Құрманғазы - ұлы күйші


Ұлы күйші, дарынды композитор – Құрманғазы Атырау облысы, Теңіз ауданы, Жиделі деген жерде 1816-18 жылдар шамасында туды. Әкесі – Сағырбай он екі ата Байұлының ішіндегі Қызылқұрт руының шыққан, бүкіл өмірін байлардың малын бағумен өткізген адам. Құрманғазының кішкентайынан домбыра үні естілсе бәрін ұмытатын музыка құмарлығы әкесі Сағырбайға ұнай қоймады. Домбырасын үкілеп ел кезіп жүретін сал-серілерге ілесіп, әсіре қызыл «әуесті» болып кете ме деп іштей уәйімдейтін. Содан ба тілі шығар шықпастан домбыра шанағына жармасқан баласын адал еңбекке бейімдеуге ұмтылды.
Құрманғазының анасы – Алқа елге сыйлы, еті тірі Мәтіғұл деген кісінің бұла өскен ерке қызы еді. Алқаның ағалары шетінен төкпе ақын, асқақ әнші, бармағынан бал тамған күйші, жауырыны жер иіскемеген палуан болатын. Солардың ортасында өскен Алқа еркек-шоралау қайратты болып бой жетті. Өзі қатарлы бозбалалармен белдесе кеткенде талайын шаң қаптыратын. Алқа құрбыларының арасында сызылта салған әнімен де сыйлы еді...
Жасынан өнердің қадірін біліп өскен Алқа тұңғыш ұлының бойындағы ұлы дарынды жүрегімен сезінді. Ұлының асқан ажарлы, сымбатты әрі ешкімнен қаймықпайтын жүректі, алысқанын алып ұратын қайратты боп өсіп келе жатқанына іштей қуанатын.
Құрманғазы он алтыға толып, оң-солын тани бастады. Ел ішіндегі әділетсіздікті аңғарып, байлардың озбырлығына, зорлық-зомбылығына мойын сұнып, ертелі-кеш қой соңында салпаңдап жүре беретін көп кедейдің бірі емес екендігін табиғат берген алып күшімен, ешкімнен қаймықпайтын батылдығымен, ойындағысын бетің бар, жүзің бар деп демей айтып салатын өткірлігімен таныта бастады. Өмірдің қым-қиғаш шытырман сырларын терең түсіне қоймаса да, бай мен кедей тірлігінің арасындағы жер мен көктей айырмашылықты аңғарып, көкейіне түйе берді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Құрманғазы - ұлы күйші

Ұлы күйші, дарынды композитор – Құрманғазы Атырау облысы, Теңіз
ауданы, Жиделі деген жерде 1816-18 жылдар шамасында туды. Әкесі – Сағырбай
он екі ата Байұлының ішіндегі Қызылқұрт руының шыққан, бүкіл өмірін
байлардың малын бағумен өткізген адам. Құрманғазының кішкентайынан домбыра
үні естілсе бәрін ұмытатын музыка құмарлығы әкесі Сағырбайға ұнай қоймады.
Домбырасын үкілеп ел кезіп жүретін сал-серілерге ілесіп, әсіре қызыл
әуесті болып кете ме деп іштей уәйімдейтін. Содан ба тілі шығар шықпастан
домбыра шанағына жармасқан баласын адал еңбекке бейімдеуге ұмтылды.
Құрманғазының анасы – Алқа елге сыйлы, еті тірі Мәтіғұл деген
кісінің бұла өскен ерке қызы еді. Алқаның ағалары шетінен төкпе ақын, асқақ
әнші, бармағынан бал тамған күйші, жауырыны жер иіскемеген палуан болатын.
Солардың ортасында өскен Алқа еркек-шоралау қайратты болып бой жетті. Өзі
қатарлы бозбалалармен белдесе кеткенде талайын шаң қаптыратын. Алқа
құрбыларының арасында сызылта салған әнімен де сыйлы еді...
Жасынан өнердің қадірін біліп өскен Алқа тұңғыш ұлының
бойындағы ұлы дарынды жүрегімен сезінді. Ұлының асқан ажарлы, сымбатты әрі
ешкімнен қаймықпайтын жүректі, алысқанын алып ұратын қайратты боп өсіп келе
жатқанына іштей қуанатын.
Құрманғазы он алтыға толып, оң-солын тани бастады. Ел ішіндегі
әділетсіздікті аңғарып, байлардың озбырлығына, зорлық-зомбылығына мойын
сұнып, ертелі-кеш қой соңында салпаңдап жүре беретін көп кедейдің бірі емес
екендігін табиғат берген алып күшімен, ешкімнен қаймықпайтын батылдығымен,
ойындағысын бетің бар, жүзің бар деп демей айтып салатын өткірлігімен
таныта бастады. Өмірдің қым-қиғаш шытырман сырларын терең түсіне қоймаса
да, бай мен кедей тірлігінің арасындағы жер мен көктей айырмашылықты
аңғарып, көкейіне түйе берді.
ХIХ ғасырдың 30-шы жылдарының аяқ кезінде Бөкей хандығында патша
үкіметі мен үстем тап өкілдерінің үрейін ұшырған шаруалар көтерілісі болды.
Хан және туысқандары, сұлтандар егістік, шабындық, жазғы және қысқы жәйілім
жерлердің жақсыларын шаруалардан тартып алады. Мұның бәрі кең жайылған
көтеріліске келіп соқты. Көтерілісті бастаған Исатай Тайманов пен Махамбет
Өтемісұлы еді.
Исатай-Махамбет көтерілісі қазақ тарихында үлкен роль атқарды.
Патша үкіметінің екпініне төтеп бере алмай, жеңіліске ұшырағанымен халық
санасында мәңгі сақталды. Көтерілістің қару күшімен басылуы, Исатайдың
патша әскерлерінің қолынан қаза табуы, көтеріліске қатысқан рулардың ұзақ
уақыт қудалануы – Құрманғазының қанаушы тапқа деген ыза-кегін оятып,
ымырасыз күреске шығуға іштей бекіндірді. Қолындағы қаруы, домбырасымен
халық арманы, игілігі жолында көзі жұмылғанша қызмет етуге серт берді.
Көптен жан-дүниесіне маза бермей жүрген ой толғаныстары асыл арманы домбыра
шанағынан күй болып құйыла бастады.
30-шы жылдардың аяғында Құрманғазының алғашқы творчестволық
дәуіріне жататын күйінің бірі Кішкентай дегенге келеді. Ол күйді
Құрманғазы кішкене інісінің үлкен ағасы Исатайға арнауы депті.
Құрманғазы өзінің күй шығарудағы қадамын осылай бастады.
Творчестволық қанатын осы айтылғандай қоғамдық үлкен мәні бао оқиғаны
суреттеу бағытына қарай қақты. Тағы бір алғашқы кезеңге жататын күйдің бірі
Балбырауын жігерлі өмір жырын жырлайтын, көктем желіндей көңілді
оптимистік шығарма деп баға беруге болады.
Адай - Құрманғазының ірі шығармаларының бірі. Онда заманының
алдын ораған көреген көз, өткір тіл бар. Әдебиет дүниесінен үлгі алар
болсақ Адай күйінде Махамбеттің жалынды поэзиясының кейпі бар деп айта
аламыз.
Адай шыққан кезеңіндегі күйінің бірі Серпер - қаншама иілтсе
де, қаншама еңсесін басса да сынбайтын, мойымайтын, қайта серпіп бұрынғы
қалпына келе беретін болаттай берік, халықтың қайыспас күшіне, қайтпас
ерлігіне арналған шығарма.
Кісен ашқан басынан аяғына шеін орнықты, жәй екпінді күй.
Әуенінің өткірлігі сай сүйегіңді ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Құрманғазы Сағырбаев
Құрманғазы Сағырбайұлы
Сағырбайұлы Құрманғазы
Құрманғазы дәуірінде
ҚҰРМАНҒАЗЫ САҒЫРБАЙҰЛЫ (1818-1889 )
Қазанғап күйші
Күй атасы құрманғазы
Қорқыт күйші
Күйші Сәкен Тұрысбеков
Ілияс Жансүгіровтың "Күйші" поэмасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь