Құрманғазы - ұлы күйші

Ұлы күйші, дарынды композитор – Құрманғазы Атырау облысы, Теңіз ауданы, Жиделі деген жерде 1816-18 жылдар шамасында туды. Әкесі – Сағырбай он екі ата Байұлының ішіндегі Қызылқұрт руының шыққан, бүкіл өмірін байлардың малын бағумен өткізген адам. Құрманғазының кішкентайынан домбыра үні естілсе бәрін ұмытатын музыка құмарлығы әкесі Сағырбайға ұнай қоймады. Домбырасын үкілеп ел кезіп жүретін сал-серілерге ілесіп, әсіре қызыл «әуесті» болып кете ме деп іштей уәйімдейтін. Содан ба тілі шығар шықпастан домбыра шанағына жармасқан баласын адал еңбекке бейімдеуге ұмтылды.
Құрманғазының анасы – Алқа елге сыйлы, еті тірі Мәтіғұл деген кісінің бұла өскен ерке қызы еді. Алқаның ағалары шетінен төкпе ақын, асқақ әнші, бармағынан бал тамған күйші, жауырыны жер иіскемеген палуан болатын. Солардың ортасында өскен Алқа еркек-шоралау қайратты болып бой жетті. Өзі қатарлы бозбалалармен белдесе кеткенде талайын шаң қаптыратын. Алқа құрбыларының арасында сызылта салған әнімен де сыйлы еді...
Жасынан өнердің қадірін біліп өскен Алқа тұңғыш ұлының бойындағы ұлы дарынды жүрегімен сезінді. Ұлының асқан ажарлы, сымбатты әрі ешкімнен қаймықпайтын жүректі, алысқанын алып ұратын қайратты боп өсіп келе жатқанына іштей қуанатын.
Құрманғазы он алтыға толып, оң-солын тани бастады. Ел ішіндегі әділетсіздікті аңғарып, байлардың озбырлығына, зорлық-зомбылығына мойын сұнып, ертелі-кеш қой соңында салпаңдап жүре беретін көп кедейдің бірі емес екендігін табиғат берген алып күшімен, ешкімнен қаймықпайтын батылдығымен, ойындағысын бетің бар, жүзің бар деп демей айтып салатын өткірлігімен таныта бастады. Өмірдің қым-қиғаш шытырман сырларын терең түсіне қоймаса да, бай мен кедей тірлігінің арасындағы жер мен көктей айырмашылықты аңғарып, көкейіне түйе берді.
        
        Құрманғазы -   ұлы күйші
Ұлы күйші, дарынды ...... ... облысы, Теңіз
ауданы, Жиделі деген жерде 1816-18 жылдар шамасында туды. Әкесі – Сағырбай
он екі ата ... ... ... ... шыққан, бүкіл өмірін
байлардың малын бағумен өткізген адам. Құрманғазының кішкентайынан домбыра
үні естілсе ... ... ... ... әкесі Сағырбайға ұнай қоймады.
Домбырасын үкілеп ел кезіп жүретін сал-серілерге ілесіп, ... ... ... кете ме деп ... ... ... ба тілі ... шықпастан
домбыра шанағына жармасқан баласын адал еңбекке бейімдеуге ұмтылды.
Құрманғазының анасы – Алқа елге сыйлы, еті тірі ... ... бұла ... ерке қызы еді. ... ... ... ... ақын, асқақ
әнші, бармағынан бал тамған күйші, жауырыны жер иіскемеген палуан болатын.
Солардың ортасында өскен Алқа ... ... ... бой ... ... ... ... кеткенде талайын шаң қаптыратын. ... ... ... ... ... де ... ... өнердің қадірін біліп өскен Алқа ... ... ұлы ... ... ... ... ... ажарлы, сымбатты әрі
ешкімнен қаймықпайтын жүректі, алысқанын алып ұратын қайратты боп өсіп ... ... ... он ... ... оң-солын тани бастады. Ел ішіндегі
әділетсіздікті ... ... ... ... ... ертелі-кеш қой соңында салпаңдап жүре беретін көп кедейдің бірі емес
екендігін табиғат берген алып ... ... ... ... бетің бар, жүзің бар деп демей айтып салатын ... ... ... ... шытырман сырларын терең түсіне қоймаса
да, бай мен кедей тірлігінің ... жер мен ... ... ... түйе ... ... 30-шы ... аяқ кезінде Бөкей хандығында патша
үкіметі мен үстем тап ... ... ... ... ... болды.
Хан және туысқандары, сұлтандар егістік, шабындық, жазғы және қысқы жәйілім
жерлердің жақсыларын шаруалардан тартып алады. ... бәрі кең ... ... ... ... бастаған Исатай Тайманов пен Махамбет
Өтемісұлы еді.
Исатай-Махамбет ... ... ... ... роль ... үкіметінің екпініне төтеп бере алмай, жеңіліске ұшырағанымен ... ... ... ... қару ... басылуы, Исатайдың
патша әскерлерінің қолынан қаза табуы, көтеріліске қатысқан рулардың ұзақ
уақыт қудалануы – ... ... ... ... ... ... күреске шығуға іштей бекіндірді. Қолындағы қаруы, домбырасымен
халық арманы, игілігі ... көзі ... ... етуге серт берді.
Көптен жан-дүниесіне маза бермей жүрген ой ... асыл ... ... күй ... ... ... жылдардың аяғында Құрманғазының алғашқы творчестволық
дәуіріне жататын ... бірі ... ... ... Ол ... «кішкене інісінің үлкен ағасы Исатайға арнауы» депті.
Құрманғазы ... күй ... ... осылай бастады.
Творчестволық қанатын осы айтылғандай қоғамдық үлкен мәні бао ... ... ... ... Тағы бір ... ... жататын күйдің бірі
«Балбырауын» жігерлі өмір жырын жырлайтын, көктем ... ... ... деп баға ... болады.
«Адай» - Құрманғазының ірі шығармаларының бірі. Онда заманының
алдын ораған көреген көз, өткір тіл бар. ... ... үлгі ... ... ... ... жалынды поэзиясының кейпі бар деп айта
аламыз.
«Адай» шыққан кезеңіндегі күйінің бірі «Серпер» - ... ... ... еңсесін басса да сынбайтын, мойымайтын, қайта серпіп бұрынғы
қалпына келе беретін болаттай берік, халықтың ... ... ... ... ... ... басынан аяғына шеін орнықты, жәй екпінді ... ... сай ... сырқыратады. Бұл психологиялық күй десек
қателеспейміз. Бірақ ескере кететін нәрсе күйде мол трагедиямен қатар үлкен
жігер мен ... үні ... ... ... күй ... ... көп ... Мұнда ана
қойынындай жылы, халқының әр ұлын аялатқан жаратылыстың ұлы қойнының, ұлы
панасының суреті бар. ... ... ... ... туған жерінің өз ұлына
деген жылылығын, аналығын көрсеткен.
Өмір қыспағымен ... ... ... көрді. Осы
замандағыдай айта қалғандай ... ... ... да өндіріс
орындарын, қаланың шуын көрді. ... ... бір күні ... алып
осы бір жағдайларды да екі шектің бойына түсіргісі келді, күй шығарды.
Күйдің атын ... деп ... ... ... ... ... адамдар
бірден ол күйдің осындай жағдайға арналып шыққанын ... ... риза ... ... атты ... ... ... бірнеше түрлі аңыз
бар. Соның біреуі, Назым – қыздың аты. Сол қызды абайсызда нар інген теуіп,
талып қалған қызды өлдіге ... ... ... ... ... Құрманғазы тап болып, қыздың тірі екенін айтып у-шуды басты. Кейін
есін жиған қыз өзін ... ... өмір бойы өз ... ... ... Бұл ... қызға арналған күй.
Құрманғазы өмірінң соңғы кездерінде «Демалыс», «Итог», атты күйлер
шығарады. Бастан орыс сөздерін ... ... ... ... «Не ... не ... деп беретін күйші, өзінің творчестволық
қорытынды күйлерінің бірін «Итог» деп атайды.
Құрманғазы 1889 жылдары шамасында сол тұрған жері ... ... Оның ... Албасты төбе деген жерде. Ол төбе Шайтани батағасының
қасында. 1959 жылы Құрманғазы ... ... ... ... қайта
оңдалып, оған үлкен ескерткіш қойылды.
Ұлы композитор, күй атасы Құрманғазының асқақ та ... ... ... ... ... ... ... жарқын көрінісі
іспетті. Ол оның бүкіл әлемге ... ... ... ... ... ... символындай қастерлі.
Ұлы күйшінің есімі туған топырағымыз Қазақстанда әлде ... ... ... ... ... ... біздің заманға оның шәкірттері, жолын
қуған ... ... ... ... ... ... ... Сүгірәлі,
Меңетай, Ерғали тағы сол сияқты көптеген ... ... Ол ... болып, бірден бірге алып келіп біздің заманға Құрманғазының ... ... ... өмiрi түрлi оқиғаларға толы. Оның күйлерiнен бүтiн бiр
дәуiр мен сол ... өмiрi мен ... ... ... ... ... зомбылығына парсы шыққан Бөкей ордасының
халық көтерiлiсiн (1836-1837) ... ... ... мен ... кiшi iнiсi ... ол бұл ... байланысты өзiнiң бүлiкшiлiк
күйлерiнiң үлгiсi – “Кiшкентайды” арнады.
Күйшi өзiнiң “Назым”, “қайран шешем” сияқты ... ... ... ... ... ... отырып, онда қазақ әйелiнiң ерекшелiктерi
– ақылдылық, қайырымдылық, сұлулылық, момындық, жомарттық, әдiлдiк ... ... ... ... ... толып жеткен күйi – “Сарыарқа” күйiнде
композитор өзiнiң ... жоқ ... ... ... ... кезген
шабандозға деген сүйiспеншiлiгiн бiлдiрсе, көшпендiнiң ... ... да ... жан ... өмiр ... ... ... Құрманғазы өнерiнiң үлкен бас иiушiсi ақын әрi
журналист Н. Савичев ол туралы былай ... “… ...... ... егер ол еуропалық бiлiм алған болса, онда ол музыка әлемiнде ең ... ... ... едi ... ... ... облысының “Шайтани батаға” жерiнде 1879 (бiр
мың сегiз жүз жетпiс тоғызыншы) жылы дүние салды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күй8 бет
Күй атасы құрманғазы5 бет
Құрманғазының шығармашылық кезеңі4 бет
Қазанғап күйші11 бет
Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары10 бет
Сағырбайұлы Құрманғазы8 бет
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
Халық музыкасы11 бет
Қазақ халқының күй өнері23 бет
Қаршыға Ахмедиярұлы – тарлан талант14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь