің
тұрғындары өздерінің ... ... ... ... ... ... тиіс. Олар төлейтін төлем — салықтың мөлшері ете
дәл айқындалғаны дұрыс болады, сондай-ақ төлеу мерзімі, төлеу тәсілі ... ... өте анық ... қажет. Салықты алу кезеңі мен уақыты немесе
тәсілі салық төлеуші үшін ыңғайлы әрі ... ... ... ... ... ... ... элементтері ретінде
салықтар мен өзге де міндетті төлемдердің нақты ... ... ... салу ... мен ... ... сомаларын қалыптастыру
тәсілдері, салықтық іс-қимылдарды жүзеге ... ... мен ... ... ... ... әкімшілігін
жүргізу, сот билігі органдары мен прокуратура және т.б. өздеріне тиесілі
орындарын алатынын айта ... ... ... ... ... тұрғыдан ұйымдастырылуы
мемлекеттің салықтық ... ... ... (күш-
қуатына), мемлекеттік салық әкімшілігін жүргізудің мақсатты-бағдарлы рұқсат
беру және шектеу қою сияқты әрекеттеріне ... мен ... ... ... да ... төлемдердің
экономикалық-құқықтық маңызы олардың ... ... ... және ... қатынастарда, яғни салық төлеушілердің
мемлекетке салықтық төлемнің ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынасқа қатысушы мемлекет пен
салық төлеушілердің арасында туындайтын қатынастарда жарқын көрініс табады.
Салықтар экономикалық және ... ... ... ... ... әрі ... өмірінің көп аспектілі қаржылық-
құқықтық құбылысы ... ... ... ол ... тән көптеген айрықша
белгілерімен ерекшеленеді.
Мемлекеттің салықтық құрылысының ірге ... ... ... ... ұйымдастыру және оны іске басқару ... ... ... сай ... және ... салықтық құқығы осы саясаттың
негізі болып табылады. ... ... ... ... салықтары
басым англосаксондық модель мен көбінесе жанама салықтарға бас иетін
континетальдық модельдердің ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Мемлекеттің салықтық құрылысының экономикалық-құндылық негізіне
салықтар жүйесі түрінде құрылымданған ... ... ... салықтар арқылы корпорациялар мен ... ... ... ... нысанының жиынтығы болып табылатын
мемлекеттің салық жүйесі жатады. ... ... ... және ... күш-қуатының нақты ... ... ... әрі ... болуы осы жүйені салық
төлеушілердің экономикалық жай-күйіне, салықты төлеу қабілеттілігіне және
мемлекет ... тек ... ... өте зор тұтыну аяларына
бағыттау ... ... ... ... көздеп, белгілеу
арқылы құруға байланысты болады.
Салықтық міндеттемені орындау уақытына жекелеген салықтар мен ... ... ... ... яғни ... ... салу объектілерін айқындау,
тиісті бюджетке аударылатын ... ... ... есептеп шығару және салық
сомасын төлеу үшін салық заңында ... ... ... ... шекті
мерзім жатады.
Салықтық міндеттемені орындау орны салық төлеушінің салық төлемінің
тиесілі сомасын мемлекетке тапсырған жері болып ... ... ... орны ... салық төлеушіге немесе салық агенттеріне олардан алынған
ақша қаражаттарын төлемдік құжаттар негізінде тиісті бюджетке ... ... ... банк ... ... ... ... тиісті соманы бюджетке аудару туралы ... банк ... ... күні ... ... орындау күні
болып табылады.
Салықтық міндетемені орындау ... ... ... ... ... салықтық міндеттемесін орындауға бағытталған, белгілі
бір тәртіптеу мехзанизмдері мен ... ... ... ... ... ... ҚОСЫЛҒАН ҚҰН САЛЫҒЫ – ЖАНАМА САЛЫҚ ТҮРІ РЕТІНДЕ
2.1 ... құн ... ... ... ... ролі ... ... өткеніміздей, салықтар салық салу объектілері бойынша
тікелей және жанама болып екіге ... ... ... және жеке ... ... ... тікелей, нақты белгіленетін салықтар жатады.Бұл салықтардың
нақты төлеушілері заңды және жеке ... ... ... ... келесідей өзіне тән артықшылықтары бар:
А)Тікелей салықтар мемлекетке белгіленген кірістер береді.
Ә)Тікелей салықтар салық төлеушілердің шынайы төлеу ... ... ... ... салықтарды төлеу кезінде мемлекет салық төлеушімен тікелей
(көзбе-көз) жолығып, оның мемлекет азаматы ретіндегі міндеттемелерін дәл
анықтап ... ... ... жеке ... ... ... ... әсерін (ықпалын) тигізе алмайды.
2.Жанама салықтар тауарлардың бағасы немесе ... ... ... алынатын салықтар.Себебі,заң жүзінде негізгі
салық төлеушілер тауарларды өндіретін және сататын, ... ... ... заңды тұлғалар болғанымен, шынайы салық төлеушілер ... ... ... ... ... болып есептелінеді.
Салық сомасы тауар бағасына немесе ... ... ... ... ... салық төлеуші сол соманы сатып алушы
есебінен өндіріп алады және ... ... ... ... ... салық , акциздер жатады.
Енді жанама салықтардың тікелей салықтармен салыстырғандағы
артықшылығына ... ... ... және ... ... нәтижесінде мемлекет
қазынасына өте мол қаржылық түсім әкелінеді.
Ә)Жанама салықтар аздап және шамалы мөлшерде алынғандықтан төлеушіге
айтарлықтай ауыртпашылығын ... ... ... алушының (төлеушінің) ақшасы бар кезде ғана
төленеді.
В)Жанама салықтың мемлекетке тигізер пайдасы, іс ... ... ... салық төлеуші жалтара алмайды.
Г)Жанама салықтарды жинау оңайға түседі, өйткені ... саны аз ... бұл ... өте көп ... (сатып
алушылар, тұтынушылар) қатынасады [12, 17б.].
Әлемдік тәжірибеде жанама салықтардың келесідей ... ... ... ... алынатын салық
3.қосылған құн салығы
4.акциздер
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында жанама салықтардың 2 түрі
бар: ... құн ... және ... ... ішіндегі ең маңыздысы 1992
жылы енгізілген қосылған құн ... ... ... Бұл ... ... ... салықтық түсімдердің ішіндегі негізгі салықтардың бірі.
Қосылған құнға ... ... ... сипаттап, оны салық
жүйесіне енгізу жөніндегі ұсынысты тұңғыш реет 1919 жылы ... ... фон ... жасаған болатын. Екінші рет, 1954 жылы дәл
осындай ұсыныс жасаған француз ... ... ... ... ... ... құнға салынатын салық тек төрт жылдан кейін, яғни 1958
жылы енгізілген еді. Ал ... 1989 ... ... 1990 ... Ресей
Федерациясы мен Қазақстанның салық жүйелерінен осы салықтың түрі 1992 жылы
тиісті орнын алды.
Негізінде, қосылған құн ... ... және ... ... көрсетудің барлық стадияларында алынатын көп сатылы, негізгі жанама
салық болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар – тұтынушылар болып саналады. Қосылған құнның өзі
салық салу объектісіне жатпайды. Салық салу ... ... ... ... ... және ... көрсету фактілері көрініс табады. Сонымен
қатар, тағы бір маңызды жайт осы салық түрі ... ... ... ... ... қызмет көрсету орнын айқындауға ... ... не ... білу үшін оның ... ... ... ... құрамында мыналар:
1.Өндірістік жұмыскерлердің еңбек ақыларын төлеуге кеткен шығындар
(ЕА);
2.Әлеуметтік қорларға ... ... ... ... ... ... ... ала төленетін салықтар, кредиттер үшін
проценттер және басқа да шығындар (Ш);
5.Пайда (табыс) – (П) кіреді.
Қосылған құн ... ... ... пен ... ... ... және ... процесінде басқа да тұлғалар көрсеткен қызметтер
құнына қосылатын тауардың, жұмыстың, ... ... ... ... ... құны ... пен ... құндары мен қосылған құнның
құрамынан құралады:
ТҚ = ШМҚ + ЕА + ӘҚА + АЕ + Ш + ... ҚҚ екі ... ... ... болады:
1.ҚҚ = ТҚ – ШМҚ;
2.ҚҚ = ЕА + ӘҚА + АЕ + Ш + П.
Заң ... ... құн ... ... ... осы ... ... тұрған тұлғалар көрініс тапқанымен, оның нақты төлеушілері
тауарларды ең ... ... ... ... ... мен ... ... немесе жеке тұлғалар – тұтынушылар (сатып алушылар) болып
табылады. Қосылған құн салығы бойынша ... ... ... (ең ... сатып алушыларға) түседі және солардың мойнына
жүктеледі. ... ... ... ... бұл ... ... ... деп атайды. Қосылған құн салығының экономикалық – құқықтық
табиғаты ... ... тән ... ... ... өтпелі экономика аясында дамып жатқан мемлекеттің
негізгі экономикалық ... ... ... ... ... ... бухгалтерлің есепте
көрсетілетіндіктен оны төлеуден жалтару ... ... және ... ... құн ... ... аса тұрақты кіріс көзіне айналады;
3.Бұл салық әрбір сату (өткізу) процесін жүзеге асырған сайын, яғни
өндіру және бөлу ... ... ... ... сату ... ... ... салық болып саналады;
4.Теориялық тұрғыдан алғанда осы салықтың салық салу объектісі –
қосылған құн ... ... іс ... ... ... өнімдердің
(жұмыстардың, қызметтердің) жалпы құны ... ... ... ... есептеуді жеңілдету үшін салық салу объектісі ретінде
өндірістік ... мен ... ... ... құны ... – сату бойынша барлық айналым алынады;
5.Қосылған құн салығының мөлшері тауар бағасына ... ... ... ... – тұтынушы төлейтіндіктен (заңи төлеушілері) үшін бұл салық
бейтарап немесе салық болып табылады;
6.Экономикалық даңдарыс пен ... ... ... бұл
салықтың фискальдық маңызы мен функциясы арта түседі;
7.Тауар өндірушіден ... ... ... ... ... құн салығының сомасы құнына қосылған тауарды (жұмысты, қызметті)
сату (өткізу) мақсатында сатып алған сатушының сол тауарды алуға ... өзі ... ... ... ... құн ... қосып қайтадан
сатуы тауарлар бағасын күрт өсіру тенденциясына мұрындық болады (осыған
орай ол инфляциялық ... ... ... туындатуы әбден мүмкін);
8.Қосылған құн салығы бойынша қосарлы және одан да көп ... ... ... заңи ... ... ... тұтынушылардан түскен сома
мен тауар жеткізушілерге ... ... ... айырманы аударады
[13, 262-263бб.].
Ресей экономикалық ғылымының ... ... Д.Г ... ... құн ... - бұл ... пен айналымның барлық
сатыларында пайда болатын қосылған құннның бір ... ... ... ... өнім ... құны мен шығындарының
құнының айырмасы ретінде сипаттайды [16].
Экономикалық ғылымдардың кандидаты Б.Ж. Ермекбаеваның ... ... құн ...... ... қызмет көрсетулерді)
өндіру және олардың айналысы ... ... ... ... бойынша
салық салынатын айналым құнының бір бөлігін бюджетке аударуды, сондай-ақ
Қазақстан ... ... ... ... кезіндегі аударымды
білдіреді [17].
Қазақстанда қосылған құн салығы Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының
қатысушы мемлекеттері ... ... ... ... саясат
қағидалары туралы Келісімге сәйкес енгізілді.
Қосылған құн салығы салық жүйесіне ... ... ... ж.) ... салық біршама өзгертулер мен ... бұл ... 28% ... ... ... жаңа
салықты енгізу сол кезеңде болып жатқан инфляцияға тұспа-тұс ... ... ... ... ... ... ... мен бағаларды
либерализациялауға байланысты салық ставкасы тым жоғары болып шықты. Осыған
байланысты салық ставкасы 20%-ға, ал ... ... ... ... ... құн салығы ставкасының ... ... ... ... ... ... ... әртүрлілігін
пайдалану мүмкіндігі пайда болды, ал бұл жағдай қазақстандық кәсіпкерлер
жұмысына жағымсыз әсер етуі ... еді. ҚҚС ... ... ... ... ... негізінде тараптар ҚҚС саласында салықтың ... ... ... ... мен ... ... бірыңғайландыруға
келісті. Осы ережеге сәйкес Қазақстан Республикасы ТМД ... ... 20% ... ҚҚС ... ... сондай-ақ,
ТМД елдерімен тауар, жұмыс және қызмет көрсетулер үшін өзара есеп ... ... ала ... ... ... ... қабылдады. Осылайша,
республикаға және республикадан жасалатын ... ... ... ... іске ... қатар, мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастарға ... ... ... ... ... әрбір мемлекет қосылған құн
салығын есептеуге байланысты өз ережелерін ... ... ... ... салықты есептеу мен төлеу тәртібіне қатысты [18].
С.П.Колчиннің пікірінше, «.....салықты төмендетудегі салықтық
реформа мәні – ... ... ... ... ... сұранысқа әсер ету
және халық пен экономиканың нақты бір секторының қаржысын ... ... ... алу ... өсуі ... экономиканың
негізгі тірегі – сұраныс өседі, және салық ... ... ... ... ... ... инвестицияға бағытталады» [19].
Қосылған құн ... ... ... ... байланысты бұл салықтың регрессивтілігі туралы пікір туындады,
себебі қосылған құн ... ... аз ... ... мен кіші және
орта кәсіпкерлік өкілдерінің жағдайына әсер ... ... ... аз табысқа ие тауарлар мен қызмет көрсетулерді тұтынушылар
салықтың көп үлесін сол ... мен ... ... тұтынатын
салыстырмалы түрде жоғары табысқа ие тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... төмендету үшін
мемлекет салық ставкасын бірінші қажеттіліктегі ... ... мен ... үшін төмендетті.
Қосылған құн салығын енгізген кезде оны ... ... ... еді, ... нәтижесінде салық төлеушілердің ғана емес,
фискальды органдардың да жұмысы қиындады. ... ... ... ... тәртібін қарстырып көрейік.
Қосылған құн салығын төлеуші (01.01.1998 жылға дейін) салық
салынатын айналымы ... яғни өсім орын ... ... 1000 ... ... асып кеткен жағдайда мерзім аяқталған (12 ... ... ... ... 15 күннен кешікпей қосылған құн салығы бойынша есепке
қою туралы арыз беру қажет еді. Қызметін тоқтатқан жағдайда да ... ... ... ... ... ... арыз беруге тиісті еді.
Мұндай тәртіп қосылған құн ... ... ... ... ... қосылған құн салығын төлеуші ретінде тұрмаған тұлғадан тауар алған
жағдайда, оның қосылған құн ... ... ... ... ... әкеліп отырды. Сонымен қатар, бұл өткізілетін тауарлардың өз
бағасының ... де ... ... ... ... құн салығы бойынша есепте
тұрмайтын тұлғаның тауар жеткізушілерге төлейтін қосылған құн ... ... ... ... ... Қосылған құн салығы бойынша еспте
тұратын салық төлеушілерге қосылған құн салығы ... ... ... ... алу ... ... ... құн салығы бойынша есепте
тұрамайтын ... ... ... ... ... мақсатында қосылған
құн салығы ... ... ... ... ал бұл ... қосылған құн салығының орнын толтыру түрінде бюджет қаражатын
жоғалтуға әкеліп отырды.
01.01.1998 ... ... ... ... ... жеке ... заңды
тұлға «автоматты» түрде қосылған құн салығын төлеуші болып саналады.
Б.Ж.Акпанбетованың ойынша, қосылған құн ... ... ... тәртібі қосылған құн салығын қолданысқа енгізген сәттен бастап
белгіленуі қажет еді, ... ... оның ... ... үшін
міндеттілігі айқын еді.
Іс жүзінде қосылған құн салығын алудың екі ... ... орны ... және ... орны ... Дүниежүзілік Сауда Ұйымының
жүйесінде қосылған құн ... ... орны ... алынады. Кеңес Одағында
сексенінші жылдардың ортасынан бастап бұл қағида шетелдермен сауда жасасу
кезінде қолдану үшін ... яғни ... ... атлаған
салық салынбады, ал ішкі қолданыс кезінде бұл салықты бюджетке ... ... ... елінің экономикасы үшін мұндай жағдайдың айтарлықтай зардап
әкелетін нәтижесі болды: тауарды, әсіресе, шикізатты шетелге сату ... ... ... ел ... ... ... оны ... мен тасымалдауға
қатысатын технологиялық тізбектің әрбір қатысушы-кәсіпорнына: шикізатты
өндіруден бастап дайын өнімді өткізуге дейін ... ... еді. Бұл ... ... ... ... жымқырудың себебінің бірі деп ойлауға
негіз болды.
1992 жылы ТМД елдері өзара ... ... ... ... яғни
тауардың шығу орны қағидасын қолданатын болып ... ... ... ... Қосылан құн салығы салынып, ал алыс шетелмен саудада – ... ... ... ... ... республикалардың өзара сауда жасасуына
тиімсіз шарттар туындатып, сонымен қатар көптеген шаруашылық байланыстардың
үзілуіне себепші болды.
Қазақстан ТМД-ның ... ... ... негізде
қосылған құн салығын алудың халықаралық қағидасына көшу ... ... ... ... ... Қырғызстан, Украина, Молдовамен жасалды
[18, 53б.].
Мемлекет өзіне жүктелген ... ... және өзге ... орындауы үшін ақша қаражаттары қажет. «Қазіргі таңда дамыған
елдердің өзі экономикалық дағдарысқа ... ... ... жүктелген негізгі міндет - мемлекеттің ... ... оның мәні ... ... ... үшін ... және ... бақылау жүргізу. Бір айта кетерлік ... тән ... бірі – оның ... ... ... »
[21].
Болжау жұмысын атқару кезінде салық түсімдерін республикалық ... ... ... бөлу ісі ... маңызға ие. Әрбір аймақ
қосылған құн салығы сияқты салықтардың түсімдерінің жергілікті ... ... ... үкіметтік мақсаттарды орындау үшін
республикалық бюджетке ақша ... ... Осы ... байланысты
аймақтардың әкімшіліктері мен Қаржы Министрлігі ... дау әлі ... ... ... Жергілікті әкімшіліктер қосылған құн салығынан
түсетін ақша сомаларын жергілікті бюджетте қалдыруды ұсынып отыр.
Алайда, Н.Кучукованың пікірінше, ... құн ... ... бағалы қағаздармен операцияларға салынатын салық сияқты салық түрлері
жанама болып табылады, яғни ... ... ... ... ... ... салықтардан түсетін түсімдер ... ... ... ... ... ... етуге жұмсалуы
қажет» [22].
Қазіргі уақытта ақша қаражаттарының бюджет пайдасына ... ... ... айналып отыр. Оны жасау процесіне барлық деңгейдегі қаржы
органдары, мәслихаттар, ... ... ... байланысты «Салық
қызметі болжау ... ... ... негізсіз жасалған
болжамдар үшін жауапкершілікке ... ... ... ... ... [23].
Бір айта кетерлік жайт, фискальды ... ... ... ... ... ... бұл қызмет көпжақты және көп күш-
жігерді қажет етеді. ... ... ... ... Б.Таджияқовтың атап
өткеніндей, «Біздің міндетіміз – оны барынша жақсы деңгейде орындау, себебі
біз ... ... үшін ... ал ... ... шешілуі
біздің қызметімізге байланысты» [24].
2.2 Қазақстан Республикасының жағдайында қосылған құн салығын құру
ерекшеліктері және оны есептеу тәртібі
Қосылған ... ... ... ... ... ... ... қолданылады:
- тура аддитивтік немесе бухгалтерлік;
- жанама аддитивтік;
- тура ... ... ... жанама шегерім жасау әдісі немесе шоттар бойынша есепке жатқызу
әдісі.
Егер ... ... ... ставкасын Р деп белгілесек, онда төрт әдіс
бойынша салықты ... ... ... ... ... ... P (V+m) ҚҚСС
2. PV+Pm ҚҚСС
3. P(B-И) ҚҚСС
4. PB-PИ ҚҚСС
Бірінші және екінші әдістер ... ... яғни ... ... ... Үшінші әдіс - өндірілген өнім құнынан
жұмсалған шығындарды шегеріп ... ... ғана ... ... Бұл үш ... ... ... ставкасын қолданған жағдайда ғана
пайдалануға ғана болады.
Тәжірибеде негізінен төртінші әдіс кеңінен ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... сәтте бірден қолданылады,
сондай-ақ шот-фактураны толтыру арқылы жасалған мәміле туралы компанияның
салық міндеттемелері арқылы ... алып ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы
Қазақстан Республикасының ... ( ... ... ) ... қосылған құнға
салынатын салық деп тауарларды өндіру және олардың айналысы ... ... ... бойынша салынатын салық айналымының құнының бір
бөлігі ... ... ... ... Республикасының аумағындағы
тауарлар импорты кезіндегі аударымды айтады [26].
Бұл салықтың ерекшелігі – оның ... ... ... сатудан
(өткізуден ) түскен бүкіл түсім – ақша емес, тек салық ... ... ... ... импорты қамтитын қосылған құн болып табылатындығында.
Қосылған құн салығы дүние жүзінің 40-тан астам ... ... ... ... ... мүше 17 ... ... Бұл салықтың артықшылығы
келесіде:
- төлеушілер үшін салықты есептеу салыстырмалы қарапайым;
- бағалардың өзгеруіне, төлеушінің қаржылық ... ... ... ... ... ... және тұрақты
базасын қамтамасыз етеді.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасында өзекті мәселердің бірі
болып, ... ... ... Бұл ... әсіресе, шаруашылық іс-
әрекетпен ... ... ... ... Олар: мемлекет,
кәсіпорындар мен ұйымдар, жалдамалы жұмысшылар [27].
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды. Әдетте бұл жалпы ішкі
өнімдегі салық ... ... ... ... ... ... салықтық түсімдерінің жалпы ішкі өнімдегі үлесі
жалпы алғанда 19-20 пайызды ... ... 2004 жылы ... ... ... теңге болды, ал жалпы ішкі өнімнің сомасы 5870,1 ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімдегі үлесі
мынадай болады: (1186137 миллион / 5870,1 ... 100 ... ( ... Ал ... ... ... ... ішкі өнімдегі үлесі 35
пайыз. Бұл батыс елдеріндегі көрсеткіштерге сәйкес келеді және « ... ... ... ... ... ... үлгіден
төлемдердің көлемімен де, құрылымымен де жалпы алғанда ... ... ... » ... тезистің растығын дәлелдейді [28].
Қосылған құн салығының тез ... ... салу ... 10 ... ... қол ... ... берді және де бұл процесс
әлі күнге дейін жалғасуда. 40 жыл бұрын бұл салық теоретикалық дискуссиялар
мен трактаттардың ... ары ... ... болған жоқ еді. Бүгінгі таңда
бұл салық 120-дан ... ... ... ... маңызды компоненттердің
бірі және оның үлесіне әлемдегі ... ... ... бір ... құн ... ... бері оған артылған мақсаттардың
жүзеге асырылғандығы туралы мемлекеттік бюджеттегі қосылған құн салығының
үлесінен көре ... ... құн ... қолданылуымен байланысты
тиімділіктің жоғарылағанын тікелей түрде байқау ... ... ... ... оны ... түрде бағалаймыз. Демек, жалпы ішкі ... ... ... ... ... ... басқа елдердегі
көрсеткіштерімен салыстыру арқылы талдаймыз. ... ... ... ... ... қосылған құн салығы тиімділікті жоғалтуды
қысқартатын болса, онда қосылған құн салығын қолданатын ... ... ... ... көп ... ... Франция елінде қосылған құн
салығының мемлекеттік үлесі 41,4 пайызды құрайды ... ... ... ... ... ... ... қосылған
құн салығы сатылған тауарлар үшін есептелген қосылған құн ... ... ... ... ( ... ... көрсету ) үшін төленуге тиісті
қосылған құн салығы сомасы арасындағы ... ... ... ... ... ... алу механизмі көрінісін табады. Заңнамаға сәйкес салық
салынатын айналым және салық салынатын импорт ... құн ... ... ... ... есептеледі. Қосылған құн салықты төлеушінің
тауарларды ( ... ... ... ) ... ... ... ... салынатын айналым болып табылады. Салық Кодексіне сәйкес қосылған құн
салығынан босатылған және өткізу орны ... ... ... ... салық салынатын айналымға жатпайды. Салық салынатын
айналым мөлшері оған қосылған құн салығын қоспай, ... ... ... ... мен тарифтерді негізге ала отырып, өткізілген ... ... ... ) құны ... ... Өткізілген
тауарлардың құны қандайда бір өзгеріске ұшыраған жағдайда, ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының кеден
заңнамасына сәйкес мағлұмдамалануға тиісті. Қазақстан аумағында әкелінетін
немесе әкелінген тауарлар қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... Салық салынатын импорт мөлшеріне
кеден заңнамасына сәйкес белгіленетін импортталатын ... ... ... ... құн ... ... Қазақстан
Республикасындағы тауарлар импорты кезіндегі салық және бюджетке ... ... ... ... қосылады.
Тауарды өткізу орны болып :
1)егер тауарды беруші, ... ... ... ... ... тауарды тасымалдау басталған орын;
2)басқа жағдайларда – тауарды алушыға берген орын саналады.
Жұмыстарды, қызметтерді өткізу орны болып:
1) егер ... ... ... ... ... байланысты
болса, осы мүліктің орналасқан орны,;
2) егер олар жылжымалы мүлікпен байланысты болса, онда жұмыстарды,
қызметтерді нақты ... ... ... егер ... ... өнер, білім, спорт саласындағы
қызметтерге қатысты болса, қызметтердің нақты көрсетілген орны;
4) жұмыстарды, ... ... ... кәсіпкерлік немесе кез
келген басқа да қызмет орны табылады.
Тауарларға қатысты ... ... ... тауарға меншік құқығын беру ( тауарды ... тиеп ... ... ... тегін беру, жарғылық капиталға жарна төлеу, ... ... ... ... ... ... ... );
- тауарлардың төлем мерзімін ұзарту шартымен тиеп жөнелтуді, мүлікті
қаржы лизингіне беруі;
- ... ... ... тауарларды тиеп жөнелтуі;
- қарызды төлемеген жағдайда кепіл берушінің кепілге ... ... ) ... ... құн ... ... ... болып табылатын бір құрылымдық
бөлімшенің екінші ... ... ... жөнелтуі жатады [26, 151б.].
Қосылған құн салығы – көп дүркінді, ... ... мен ... ... ... ... салық, ол өзіне тауар қозғалысының өткен
стадияларындағы ... ... ... ... ... мемлекетке тауарды
өндіру мен өткізу стадиясында ... ... құн ... ... Сөйтіп,
салықты өндіріп алу механизмі баға құрамындағы салықты дәйекті және тұрақты
қорлану есебінен баға өсуінің ... ... баға ... ... ... ... өсіп ... Сонымен бірге, кәсіпкерлердің салық
жүйесі алдындағы теңдігі пайда болады, түпкілікті ... ... ... ... ... құн салығының төлеушілері болып Қазақстан ... құн ... ... ... ... ... ... міндетті тұлғалар
болып табылады.
Кез-келген (12 ... ... ... ... ... ( ... ... ) өткізу бойынша айналымның мөлшері
белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 12 мың ... ... ... тұлға осы кезең аяқталған күннен бастап 15 күн тізбелік ... ... құн ... ... есепке қою туралы салық органдарына
өтініш беруге міндетті.
Жоғарыда көрсетілген тәртіп бойынша есепке қоюға жатпайтын, бірақ
қосылған құн ... ... ... тауарларды( жұмыстарды, қызметтерді )
өткізуді жүзеге асыратын немесе жүзеге асыруды жоспарлаған ... ... ... құн салығы бойынша есепке тұра алады.
Қосылған құн салығы бойынша есепке қойған кезде салық органы тұлғаға
оның қосылған құн салығын ... ... ... ... ... ... міндетті, онда:
- тұлғаның атауы және оның деректемелері;
- салық ... ... ... ... тіркеу номері;
- тұлға Қосылған құн салығын төлеуші ... күні ... құн ... ... есепке қою туралы куәліктің бланкісі
қатаң есеп беру бланкісі болып табылады және салық төлеушіге ақша ... ... мен оны беру ... өкілетті мемлекет органы
белгілейді. Куәлік ... құн ... ... ... Қосылған құн
салығы бойынша есептен шығарылған жағдайда куәлік салық органына қайтарылуы
тиіс.
Егер қосылған құн салығын төлеушінің ... 12 ... ... ... ... ... салық салынатын ең төменгі айналым
мөлшерінен аспаса, ол тіркелген жеріндегі ... ... өзі ... ... ... есептен шығару туралы өтініш беруге ... ... ... ... ... ... ... өтініш берілген салық кезеңінің соңғы
күні өткізу бойынша айналым жасау күні болып табылады.
Жұмыстарды, қызмет көрсетулерді өткізу ... ... ... ... күні төменде аталған шарттардың бірі бірінші болып орын ... ... ... ... ... ... құн салығымен бірге шот
фактура жазылған;
- ... ... ... ... ... ... тегін берген кезде салық салынатын айналым мөлшері,
қосылған құн ... ... ... бойынша айналым жасау күні
қалыптасқан бағалар деңгейі негізге ... ... ... ... бұл
олардың баланстық құнынан кем болмауы керек.
Салық салынатын ... ... ... ... ... ... ... акциз сомалары енгізіледі. Оларды сатып алған
кезде қосылған құн салығы бойынша есепке ... ... ... ... ... ... ... мөлшері тауардың өткізілу құны мен
белгіленетін баланстық құны ... оң ... ... ... ... ... құн салығын төлеуші болып
табылмайтын резидент емес ұсынған ... ... ... ... ... ... ... олар жұмыстарды қызмет ... ... ... ... ... ... ... табылады
және оларға қосылған құн салығы салынады.
Жұмыстарды қызмет көрсетулерді алушының салық салынатын ... ... ... ... алынған табыстың төлем
көзінен ұсталуға тиіс салық сомасын ескере отырып, аталған резидент ... тиіс сома ... ... ... анықталады. Төленуге тиіс қосылған
құн салығының сомасы көзделген ставканы салық салынатын ... ... ... ... импорт мөлшеріне 15 пайыздық ставканы қолдану арқылы
анықталады. Сонымен ... ... ... ... тауарлар бойынша нольдік
пайыз қолданылады.
Салық салынатын айналым бойынша бюджетке төленуге тиіс қосылған құн
салығының сомасы мен ... ... ... сомасы арасындағы айырма
ретінде анықталады.
Қосылған құн салығы салынбайтын өткізу бойынша айналымдар ... ... құн ... есепке жатқызу тәртібі:
1. салық салынбайтын айналымдар мақсаттары үшін ... ( ... , ... ... ) ... өнім берушіге төленуге
тиіс және импорт бойынша қосылған құн салығы ... ... ... ... және ... ... айналымдар болған кезде
қосылған құн салығының төлеушінің ... ... ... ... ... ... ... қосылған құн салығының сомасы есепке
жатқызылады.
Есепке ... ... құн ... ... ... таңдап
алынған әдісі күнтізбелік жыл ішінде өзгертілмеуге тиіс.
Есепке жатқызылатын қосылған құн ... ... ... ... ... ... айналымның жалпы айналым сомасындағы үлес салмағына
қарай анықталады. Бағалы қағаздармен жүргізілетін операцияларды ... ... ... қағаздарды өткізу кезінде алынған өсім өткізу кезінде
алынған өсім өткізу бойымша айналымға ... ... ... бойынша есепке жатқызылған қосылған құн салығы
сомасын анықтау кезінде, қосылған құн салығын төлеуші алған, салық салынған
және ... ... ... ... үшін ... ... қызмет көрсетулер) бойынша шығыстары мен ... құн ... ... есеп ... ... ... ... пайдаланатын банктермен банк
операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың және
микрокредиттік ұйымдардың кепілдегі мүлікті (тауарды) алуға және ... ... ... ... құн ... сомалары есепке алу
бойынша бөлек есептеу әдісін қолдануға құқығы бар [26, 163б.].
Бюджетке аударылу тиіс ... құн ... ... ... үшін
салық төлеуші 2 әдісін қолданады.
Айырма әдісі. Бұл әдіс бойынша бюджетке төленуге тиіс қосылған құн
салығы, алынған ... құн ... мен ... ... құн ... тең. Мысалы, салық төлеуші өнім өндіру үшін 3 миллион теңгеге
шикізат сатып алды. Қосылған құн ... ... 360 мың ... ... ... 3 миллионның 12 пайызы ) кейін дайын өнімді өткізгенде 7 ... ... ... 840 мың ... ... құн ... болатын болса,
бюджетке аударылатын салық соммасы 480 мың теңгені құрайды. ( 840 мың ... мың ... ... ... құн ... Мысалы, жоғарыдағы келтірілген
мысал бойынша ... құн ... 4 ... ... ( 7 ...... ) қосылған құнға салынатын салық 12 пайыздық ставкамен 480 ... ... ( 4 ... теңге 12 пайыз )/ 100.
Есептелген қосылған құн салығының сомасы белгіленген қосылған құн
салығы бойынша декларация табыс етілетін ... ... ... құн ... ... ... ... күнтізбелік ай болып табылады
[31].
Егер алдыңғы ... үшін ... ... тиіс ... ... ... ... соммасы 1000 айлық есептік көрсеткіштен кем болса,
онда салық кезеңі тоқсан болып табылады.
Ауыл шаруашылық өнімін ... ... ... ... ... режимін қолданатын қосылған құн салығын төлеушілер үшін аталған
арнаулы салық режимінің күші ... ... ... ... бюджетке
төленуге тиіс қосылған құн салығы бойынша салық кезеңі, салық жылы ... құн ... ... әрбір салық кезеңі үшін қосылған құн
салығы бойынша ... ... ... ... ... ... табыс етуге міндетті.
Ауыл шаруашылық өнімін өндіруші заңды тұлғаларға арналған арнаулы
салық режимін қолданатын ... құн ... ... әр ... үшін
қосылған құн салығы бойынша декларацияны есепті ... ... ... ... ... ... міндетті.
Декларациямен бірге салық кезеңі ... ... ... ... ... көрсетулер ) бойынша шот фактураның ... ... Шот ... ... ... ... ... орган
белгілейді.
Қосылған құн салығын төлеуші ... құн ... ... ... үшін ... ... ... дейін немесе сол күні
бюджетке әрбір салық кезеңі үшін ... ... ... ... төлеуге тиіс қосылған құн салығын ... ... ... ... құн ... ... ... төлеу
үшін Қазақстан Республикасының кеден заңдарында белгіленген күні төленеді.
Импортталатын тауарларға қосылған құн ... ... ... ... өзгертілуі мүмкін.
Импортталатын тауарлар өнеркәсіптік ұқсатуға арналған және су, газ,
элекетр-энергиясы, импортталатын тауарлар болып ... ... ... импортталатын тауарларға қосылған құн салығын ... ... ... береді.
Қосылған құн салығын төлеу мерзімін өзгерту өсімпұл есептелмей,
кеден органы кедендік жүк декларациясын ... ... ... 3 ... мерзімге жасалады.
Қосылған құн салығын төлеу мерзімін өзгерту өтініші: тауарларды
беруге арналған ... ... ... ... ... ... мерзімін өзгертуге құқығын растау үшін салық органдары
қосылған құн ... ... ... ... ... қарауға
құқылы.
Төлем мерзімдері өзгертілген салық сомаларын көздеуді 3 айлық кезең
ішінде салық органдары өткізілген тауарларға қатысты ... құн ... ... ... ... жатқызу әдісімен жүргізеді. Өтелмеген
берешектің сомасына аталған 3 ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Есепке жатқызылған салық сомасының салық кезеңі ішінде есептелген
салық сомасынан асып кетуі қосылған құн салығы ... ... ... ... ... ... ... салық салынатын айналымдар
бойынша аталған асып кету ... егер де мына ... ... ... қосылған құн салығын төлеуші нолдік ставка бойынша салық
салынатын тауарларды ( жұмыстарды, ... ... ) ... ... ... ... ... алуға өтініш берген айдың алдынды 3 айдың әрқайсысы ... ... ... ... салынатын өткізу жөніндегі айналым өткізу
бойынша жалпы салық салынатын айналымның кемінде 70 пайызы болса, ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен қайтарылады.
Белгіленген шарттар орындалмаған жағдайда, асып ... ... құн ... ... оның ... салық кезендері үшін қосылған құн
салығы бойынша міндеттемелерін есепке ала отырып, нольдік ставка ... ... ... мақсаттары үшін пайдаланылған ... ... ... ... есепке жатқызылған салық сомасы бөлігінде
қайтарылады.
Қайтарылуға тиіс қосылған құн салығының ... ... ... төлеушілердің Қазақстан Республикасының ... ... ... банк шоттарында валюталық түсім түсірген тауарлардың
экспорты ... ... ... ... бойынша салық салынатын ... ... құн ... төлеуші қосылған құн салығының сомасын қайтару туралы
салық органына ... ... онда ... сома ... ... ... салық кезеңінде қосылған құн салығы бойынша алдағы ... ... ... құн ... ... ... құн салығын осы салықты төлеушінің басқа салықтар ... ... өтеу ... ... ... ... импорты кезінде төленуге тиіс қосылған құн ... ... ... ... тиіс ... құн салығының есебіне есепке жатқызу;
- қосылған құн салығын төлеушінің банк шотына ақша аудару арқылы
жүргізіледі.
Қосылған құн салығын ... банк ... ... құн ... оның ... ... бойынша мемлекеттік бюджетке салық ... ... ... құн ... ... ... ... пошталық ақы
төлеудің мемлекеттік белгілері; акциздік маркалары; ... ... ... ... ... ... баж алынатын қызметтер;
адвокаттық қызмет, нотариалдық іс-әрекеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... өткізетін
тауарлар мен қызметтер; мемлекеттік меншікті жекешелендіру тәртібімен
өткізілетін ... ... ... ... сәйкес
мемлекеттік мекемелердің пайдасына өтеусіз негізде негізгі ... ... ... ... ... кәсіпорындар пйадасына
өтеусіз негізде ... ... ... ... капиталға жарналар;
жарғылық капиталғы жарна ретінде ... ... ... алу; ... ... ... ... зираттар мен
крематорийлердің қызмет ... ... ... ... қызмет
көрсетулерді қоспағанда, лотереялық билеттерді өткізу бойынша айналым; банк
карталарымен операциялар ... ... ... ... өңдеу
және таратып беру жөніндегі қызмет көрсетулерді қоса алғанда, есеп-
қисаптарға ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету жөнінде көрсетілген қызметтер; ұлттық ... ... ... ... ... жалпы санының
кемінде 51 пайызы мүгедектер болса, сонымен қатар ... ... ... шығыстар еңбекақы төлеу бойынша жалпы шығыстардың кемінде 51
пайызы (есту, көру, ... ... ... ... ... ұйымдар үшін - кемінде 35 пайыз) ... ... мен ... ... ... қызметтері бойынша
айналымда(акцизделетін тауарлардан ... ... ... ... ... ... ... өткізу бойынша айналымдар; ... және ... ... ... ... ... ... көрсетулер;
қаржы лизингіге берілген мүлік, коммерциялық емес ұйымдар көрсететін
қызметтер; ... ... және ... ... жұмыстары;
мәдениет, ғылым және білім беру саласындағы қызмет ... ... мал ... ... ... ... мен қызмет көрсетулер;
кәсіпорындарды сату.
Қосылған құн салығынан мынадай тауарлардың импорты босатылады:
- ... ... ... валютасы (нумизматикалық мақсатта пайдаланатыннан
басқа), сондай-ақ бағалы қағаздар импорты;
- жеке тұлғалардыңҚазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша тауарлар импорты,
- акцизделетін тауарларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының Үкіметі
белгілеген тәртіппен ізгілік көмек ретінде ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттірдің
үкіметтері, халықаралық ұйымдар желілері бойынша ... ... ... ... ... оның ... ... жәрдем
көрсету;
- шет елдің дипломатиялық және оларға ... ... ... үшін, сондай-ақ олармен бірге тұратын отбасы мүшелерін
қоса алғанда, осы өкілдіктердің ... және ... ... жеке пайдалануы үшін әкелінген және
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... салықтан
босатылған тауарлар импорты;
- салық салудан босатуды белгілейтін кеден режимдерінде Қазақстан
Республикасының ... ... ... декларациялануға тиісті
тауарлар импорты;
- дәрі-дәрмектік заттардың, оның ішінде ... ... ... ... және ... қоса ... ... және диабет заттарын өндіруге
арналған материалдар мен жинақтаушы ... ... ... ... бұйымдар импорты;
- пошта маркаларының импорты;
- қағаз ақша белгілері өндірісі үшін Қазақстан Республикасының Ұлттық
банкі және оның ұйымдары ... ... ... ... ... мемлекет үкіметері мен халықаралық ұйымдардың желісі
бойынша берілген гранттар қаражаты есебінің ... ... ... ... лизингі шарты бойынша қаржы лизингіге беру ... ... ... ... ... ... барлық қосылған құн салығын төлеушілер үшін міндетті ... ... құн ... ... ... ( ... ... )
өткізуді жүзеге асыратын қосылған құн салығын төлеуші аталған ... ... ... ... ) алушы тұлғаға, қосылған құн ... шот ... ... ... құн салығын есепке жатқызу үшін негіздеме болып табылатын шот
фактурада:
- шот фактураның реттік номері мен ... ... ... ( ... ... ... ) беруші мен алушының
тегі, аты, ... аты, не ... ... ... және ... ... өнім ... қосылған құн салығы бойынша есепке қойылғаны
туралы куәліктің номері
- өткізілетін тауарлардың ( жұмыстардың, ... ... ) ... салық салынатын айналымның мөлшері
- қосылған құн салығының ставкасы
- қосылған құн салығы сомасы
- қосылған құн салығы ескерілген тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсетулер)
құны ... ... ... ... айналым жасалынған күннен ... және ... ... ... тұлғаның басшысы мен бас
бухгалтерінің, не осыған өкілетті өзгеде ... ... ... және ... ... ... мөлшері шот фактурада
тауарлардың (жұмыстардың, қызмет көрсетулердің) әр бір атауы бойынша бөлек
көрсетіледі.
Егер ... шот ... ... ... ... қызмет
көрсетулердің) тізбесі көрсетілген құжат қоса тіркелген ... ... ... ... жол ... ... ... өндіруші заңды тұлғаларға арналған арнаулы
салық режимі ... ... құн ... ... ... ... ... тәртіппен және нысан бойынша шот фактуралар
жазады.
Шот фактураны рәсімдеу мынадай жағдайларда талап ... ... есеп ... ... ... ... ... отырып, банктер арқылы халыққа көрсетілген коммуналдық қызметтер
байланыс қызметтері үшін есеп айырысуларды жүзеге асырғанда.
- жолаушыларды тасымалдау жол ... ... ... есеп ... арқылы тауарларды (жұмыстарды, ... ... ... ... ... ... ... берген кезде;
- қосылған құн салығынан босатылатын тауарлар ... ... ... ... ... салынатын айналым мөлшерін түзету кезінде қосымша шот фактура
жасалады, онда:
- қосымша шот фактураның реет номері мен ... ... ... ( ... ... көрсетулерді ) беруші мен алушының
атауы, мекен-жайы және тіркеу номері;
- ... құн ... ... ... ... салынатын айналымды түзету
мөлшері;
- қосылған құн салығының сомасы ... ... шот ... ... ... ... көрсетулерді)
беруші жасайды және аталған тауарларды алушы растайды [26, 169б.].
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚОСЫЛҒАН ҚҰН САЛЫҒЫН САЛУДЫҢ КЕЙБІР
МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қосылған құн ... ... ... тәжірибесі
Ең алдымен қосылған құн салығын салудағы Ұлыбритания тәжірибесіне
тоқталсақ. Бұл елде тұтыну салықтарының ... өте ... ... ... ... (VAT) ие. Ол елдің бюджетінің ... 17 % ... ... ... ... ... салығынан кейін екінші ... ... ... құн ... 1973 ... 1 ... ... құн салығы Қаржы Министрлігінің кедендік баждар және
акциздер Басқармасының ... ... ... ... сайын салық
декларациясын толтырып, салықты басқармаға аударады ... ... ... орнын толтырады. Декларация тоқсан аяқталғаннан кейінгі айлық
мерзімде жіберіледі. Министрлікпен келісе ... бұл ... 7 ... ... Егер министрлік жеткізушіге тұрақты ... ... ... ... бойынша салық декларациясын ай сайын толтыру
мүмкіндігі ... ... салу өз – ... салу ... ... ... ... баждар мен акциздер Басқармасының
қызметкерлері 1 жылдан 9 ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпкерлерді тексеру ай сайын жүзеге асырылуы ... ... 6 ... ... ... ... Есеп кітабын жүргізудің
арнайы нысаны қарастырылмаған. Саудагерлерге қойылатын жалғыз ... ... оңай ... мен ... ... оңай ... ... растау
үшін ваучерлер (шоттар) мен шот-фактураларды сақтау қажет.
Кедендік баждар мен акциздер ... ... ... ... ... декларацияларды тіркеу және өңдеу функциялары жүктелген
территориалдық ... бар. ... ... орны ... ... Тіркеуге қызмет емес, тұлға ( жеке немесе заңды ) жатады. Егер
тұлға қызметтің бірнеше ... ... ... онда ол бір рет қана
тіркеледі.
Қазіргі кезде елдегі ... құн ... ... – 17,5 % ... ... ... ... тауарлары, кітаптар, дәрі-дәрмек,
импорт және экспорт тауарлары, үй шаруашылығында пайдалануға ... ... ... су мен ... ... тұрғын үй құрылысы, көлік қызметі,
балалар киімі, сондай-ақ, пошта мен қаржы қызметтері, сақтандыру, ... ... ... ... ( ... ) және ... салынатын салықтардың
ставкалары төмендетілген. Қосылған құн салығын төлеу ... ... ... ... ... және ... ... қаржылық
жағдайы ескерілмейді. Экспорттық операцияларды жасаған және қосылған құн
салығын төлеген тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... операцияларға ел ішіндегі заңнамаға сәйкес салынады.
Қазіргі уақытта салық ставкасы 18,6 пайызға тең. Жоғарлатылған ... ... ... Ол кейбір тауарларға қолданылады: автомобильдер, кино және фото
тауарлары, темекі өнімдері, ... ... ... бұйымдары.
Төмендетілген ставка – 5,5 пайызға тең. Ол азық-түлік ... ... ... және ... ... ставка, сонымен қатар, қызмет көрсетулердің кейбір түрлеріне: туристік
және мейманхана қызметтеріне жүк және адам ... ... ... ... ... ... қолданылады. Осы салық
бойынша кейбір жеңілдіктер қарастырылған. Мысалы, егер кәсіпорынның алдыңғы
қаржылық жылы ішіндегі айналымы 70 мың ... ... онда ... ... төлеуден босатылады. Мұндай жағдайда есепті жылдан кейінгі ... ... ... құн салығынан босатылатын режимді пайдаланылады.
Сонымен қатар ... құн ... ... ... ... ... тәрбие, мәдени және спорт саласында жұмыс
жасайтын мемлекеттік мекемелер, ауыл ... ... ... беру және емдеу ісімен айналысатын тұлғалар
3.жеке білім беру, емдеу, рухани салада қызмет ... ... құн ... ай ... ... ... бюджетке төленеді.
Сондай-ақ тауар айналымының көлеміне байланысты тоқсандық, ... ... ... заң ... ... құн ... ... аумағындағы тауарлар мен қызметтер бойынша
мәмілелерге салынады. Қосылған құн салығын салу барысында Канар аралдары,
Сеута, Мелилья – ... ... ... есептелінбейді, онда жергілікті
сатудан алынатын салық салынады. Қосылған құн салығын тқөлеушілер үшін ... ... ... ... ал ... алу ... ... есептеледі.
Тауар, қызмет сату - сатып алу операцияларын жүзеге асыратын кез-келген
кәсіпорын қосылған құн салығын төлеуші болып табылады. ... ... ... ... ... құн салығының өсімі бюджетке төленуге
жатады. Экспорт операциялары, медициналық қызметтер, білім беру және ... ... ... ... ... мүлікті қайта сату,
қайырымдылық қызмет, пошта қызметі ... ... ... ... ... дәрі-дәрмектерге, газет, кітап, журнал өнімдеріне,
мейрамхана және мейманхана көлік тасымалы кәсіпорын қызметіне 4-7 пайыздық
төмендетілген ставка қолданылса, ... ... мен ... 28
пайыздық жоғарлатылған ставка қолданылады. Бұдан басқалардың барлығына ... ... құн ... ... ... құн ... ... есеп
жүргізу тәртібі сатылған және сатып алынған тауарлар бойынша қосылған құн
салығының шот фактурасын жүргізуді талап етеді. ... ... ... ... мөлшеріне сәйкес осы салық бойынша есеп құжатын толтырып,
сәйкесінше анықталған салықты бюджетке аударады.
Бейрезидент жеке тұлғалар ... ... құн ... ... арнайы шот фактура негізінде қайтарып ала алады.
Италияда қосылған құн салығы 1 ... 1973 жылы ... ... ... қаржылық жүйелерін жақындату
бойынша қабылданған шешімін жүзеге асыру ... ... 3 ... бұл ... да елдерге қолданылды. Қосылған құн салығы бұрын болған
айналымға салық пен 20-дан астам акциздерді ауыстырып, жанама салық алуды
біршама жеңілдетті. Қазіргі ... бұл ... ... салықтардың жалпы
сомасынан 67%-ті құрайды.
Қосылған құн слаығы басым көпшілігі соңғы тұтынушыға бағытталған
тауарлар мен қызмет ... ... ... Осы ... ... ... салық сомасы оның нарықтық бағасы мен берілген салық ставкасымен
анықталады. Бұйымның салықты қосқандағы жалпы құнын сатып алушы ... ... ... ... ... ... бағасына
қосылған салық, материалдар мен құрамдас бөлшектерді қойғаны үшін
дайындаушылар өтеген салық арасындағы айырманы ұсынады. Сонымен, ... ... ... ... ... ... құн ... аралық төлеушілері болып өнекәсіпшілер,
саудагерлер, қол өнершілер, сондай-ақ әртүрлі ұйымдар, оның ... ... ... ... етуі ... ... мен қызметтерді ұсынатын
мемлекеттік ұйымдар да табылады. Әрбір кезеңінің заңдық шегі сатып алу —
стау актісі, яғни ... ... ... ... ... заң ... болмайтын мәселелерді, мысалы ренталық және лизингтік операцияларды
салықтан босатпайды.
Қосылған құн салығы алынбайтын жағдайлар ұлттық табыстың өсуіне
әкелмейтін, тек оларды қайта бөлуді ... ... ... ... ... ... акцияларын, облигацияларын,
жерін алу-сату, несие ұсыну, кәсіпорындарды қосу мәмілелері және басқалар
жатқызылады. Қосымша құн салығынан тауарлар мен қызметтер экспорты
босатылған ... ... ... ... ... олар ... ... қолдалынатын ерекше операциялар түрі ретінде заңды тіркелген.
Нәтижесінде экспорттаушылар салық органдарында өз операцияларын жүргізу
барысында ... ... ... ... ... құн ... қайта аудару алдағы айдың
қортындысы бойынша ай сайын жүргізіледі. Төлем мөлшері өткізілген өнім
құннан есептелген салық сомасы мен ... ... ... қоюшының
бұрын төлеген салық сомасының арасындағы айырма ретінде анықталады. Теріс
нәтиже болғанда, салық ... ... айда ... ... бар. ... процедурадан мемлекетпен жылына немесе жарты жылда ет есеп
айырысуға рұқсат берілген ұсақ ... ... ұсақ ... ... ... 780 млн. лирадан
кем) қосылған құн салығын алу процедурасын жеңілдету үшін 1985 жылы ұсақ
кәсіпорындарда және ерікті кәсіп ... ... ... ... жаңа ... ... ... құн сомасының есебі өндірістік
шығындар мен алынған табысты нақтылау мақсатында бухгалтерлік ... ... ... ол ірі ... жасалатындықтан).
Жаңа заң бойынша қосымша құн салығын алу үшін ұсақ есеп айырысулар талап
етілмейді. Қосымша құн өндірістік және қызмет көрсету ... ... ... үшін жеке ... ... ... (%) ... жиынтық түсімін азайту жолымен
анықталады. Ең жоғары коэффициент (97%) бензинді сататын әртүрлі
саудагарлерге белгіленген.
Қосылған құн салығы сараланған ... ... ... ... олардың саны бесеу: жеңілдетілген — 0% және 4%, негізгі — 9%, екі
жоғарлатылған — 19% және 38%.
Жоғарыда айтылған нөлдік ставка тауарлар мен ... ... ... ... ставка бірінші қажетті заттарға (нанға, сүтке,
тағамның басқа да ... ... ... ... ... ставка өнеркәсіптік, оның ішінде тоқыма бұйымдарына
қолданылады.
Мейрамханалар арқылы сатылатын азық-түлік және ішімдік сусындары,
сондай-ақ бензин мен мұнай өнімдеріне 19% ставкамен ... ... ... ... — 39% ... зергерлік бұйымдарға, спорттық
автокөліктерге қолданылады.
Арнайы акциздер жанама салықтардың арасында шамасы ... ... ... ... Олар Италияда тауарлар мен қызметтердің кейбір
түрлеріне (электр ... ... ... ... ... Әлде ... түсімді мұнай мен мұнай өнімдеріне акциздер қамтамасыз етеді. Жанама
салық салудың басқа да табысты объектісі болып ... ... ... ... ... ... ... сипаты, ол қосымша құн
салығы бойынша бірнеше сараланған ставкалардың бекітілуі мен ... ... ... ... ... бірге қосымша құн салығы жанама
салығы жанама салықтардың арасында жетекші орынды иеленеді.
Еуропа елдері ішінде Даниядағы ... құн ... 25 ... ... Бұл әлемдік тәжірибедегі ең жоғарғы ... ... ... ... құн салығы бюджет түсімдерінің 19 пайызын
құрайды. Бұл ... ... ... ... құрылымындағы екінші
орынды алады, яғни негізгі салықтардың бірі ... ... ... ... ... құн салығы біздің еліміздегідей 1992 жылы 1
қаңтарынан бастап Ресейдің барлық аумағында енгізілген. Бұл елде қосылған
құн салығын ... ... және жеке ... ... кәсіпкерлер
-Ресейдің кеден кодексіне сәйкес, Ресейдің кеден шекарасынан тауарлар
өткізетін тұлғалар
Заңды ... ... ... коммерциялық кәсіпорындар және салық
салуда оңайлатылған жүйеге көшкен шағын кәсіпорындар төлемейді. Заң ... ... ... ... шын мәнісінде оның төлеушісі болып ... яғни ... ... алу ... ... төленеді.
Салық салу объектісі болып мыналар табылады:
- Ресей аумағында тауарларды ... ... Жеке ... үшін ...... жұмыстарын жасау
- импорт операциялары.
Салық базасы болып тауарлардың нарықтық құны алынады. қосылған құн
салығы 3 түрлі ставкамен:
- ... 10 ... 20 ... ... ... ... табиғи газ өнімдерінен басқа экспорт операцияларынан
2.ғарыш кеңістігіне байланысты жүргізілетін жұмыстар
3.бағалы металдардың мемлекет қорына, орталық банк пен ІІ ... ... ... ... ... ... шетелдік тұлғалар мен ... ... және ... ... жеке және ... ... тауарларына және тағы басқаларына қолданылады.
Мынадай салық салу объектілеріне 10 пайыздық ставкамен салық салынады:
- тірі салмақтағы мал, құс
- деликатес, колбаса, консерві ... ... ет және ет ... жеміс жидек негізінде жасалған балмұздақтан басқа сүт және ... ... және ... ... ... ... маргарин және тағы басқа азық түлік өнімдері
- балалар тауарлары
- мерзімді басылымдағы жарнамадан басқа баспа өнімдеріне
- отандық және ... ... ... ... ... ... барлығында 20 пайыздық ставкамен қосылған құн
салығы алынады.
Егер салық ... 1 ... ... ... ... табысы 1
миллион рубльден кем болса, онда салық әр бір ... ... ... 20-шы ... дейін одан басқа жағдайлардың барлығында ай сайын
есепті айдан кейінгі айдың 20-шы жұлдызына дейін ... ... ... ... салық Швейцарияда 1995 жылдың 1 ... ... Бұл ... ... ... федералдық Конституция мен
1994 жылы 22 маусымда қабылданған қосылатын құнға салынатын салық бойынша
федералдық кеңестің ... ... ... ставкамен салық салынатын
айналым бойынша жеке тұлға өтем ала алады. Оған ... ... ... ... ... ... ... тасымалы;
- шетелде қолданылатын қызмет.
Салық салынатын айналымнан босатылған айналымға мынадай қызмет түрлері
жатады:
- әлеуметтік, денсаулық сақтау, ... ... ... ... ... ... мәдениет, білім, сақтандыру саласындағы қызмет;
- қаржы саласындағы операциялар;
- ұзақ ... ... ішкі ... маркаларын лизинг.
Қонақ үйлерге 3 пайыздық ставкамен, азық – түлік өнімдері, ауыл
шаруашылық өнімдері, ... мен ... ... 2 ... ... ... ... 6,5 пайыздық ставкамен салық
алынады.
Қосылған құн ... ... ... ... ... ... пен ... түскен салықтардың орнын басты. Қазақстан
Республикасындағы салық жүйесінің шетелдегі мемлекеттермен салыстыра келе
дамыған елдердің ... ... ... ... ие бола ... реформалауды қажет ететін кемшіліктері барын көрсетеді [32].
3.2 Қосылған құн ... ... ... ... ... жолдары
Қосылған құн салығы тауарларға, жұмыстарға және қызметтерге
белгіленетін ... ... ... бірі ... ... Салық базасы
болып тауардың өндірісі мен өткізудің ... ... ... құн
табылады. Қосылған құн өзіне есептелінген еңбек ақыны, амортизацияны, несие
үшін пайда пайызын, пайданы, жарнама шығындарды, транспортты және т.б.
қосады. Бағаға тауардың ... ... ... ... ... ... енгізілген қосылған құн салығының жалпы сомасы
енгізіледі. Сонымен тұтынушы осы салықтың жалғыз да, ... ... ... ... ... ... және ... құн салықтың
универсалдығы бірден бір тиімді фискалдық аспап ретінде қатысады.
Сонымен қатар қосылған құн салығы елдің экономикасын реттеумен
экономикалық интеграция ... ... ... ... ... ... алу ... бүгінгі күні өзекті болып табылып, қызуғышылықты
тұғызады.
Нарықтық қатынастарға өту салық заңдылығында радикалды өзгерістер
мен мемелекеттік бюджетке төленетін салықтар және басқа міндетті ... ... ... және ... нақты бақылау жүргізуге мүмкіндік
беретін салық жүйесі үлгісін құруды талап етті. Оны ұйымдастырудың
принциптері болып біртұтастылық, жергілікті ... ... ... ... ... ... Қазақстанның салық органдары қызметінің
құқықтық негізі болып Қазақстан Республикасы ... ... ... шығаған нормативті құқықтық актілер, Қазақстан Республикасы
Президентінің Жарғылықтары мен ұйғарымдары, Қазақстан Республикасы
Үкіметінің қаулылары мен ұйғымдары және т.б. ... салу мен ... ... ... байланысты заңды актілер табылады.
Жаңа Салық кодексін қабылдаумен байланысты қосылған құн салығын
төлеушілерге қойылым арқылы салықтық бақылау жүргізу, оларды жекелеген
есепке алу салық ... өте ... ... ... ... ... ... төлеушілерді есепке алу бойынша маңызды ереже болып ... ... ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес қосылған құн салығын төлеушілердің қатарынан
тауарларды өткізу жылдық тауар айналымы салық салынатын айналымнан
бекітілген ... шегі 10000 ... ... кәсіпкерлер шығарылып
тасталады.
Ең алдымен осы норма тауарларды өткізетін кәсіпкерлерге қатысты.
Сонымен қатар, көрсетілген кәсіпкерлерде қосылған құн салығы бойынша
есепке ерікті тұру ... ... ... құн ... ... ... алу тауарларды өткізу
бойынша айналым мөлшері нәтижесінде салық салынатын төменгі ... ... ... ... ... күннен кейін 15 күнтізбелік күннен кешіктермей
жүзеге асырылады.
Осыған байланысты көрсетілген ... ... ... есеп ... ... табылатын қосылған құн салығы бойынша куәлік, яғни қосылған
құн салығы бойынша төленушіні есепке алуды білдіретін құжат беріледі.
Қосылған құн салығы ... ... ... ... ... мен
өткізудің әрбір сатысында алынатындықтан, оны есептеу мен төлеуде, салық
төлеушілердің ... ... құн ... ... міндеттемесін анықтау
кезінде есептеу мен төлеуде көптеген қателіктер жіберіледі.Салықтық
тексерудегі ... ... ... қателіктер салық салынатын
айналымды және есепке жатқызылатын ... құн ... ... құн ... есепке алу мәні өндірістің әрбір сатысында
жалақыдан, пайдадан және басқа да өндіріс факорларында қосылған құн ... ... ... ... ... құн ... есепке жатқызуды
құқылы тұлға : тауарларды, ... ... егер осы ... ... ... құн ... төлеуші болса, яғни қосылған құн
салығы бойынша ... ... ... құн ... ... куәлігі бар
болса.Жабдықтаушы туралы мәліметтер және куәлікте есепке қойылды ... ... болу ... ... кезінде,тауарлардың
қызметтердің құны бойынша есепке жатқызылған қосылған құн ... ... ... ... есепке жатпаған жабдықтаушыларға төленген жағдайлар ... ... ... ... құн салығын есепке жатқызу
бойынша салық төлеушілер кейде мән бермейтін ... да ... ... ... ... ... қатысты емес мерекелерге байланысты,
тауарлар,қызметтер үшін төлемдер (банкет,сыйлықтар және т.б) ... ... ... ... ... құн ... жөнсіздіктен
салық төлеушілермен есепке жатқызылады.
Салық төлеушіге қосылған құн салығын есепке жатқызу үшін ... ... ... ... ... ... алынған тауарлар
(қызметтер, ... үшін ... ... және қосылған құн
салығынан босатылатын айналым мақсатындағы тауарлар,қызметтер,жұмыстар)
Салық ... ... ... ... ... ... ... басқа мақсаттармен пайдаланатын да жағдайлар жағдайлар кездеседі.
Кей кездерде салық салынатын айналымы және босатылған ... бар ... ... құн ... ... ... жатқызады. Осындай кезде
салық төлеуші өз ... ... 2 ... ... ... ... құн салығының сомасы есепке жатқызылады.
Қазақстан Республикасының Салық және бюджетке төленетін басқа да
төлемдер туралы (Салық ... ... ... ... ... ... ( ... мекемесі бар қызметті қоспағанда) және осы
жерде пайда алып отырған резидент емес тұлғамен есеп ... ... құн ... ... ... ... төлейді. Ал осындай жабдықтаушы
ТМД елдерінен болып келсе, ТМД ... ... есеп ... ... ... ... осы ... қосарланған салық салу пайда
болады. Жабдықтаушымен есеп жүргізу кезінде қосылып отырған қосылған құн
салығы және ... ... ... төленген қосылған құн салығы.
Қосылған құн салығы бойынша есепке тұрмаған төлеушіні ... ... ... ... ... ... бастап 5 жұмыс күні
ішінде салық заңдарын бұзғанын жою ... ... ... ... құн ... ... ... тұрмаған төлеуші салық қызметі органынан
ескертпе алғаннан кейін тауардың осы түрі бойынша есепке тұру ... ... ... [18, ... қызметі органы көрсетілген төлеушіге салықтық тексеріс жататын
салықтық бақылаудың басқа да ... ... ... бақылау салықтық бақылау-тексерулерді жүзеге
асыруға хақы бар уәкілетті ... ... мсн ... ... мен ... салықтық бақылаудың нысандары мен түрлнрін, сондай-
ақ салықтық тексерулерді ұйымдастыру және жүргізу тәртібін ... ... ... ... ... ... ... Салықтық
бақылау мемлекеттің салықтық қызметінің құрамдас бөлігі болып саналады және
салықтық бақылау салық органдары мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... бақылаудың, дәлірек
айтсақ қаржылық бақылаудың арнаулы бір түрі ... ... ... бақылау кең мағынада айтылады.
Осы салықтық бақылау аясында мемлекеттің материалдық ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың бір жағында
тұратын қатысушы, ... ... ... ... субъектісі ретінде
бақылай отырып тексеріп, тексере отырып қадағалап, салықтардың ... және ... ... ... ... бюджеттердің кірістеріне
түсуін қамтамасыз етіп, өзінің және қоғамның ақша қаражаттарына деген
қажеттілігін қанағаттандырады.
Бұл ... айта ... тағы бір ... ... ... қандай
да болмасын салықтық құқықтық қатынастардағы тараптардың бірі ... ... ... ... егер ... төлеуші мен салық
органының арасында белгілі дау-дамай туындаған жағдайда оны әділ ... ара би ... ... ... бақылауды мемлекеттік бақылаудың арнайы түрі
қаржылық бақылаудың бір түрі деп ... ... ... ... ... ... ... да тұрақты көрініс табады.
Салықтық бақылаудың мынадай: салық заңдарының бұзылуы ... ... ... құқықтық қатынасқа, қатысушының өз
міндеттерін ... ... ... ... ... табу және ... белгіленген заңды жауапкершілікке ... ... ... ... ... ... ... жою;
берешекті межбүрлеп өндіріп алу түріндегі шараны қолдану ... ... ... ... ... ... бұзылуын
болдырмау сияқты мақсаттары болады.
Салықтық бақылау әрқашанда тексеру ... ... ... ... мына келесідей стадиялар: ақпараттар жинау;
ақпараттарды бағалау; ... ... ... ... ... ... ... Ал салықтық тексерудің өзіне тән мына: салықтық
тексеруге дайындалу; тексеруді ... ... ... жазбаша
түрде белгілі бір ... ... ... ... бұзу ... ... оны жою жөніндегі бұйрық - талаптың атқарылуына ... ... ... стадиялары болады.
Салықтық бақылау субъектілері салықтық жүргізуге айрықша құқық
берілген ... ... ... ... бақылау объектілеріне өздеріне салық бойынша заңи міндеттер
жүктелген мынадай топтар ... ... ... ... ... ... жөніндегі ақпараттарға ие тұлғалар. Салықтық бақылау пәні
өздерінің заңи міндеттерін ... ... ... ... ... ... бақылау мынадай: тікелей бақылау; сыртқы (жанама) бақылау
нысанында жүзеге асырылуы мүмкін. Жүзеге асырылу мерзімі (уақыты) ... ... ... ... ... ... және ... бақылау болып бөлінуі ықтимал.
Мемлекеттік биліктің бөлінуі тұрғысынан салық бақылау: өкілді
органдар жүзеге ... ... ... билік органдары жүзеге асыратын
бақылау; сот бақылауы болып бөлінуі ... Бұл ... ... жәйт, салық салу, салықтық қызмет, салық төлеу мәселелеріне
байланысты істерді ... сот ... ... ... болмаса да,
біршама көлемде салықтық. бақылауды жүзеге асырады. ... ... тек ... министрлігі арқылы, нақты айтсақ оның Салық комитеті
органдары арқылы жүзеге асырылады.
Сонымен, ... ... деп, ... ... тиісінше орындалуына,
сондай-ақ міндетті зейнетақы ... ... ... ... ... және уақтылы аударылуына қатысты тек ... ... ... бақылауды айтамыз. Салықтық бақылау мынадай:
салық төлеушілерді тіркеу есебіне алу; салық салу объектілері мен салық
салуға ... ... ... алу, ... ... түсімдерді
есепке алу; қосылған құн салығын ... ... ... ... ... ... төлеушілердің қаржылық-шаруашылық
қызметтеріне мониторинг жүргізу; ... жады бар ... ... ... ... ... түрлерін таңбалау
және акциздік постыларды белгілеу; мемлекет меншігіне ... ... алу, ... және сату тәртібін сақтауды тексеру;
уәкілетті органдарға бақылау жасау нысандарында жүзеге асырылады.
Салықтық ... ... ... мен ... ... ... болады:
1. салық төлеушілерді тіркеу есебіне қою — салық төлеушілердің жерлерін,
оларға ... ... салу ... мен ... ... байланысты
объектілерін анықтап, белгілеу, сондай-ақ салық төлеушілерді есепке алу
сипатының ... ... ... ... ... ... ... қою болып табылады;
2. салық салу объектілері мен ... ... ... ... алу - заң жүзінде белгіленген тәртіптер мен шарттарға сәйкес жүзеге
асырылады;
3. бюджетке түсетін ... ... алу ... органдары тарапынан
салықтар мен бюджетке төленетін басқа да ... ... ... мен ... ... және түскен сомалар бойынша
салықтық міндетемелердің орындалуын ... ... жеке ... ... жүзеге асырылады;
4. қосылған құн салығы бойынша салық төлеушіні есепке қоюды уәкілетті
мемлекеттік орган ... ... ... ... ... ... Ал салық төлеушілерді қосылған құн салығы бойынша есепке қою
талаптары Салық кодексінің тиісті балтарында ... ... ... ... ... ... ... деңгейде орындалуыи тексеру кезінде жүзеге асырылады;
6. камералдық бақылау салық ... ... ... ... ... мен басқа да құжаттарды зерделеу және талдау негізінде салық
оргаңдары тікнлей жүзеге асыратын бақылау ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі;
7. салық төлеушілердің қаржылық шаруашылық қызметтеріне жүргізілетін
мониторинг салық ... ... ... ... ... ... ... (жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің) ... ... ... ... ... ... қаржылық, валюталық заңдарының және қолданылатын
рыноктық бағаны сақтау мақсатында ... ... ... ... ... әрі ... фискальдық байқау жүйесі
болып табылады. Республикалық ... ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілейді.
8. фискальдық жады бар бақылау-кассалық машиналарды қолдану сауда
операцияларын ... ... ... ... ақша, банктік төлем карточкасы,
чектер арқылы ... ... ... ... есеп ... жады бар ... ... міндетті түрде қолдануға
және тұтынушының қолына бақылау чегін беруге міндеттейді;
9. акцизделетін тауарлардың жекелеген түрлері ... және ... ... ... ... ... ... түрлері,
алкоголь өнімі, темекі бұйымдары және құрамында ... ... да ... Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген
жағдайлар мен ... ... ... алым ... ... ... ... тиіс.
Акцизделінуге тиіс тауарларды акциздік алым және есепке алу-бақылау
таңбаларымен таңбалау сол тауарларды дайындаушылар мен ... ... ... ... салық органдары уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын салық төлеушінің аумағында акциздік постылар белгілейді.
10. мемлекет меншігіне ... ... ... алу-бағалау
және сату тәртібін сақтауды тексеру ... ... ... ... ... мүлікті есепке алу, сақтау, бағалау және ... ... ... ... оны сатудан түскен ақша
қаражаттарының ... ... және ... ... ... болып табылады. Мемлекет меншігін айналдырылған мүлікті ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгілейді.
11. уәкілетті органдарға бақылау жасау бюджетке төленетін басқа
(салықтардан ... ... ... дұрыс есептеліп
шығарылуы, толығымен ... және ... ... жөніндегі
мәселелер бойынша салық органдары ... ... ... ... ... табылады.
Салықтық бақылау салықтық қатынастардың сипатына қарай материалдық
және ұйымдастырушы болып ... ... ... ... салықтық
тексеру және сандық-сапалық (фактілі) салықтық тексеру деп бөлуге болады.
Құжаттық ... ... ... ... ... ... көмегімен
жүзеге асырылады. Құжаттық тексерудің нәтижесі жазбаша акті түрінде
(барлық қосымшаларды және ... ... ... 2 дана ... табады.
Салықтық бақылаудың маңызы, тексеру кезінде, біріншіден, салықтар мен
басқа да ... ... ... ... және ... ... тексеру болса, екіншіден, ... алу ... ... сақталуын, салықтардың, салықтық қызметтердің
негізділігін және тиімділігін, соңдай -ақ қоғам, мемлекет мүдделеріне ... ... ... осы ... салу ... ... ... құқық бұзушылықты болдырмау, ал тексеру барысында мұндай
жайлар анықталған болса жауапкершілік қолдану үшін ... ... ... ... қызмет аясындағы бақылауды уәкілетгі – мемлекеттік
органның салық төлеушілердің салық ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Салықтық бақылаудың тағы
бір қырына – салық ... ... ... ... ... бұзушылықты
жасау себептерін зерттеу арқылы осы жайларды болдырмау және заң талаптарын
бұзушыларға жауапкершілік белгілеу жатады.
Салық органдары Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... ... тұлғалардың барлық ақша құжаттарын,
бухгалтерлік ... ... ... және ... да
құндылықтарын, есеп айырысуларын, декларациялары мен бюджетке ... ... да ... есептеу және төлеуге байланысты құжаттарын ... осы ... ... ... ... ... ұйымдардың
лауазымды адамдарынан, басқа да ... және ... ... және ... түсініктемелер алады.
Салықтық бақылау қаржылық бақылаудың бір түрі болып табылатындықтан,
сол бақылауға тән әдістер арқылы жүзеге ... ... ... ... қоса мәлімдемелерін тексеру; ... ... ... оған қоса ... ... ... тұрған
ұйымдардың қосымша құжаттарын тексеру; ақша қаражаттарын, ... ... ... ... оған қоса ... тексеру және
тексеру өлшемін жүргізу; қаржылық, салықтық есеп беру құжаттарын талдау,
есептеп ... оған қоса ... ... ... санақ мәліметтерін тексеру, ревизия және т.б. ... ... ... ... ... құжаттарын тексеру болып
табылады. Заңды тұлғаларды құжатгық тексеру салық ... ... ... ... ... ... ... графиктеріне сәйкес
жүзеге асырылады. Жоғарыда айтып өткеніміздей ... ...... ... сметалар, есептеулер, жалақы төлеу тізімдері,
шоттар, әртүрлі ордерлер мен чектер және т.б. ... ... ... тексеріледі.
Қазіргі кезеңдегі салықтық бақылаудың басты мақсаттарына ... ... ... ... ... салық төлеушілер (олардың
ішінде ірі салық төлеушілерді) мен салық салу ... ... ... ... ... де тек ... органдары тарапынан ғана жүзеге
асырылатын Қазақстан Республикасының салықтық заңцарын ... ... ... ... ... ... ... рейдтік
тексеру;хронометраждық қарап-тексеру сияқты түрлері болады.
Осы салықтық тексерулерді жүргізу тәртібі, мерзімдері, кезеңділігі ... заң ... ... ... ... мына ... ... сақтай отырып:
1. жылына бір реттен жиі емес ...... ... ... және ... төленетін басқа да міндетгі төлемнің белгілі
бір түрі бойынша ... ... бір ... жиі емес ... ... тексеру түрінде жүзеге асырылады. Салықтық тексерулер
әмірлі талабы бар ... ... ... және осы
нұсқамада мына: нұсқаманың салық органында тіркелген ... ... ... ... ... ... ... салық төлеушінің
толық аталуы; салық ... ... ... ... түрі;
тексеруші тұлғалардың лауазымы, фамилиясы, аты, әкесінің аты;
тексеру жүргізілетін ... ... ... ... ... ... реквизиттер міндетті түрде болуға тиіс.
Мемлекеттік салықтық бақылаудың бір нысаны ... ... ... ... орай ... ... және ... тексеру түрлеріңде жүзеге
асырылады.
Кешенді тексеру салықтар мен ... ... ... да ... ... ... бойынша салықтық міндеттемелердің орындалуын
тексеру болып табылады.
Тақырыптық тексеру салық пен бюджетке төленетін ... да ... ... түрі ... ... ... ... қатысты
жүргізіледі.
Қарсы тексеру салықтық тексеруді жүзеге асыру кезінде салық органында
салық төлеушілер жүргізген ... ... ... ... ... туралы қосымша ақпарат алу қажеттілігі туындаған ... ... ... болған үшінші бір тұлғаларға қатысты
жүргізілетін ... ... ... тексеру салық органдары тарапынан жекелеген салық төлеушілерге
қатысты жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... мына келесідей жекелеген:
1. салық төлеушілердің салық органдарыңда тіркеу есебіне қойылуы;
2. фискальдық жады бар бақылау-кассалық машиналардың дұрыс қолданылуы;
3. ... және өзге де ... ету ... ... ... ... өндіру, сақтау және сату сияқты ... ... ... ... ... ... бекіткен тәртіп негізінде жүргізілетін
хронометраждық қарап-тексеру барысында көзделінетін мақсат салық төлеушінің
нақты табысын және осы табысты алуға ... ... ... ... ... берілетін әмірлі нұсқамаларда көрсетілетін салықтық
тексерулерді жүргізу мерзімі осы нұсқама тапсырылған кезден бастап ... ... ... ... ... бар ... тұлғаға қатысты салықтық тексеру
жүргізу кезінде осы салықтық тексерудің салық органы тарапынанн алпыс жұмыс
күніне ... ... ... ... ... ... ... салықтық тексеру жүргізудің
мерзімі жоғары тұрған ... ... ... ... жоқ ... ... жұмыс күніне дейін және құрылымдық бөлімшесі бар ... үшін ... ... күніне дейін арттырылуы ықтимал.
Рейдтік тексеру жүргізу негізіндегі ... ... ... ... ... ... тиіс ... мен заңда көзделген
басқа да мәліметтер көрсетіледі
Тақырыптық немесе қарсы тексерулер ... ... оның ... ... ... салық пен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемнің
тексерілетін түрі көрсетіледі.
Бір нұсқаманың негізінде тек бір ғана ... ... ... ... ... ... (кейде оның орынбасаларының) ... сол ... ... мөрі ... ... тексеру жүргізу
алдында уәкілетті мемлекеттік орган ... ... ... ... тіркелуге тиіс.
Сонымен, осындай тәртіппен ресімделген нұсқаманы ... ... ... ... ... ету сәті ... ... жүргізудің
басталғанын білдіреді. Рейдтік тексеру жүргізу кезінде салык төлеушіге
нұсқаманың көшірмесі, ал ... ... ... ... ... түпнұсқасы табыс етіледі.
Нақты салықтық тексерулер бойынша салық төлеушілерге ... ... ... сол ... ... ... болса,
ал салықтық тексеру актісі салық төлеушіге тапсыру сәті ... ... ... ... ... ... ... лауазымды адамы: салықтық тексеру жүргізілген орын мен
акті жасалған күнді; тексерудің ... ... ... ... салық
органының лауазымды адамдарының тегін, атын және әкесінің атын; салық
төлеушінің және салық ... ... ... ... атын не ... ... салық төлеушінің және салық агентінің орналасқан жерін,
банктік реквизиттерін, сондай-ақ ... ... ... ... және ... есептілікті жүргізуге және салықтар мен бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдерді ... ... ... және
лауазымды адамдарының тегін, атын және әкесінің атын; алдында ... мен ... ... салықтық заңдарының бұзылуы
жөнінде бұрын анықталған жайларды жою ... ... ... мәліметтерді; тексерілетін салық кезеңі мен тексеру жүргізу ... ... және ... агенті табыс еткен құжаттар туралы ... ... ... ... ... ... сілтеме жасай отырып салықтық құқық бұзушылықтың тәптіштеп
баяндалған ... 10. ... ... ... ... ... ... аяқталғанын білдіретін салықтық тексеру актісін
жасайды.
Сонымен бірге осы ... ... ... ... ... ... Республикасы әкімшілік тәртіп бұзушылық туралы Кодекстің 211-
бабында жалған шот-фактураны жазғаны үшін айыппұл салуды ... ... ... шот-фактурада көрсетілген қосылған құн салығы
сомасынан 200% шамасында болады [33].
Қосылған құн салығы бойынша есепке алу тәртібі және куәліктің
көмегімен ... құн ... ... ... ... ... іске ... байланысты салық жүйесін
жетілдірумен салық әкімшілігін жақсартуға бағытталған перспективалар
ерекшелінеді.
Негізгі бағыттарының бірі болып қосылған құн салығы бойынша салық
төлеушілердің ... ... құн ... ... шот-факутраларды
қабылдау мен тізімін қайта өңдеу жүйелерін мәліметтер базасын құру
табылады. Бұл жүйе қосылған құн салығы бойынша ... ... яғни әлде ... ... ... бақылауына жағдай жасайды. әрбір
шот-фактура бойынша сатып алушының аты-жөні, оның салық ... ... ... ... құн салығын салудың есептеуден кейінгі өткізу көлемі
анықталынады. Барлық реестр электронды және қағаздық нұсқаларда
қабылданады. Шот-фактура реестрлі компьютерге енгізіліп электрондық қайта
өңдеу жүргізіліп ... ... ... ... бір ... өнімнің белгіленген түрлерінің өткізу көлемі салық төлеушінің
тіркеу нөмері шот-фактурада көрсетілген басқа ... ... осы ... алу ... ... қосылған құн салығы бойынша салық төлеушінің кейбір
қателері мен мәселелері ғана ... құн ... ... ... әсер етпейді және тауар
өндірушінің шығындарын өсірмейді ... қате ... ... ... бағалардың тоқтамсыз өсуі жөніндегі қате ... ... ... ... ... болсақ бағалардың шектелуі
төлемқабілеттілік сұраныстың аумағымен шектеледі. Өндірістің құлдырауы,
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... болуына себепші болады. Бағаны жоғарылату мүмкіндігінен
айырылған өндіруші қосылған құн ... өз ... ... ... Ал мұндай жағдай өндіріс шығындарын азайту мүмкіндігін жояды.
Осылайша, мемлекет те, қосылған құн ... ... ... ... да ... ... ... қандай да бір тауардың арзандауы
қосылған құн салығының төмендеуіне байланысты тұтыну деңгейін жоғарылатады.
Қосылған құн ... ... ... болуы тұтынуды қысқартып,
кәсіпорынның шығындануына себепші болады, ал бұл болса, ... ... үшін ... болып табылады.
Қосылған құн салығының ауыртпалығы салық төлеушілердің салықтан
жалтаруды ұлғайтады. 2007-2009 жылдардағы ішкі өнім ... ... құн ... ... –5036 ... құрайды.
Қосылған құн салығының 13 пайыздан 12 пайызға төмендетілуі мемлекеттік
бюджеттегі үлесіне әсері онша болған жоқ. Себебі ... ... ... ... ... ... Қайта салық салу базасының
кеңейтілуіне және Республикалық бюджеттегі қосылған құн ... ... ... ... Бұл ... ... мен ... көп
тұтынылуына әсерін тигізді.
Байқағанымыздай, шағын және орта ... ... ... ... ... ... Салық салынатын айналымның қосылған құн
салығы бойынша 12 мың айлық ... ... ... ... ... құн ... ... Демек, біршама салық ауыртпалығының
деңгейі азайды. Осыған қарамастан 2008 ... осы ... ... ... 35 ... құрады. Бұл салықтар мен ... ... ... ... ... ... Министрлігінің болжаған есебіне қарағанда қосылған құн
салығының 13 пайыздан 12 ... ... 11,4 ... ... ... ... қаржының орнын толтыру «көлеңкелі» экономиканың
қысқартылуы нәтижесінде салық салу базасының ... ... ... да бір ... ... жету жағдайында
шағын және орта бизнестің дамуына қолайлы жағдайлар жасау мақсатында және
экономиканың нақты секторын қолдау ... ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес біздің пікірімізше, келесі
ұсынысты жасауға болады:
- ... құн ... ... ... ... ... нарықтық экономикасы дамыған көптеген елдердегідей ұқсап ... мен ... ... бойынша қосылған құн салығының ставкасын
дифференциациялауға көшуді ұсынамыз. Сонда салық төлеушіге түсетін ... ... ... ... Біздің ойымызша қосылған құн
салығының ... ... 6-10 ... ... ... ... қол
жеткізуімізге болады. Яғни, тұтыну құрылымын реттеу арқылы тұтынушылық
сұранысты ... ... ... Ал, ... ... сұранысты
қанағаттандыру арқылы өндіріс құрылымын дамыту көзделеді.
- қосылған құн ... ... екі ... ... ... ... аяғына
дейін шешуіміз қажет. Ол үшін салықтық режимді орнататын шетел елдерімен
жасалатын келісім-шарттың сапасын жақсарту ... ... құн ... ... тауарлар мен қызметтерді сатып алатын
тұтынушы болғандықтан қосылған құн салығының ... ... ... ... ... ... ... түскен салықты енгізбей-ақ сатушыны
орнатылған салық ставкасын төлеуді айына бір рет ... ... ... ... болсақ қосылған құн салығының төлеу механизмінің айқын
болуына әкеледі.
- қосылған құн салығын алудың ... ... ... ... оның ... базасынан қосылған құнды құрамайтын барлық элементтерді
шегеру қажет: Амортизациялық аударымдарды, ... және ... ... ... арқылы салықтық түсімдердің үлесін көбейтуімізге
болады.
- қолайлы инвестициялық климат жасау мақсатында және ... ... ... және жанама шығындарының сомаларын азайту үшін ... ... ... тауарларға қосылған құн салығын
төлеуден босататын шектеулерді алып тастау қажет.
Қосылған құн салығын ... мен ... ... ... ... бірі – ... құн салығын бюджеттен қайтару болы табылады.
Аталған жұмыс негізінен үш бағытта жүзеге ... ... ... ... берілген категориядағы істерді сотта қарау тәжірибесіне аналиқ жасау;
• салықтық әкімшіліктендіру тиімділігін арттыру.
Қосылған құн салығын бюджеттен ... көп орын алып ... бірі - ... ... ... ... қосылған құн салығын
жалған шот-фактуралар негізінде қайтару болып табылады.
Бұл шот-фактуралар бойынша қосылған құн ... ... ... ... ... осы ... құн ... бюджет қаражаты есебінен
қайтаруға мәжбүр болып отыр.
Мұндай ... ... ... ... ... ... ... пайдасына
шешіледі, осыған байланысты нормативтік-құқықтық базаны жетілдіріп; нолдік
ставка бойынша салынатын қосылған құн ... ... ... ... ... құн ... ... қайтарылуға жататын сомалардың шынайылығын
тексеру үшін негізінде қосылған құн есепке ... ... ... ... мен ... қосылған құн салығын салудың «арналған ел»
қағидасына көшуі өте үлкен мөлшердегі тауар ... ... ... ... ... үшін ... ... қосылған құн салығы
мөлшері ұлғаюына әкелді. ... бұл ... ... ... құн ... ... және оған ... тексерістердің санының
өсуін туындатады.
Экспортер-кәсіпорындар ұсынатын шот-фактураларының саны ... ... ... ... асып ... ... ... шот-фактураны растау салық инспекторының жұмыс күні кетеді:
тексеруге ... ... ... ... ... тексеріспен барып,
сәйкес уақыт мерзіміндегі ... ... ... бухгалтерлік
регистрдегі жазбалардың сәйкестігін тесеру қажет. Жеткізуші кәсіпорындардың
республиканың ... ... ... да ... ... ... ... құн салығын мемлекеттік бюджетке төленгенінің
растығын тексерудің ... ... ... мәселені заманауи
технологиялық құралдарсыз шешу мүмкін емес. Осы мақсатта қазіргі уақытта
шот-фактуралар бойынша ... ... ... жасалынып
жатыр, сонымен қатар қайтарылуға жататын қосылған құн салығының сомаларының
шынайылығын тексеру ... ... ... ... ... тексеру жүргізу кезіндегі «адами» факторды айналып өтуге мүмкіндік
береді. Басқаша ... ... құн ... ... жататын
сомалары бойынша арыздарды қарау мерзімі ұзарып кетер еді. ... ... ... ... ... ... ... еді, ал ол үшін бюджеттен
қосымша қаражат көзін тарту қажеттілігі туындайды.
Бюджетке ... ... құн ... сомасының толықтық және
уақытылы аударылуына тексеріс жасауда салық және оның ... ... ... жарнасы мезгілінің сақталуына аса көңіл аудару қажет.
Салық төлеушіге салықты төлеу бойынша мерзімін кейінге ... ... мен өсім ... ... ұсыналады, әлде жоқ па соны ... Осы ... ... ... ... ұсынылған мерзімді кейінге қалдыруды
ескере отырып өсімшені есептеуге, өтеудің уақыттылығына ... ... ... ... ... ... ... қалдыруды ескеру қажет.
Салық кодексімен ... ... ... үшін ... ... ... құн салығы бойынша декларацияларда көрсетілген
мәліметтердің шынайлығына, сондай-ақ салық органына дер кезінде ұсынылуына
дер кезінде тексеріс ... ... ... ... толық келіп
түспеулерді жою керек. Қосылған құн салығының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... толық және дұрыс
төлеуді бақылау емес екенін атап өту керек. Салықтық бақылаудың кең мәні —
бұл мемлекеттің ... ... ... ... салық заңдарының
орындалуын бақылау. Оның маңыздылығы осы бақылау мемлекеттің мүліктік
табысы болып табылатын алымдар мен ... ... ... ... қатысуында.
Нәтижесінде, әдетте, салықтық бақылау мемлекеттік бақылаудың жақсы
ұйымдастырылған түрлерінің ... ... ... ... ... ... мүддесі салық төленбеген жағдайда экономикалық және
әлеуметтік тәртіпте мәселе тұғызады. Салықтық бақылаудың мамандырылуы ... ... Ол ... қызметі органдарының оның шегінен
шығуына қақысыз екендігінен көрінеді. Бұл жағдай ... ... ... ... ... “салық салуға қатысы жоқ ақпараттар мен
құжаттарды ұсынбауы керек” ... ... ... Салықтық бақылаудың
қызметтілігінің объектісі ретінде меншік нысанына ұйымдық ... ... ... ... тәуелсіз заңды және жеке тұлғалардың салықтық
міндеттемелері қатысады.
Біздің елімізде салықтық бақылау сәйкесінше билік құзырлығымен
қамтылған, “билік пен бағыну” үлгісіндегі ... ... ... ... ... мемлекеттік органмен жүзеге асырылады. Сондықтан
не бір азамат, не бір еңбек ұжымы, не бір кәсіодақ салықтық ... ... ... ... Осы ... байланысты кең
таралғанымен де аудиторлық тексерістер салықтық тексеруші бола алмайды.
Бақылаудың мәні “тексеру”, тексеру мақсатындағы “барлауды” білдіреді.
Бақылаудың мақсатымен міндеттің толықтығы, ... және ... ... ... және ... ... жауапкершілікке
тартудың, заңдылығы мәліметтерінің шынайлығы белгіленеді. Сондықтан бақылау
салық төлеушілердің салық заңдарын сақталуына бағытталған. Салықтық
тексерістерді жүргізудің тиімділігіне қол жеткізу үшін салықтық қызмет
органдары ... ... ... ... ... ... және ... органдармен өзара әрекет етіп, біріккен бақылауды жүргізудің
шараларын қабылдап, сәйкесінше, салық ... өз ... ... ... ... ... құпиялығын сақтай отырып,
ақпараттардың өзара айырбасын қамтамасыз етеді.
Салық кодексі мемлекеттік органдарының міндеттерін белгілеп,
Қазақстан Республикасы салық заңдарының орындалуына ... ... ... салықтық тәртіп бұзушылықпен күресте міндеттерді
орындауына әсер етеді.
Қазіргі уақытта барлық әлемде салық жүйесін жеңілдету тенденциясы
байқалады. Салық жүйесі ... ... ... ... ... ... органдарында жұмыс істейтіндер санын азайтуға мүмкіндік
береді.
Осындай тенденция кейбір елдерде тек жалғыз қосылған құн салығының
бар болуымен бекітіледі.
Біздің елімізде салық жүйесі өте ... ... ... ... мәні ... еш ... жоқ ... салытар, аударымдар,
акциздер және алымдар бар. Осындай төлемдердің көптігі кәсіпорындар
бухгалтериясында үнемі ... ... ... ... ... ... үшін өсім ... тура келеді. Салықтардан өсім алу
үшін салық жүйесін арнайы қиындықтан дегенде ой келеді.
Сонымен бірге, салық ставкалары мен олар ... ... ... салық элементтерінде әркелкі көрсетіледі. Сондықтан Заң шыққан соң
біраз айлар өткеннен кейін нұсқаулар шығарыла бастайды. Біздің еліміздің
салық жүйесінің тағы бір кемшілігі — оның ... ... ... енгізілген соң бір жылда қызмет етпей алынып тасталады.
Салықтар төңірегіндегі осындай ... ... ... әкеледі. Сондықтан, дағдарыс жағдайынан шығу үшін салық
жүйесін жөнге келтіру, кәсіпорындарға қалыпты жағдайда жұмыс істеуге
мүмкіндік береді.
Жоғарыда айтылғанды талдай келе ... ... ... әдей ... сұрақтарды бөлуге болады:
1.салықтарды есептеу мен жинаудың, салық төлеушілерді есепке алудың,
бақылау жұмысының және салық ... ... ... ... ... ... ... жүйеден алып тастау арқылы салық жүйесін
жеңілдетіп салық ауыртпалығын азайту, өзін ақтамайтын салықтық
жеңілдіктерді алып тастау арқылы салық ... ... ... ... ... жаңа ... ... енгізу;
3.салық органдары қызметтерін жүзеге асыру үшін жаңа технология мен
процедураны өңдеу мен енгізу;
4.салық заңының тиімділігін арттыру үшін ... мен ... ... ... мен ... ... ... мен оларды өткізу үшін салық төлеушілерді
іріктеу мен әдістемені өңдеу мен қолдану;
6.халықаралық және мемлекеттік стандарттарды салық органдарын
ақпараттандыру үшін қолдану;
7.салықты есепету мен ... ... ... ... іске ... органдары мен салық төлеушілердің өзара әрекеттестігінің
“мейірбандық” жүйесін қалыптастыру мен ұйымдастыру;
9.салық органдарында құжат айналысын оңтайландыру.
Осы тақырыптың ... ... ... ... салық салудың
тиімді концепциясын жасау жолымен салық ауыртпалығының ... ... ... қол ... ... өмір сүру ... ... тиімді жұмыс істеуші салық жүйесін құру болып табылады.
Соңғы жылдары осы жүйенің экономикалық және әлеуметтік шарттарына сәйкес
қосымша өңдеуді қажет ететін ... ... ... ... ... ... ... салықтардың
жиналымдалығын арттыратын механизмді іздеуге аса көңіл бөлу керек. Қазіргі
уақытта салық жүйесін жетілдіруді төмендегідей бағыттарда жүргізу керек:
1.бюджетке қаржы ... ... ... ... ... ... жою;
2.салықтар жүйесін санды есептік-бақылау аспектісінде жеңілдету;
3.әрбір өндірушінің шаруашылық ... ... ... әдісі мен құралын қалыптастырушы тұтас және белсенді әрекет етуші
экономиканы реттеу жүйесін құру;
4.салықтық қатынастарды реттеудегі заңның рөлін арттыру ... ... ... ... ... маңызды бағыттары болып шағын
кәсіпкерлікті ынталандырудағы оның рөлін арттыру болып табылады. Нақ осы
бәсекелестік аяны қалыптастырып, ... ... ... ұсынып, озық
жетістіктерді жедел енгізеді, сұраныс пен ұсынысқа байланысты өндірісті
бейімдей ... ... ... ... ... етпейді.
Шағын кәсіпорындардың санын өсіру, олардың тиімділігін арттыру
мақсатын, өзі емес нарықтық ортаның қалыптасуының, экономикалық өсу
шарттарын қамтамасыз етудің ... ... ... ... біздің
азаматтарымыздың тұрмыс тіршілігін арттырады.
Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту механизмнің бірден-бір шешуші
буыны болып салық жүйесі табылады. Нарықтық экономикасы дамыған елдердің
тәжірибесі шағын ... ... мен ... ... ... ... ... бағытталған бағдарламасын құрудың қажеттігіне
куәлік етеді.
Салық саясаты салық базасын кеңейтуге бағытталған болу керек. Салық
базасын кеңейту салық ауыртпалығын күшейтпей-ақ, ... ... ... ... Осы ... ... экономикалық өсудің,
қаржылық базасын қамтамасыз ету мүмкін емес. Салық салатын базаны
кеңейтудегі шынайы қадам болып шағын ... ... ... ... ... ... нарықтық экономиканың бірден-бір басты элементтерінің
бірі болып табылады. Шаруашылықты дамытуға экономикалық және әлеуметтік
дамудың басымдылығын анықтағанда ... ... ... әсер етуінің
басты аспабы болып қатысады. Осыған байланысты Қазақстанның салық жүйесі
жаңа қоғамдық қатынастарға бейімделіп, әлемдік тәжірибеге сәйкес болуы
керек.
Біздің салықтардың тұрақсыздылығы ... ... ... ... ... ... қатынастарға өту кезеңінде теріс рөлді
иеленіп отандық және шетелдік инвестицияларға кедергі болды. Салық
жүйесінің тұрақсыздығы бүгінгі күндегі салық салудың ... ... ... ... таза ... ... ... басымдылығының оң
нәтижесін бермеді.
Салық саласындағы реформаторлық қайта құрудың талдауы негізінен
тартылған ұсыныстар салық жүйесінің элементтеріне ғана ... ... ... ... мөлшері, ұсынылатын жеңілдіктер, салу объектісі).
Бірақ бүгінгі уақытта нарықтық қатынастардың қазіргі кезеңіне сәйкес
келетін салық жүйесі қажет.
Бүгінгі күні Батыс елдерінде ... алу мен оны ... ... мен ... ... бар. ... олардың
тәжірибесіне бейімделу қиын, себебі өзінің ұлттық шаруашылығын қайта
құрудың жарқын жолдарын іздеуші бүгінгі Қазақстанның экономикалық,
әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... мүлдем мүмкін емес.
Салық салу аясындағы проблемалардың көп қалыптасқандығы сондай,
оларды жекелеген жарлықтар мен түзетулер ... шешу ... ... ... ... ... жүктелген қызметтерді жүзеге асыруға қабілетсіз. Ол өз
кезегінде ... ... ... ... келтіреді.
Осы қайшылықтарды жоюдың ойластырылмаған амалдарды көптеген
түзетулер өз кезегінде одан әрі қайшылықтар мен тұрақсыздыққа әкеледі.
Ставкалар мен жеңілдіктерді үнемі қарастыру біздің салық ... ... ... ... ... ... ... [34].
Қорытынды
Тікелей салықтар кейбір экономикалық құбылыстары мен серпінін үнемі
көрсете бермейді. Осыған байланысты жанама салықтарды қолдану бірқатар
болжауларды қамтамасыз етеді.
Сонымен жанама ... ... ... олардың салық
ауыртпалығын басқа тұлғаларға ауыстыруы табылады.
Жанама салықтарды ұтымды және тиімді қолданса мемлекетке үлкен
қаржылық түсімдер әкеледі, мысалы қосылған құн салығын қолдану ... ... ... ... көзі ... ... Ең ... Қазақстан
Республикасында қазіргі уақытта жанама салықтар өсідің тұрақты
тенденцияларын иемденеді.
Жанама салықтар тікелей ... ... оңай ... ... ... саны көп ... оны ... өндірушілер
немесе сатып алушылар, яғни адамдар саны аз.
Жанама салықтардың осындай артықшылықтары оларды үнемі ауқымды
қолдануға, сондай-ақ бір қатар жағымсыз салдарға әкелуі ... ... ... мен ... шамасын кеңейту мен шамадан тыс қолдануға
болмайды. Оларды жаппай қолдану мен арттыру тауарды қымбаттатып халық
табысының өсуін ... ... ... ... ... ... ... оны қолдануды шамадан тыс азайтып жіберу салық ... ... ... ... ... және жанама салықтардың арасындағы
ұтымды ара-қатынасты табу маңызды. Қосылған құн салығы өндірістік және
бөлінгіштік ... ... ... тұтынушыға дейін әрбір сату актісінен
алынатын көп сатылы салықты ұсынады. Салықтың объектісі қосылған құн болып
табылады. Ол ... ... ... ... немесе жаңа өнім мен
қызметті жасау үшін сатып алынған тауарлар мен өнімдердің құндарында
қосылады.
Қосылған құнды өндіріс пен ... әр ... ... ... ... ... өндіруші де өндіріс шығындарын азайтуға ынта туғызатын тауар ... ... ... ... ... ... ... процесінде мемлекет өнекәсіптік және сауда
капиталының айналымдық қарқыны туралы мәліметтер алып,
макроэкономикалық бағдарламалаудың міндеттерін жеңілдетеді;
• мемлекетке салықтың толық ... ... және ... ... ... ... ... өткізгенге дейін табыс келіп түседі [35].
2005-2009 жылдары арасында республикада мемлекеттік бюджетке
салықтық түсімдердің қалыпты өсу ... ... ... ... ... жанама салықтардың ішінде қосылған құн салығының
үлесі 22% [36]. Мұндай жоғары көрсеткіш салық салу субъектісі мен
объектісінің санын артқанының халық шаруашылығының барлық ... ... ... ... осы ... ... бюджет табыстарындағы
жанама салықтар үлесі 36,3% — 29,2%-ке төмендеген. Оның ... ... ... ... ... мен ... салықтар рөлінің артуы.
Акциздік салықтарды бірдей бағалауға болады. Өз уақытысында У.
Петти бүгінгі уақытқа дейін өзектілігін жоймаған, акциздік салыққа ... ... ... ... не ... соған сәйкес төлем жасайды”.
Бұл салық күшпен төленбейді. Осындай жағдайда көптеген акцизделетін
тауарлар бірдей мөлшерде ... мен ... ... ... ... ... тура және жанама салықтар жағадайы
төмендегідей болды:
Германияда, АҚШ-та, Жапонияда ... ... ... ... ... Италияда жанама салықтар, ал Ұлыбританияда екеуінің тең салымақтық
үлесті иеленді. Германия мен ... ... ... рөлі ... ... Италияда жанама салықтардың рөлі артты.
Шаруашылық өмірдің ғаламдануы мен халықаралық еңбек ... ... ... ... мен сыртқы сауда құрылымының
өзгеруіне байланысты екінші әлемдік соғыстан кейін табыс көзі ... ... рөлі ... ... ... уақытта Қазақстандық жаңа
кодексінде қосылған құн салығынан босатудың аз шегі қарастырылған.
Сондай-ақ, нөлдік ставканы қолданатын, аффинирленген қымбат
металлдарды ... ... ... ... қысқарған. Салық
жүктемесінің төмендеуі: біріншіден, қосылған құн салығын есептеу ортақ
тәртібін белгілеу жолымен ... ... ... үшін ... салу
шарттарын теңдестіру мақсатымен байланысты. Екіншіден, қосылған құн
салығының әлде қайда төмен ставкасын иеленуші салалар үшін ... ... ... ... құн ... теңсіздік проблемаларын
шешідің қажеттілігінен туындады [35, 22б.].
Жаңа Салық кодексінің елеулі артықшылығы болып оның бірден бір
бабында өткізілген тауарлар жұмыстар мен ... ... ... яғни ... құны мен ... шығындар арасындағы
айырмашылықты табыс деп танудың немесе қайта ... ... ... ... әлде ... күрделі және қайшылықты болып
табылатындықтан іске енгізілген салық төлеушілердің заңдық ... ... ... ... қамтамасыз ететін салық жүйесінің
жағдайына баға беруге әлі ерте.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ ... МЕН ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауы, 20 қаңтар 2010 жыл. Астана
2. А.С.Мадиярова Қазақстан Республикасы салық ... ... заң ... ... ... ... алу үшін ... Алматы-2005 жыл; 133 б.
3. 1995 жылы 30 тамыздағы Қазақстан Республикасының Конституциясы;
(2007 жыл 21 мамырдағы, 2008жыл 7 ... 2011 жыл 2 ...... ... 2009 – 40 ... Ғ.С. ... А.С. Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы:
Оқу құралы – Алматы:Жеті жарғы, 1997. – 96 б.
5. Смит А. Исследование о ... и ... ... народов. -
М., 1962. - Т 1. - С.355.
6. Рикардо Д. Начала политической экономии и податного обложения. -
М., 1988. - ... ... Н. Опыт ... ... - М., 1983. - ... ... А. Налоги как орудие экономической политики - Баку, 1975.
- С.12.
9. Соколов А. Теория налогов. - М., 1992. - С.11.
10. Гуреев В.И. ... ...... 1995. – 253 ... ... налогового права. Учебно–методическое пособие /Под ред.
С. Г. Пепеляева. – М.: Инвест Фонд, 1995. - ... ... Г. ... ... и ... ... Қаржы-Қаражат, 1994, С.15.
13. Найманбаев С.М. Салықтық құқық: Оқулық. – Алматы: Жеті Жарғы;
2007. – 400 ... ... А.И. ... ... ... Казахстан. –
Алматы:Жеті Жарғы, 2003. – 304 с.
15. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. 115-бап, 3-тармағы.
Алматы, Юрист, 2009. ... ... Д.Г. ... М.: ... и статистика, 1997. – С.343.
17. Б.Ж.Ермекбаева Салықтар және салық салу. Оқу құралы.
Алматы,2003 жыл.
18. Акпанбетова Б.Ж. Косвенные налони: их роль и ... ... ... ... ... на соискание ученой степени кандидата
экономических наук; Алматы, ... ... С.П. ... ... ... и его ... // ... - 1999.-№7.-с.71
20. Мынбаев С. Бюджет 1999 года – основа укрепления финансовой
стабильности республики // ... - ... ... ... А. ... ... системы // «Қаржы-
Қаражат», - 1999,- №5,с.50
22. Кучукова Н. Реформирование межбюджетных отношений в РК. //
«Қаржы-Қаражат», - 1999,- №4,с.49
23. Илимжанова З.А. Кому ... ... // ... ... №11,с.64
24. Таджияков Б. Мы в ответе за пополнение государственного бюджета
// «Қаржы-Қаражат», - 1999,- №2,с.46
25. Ильченко Е.В. ... ... ... сумм ... на
добавленную стоимость в зачет», Джомартов А.К. «Типичные ошибки
налогоплательшиков при отнесении сумм НДС в ... ... ... ... (46) ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы Қазақстан Республикасының Заңы ( Салық Кодексі ) Алматы, Юрист, 2010
27. Ермекбаева Б.Ж. «Налоговая ... ... опыт и ... ... ... выпуск, декабрь 2009 ж.
28. Статистический бюллетень № 9 (81) сентябрь 2008ж.
29. Ермекбаева Б.Ж., ... М..Ж. Шет ... ... 2004 ... ... З.С. ... ... правоотношений по действующему
законодательству Республики Казахстан: Автореф. дис.канд. юрид. наук. –
Алматы, 2003. – 29-б.
31. Какимжанов З. О совершенствовании ... ... ... ... //Вестник по налогам и инвестициям. – 2000. -
№ 5,6. - 12-18-бет.
32. www.wikipedia.com ... ж. ... ... ... ... Әкімшілік құқықбұзушылықтар туралы
Кодексі, Алматы, Юрист, 2009
34. Рахимжанова М.Т. «К вопросу построения эффективной ... ... ... Серия экономическая №5(39), 2003ж.
35. Лесбеков Г. Эконометрическое моделирование системы
налогообложения: ... ... ... ...... 2002. – ... www.nalog.kz (Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі Салық
Комитетінің ресми сайты) 20.04.2011 ж. мәлімет бойынша

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салық жүйесіндегі жанама салықтардың мәні мен ролі43 бет
Әлемдік экономикалық қатынастардың ғаламдану жолында түсуі және өзара байланысы7 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Қытай қазақтары тілдік ерекшеліктері17 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
Алгебралық теңдеулердің шешудің жанама әдісі7 бет
Ақпараттық желілер құрудағы дамыған елдердің тәжірибесі, даму мәселелері мен негізгі бет алысы10 бет
Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы ақшаның рөлі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь