Қазақстан Республикасының заңдары бойынша меншік түрлері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

І. Меншік құқығының ұғымы және мазмұны
1.1. Меншік құқығының ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2. Меншік құқығының пайда болу негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10

ІІ. Меншік құқығының түрлері және тоқтатылуы
2.1. Жеке меншік түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
2.2. Мемлекеттік меншік түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 29
2.3. Меншік құқығының тоқтатылу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35

ІІІ. Меншік құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 48
Меншік қатынастары кез келген қоғамның экономикалық негізін құрады. Қазақстан және бұрынғы одақ көлеміндегі мемлекеттердің жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өтуінің өзі меншік қатынастарының өзгеруіне, мемлекеттік меншікті жекешелендіру нәтижесінде жеке меншіктің дамуына және де жеке кәсіпкерлікке қолайлы жағдай жасауға мүмкіндіктер туындады. Елімізде экономикалық қатынастарды, соның ішінде меншік қатынастарын реттейтін көптеген заңдар қабылданды. Олардың ішінде экономикалық заңдардың негізі және орталығы болып Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі есептелінеді.
Меншік құқығы субъектінің заң арқылы танылатын және қорғалатын өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билік ету құқығы.
Меншік институты Қазақстанның қалыптасуынан бастап зерттеліп келеді. Меншік құқығы субъективті азаматтық құқық ретінде, ал экономикалық жүйеде және құқықтық қатынастарда меншік құқының орны меншік құқының объектісі ретінде қарастырылады.
Меншік қатынастары әр түрлі құқық салалар нормаларымен реттелінеді, яғни конституциялық, әкімшілік, азаматтық, еңбек, жер, қылмыстық және т.б. Бұл жалпы теориялық ортақтауды қажет етеді және әр қоғамда меншік институтының дамуына тән ортақ заңдылықтар айқындайды.
Бұл қазіргі кезде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың бағытын дұрыс белгілеуге өзінің ықпалын тигізеді. “Меншік құқығы” әлі де болса бүгінгі таңда өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Меншік институты Қазақстанның қалыптасуынан бастап зерттеліп келеді. Меншік құқығы субъективті азаматтық құқық ретінде, ал экономикалық жүйеде және құқықтық қатынастарда меншік құқығының орны меншік құқының объектісі ретінде қарастырылады.
Меншік қатынастары әр түрлі құқық салалар нормаларымен реттелінеді, яғни конституциялық, әкімшілік, азаматтық, еңбек, жер, қылмыстық және т.б. Бұл жалпы теориялық ортақтауды қажет етеді және әр қоғамда меншік институтының дамуына тән ортақ заңдылықтар айқындайды.
Бұл қазіргі кезде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың бағытын дұрыс белгілеуге өзінің ықпалын тигізеді. “Меншік құқығы” әлі де болса бүгінгі таңда өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Диплом жұмысында меншік қатынастарын құқықтық реттеу мәселелері жан-жақты қарастырылған. Бұл тақырып әрқашан да көптеген ғалымдардың назарын аудартқан. Атап айтсақ аталған мәселені тереңдеп зерттеумен Ю.К.Толстой, А.П.Сергеев, Е.А.Суханов, М.КСулейменов және т.б. ғалымдар айналысқан.
НОРМАТИВТІК АКТІЛЕР

1. ҚР Конституциясы 1995 жыл, 30 тамыз. (өзгерт. мен толықтырулар 21.05.2007ж.) —Алматы: Жеті Жарғы 2007ж.
2. ҚР Азамттық кодексі (жалпы бөлім), 1994 жыл, 27 желтоқсан (өзгерт. мен толықтырулар). —Алматы: Жеті Жарғы 2007ж.
3. ҚР Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1999 жыл, 1 шілде. —Алматы: Жеті Жарғы 2007ж.
4. “Жауапкершілігі шектеулі және қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы”. 1998 жыл, 22 сәуір (өзгерт. мен толықт.)
5. ҚР “Өндірістік кооперативтер туралы” Заңы. 2001 ж.
6. ҚР “Акционерлік қоғамдар туралы” Заңы. 13 мамыр, 2003 жыл.
7. ҚР “Коммерциялық емес ұйымдар туралы” Заңы. 19.01.2001
8. ҚР “Мемлекеттік кәсіпорындар туралы”. Президентінің заңды күші бар Жарлығы. 1995 жыл, 23 желтоқсан. (өзгерт. мен толықт.)
9. ҚР “Лицензиялау туралы” Заңы 17 сәуір 2000 ж.
10. ҚР “Жеке кәсіпкерлік туралы” Заңы 31қаңтар 2006ж.
11. ҚР “Тұрғын үй қатынастары туралы” заңы 16 сәуір 1997 ж.
12. ҚР “Жер кодексі” 20 июнь 2003 ж.

Арнайы әдебиеттер:

1. Азаматтық құқық. І том. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық /академиялқ курс/ Өңделген және толықтырылған 2-басылым/жауапты редактор:М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин —Алматы: 2003 ж. 736 б.
2. Гражданское право Учебник ч.1./под.ред. Ю.К Толстого А.Г Сергеева,-М,;ТЕИС,1996-552с
3. Право и собственность Монография. /Под.ред. М.К. Сулейменова.-Алматы:Жеті Жарғы,1998-288с
4. Братусь С.Н. Имущественные и организационные отношения и их правовые регулирования в СССР-вопросы общей теории Советского права. М.1960с67
5. Тугинский Б.И., Сафулин Д.Н. Правовая экономика проблемы становления. М., 1991
6. К.Маркс, Ф Энгельс Сочинение 2-е издательство Т46.ч1 с23-24
7. Шкердов В.П. Метод исследования собственности в «капитале К. Маркса. М.,1973 235-244
8. Венедиктов А.В. Государственная социолистическая собственность. М.,1948. С563-564
9. Черепахин А.В. Правопреемство по советскому гражданскому праву. М.,1962.с35
10. Финансы/под.ред. Радионовой С.Н. Финансы и статистика М.1993. с396
11. Ә.Ерали, Жерге меншік құқығының негіздері.-Алматы,1996,18бет
12. Гражданское права РК/под.ред. Тулеугалиева Г.И., Мауленова К.С.-Алматы 1998 с438-443б
13. Тулеуғалиев Ғ.И. Азаматтық құқық. —Алматы: 2001 жыл
14. Соколовский К.И. Собственность в гражданском праве. Учебно-практическое пособие. —М.: Дело, 1999 г.
15. Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные права. —Алматы: Жеті жарғы. 1996г.
16. Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. —Москва: 1991 г.
17. Римское частное право. Учебник /Под.ред проф. И.Б.Новицкого и С.Перетерского. —М.Юрист, 1994г.
18. Жанайдаров И.У. Проблемы реализации права государственной собственности. —Алматы: Қазақстан, 1994
19. Сулейменов М.К. Развитие института права собственности в законодательстве Казахстана. Научные труды. Әділет, 1997г.
20. Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. —М., 1995г.
21. Бибиков А.Н. Правовые проблемы реализации государственной собственности. —Иванова, 1992г.
22. Сулейменов М.К. Коментарий к Закону РК “О собственности”, Бизнес и права в Казахстане, 1993г.
23. Иоффе О.С., Мусин В.А. Основы римского гражданского права. —Л., 1974
24. Витрянский В.В., Суханов Е.А. Защита права собственноти. —М., 1992г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЗАҢДАРЫ БОЙЫНША МЕНШІК ТҮРЛЕРІ
ЖОСПАРЫ
Кіріспе …………………………………………………………………… 3
І. Меншік құқығының ұғымы және мазмұны
1.1. ... ... ... ... құқығының ... болу ... ... ... ... ... және тоқтатылуы
2.1. Жеке ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
ІІІ. ... ... ... ... ... ... ... кез келген қоғамның экономикалық негізін құрады.
Қазақстан және ... одақ ... ... ... нарықтық экономикаға өтуінің өзі меншік қатынастарының
өзгеруіне, мемлекеттік меншікті жекешелендіру ... жеке ... және де жеке ... ... ... ... ... Елімізде экономикалық қатынастарды, соның ішінде меншік
қатынастарын ... ... ... ... ... ішінде
экономикалық заңдардың негізі және ... ... ... ... ... ... құқығы субъектінің заң арқылы танылатын және қорғалатын өзіне
тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, ... және оған ... ету ... ... Қазақстанның қалыптасуынан бастап зерттеліп келеді.
Меншік құқығы субъективті азаматтық құқық ретінде, ал экономикалық жүйеде
және құқықтық қатынастарда ... ... орны ... ... ... ... қатынастары әр түрлі құқық салалар нормаларымен ... ... ... азаматтық, еңбек, жер, қылмыстық және т.б.
Бұл жалпы теориялық ортақтауды ... ... және әр ... ... ... тән ортақ заңдылықтар айқындайды.
Бұл қазіргі кезде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың бағытын
дұрыс белгілеуге өзінің ықпалын тигізеді. “Меншік құқығы” әлі де ... ... ... ... бірі болып табылады.
Меншік институты Қазақстанның қалыптасуынан бастап зерттеліп келеді.
Меншік құқығы субъективті азаматтық құқық ретінде, ал ... ... ... ... ... құқығының орны меншік құқының объектісі
ретінде қарастырылады.
Меншік қатынастары әр түрлі құқық салалар нормаларымен ... ... ... азаматтық, еңбек, жер, қылмыстық және т.б.
Бұл жалпы ... ... ... ... және әр ... ... ... тән ортақ заңдылықтар айқындайды.
Бұл қазіргі кезде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың бағытын
дұрыс белгілеуге өзінің ықпалын тигізеді. ... ... әлі де ... ... ... ... бірі болып табылады.
Диплом жұмысында меншік қатынастарын құқықтық реттеу мәселелері жан-
жақты қарастырылған. Бұл ... ... да ... ғалымдардың назарын
аудартқан. Атап айтсақ аталған мәселені тереңдеп зерттеумен Ю.К.Толстой,
А.П.Сергеев, Е.А.Суханов, М.КСулейменов және т.б. ... ... да ... ... жұмысымды меншік құқығы конструкциясы
туралы ... ... ... және ... ... ерекшеліктері
жайында жан-жақты қарастыруға тырысамын.
Диплом жұмысы ... және ... шет ... ғылыми еңбектеріне және Қазақстанның ... ... ... ... және тәжірибе арақатынасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ МАЗМҰНЫ
1. Меншік құқығының ұғымы.
Адам қоғамдық өндіріске ұдайы қатысып, ... ... бір ... ... ... ... ең алдымен экономикалық категория
ретінде қаралу керек. Бірақ, мүліктік игіліктерге адамдардың көз-қарастары
әр ... Ұдай ... мәні ... игіліктер жасауда, олар жоғары
айтылғандай біреулер иемденіп, немесе біреулердің меншігіне ... ... ... одан оның иемдену мақсатына ... да ... ... ... ... меншікті иемденудің өзі
болып табылады.
К.Маркс көрсеткендей, меншік дегеніміз белгілі тұлғалардың мүліктік
игіліктерге ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген игіліктерге бөтендікіндей, өзіне тиесілі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, бұл иемдену фактісі немесе бір тұлғаға ... ... ... ... болу ... ... демек басқа
барлық тұлғалардың бұл игіліктерден шектелуіне әкеледі.
Сонымен, меншік қатынастары былай көрсетіледі:
1. өндіріс процесінде адамдар арасында пайда болатын өндірістік ... ... ... ретінде, өндіріс қаражаты түрінде мүліктік
иемденуінде.2
С.Н.Братусь және басқа ғалымдар азаматтық құқық ... ... ... ... ... ... керекті алғы шарты бола тұра сол
арқылы жүзеге аса отырып, өндірілген мүліктік ... ... ... ... ... олар екі ... ... Статистикалық
иемдену жағдайында болуы, өндіріс қаражаты және оның өнімі белгілі бір
тұлғанікі, ... ... ... және ... ... ... қатынастары – мүліктік қатынас болғандықтан онда
статистикалық және ... ... ... ақырғысына тән.3 Шындығында,
бұнымен келіспеуге болмайды, ... ... иесі ... ... қатар, оны пайдаланып және арғы тағдырын белгілей алады.
Бұған дейінгі сөз ... ... ... ... ... ... ол меншіктің заңды мазмұнын ашылуының бастамасы қызметін атқаруы тиіс
еді. Енді соған өтеміз.
Меншік құқығының мазмұны мен ... ... ... ... ... толық ашылған.
Меншік құқығы субъектінің заң арқылы танылатын және қорғалатын өзіне
тиесілі мүлікті қалауынша ... ... және оған ... ету құқығы
көрсетілген өкіліттіліктен толығымен субъективті меншік құқығындай меншік
иесіне әрекеттерін ... ... ... ... меншік иесі болуы уақытында ғана ие. Мүлікті иелену де
заңды және ... ... ... деп қандай да бір құқықтық негізге
сүйенетін ... ... яғни ... ... ... ... иеленуді титулды деп те айтады. Заңсыз иелену құқықтық
негізге ... ... ... ... ... өз ... екіге бөлінеді: адал ниеттілер және арам
ниетті иеленушілер болады. Заңсыз иеленуші мүліктің ... ... және ... мүмкін болмаса адал ниетті заңсыз иеленуші. Ал егер ... ... ... ... ... немесе білуі тиіс болса, онда ол тұлға
заңсыз арам ... ... ... ... ... ... бұл
бөлінуі меншік иесі өз мүлкін виндикациялық талап қойғанда меншік иесімен
иеленуші арасында кіріс және шығыс ... ... ... мерзімінің
өтуіне байланысты меншік құқығының иеленуі туралы ... шешу ... ... және ... ... ... бөлінуі мерзімнің өтуіне
байланысты иелену кезінде маңызды роль ... ... ... иесі ... ... 15 жыл ... иеленген иеленуші, ол мүліктің толық
заңды меншік иесі бола алады.
Меншік құқығының ендігі элементі, ... ... Бұл ... Азаматтық Кодексінің 188-бабының 3-тармағына сай, мүліктен
оның пайдалы табиғи қасиеттерін алудың, сондай-ақ одан пайда ... ... ... етілуі. Пайда, кіріс, өсім, жеміс, төл және өзге
нысандарда болуы мүмкін.
Пайдалану ... ... ... өкілеттілігіне сүйенеді. Бірақ
кейде мүлікті иеленбей пайдалануға болмайды.
Меншік құқығының ең ақырғы негізгі элементі - ... ету ... ... мүліктің заң жүзіндегі тағдырын белгілеудің заңмен қамтамасыз етілуін
(ҚР АК 188-б, 2-т.) осы ... ... заң ... жасау жолымен
белгілеу. 1
Меншік иесі өз мүлкін сату, жалға беру, кепілге қою және т.б. ол мүлікке
билік етуін іске ... ... ... ... ету ... ... ... өте айқын “қуатты”
өкіліттілік, оның барлығымен меншік иесін ... ... ... ... (бірақ кей-кезде басқа иеленушілер де мөлшерімен сондай
мүмкіндіктерге ие) ... ... ... ... айтылған үш өкілеттік бір
мерзімде жиылады (иеленеді).
Кейде бұл тізімді кемітуге тырысатындар да кездеседі, ... ... өз ... ... ... ... ерекше өкілеттілік қосу
жолымен. Бірақ, бізше бұл көз-қарас негіссіз, өйткені басқару – ... ... ... ... басқа тұлғада болған уақытта пайда болады.
Бірақ, ... ... ... олар ... ... иесі ... ... мүлікті
заңды иеленушісіне тиесілі бола алады (кейбір шектеулермен). ... ... ... ... ... ... шарт бойынша мүлікті иеленуі және
пайдалануымен қатар, оның келісуімен мүлікті үшінші тұлғаға жалға ... ... ... ... мақсатына өзгертулер енгізуге, жақсартуға құқы
болады, демек, белгілі шекте мүлікке билік етеді.
Сондықтан, көптеген ... ... А.В., ... ... С.М., Е.А. ... ... “үштікті” атаумен шектемей, меншікті
“өзінің билігімен, өз ... ... ... ... басқа тұлғалардан
тәуелсіз” жүзеге асыруды нұсқайды.
Бұл айтылғаннан мынадай қорытынды шығаруға болады: меншіктің субъективті
құқығы- меншік ... ... ... пайдалану, иелену, билік етуді
заңмен ... ... ... және оған қатысты өз еркінше өз мүддесі
үшін, заңмен құқықтық актілерге ... ... ... ... және ... ... мүдделерін бұзбайтын кез келген әрекет
жасауға, сондай-ақ өз ... ... ... ... ... жоюға мүмкіндік.
Біз, осы меншік қатынастарының ... ... ... ... ... құқығы түсінігін, оның пайда болуын және ... ... ... ... ең ... ... ретінде жеке тұлғаға немесе ұжымға тиесілі
затқа олардың өз мүлкі сияқты қарауы анықталған. Мұнда меншік менікі және
сенікі деп ... ... ... ... ... жоқ. Бұл тұрғыдан
алғанда қандай да бір болмасын меншік нысаны жеке болып табылады.[1]
Бұл берілген меншіктің жай анықтамасынан ... ... ... ... ... затқа қатынасы. Әрине, бұл ... ... ... ... қатынастарды бір жағынан затқа өзінікі ... ... иесі ... ... ... ... иесі еместер тұрады, сонымен
қатар, затқа бөтендік ретінде қарайтын барлық үшінші ... ... ... ... ... ... затқа және меншік иесінің еркіне қатысы болмауы
керек. Жоғарыда берілген түсінігінен білеріміз, ... — зат ... ... ... бұл — ... ... Қоғамдық қатынас ретіндегі меншіктің
мазмұны меншік ... ... ... ... құндылықтарды
пайдалану, айырбастау, бөлу, өндіру процестерінде түсетін ... ... ... — бұл ... ... және еріктілік мазмұн тән
қоғамдық қатынас. Меншік — бұл мүліктік ... және де ... ... ... ... ... ... еркі өзіне тиесілі
затқа қатынасында, оны иелену, пайдалану, және билік етумен сипатталады.
Иелену — меншік иесінің ... ... ... ...... ... ... қолдану барысында, одан пайдалы
қасиеттерін алуды білдіреді.
Ал, билік ету — ... ... оның ... шешетін актілерді
жасауды білдіреді.
Жоғарыда қарастырылып жатқан меншік түсінігі экономикалық тұрғыдан
оның ... ... ... ... алу ... ... еңбектерінде
шырқау шегінен шықты десек, қателеспейміз. Мұнда меншік және иеленіп алу
шын мәнінде бір-бірімен ... ... бұл ... ... ... кіріспесінде кеңінен қарастырылған. Оның ...... ... ... ету нақты экономикалық категория
ретінде, абстрактілі категория иеленіп алуға ... ... Оның ... жағы ... ... ... және сол уақытта оған
қатысты жолдардың барлық түрлерінде тарихи өзгермелі экономикалық категория
ретінде тану, оның ... ... ... ... ғылымдарда
да үстемділігін көрсетеді. Бұл ... ... ... басқа көзқарас ұсынылған. Ол: “меншік ерекше экономикалық
категория ретінде ... оны тек ... ... ... ... - деп ... ... меншік экономикалық категория ретінде қарастырылып келді.
Енді, оның құқықтық категория ретінде мазмұнын ашып көрсетуіміз жөн.
Мемлекеттік-құқықтық нысандағы қоғамда ... ... ... бекіту алады.
Меншік құқығының мазмұнын иесіне тиесілі иелену, пайдалану және билік
ету құқық қабілеттілігі құрайды.
Сонымен, меншік ... ...... заң ... ... және ... ... тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену,
пайдалану және оған билік ету ... енді бұл ... ... ... жеке қарастыратын болсақ:
Иелену құқығы дегеніміз — мүлікті іс жүзінде иеленуді жүзеге ... ... ... ... ... табылады.
Пайдалану құқығы дегеніміз — мүліктен оның ... ... ... ... одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі. Пайда
кіріс, өсім, жеміс, төл алу және өзге ... ... ... ету құқығы дегеніміз — мүліктің заң жүзіндегі ... ... ... ... ... меншік иесі өзіне тиесілі мүлікке қатысты өз
қалауы бойынша кез-келген әрекеттер жасауға, соның ішінде бұл ... ... ... беріп, иелігінен шығаруға, өзі меншік иесі болып ... ... ... ... пайдалану және оған билік ету жөніндегі өз
өкілеттігін тапсыруға, мүлікті ... ... және оған ... ... өз өкілеттігін тапсыруға, мүлікті кепілге беруге және оған басқа
да әдістермен ... ... ... ... ... ... етуге
құқылы.
Бұрынғы әрекет еткен азаматтық заңдарда меншік иесінің меншікке деген
құқық қабілеттілігін ... ... ... еді. Бұл ... иелену құқығы
түсінігіне заңламалар қандай мазмұны енгізетіндігіне және кімді заттың иесі
ретінде санау керектігіне жекеше жауап беру ... ... Бұл ... рим
құқығының мысалына жүгінуге және бұнда иелену және ұстау ... ... ... ... ... заңнамаларын және ондағы
құлдарды иеленуші сипатындағы қоса ... ... ... ... ... заң ... бұл варианттардың ешқайсысын
таңдамаған, сондықтан да, меншік иесі затын ... ... ... ... оның ... ... қала ма? деген сұраққа жауап беру қиынға
түсер.
1.2. Меншік құқығының пайда болу негіздері.
Меншік ... тек қана ... бір ... ... ал, ... ... ... болуынан туындайтын субъективтік құқық
қатарларына жатады. Бұл құқықтық фактілер меншік ... ... ... деп ... ... ... ... пайда болу негізін бастапқы және
туынды деп ... ... және ... деп бөлу критериясына қатысты,
кейбір жағдайларда ерік критериясына, ал, ... ... ... көбірек мән беріледі.
Меншік құқығын иеленудің тәсілдерінің бөліну негізіне ... ... ... ал ерік критериясына қатысты барлық
жағдайларда тәжірибелік ... ... ... шартта немесе заңдарда өзгеше көзделмесе, жаңа затқа ... оны ... ... ... ... ... иесі бар ... меншік құқығына басқа адам сатып алу - сату,
айырбастау, сыйға тарту немесе осы ... ... ... ... өзге ... ... ие ... мүмкін.
Азамат қайтыс болған ретте оған тиесілі мүлікке меншік құқығы өсиетке
немесе заңға сәйкес мұрагерлік бойынша басқа адамға көшеді.
Ал, ... ... ... ... ... оған ... мүлікке
меншік құқығы қайта құрылған заңды тұлғаның құқықты мирасқорына — заңды
тұлғаларға көшеді.
Ал, жеке тұлға ... ... иесі жоқ ... ... иесі белгісіз
мүлікке, не меншік иесі бас тартқан немесе өзге негіздер бойынша ол ... ... ... ... ... алуы ... ... құқығы мәміле жасалған ... ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықтың субъектілері әр түрлі негіздерде ала
алады. Азаматтық кодекстің 235-бабы меншік құқығына ие ... ... ... та заң ... құқығын алудың негіздерінің түпкілікті
дәрежеде ... ... ... ... ... ... 235-бабында
“тәсіл” ұығымы қолданылмайды (бір нәрсені жүзеге асыру кезіндегі ... ... ... ... ... оның ... болуымен заңды
байланыстыратын заңдық фактілер негізінде алынуы ... ... ... ... ... (АК-тің 7-бабы).
Меншік құқығын алуда бастапқы және туынды ... ... ... ... ... өлшемі ал келесі бір жағдайда құқық қабылдаушылық сай
келеді, оның соңғысына ерекше баға ... ... ... деп мынаны айтамыз: зат бұрын болмады және
меншік құқығы оған бірінші рет танылды немесе зат ... ... ... оған ... ... ... ... тәуелсіз жүзеге асады.
Сондықтан да Азаматтық кодекстің бастапқы ... ... ... ... жатқан қозғалмайтын мүлікке меншік құқығының пайда болуы
(236-баптың ... ... ... иелену мерзімі (240-бап); олжа
(245-бап); қараусыз жануарлар ... ... ... ... ... ... ... (247-бап).
Туынды негіздер меншік иесі құқығын алуда ... ... ... ... ... ... Жаңа меншік иесі ... ... одан ... ... бір ... ... Алдымен
меншік құқығына ие болу негіздерінің жалпы сипаттамасына тоқталайық.
Меншік құқығының туынды негіздерінің пайда болуы шартқа (сатып алу-
сату, ... ... және т.б.), ... ... (заң мен ... байланысты, ол заңды тұлғаларды қайта құрған ... ... ... жүзеге асады. Туынды негіздерге сонымен қатар
мүлікті тәркілеу (АК-тің 249-бабының 4-тармақшасы), ... ... ... жер ... алып ... ... қозғалмайтын
мүлікті иеліктен айыру (АК-тің 249-бабының 5-тармақшасы), күтімсіз ... ... ... қазыналар сатып алынған реттер (АК-тің 249-бабының 6-
тармақшасы) қатысты және заңда көзделген басқа жағдайлар да жатады.
Жаңа меншік иесіне тек ... ғана ... ... ... осы ... ... мен міндеттердің барлығы ауысады. Мәселен, үй ... ... сол ... ... жасалған жалдау немесе кепіл шарттары
ауысады. Тағы бір ... ... ... ... ... мұра ... ... ауысқан мұралық мүліктің нақты құны шектерінде жауап
береді. ... да ... ... ие ... ... ... әрқашанда
мирасқорлық қасиет тән. Меншік құқығына ие болуға ... жаңа ... ... ... иесі ... ... ... түгелдей өзіне алды
деуге болады. Мәселен, бұл жаңа меншік иесіне қандай мүліктің ауысуына ... иесі кім ... ... ... ... ... жеке ... жаңа
иеленушінің меншік құқығы қандай болатындығына (мемлекеттік немесе ... ... ... ... бастапқы негіздеріне тоқталайық.
Азаматтық Кодекстің 235-бабының 1-тармағы меншік құқығын алудың
бастапқы негіздерінің ... ... ... ... ... ... Меншік құқығы бұрын болмаған затқа да пайда болады. Егер заңда
өзгеше көзделмесе, затты дайындап не оны ... адам ... ... ... ... ... ... заттар қозғалатын, не қозғалмайтын
болуы ... ... ... ... ... салынып жатқан үйлерге,
құрылыстарға, өзге де мүлік кешендеріне, сондай-ақ өзге де ... ... ... ... меншік құқығы осы мүлікті жасау аяқталған
кезден бастап пайда болады. Егер заң ... ... ... ... ... қабылдап алу көзделген болса, онда тиісті мүлікті
жасау осылайша қабылдап алынған кезден ... ... ... ... ... ... ... тиіс реттерде, оған меншік құқығы
осылайша тіркелген кезден бастап ... ... ... ... ... ... ал ... жағдайларда —
оны мемлекеттік тіркеуден өткізгенге дейін ... ... ... материалдар мен басқа мүлікке меншік ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған
жемістерді, өнімді, табысты жатқызады (АК-тің 235-бабының ... ... ... ... ... ... ... дүние, ол затқа
айналып, өзінен табыс түсіреді. Жемістер табиғи болуы мүмкін (ол табиғат не
адам күшімен өндіріледі), сондай-ақ оны таза ... ... ... ... ... өнім т.б.) ... ... көзі болып табылады (мысалы,
жалға ақы төлеу немесе пайыздар (және т.б.). Зат табиғи жемістер мен ... ... ... ... ара ... ашып ... Бұл АК-тің 193
бабында қарастырылған: мүліктерді пайдалану нәтижесінде алынған ... ... ... егер ... ... бұл ... ... шартта өзгеше көзделмесе, осы мүлікті заңды негізде пайдаланушы
адамға тиеселі болады.
Меншік құқығын алудың бастапқы ... ... де ... (бір ... өңдеп, одан екінші бір зат жасайды).
Сонда әлігі өнімге құқық алатын оны жасаған адам ба, әлде ... иесі ме? ... ... 237-бабына сәйкес шартта өзгеше
көзделмегендіктен, адам ... ... емес ... ... арқылы
дайындаған жаңа қозғалатын затқа меншік құқығын материалдардың меншік ... ... егер ... құны ... құнынан едәуір асып кетсе,
жаңа затқа меншік құқығын адал ... ... ... өзі үшін ... ... ... Бұл жағдайда да өңдеушіге жасалған жұмысының құнын ... ... ... ... ... өтеу мәселесі туындайды. Бұл сұрақтың
шешімі мынадай: өз материалдарынан ... ... ... ... ... меншік иесі ол затты өңдеуді жүзеге асырған ... ... ... ал ол адам жаңа ... ... ... алған ретте соңғысы
материалдардың меншік иесіне олардың құнын қайтаруға міндетті.
Өңдеуді жүзеге ... ... ... ... ... айрылған меншік иесі жаңа затты өз меншігіне беруді және өзіне
келтірілген залалдардың орнын толтыруды талап етуге ... ... ... 1-3 ... ... ... ... бастапқы негіздеріне өнімді жинауға
балық, аң аулауға ... ... ... заттарды меншікке айналдыру да
жатады. Заңдар мен жергілікті әдет-ғұрыпқа немесе меншік иесі ... ... ... ... бөгендерде немесе басқа аумақта жидек теруге,
балық аулауға, аң аулауға, басқа нәрселерді ... ... ... ... ретте, тиісті заттарға меншік құқығын оларды жинауды және аулауды
жүзеге асырған адам ... ... ... ... осы ... ... мен ... тұлғалар өз әрекеттері кезінде белгіленген ережені
сақтау талап етіледі (аң аулау, балық аулау және т.б.). ... ... ... ... ... тартылады.
Меншік құқығын алудың бастапқы негіздеріне Азаматтық кодекс тұңғыш рет
иелену мерзімін де енгізді. Бұл негізді қолдану ... ... ... орай айтып кеткен болатынбыз (АК-тің 240-бабы). Кеңес үкіметінің
азаматтық кодексінде тек талап мерзімі ғана болған-ды. ... ... ... мүлдем енбеген еді. Қазақстан Республикасы заңына иелену мерзімі
тұңғыш рет енгізіліп отыр. Иелену ... деп ... ... ... заңды тұлғаның адал, ашық және ұдайы иеленген құқығын айтамыз. Ал
қозғалмайтын мүлікке оның мерзімі — 15 жыл, ал ... ... 5 ... немесе басқа да мүліктерге меншік құқығы бар ... ... ... ... ... ... кезінен бастап пайда болады.
Иелену мерзімі бойынша меншік құқығын алудың қажетті жағдайы мынадай
болады: иелену, яғни ... ... ... ... ... ... үздіксіз
болуы және мерзім.
“Тура өзінің мүлкіндей көру” теңеуі тек мүлікті ... ғана ... ... ... ... ... ... Мысалы, мемлекеттік меншіктегі жерді
пайдалану, оны өз ... алу ... ... Бұл ... ол ... ұзақ уақыт пайдалана берсін, бәрібір осы ... ... ... жер ... берілген екен, оны иеленуші өзіне меншіктемей,
басқаның мүлкі деп ... ... ... ... ... оны ... иелену, яғни мүлікті
иеленуші өз ... ... ... ... ... мерзімінің тағы бір маңызды шарты ашық және үздіксіз пайдалану
болып табылады. Ашық дегенді иелену ешқандай бүкпесіз, әділ ... ... ... ... ... да ол ... ... тарапынан не заңдық, не
әлдекімнің қолдан жасалған ... ... Міне сол ... де ... ... ... ... да болып, оның иеленуіне орай талап
етілуі мүмкін мүліктер жөніндегі иелену ... өтуі ... ... ... қою мерзімі бітуінен ерте басталмайды делінеді.
ІІ. МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ТОҚТАТЫЛУЫ
2.1. Жекеменшік ... және ... ... ... ... ... жалпы меншік құқығы
ең алдымен жеке және мемлекеттік ... ... ... Ал, ... ... қарастыратын болсақ.
Жеке меншік азаматтардың және мемлекеттік емес заңды тұлғалар мен
олардың ... ... ... ... ... ... меншіктің пайда болу ... ... ... жүзеге асырылады.
Заң құжаттарына сәйкес, азаматтарға немесе заңды тұлғаларға тиесілі
бола алмайтын жекеленген ... ... ... ... мүлік жеке
меншікте болуы мүмкін.
Жалпы негізде жеке ... ... ... саны мен ... мемлекеттік меншік болса өз алдына ... ... ... ... ... меншік республикалық қазынадан және заң құжаттарына
сәйкес ... ... ... ... ... ... тұрады. Республикалық бюджеттің қаражаты, алтын валюта қоры және
алмас қоры, және өзге де ... ... ... ... құрайды.
Коммуналдық меншік болса, жергілікті қазынадан және заң ... ... ... ... бекітіліп берілген мүліктен
тұрады.
Жергілікті бюджет қаражаты және мемлекеттік ... ... ... өзге де ... ... ... ... меншіктегі мүлік мемлекеттік заңды тұлғаларға екі
нысанда:
1. шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... берілуі мүмкін.
Шаруашылық жүргізу құқығы — мүлікті мемлекеттен меншік
иесі ретінде алған және бұл мүлікті иелену, ... және оған ... ... ... кодекспен және өзге де заң құжаттарымен белгіленген
шекте жүзеге асыратын ... ... ... ... болып
табылады.
Осы аталған шаруашылық ... ... ... иесі ... ... ... ... оның қызметінің мәні мен мақсаттарын
белгілеу, оны қайта құру мен тарату мәселелерін шешеді, кәсіпорынға ... өз ... ... мен ... ... ... ... Сонымен қатар, меншік иесі өзі ... ... ... ... пайдаланудан келтірілген таза табыстың бір ... ... осы ... ... құқығында жүзеге асыратын
мемлекеттік кәсіпорынның, егер заң ... ... ... ... ... ол ... берген мемлекеттік органның келісімінсіз
кәсіпкерлік қызметтің мына түрлерін жасауға:
1. өзіне тиесілі ... ... ... және ... да негізгі қорларын өзге адамдарға сатуға және беруге,
айырбастауға, ұзақ ... (үш ... ... жалға беруге, уақытша
тегін пайдалануға беруге;
2. филиалдар және еншілес ... ... жеке ... ... мен ... ... ... оларға өзінің
өндірістік және ақша капиталын салуға;
3. үшінші тұлғалардың міндеттемелері ... ... ... кепілдік
беруге құқығы жоқ.
Жоғарыда аталған мүлікке шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... көзделген негіздер мен тәртіп бойынша, сондай-
ақ меншік иесінің шешімімен кәсіпорыннан ... ... ... қайтарып
алынған реттерде тоқтатылады.
Ал, оралымды басқару құқығы — меншік иесінің ... ... ... мемлекеттік мекеменің, меншік иесінен мүлік
алушы және өз қызметінің мақсатына, меншік иесінің ... ... ... ... заң ... белгіленген шекте сол мүлікті
иелену, пайдалану және оған билік ету ... ... ... ... заттық құқығы болып табылады.
Оралымды басқарудағы мүлікті меншіктенуші заң құжаттарына ... ... ... ... ... ... ... оның
қызметінің мәні мен мақсаттарын белгілеу мәселелерін шешеді, мекеменің,
мемлекеттік ... ... ... кәсіпорынның заң жүзіндегі тағдырын,
оның қызметінің мазмұнын белгілеуге құқығы бар.
Сонымен қатар, меншік иесі мекеменің, ... ... ... ... меншік иесі берген мүлікті тиімді ... ... ... ... ... ... ... мекеменің өзіне бекітіліп берілген мүлікті және
оған смета бойынша бөлінген қаражат есебінен сатып алынған ... ... ... ... ... ... ... оған билік етуге құқығы
жоқ.
Қазыналық кәсіпорын, егер заңдарда ... ... өзі ... ... сатады. Қазыналық кәсіпорынның табыстарын бөлу тәртібін оның
мүлкін меншіктенуші ... ... ... басқа адамға ауысқан кезде өзіне тиесілі
мүлікке оралымды билік жүргізу құқығын сақтап қалады.
Екі немесе бірнеше адамның ... ... ... ... меншік
құқығымен тиесілі болады. Мұнда мүлік меншік иелерінің әрқайсысының меншік
құқығындағы үлестері белгілене ... ... ... ... ондай
үлестер белгіленбесе (бірлескен меншік) ортақ меншікте болуы ... ... екі ... ... ... меншігіне мүлік түскен кезде
пайда болады, оны өзінің ... ... ... ... ... заңға сәйкес бөлінуге жатпайды.
Осы бірлескен меншікке қатысушылардың келісімі бойынша, ал ... ... ... — сот ... бойынша ортақ меншікке осы адамдардың
үлесті меншігі белгіленуі мүмкін.
Егер үлесті меншікке қатысушылар үлестерінің ... заң ... ... және оған ... ... ... мүмкін болмаса, үлестер тең деп саналады.
Ал, үлесті ... ... ... ету оның ... ... ... асырылады.
Жалпы ортақ бірлескен меншік:
1. ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі;
2. шаруа (фермер) қожалығының ортақ меншігі;
3. жекешелендірілген тұрғын үйге ... ... ... ... ... ... ... меншік түрлерін жеке дара ашып
қарастыратын болсақ:
Ерлі-зайыптылардың ортақ ... деп — ... ... ... ... ... егер бұл мүлік ерлі-зайыптылардың әрқайсысына тиесілі
немесе меншік құқығында тиісті бөліктерде ... ... ... ... ... ... ... олардың бірлескен
меншігін айтамыз.
Ерлі-зайыптыларға некеге тұрғанға ... ... ... ... ... ... ... тиесілі болған, сондай-ақ олардың некеде
тұрған кезінде сыйға тартқан ... ... ... ... ... әрқайсысының меншігі болып табылады.
Шаруа (фермер) қожалығының мүлкі, олардың арасындағы шартта өзгеше
белгіленбегендіктен, бірлескен меншік ... оның ... ... қожалығы мүшелерінің бірлескен меншігінде оның мүшелерінің
ортақ ... ... үшін ... ... жер ... екпелер,
шаруашылық үшін сатып алынған жерлер, шаруашылық және өзге де ... ... және ... да ... өнім ... мал ... ... құс, ауылшаруашылық және өзге тахника мен ... ... ... және басқа мүлік болады.
Шаруа қожалығының қызметі нәтижесінде алынған жемістер, өнім ... ... ... ... ... мүлкі болып табылады және олардың
арасындағы келісім бойынша пайдаланылады.
Ал, жекешелендірілген тұрғын үйге ... ... ... ... ... ... сәйкес жолдаушы сатып алған немесе ... ... ... үй ... ... ... жай, егер ... шартта өзгеше көзделмесе, жолдаушының және онымен бірге тұрақты
тұратын отбасы мүшелерінің, соның ішінде кәмелетке толмаған және ... ... ... ... ... ... ... үйде тұратын жанұя мүшелерінің барлығы ... бола ... ... мүшелері бірге тұрып жатқан басқа жанұя
мүшелеріне тұрғын үй ... ... ... бере ... бірақ өздері
жекешелендіруге қатысушы ретінде түскілдері де келмеуі мүмкін (мыс: тұрғын
үй жағдайын жақсартуда ... ... ... ... бірлескен меншікке қатысушылар, егер олардың ... ... ... ... мүлікті бірлесіп иеленеді және
пайдаланады.
Сонымен бірге мүлікке билік ету жөніндегі ... ... ... ... бірлескен меншіктегі мүлікке ... ... ... ... ... ... асырылады.
Ал, егер нотариаттың куәландыруын немесе мемлекеттік тіркеуді керек
ететін мәмілелер жасасу кезінде бірлескен ... ... ... ... келісімі нотариалдық тәртіппен расталуға тиіс.
Ортақ меншікті бірлескен меншікке қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың әрқайсысының ортақ
мүлікке құқығындағы үлесі алдын-ала анықталған жағдайда ғана ... ... ... ... ... қатысушыға несие беруші қатысушы да
басқа мүлік жеткіліксіз болған жағдайда, борышқордың ортақ мүліктегі ... ақы ... алу үшін ... беру ... ... ... құқылы.
Ортақ меншіктің өзге қатысушылары борышқордың үлесін сатып алудан бас
тартқан реттерде несие беруші борышқордың ортақ меншік құқығындағы ... ... салу ... осы ... сот ... ақы ... алуды талап
етуге құқылы.
Егер мұндай жағдайда, үлесті ... ... ... ... ... ... ... бірлескен меншіктің қалған қатысушылары бұған қарсылық
білдірсе, несие ... ... өз ... ... ... ... осы ... нарықтық құнына сәйкес бағамен сатып, сатудан
түскен қаражатты борышты өтеуге салуды талап етуге ... ... ... ... ... ету оның ... қатысушыларының
келісімімен жүзеге асырылады.
Жылжымайтын мүлікке меншік кондоминиум нысанында да пайда болуы
мүмкін, бұл жағдайда ... ... ... бөліктері азаматтардың
және (немесе) заңды тұлғалардың дара (бөлек) меншігінде болады, ... ... ... ... емес ... ортақ үлестік меншік
құқығымен жылжымайтын мүлік бөліктерінің иелеріне тиесілі болады.
Мұндағы әрбір меншік иесінің ортақ ... ... оның ... өзіне тиесілі бөлігіне бөлек меншігінен ажырағысыз.
Әрбір меншік иесінің ... ... ... ... мен оны ... ... қатысу дәрежесі, егер шартта ... ... ... дара ... меншіктегі бөліктерінің мөлшеріне
байланысты болады.
Ал, осы үлесті меншіктегі мүлікті иелену және пайдалану оның ... ... ол ... ... — сот ... ... асырылады.
Мұны да бірлесіп мүлікті меншік иесі ретінде ұстаудың ... ... ... ... осы ... ... туралы шарт негізінде құрылады.
Бірлескен қызмет ... шарт (жай ... ... ...... табу ... ... қайшы келмейтін өзге де мақсатқа қол жеткізу үшін
бірлесіп әрекет жасауға міндеттенеді.
Жай серіктестік ... ... ... ... ... ... шарт ... азаматтар мен заңды тұлғалардың арасында, заңды тұлғалар
арасында жасалады (концорциум).
Осы аталған жай ... ... ... ... ... байланысты міндеттемелері, егер бірлескен ... ... ... ... егер ... ... туралы шартқа байланысты
міндеттемелерінде өзгеше көзделмесе, үшінші жақтар алдында ортақ ... ... ... ... ... өз мақсаттарына жету үшін
жарналарын ақшалай немесе басқа мүлікпен, не еңбек үлесі арқылы қосады.
Шартқа қатысушылардың ақшалай ... өзге де ... ... ... ... қызметі нәтижесінде жасалған немесе сатып
алынған мүлік олардың ортақ үлесті меншігі болып табылады.
Осы ... ... ... ... ... ... ... олардың жалпы келісімі бойынша жүзеге ... ... ... олар ... қызметке басшылық етуді және ортақ істерді жүргізуді
қатысушылардың біреуіне тапсыра алады, ал ол ... бұл ... ... ... ... сенімхат негізінде әрекет етеді.
Бірлескен қызметке қатысу құқығын беру бірлескен қызмет туралы шартқа
қатысушылардың ... ғана ... ... ... ... жай
серіктестік шартына қатысушы өз қалауы бойынша бірлескен қызметке ... ... ... ... ... ... қатысудан бас тартуы
салдарынан келтірілген залалдар, егер бірлескен қызмет туралы шартында
өзгеше көзделмесе, ... ... ... ... қатар бірлескен қызметі бойынша ортақ шығындарды және соның
нәтижесінде пайда болған залалдарды табу тәртібі ... ... Ал, егер ... ... тәртіп көзделмесе, ортақ шығындар мен
залалдар шартқа ... ... ... ... ... ал ... залалдар олардың арасында осы мүліктегі үлестеріне қарай бөліп
салынады.
Консорциум — бұл ... ... ... ... шарт ... тұлғалар нақты шаруашылық міндеттерін шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... тың құқықты
уақытша одақ (бірлестік).
Консорциумға қатысушылар ... ... ... ... және басқа консорциумдардың, қауымдастықтардың қызметіне қатыса
алады.
Осы ... ... ... ... ... ... құрылады.
Ал, консорциумды басқару ... ... ... ... ... ... ... қатысушылар, егер консорциалдық ... ... ... ... ... міндеттемелер бойынша ортақ
жауапты болады.
Консорциум өз қызметін алдына қойған міндеттерін орындағаннан кейін
немесе оған ... ... ... ... ... Конституциясының 26-бабы мен ... ... ... ... меншік құқығы азаматтардың жеке
меншігі түрінде ... Жеке ... — жеке ... ... меншігі.
Азаматтардың меншік құқығының пайда болу ... ... — жеке және ... түрлері болады. Ал оның жеке түрі екі жолмен
жүзеге ... а) ... ... ... және ... ... үшін ... экономикалық қызметтің меншік түрі: ә) пайда
түсіруге бағытталған жеке меншік.
Жеке ...... ... ... ... ... ... пайда немесе жеке табыс табуға ... ... ... ... ... атынан, оның тәуекел
етуімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады (АК-тің 10-бабы).
Кәсіпкерлік қызметін ұйымдастыру түріне орай жеке ... ... ... ... ... сондай-ақ заңды тұлға белгілерінің
болмауына байланысты заңды ... ... ... ... (АК-тің 19-бабы
және Қазақстан Республикасының “Жеке кәсіпкерлік туралы” Заңының 1-бабы).
Азаматтардың жеке меншігіндегі ... егер ... ... ... ... Онда ... бір ... бірнеше адамның
иелігінде болып, олардың әрқайсысының үлесі айқындалады не ... ... оны ... ... үлестік меншік және бірлескен меншік деп
те атайды.
Азаматтардың меншігі экономикалық категория ретінде жеке меншіктенудің
барлық түрлерін ... ... ... ... ... меншік
қатыстылығын, оны иеленуін, пайдалануын және билік етуін реттейді және бұл
мүлікті ... ... ... ... ... қатынастарын реттейтін
нормаларының жүйеге келтіретін ... ... ... құқығын
құрайды, бұл объективтік мағынадағы меншік ... ... ... Меншік
құқығы — субъективті тұлғалық мағынада азамат құқығының заң нормалары
арқылы танылатын және ... ... ... ... өз ... пайдалануы және билік етуі.
Меншік құқығының субъектісі жеке тұлға ... ... ... ... ... жеке ... ... тұлғаның рөлдерінде көріне береді.
Азамат өзінің ... қосу ... ... емес ... ... ... ғана ... серіктестіктің қатысушылары және сенім
серіктестігіндегі толық серіктер бола алады (АК-тің 58-бабының 3-тармағы).
Азамат меншік иесі ретінде ... көп жеке ... ... ... жеке ... және жеке ... ... бөледі. Жеке
кәсікерлік бір адамның меншік иелігіндегі мүліктің дербес базасына
енгізіледі, ... ол оған заң ... ... ... ... ... ... бір топ адамның ортақ меншігіндегі мүліктерден
құралады, демек әрқайсысы өзінің үлесін ортаға салады, сондай-ақ олар сол
мүлікті ... ... ... ету ... ие болады.
Бірлескен кәсіпкерлік жалпы бірлескен меншік ... ... ... ... ... ... меншігі, жекешеленген тұрғын
үйге деген немесе оның ортақ меншігіндегі үлесті меншігі ... ... ... ... ... ... 1) ерлі-
зайыптылардың бірлескен ортақ ... ... ... ерлі-зайыптылар
кәсіпкерлігі; 2) шаруашылық қожалығы немесе ... ... ... негіздерінде жүзеге асырылатын отбасылық кәсіпкерлік; 3) жай
серіктестік, бұл орайда кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... ... ... туралы” Заңның 9-10-баптарына сәйкес, егер азамат өз
мүлкін айналымға ... ... онда ... иесі ... жеке ... екі ... болуы мүмкін:
а) кәсіпті тіркеуді талап етуді; ә) кәсіппен тіркеусіз шұғылдана беру.
Заң азамат-кәсіпкердің ... ... ... нақты айқындайды.
Жалдамалы қызметкерлердің еңбегін тұрақты пайдаланатын ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заң актілерінде салық салынбайтын жалдық жиынтық табыс
мөлшерінен асатын жеке ... ... ... ... ... ... Осы ... жеке кәсіпкерлер тіркеуден өтпесе, оның қызметіне
тыйым салынады.
Заңды тұлға құрмай-ақ кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... өзі ... өтуі тиіс және жеке кәсіпкер ретінде ол
тұрғылықты жері ... ... ... ... ... ... қажет.
Азаматтық кодекстің 19-бабы бойынша, олардың мемлекеттік тіркеуді ... ... ... етілмейді (“Жеке кәсіпкерлік туралы” Заңның 9-
бабы). Мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру ... ... ... ... ... ... азаматты жекелеу тәсілі болып табылады.
Егер жеке кәсіпкер ... ... ... ... ... оның
осындай қызметті жүзеге асыруға құқық беретін лицензиясының болуы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкер жалдамалы еңбекті пайдаланып, кәсіпкерлік қызметті
жүзеге асыруға құқылы, ол бұл ... ... ... мен ... ... жалға беру шартын жасайды. Бұл орайда қолданылып жүрген заңдарға
сәйкес азаматқа оның ... ... ... ... бір ... тиесілі
болады. Азамат меншік иесінің ... өзі ... ... салым сала алады, сөйтіп, бұл серіктестіктің тапқан ... ... ... орай ... ... ... бойынша жалданған
жұмыскерге еңбек заңының нормалы қолданылады.
“Жеке кәсіпкерлік туралы” Заңның 9-бабының 3-тармағына сәйкес азамат
өзінің кәсібін ... ... ... ... ... яғни ... айналысуы үшін субъект құқығын алу талап етілмейді. Заңда
көрсетілгендей, мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... ... үшін ... болып табылмайды. Сөйтіп, кез ... ... ... ... салынбайтын жағдайда кәсіпкерлікпен шұғылдануға
құқылы. Өз қызметін мемлекеттік тіркеусіз жүзеге асырушы жеке ... ... ... ... ... ... еместігіне сілтеме жасауға
құқығы жоқ (“Жеке ... ... ... ... ... жеке кәсіпкердің өз атынан кәсіпкерлік қызметпен айналысатындығын,
құқықтар мен міндеттерді алып, ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметіне байланысты мәмілелер жасаған
кезде, егер мәміле жасау жағдайының өзінен анық туындамаса, өзінің ... ... ... жасайтындығын көрсетуі тиіс. Мұндай көрсетудің
болмауы жеке кәсіпкерді тәуекел етуден және жеке ... ... ... ... ... ... ... туралы”
Заңның 25-бабы).
1. Қазақстан ... ... ... ... заңды түрде алған қандай да болсын мүлкін жеке
меншігінде ұстай алады”, - деп көрсетілген (26-баптың 1-тармағы).
Азаматтық ... ... ... ... ... немесе
заңды тұлғаларға тиесілі бола алмайтын жекелеген мүлік түрлерінен басқа кез
келген мүлік жеке меншікте болуы мүмкін. Жеке ... ... ... мен құны ... ... объектілері Азаматтық кодекстің 3-тарауында
реттелген. Азаматтардың меншік құқығын шектеу тек заңмен жүзеге ... ... ... а) ... ... ... ... немесе
пайдалануға жарайтын мүліктердің аясын шектеу; ә) осы ... саны ... ... ... ... б) ... шектеу әдетте жер учакесінің
аумағын белгілегенде қолданылады; в) арнайы заң ... ... ... оған ... ... ... теңіз порттары мен
айлақтар және т.б. ... ... Бір ... ... кез ... ... меншік құқығының объектісі бола алады, біз олардың мейлінше
маңызды деп аталатындарына ғана тоқталмақмақшымыз.
2. “Жер ... ... ... сәйкес жер құқық объектісі ... яғни ... жеке ... ... меншігі түрінде болады (“Жер
туралы” Заңның 15-бабының ... ... жер ... ... ... ... да жер қатынасы мүліктік қатынасқа ... ... ... ... жер ... ... иелері жердің бүлінуіне
байланысты жұмыстар ... ... ... құнарлы қабатын алуға,
пайдалануға және сақтауға бағытталған шаралар жүргізуге міндетті. Демек,
топырақтың ... ... ... ... ... ... құндылыққа ие болады
екен. Бұл арада топырақтың мұндай құнарлы бөлігі өз ... ... ... ие ... өйткені, ол пайдалану ... ... ... өнімділігін арттырады, яғни ол
меншік құқығының дербес ... ... ... ... ... ... ... жеке меншігінде
өзінің мақсатына сәйкес үйлер мен ғимараттарды ... ... ... алғанда, құрылыс салуға берілген немесе өндірістік және ... оның ... ... ... ғимараттар және олардың кешендері
салынған жер учаскелері бола алады.
Жеке меншікке берілетін жер ... ... ... ... ... ... 35 ... реттеледі. Осы бапта
азаматтардың меншігіне ақысыз ... жер ... ... анықталған:
ауылдық жерде жеке қосалқы шаруашылық жүргізу үшін — ... жер ... ... жер —0,15 га; ... үй құрылысын салу және қамтамасыз ... — 0,10 га; ... және ... үшін -0,12 га. Жер ... ... ... көлемі жергілікті атқару органдары арқылы жергілікті жағдайды
ескере отырып жүзеге асырылады.
Жеке меншікке берілетін жер ... ... егер ... ... ... онда қала салу мен ...... құжаттарға
сәйкес жер бөлу жөніндегі тәртіппен айқындалады. Бұл орайда азаматтарға
берілетін жер учаскесі, оның ішінде ... ... да бар, ... Үкіметінің 1996 жылы 8 мамырда қабылданған “Жеке ... ... ... ... ... ... ақы төлеу мөлшерін
бекіту туралы”[7] Қаулысына сәйкес ақылы жүзеге асырылады. Қорғаныс, ерекше
күзетілетін табиғат аумақтарыныңорман және су ... елді ... ... ... жерлер, сондай-ақ ауыл шаруашылығындағы
жерлер, жеке қосалқы қожалық, бау-бақша және ... ... ... ... бола ... ... көрсетілген нормалардың кейбіреуі ҚР Жер Кодексінде
бекітілген.
3. Азаматтардың меншік объектісінің маңызды түрінің бірі ... ... ... ... ... ... ... сәйкес азамат, егер
заң актілерінде ерекше көзделмесе, Қазақстан Республикасы аумағының қай
жерінде тұратындығына қарамастан, жеке ... ... ... ... үй
сатып ала алады. Бұл орайда бір азматтың меншігіндегі тұрғын үйлердің саны
мен көлеміне шек қойылмайды.
Тұрғын үй немесе оның бір ... ... ... мынандай негіздер
бойынша пайда болады: 1) үйдің бір бөлігін салу; 2) ... ... ... ... өмір бойы ... ұстау, шартымен алып қою
мәмілелері мен ... ... ... ... да ... құқықтық
мәмілелер жасасу; 3) тұрғын үйді мұраға немесе құқықтық ... ... ... алу; 4) ... алушының мемлекеттік тұрғын үй қорының үйінде
әлі өзі тұратын тұрғын үйді немесе тұрғын үй-жайды ... ... ... ... алу) ... ... алуы; 5) тұрғын үй (тұрғын үй құрылыс)
кооперативі мүшесінің тұрғын үй жай үшін пай ... ... ... 5) ... міндеттеме, соның ішінде азматтың үй ... ... ... ... ... ... шарт негізінде тұрғын-үй жайды
меншікке беру; 7) заңды тұлғалардың ... емес ... ... ... үйді сату не ... беру жолымен өз қызметкерлерінің
немесе өзге азаматтың меншігіне ... 8) ... ... ... тұлғаның
мемлекеттік меншік нысанына негізделген тұрғын үйді ... ... өз ... не өзге ... меншігіне беру; 9) жеке
меншікте болған тұрғын үйдің бұзылуы немесе күштеп алынуы ... ... ... ... ... ... үй ... 10) Қазақстан
Республикасының заң актілерінде тыйым салынбаған басқа да негіздер бойынша
(“Тұрғын үй ... ... ... 12-бабы).
Қазіргі кезде бағалы қағаздар ... ... ... ... танымал. Олар азаматтардың меншік құқықтарының ... ... ... 129-140-баптары). Азаматтардың меншік құқының бұл
объектісінің ерекшеліктері арнайы заң актілерінде көрсетілген.
Мемлекеттік емес заңды тұлғалар мен олардың ... ... ... кеңінен тараған түрінің бірі болып табылады.
Жекешелендіру үрдісі кезінде жеке меншікке негізделген мемлекеттік
емес заңды тұлғалардың ... ... саны күрт өсіп ... ... ... емес ... ... ұйымдастыру-
құқылық түрін қарастырады. Осыған ... ... емес ... меншік құқығы институты шаруашылық серіктестері мен акционерлік
қоғамдардың (компаниялардың) ... ... және ... ... құқығы деп бөлінеді.
Арнайы қабылданған заңдар, сондай-ақ кондоминиумдердің меншік құқығын,
шетелдік заңды тұлғалардың, ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығын
қарастырады.
Көптеген дамыған елдерде мемлекеттік емес заңды тұлғалар жалпы тұжырым
бірлігімен ... ... оның бәрі де ... ... ... бірге өз
мүлкінің меншік иесі ретінде ... ... ... ... ... ... ... меншігі ешқашан, еш жерде
болған емес. Әдетте олар ... ... ... ... ... Айта ... ... компанияның қатысушылары қатысушылардың
қарыздарына ешқандай ... ... ... Олардың
салымдары тиісті компанияның меншігіне айналады.
Мемлекеттік емес заңды ... ... ... ерекшеліктерін
айқындайық: а) мемлекеттік емес заңды тұлғаның өзі оған ... ... иесі ... ... Құрылтайшылар (қатысушылар) азаматтық кодекстің
36-бабының 2 және 4 тармақтарына сәйкес мүлік қатынасына ... ... 1) ... ... ... серіктестіктері, акционерлік
қоғамдар (компаниялар), өндірістік кооперативтер); 2) не заттық, ... ... ... ... ... қоғамдық
қорлар мен діни білестіктердің құрылтайшылары).
Шаруашылық серіктестігі мен өндірістік кооперативтердің қатысушылары
міндеттемелік құқығына әдетте, өз еркімен ... ... ұйым ... өз үлесін ... ету ... ... ... ... (мұрагерлердің) үлесін (жарнасын) бөлуді ... ... ... ... ... немесе өкілетті орган ретінде тек акционер ретінде
акционерлік қоғамға мүше бола алады. Мемлекеттік органдардың ... ... ... ... жоқ.[8] Бұл олардың шаруашылық
міндеттерінің сипатына сай келмейді. Сонымен бірге мемлекеттік кәсіпорындар
мен мекемелер ... ... ... тек мемлекеттің
өкілетті органының келісімімен қатыса алады, ал мекеме — егер заңда өзгеше
көзделмесе, меншік ... ... ... ... ... серіктестіктер мен ... ... ... ... ... ... емес ... шартын жасау кезінде, ал акционерлік қоғам құру жағдайында —
акцияны сатып ... ... ... ... ... ... тек
берілген мүлікке ғана емес, сонымен бірге мемлекеттік емес ... ... ... кезінде сатып алған, иеленген мүлкіне де ... ... ... пен ... жұмыс істеген мерзімімен бұл
құқықтар уақытқа байланысты шектеледі;
ә) мемлекеттік емес заңды тұлғаның мүлкі құрылтайшылардың ... ... ... ... ... не ... ... мүлкінен
құралады;
б) мемлекеттік емес заңды тұлға, егер заңға қайшы келмесе ... ... мен ... бұзбаса өз мүлкіне кез келген әрекетті
жүзеге ... ... ... ... меншік құқығын жүзеге асыру көлемі құқық
қабілеттілігінен көрінеді. Мемлекеттік емес коммерциялық ... ... ... құқық қабілеттілігіне ие болады. Ал кейбір ... ... ... заңды тұлғалардың құқық қабілеттілігі шекті болуы
да ықтимал. Мысалы, Қазақстан Республикасы Президентінің “Банктер мен банк
қызметі туралы” Заң күші бар ... ... ... ... ... қабілеттілігіне ие.
Азаматтық кодекс коммерциялық емес ұйымдардың арнайы ... ... ... бәрі де ... мен ... көзделген қызметтерінің мақсатына сай келетін құқықтар алып,
өзіне тән міндеттер қабылдайды. Азаматтық кодекстің 34-бабының 3-тармағына
сәйкес ... емес ұйым ... ... пен ... ... сай келуіне қарай ғана айналыса алады. Заң актілеріне сәйкес
мемлекеттік емес заңды тұлғалар үшін айналымнан алынған ... ... ... белгілі бір заттарды иеленуіне рұқсат етілмейді. ... ... ... ... біреуге беру үшін тиісті рұқсат керек болады;
в) мүлікке ... ... және ... ... ... және ... өкілеттіктерін анықтау үшін мемлекеттік емес ... ... ... ... рөл атқарады. Азаматтық кодекстің 58-бабына
сәйкес құрылтайшылық құжаттарында ... ... үлес ... ... ... қорына олар салатын ... ... ... мен ... ... ... ... қорына салым салу
жөніндегі міндеттерді бұзғаны үшін қатысушылардың жауапкершілігі туралы
ережелер, сондай-ақ заң ... ... өзге де ... ... ... ... ... анықтама беруге болады:
мемлекеттік емес заңды тұлғалардың ... ... ... ... — мемлекеттік емес заңды тұлғалардың материалдық игіліктерді
оларға ие болу мүмкіншілігін ... ... ... ... болып табылады. Мемлекеттік емес заңды ... ... ... ... заң ... ... танылатын және қорғалатын
өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, ... және ... ету ... табылады.
Мемлекеттік емес заңды тұлғалардың меншігіне, заң құжаттарына сәйкес
тиесілі бола алмайтын жекелеген мүлік түрлерінен ... кез ... ... ... ... Бұл ... мұндай шектеу тек заң арқылы жүзеге
асады. Мысалы, жеке ... ... ... ... ... орман және су қорларының жер учаскелері, елді ... ... ... сондай-ақ заңда көрсетілген жағдайлардан
басқа ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер жеке меншікте бола ... ... ... ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік емес заңды тұлғалардың
жеке меншігінде өзінің мақсатына ... ... мен ... ... ... қоса алғанда, құрылыс салуға берілген (берілетіні)
немесе өндірістік және өндірістік ... оның ... ... ... ... және олардың кешендері салынған жер учаскелері бола
алады.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... шешу үшін оларды коммерциялық және коммерциялық емес
деп бөлу маңызды рөл атқарады. Коммерцялық билігіндегі мүліктердің ... емес ... ... ... кең ... Бұл, ... өткеніміздей, құқықтық қабілеттілікке байланысты (жалпы және
арнаулы).
Жеке меншікте мүліктердің саны мен құны ... ... бола ... ... бір ... болғаны анық. Ол заңда басқа тұлғалардың құқығы
мен заңмен ... ... ... келетіндей жағдай орын алса ғана
жүзеге асады. Құқықтар мен ... ... бұзу ... ... ... басымдық мүмкіндіктерін асыра пайдаланудан көрінеді.
Заңда мемлекеттік емес заңды тұлғалардың меншігін ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік емес заңды
тұлғалардың жерге және басқа ... ... ... үйге ... ие ... ... ерекшеліктері бар.
Меншіктің пайда ... ... ... ... ... ... ... мен заңмен тыйым
салынбайтын басқа да ... ... ... да ... емес ... көздерін қалыптастыру мемлекеттік ... оның ... ... ... мемлекеттік заңды тұлғалардың мүліктерінен
ерекшеленеді. Мемлекеттік кәсіпорындарды жалға ... ... оны ... ... ол арнайы тәсіл болып табылады. Сондай-ақ оған мемлекеттік емес
заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды акционерлік қоғамға айналдыру (компанияға) да
тиесілі болады.
2.2. Мемлекеттік меншік түсінігі
Мемлекеттік меншік Конституциямен ... ... ... ... ... бір түрі ... ... кодексте азаматтық-құқықтық қатынастардағы ... ... ... ... ... ... ... азаматтық-
құқықтық қатынаста өзіндік егемендік иммунитетін көрсетпейді, қайта
азаматтық ... ... ... осы ... өзге
қатысушыларымен тең негіздерде қатынасады. ... ... ... ... ... ... азаматтық заңдармен
реттелетін қатынастарға қатысуын ... ... егер заң ... ... туындамайтын болса, қолданылады (АК-тің 114-бабы) және азаматтық-
құқықтық ... ... ... ... ... шешеді (АК-
тің 111-бабының 3-тармағы).
Мемлекеттік меншік қатынасы ... ... ... ... ... ерекшеліктерге ие: а) мемлекет егеменді биліктің иесі, ол осыған орай
заңдар қабылдап, әкімшілік ... ... ә) ... ... тұлға
болып табылмайды, сондықтан да оның атынан ... ... мен ... ... ... олар ... құзіреті шегінде, белгіленген заңдар
мен ережелер шеңберінде қимылдайды; б) мемлекеттік меншіктің аумағы зор, ол
кез келген мүлікті, оның ... ... ... ... ... ... алады; в) мүлікті меншікке алуда әр түрлі тәсілдер қолданылады,
айталық, салық, баж салығы, жинау және т.б. бар; г) ... ... ... жағдай жүзеге асады, яғни тұрғындардың күнкөрісі
жақсарады.
Мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... ... жататын материалдық игіліктерді бекітетін және қорғайтын
құқықтық нормалардың жиынтығы деп ... ... және де ол ... ... пайдалануға және билік етуге байланысты тәртіп жүйесін
бекітеді.
Мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... және ... ету ... мемлекеттің өкілеттігіне ... ... ... оның ... ... мүддесі жолында өз
қалауы бойынша жүзеге асырады.
Мемлекеттік меншік құқығының субъектісі ... ... ... меншікті басқару және меншік иесінің құқықтық өкілеттігін
жүзеге асыру мемлекеттік ... ... ... ... асады. Заңда
көрсетілген немесе Қазақстан Республикасы тапсырмасы болған ретте оның
атынан басқа ... ... ... ... мен азаматтар әрекет
етеді. ... ... 4 ... ... ҚР ... меншікті басқаруды ұйымдастыру жүктелген. ... ... ... Заң күші бар 1995 ... 18
желтоқсанында қабылданған “Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы”
Жарлығының 9-бабының ... ... ... ... ... ... оны ... жөніндегі шараларды жасап әрі
жүзеге асырады, Қазақстан Республикасы аумағында мемлекеттік ... ... ... етеді. Сөйтіп, Қазақстан Республикасы Үкіметіне
мемлекеттік меншік құқығының субъектісі ... ... ... ... ... ... ... кез келген әрекетті жасай алады,
ҚР Үкіметіне ... ... ... орай өзіне мемлекеттік
меншікті басқаруды ұйымдастыру тапсырылғандықтан, оны өзі ... ... ... ... ... яғни ... орай ... меншікті
иелену, пайдалану және билік ету мәселелерін шешеді.
“Мемлекеттік кәсіпорындар туралы” Жарлықтың ... ... ... ... түрге бөлінеді: а) республикалық
меншіктегі - ... ... ... ә) ... - ... ... кәсіпорындар. Республикалық
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ведомстволар, министрліктердің
бірқатар департаменттері және басқа өкілетті органдар, оған ... ... ... ... есептеледі. 1996 жылы 25 маусымда ... ... ... ... ... ... ... ал коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындардың тізбесін “Мемлекеттік
кәсіпорындар туралы” ... ... ... жергілікті әкімдер
бекітеді.
Мемлекеттік меншік объектілеріне мыналар жатады: 1) қозғалмалы ... ... 2) ... ... ... 3) ... қағаздар; 4)
міндеттемелік және басқалай заттық құқықтар мен міндеттер.
Қазіргі заң мемлекеттік заңды тұлғалардың ... ... қор ... ... ... ... ... Қоғамдық өнім экономикалық
түрде бөлінеді, ол қоғамдық өнімнің құрамындағы ... ... ... ... негізделеді.[9]
Бүгінгі таңда мүлікті қор бойынша дәрежелеу экономикалық жағынан
құнды әрі кәсіпорынның бухгалтерлік ... ... ... ... келеді. Әрине, мүліктерді негізгі қор, айналым қаржысы, шикізат,
дайын өнім тәрізді қорларға бөлу белгілі бір ... ... ие, ... әрқайсысының өзіне тән құқылық тәртібі бар. Бірақта ... ... ... заңда заңды тұлғаның қай қорды, қандай көлемде және қандай
мақсатта ... оның тек өзі ... ... ... ... ... ... мүлікті мақсатты пайдаланудан бас ... ... ... ... ... ... ... енді жоқ (АК-тің
44-бабы).
Жоғарыда айтылғандай, мемлекеттік меншік ... ... және ... ... ... ... бөлінеді. Азаматтық
кодекстің 192-бабының 2-тармағына сәйкес ... ... ... ... республикалық меншік ... және заң ... ... ... республикалық заңды
тұлғаларға бекітіліп берілген мүліктен тұрады. Бұрынғы Азаматтық кодексте
болмаған ... ... ұғым ... ... ... ... ... республикалық қаражаты, алтын-валюта қоры және алмас
қоры, мемлекеттік ... ... ... ... (жер, ... су, жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар) және мемлекеттік
заңды тұлғаларға бекітіліп берілмеген өзге де мемлекеттік мүлік жатады.
Орталықтандырылған ақша қоры — ... ... ... және ... ... қаржыландыратын жалпы мемлекеттік
маңызы бар бағдарламалардан тұрады. Бюджет ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық
дамуының ... ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы жолдауын ... ... ... ... ... 1) ... ... (арнайы экономикалық аймақтардың қаржы қорларына (бюджеттеріне)
есептелетін сомадан басқа), олар ... ... а) ... және басқа да міндетті ... ... ... ... емес ... б) капиталмен жүргізілетін операциялардан алынатын
кірістер; 2) ... ... ... (гранттар); 3) республикалық
бюджеттен бұрын берілген несие бойынша негізгі борышты өтеу ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
қазынаны алтын-валюта қоры және алмас қоры құрайды. Қазақстан Республикасы
Президентінің 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... туралы” және 1995 жылғы 20 шілдедегі “Бағалы ... ... ... ... ... ... реттеу туралы”
Жарлықтары өзгерістер енгізілгеннен кейін оны “алтын-валюта қоры ... ... ... ... ... ... деп ... Республикасының Ұлттық банкісінің алтын-валюта қоры қазақстандық
теңгенің ішкі және ... ... ... ету үшін ... Және де ол шетелде сақталатын алтын, шетелдік валюта, мәнет,
банк қаржысынан және Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... тұрады. Сондай-ақ халықаралық танылған кез келген
актив ... ... ... жай және ... вексельдер
(мемлекеттер мен халықаралық қаржы мекемелері арқылы ... ... да ... ... ... қорлардың сатып алу
құнын сақтау да алтын-валюта ... ... ... несие ретінде беруге болмайды, ... ... ... ... ... ... ... Республикасы резиденті болсын-болмасын кепілдік және басқа
міндеттілікті ... жол ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісі
жүргізеді (Жарлықтың ... ... мен ... тастардың мемлекеттік қоры бағалы металл,
оның ішінде алтыннан және ... ... ... ... ... ... бюджетте қаралған қаржыға сатып алған
зергерлік бұйымдарынан тәркіленген немесе қараусыз қалған, ... ... ... ... табылған көмбеден, тарихи және мәдени
ескерткіштерге қазба жұмыстарын жүргізген кезде табылған бағалы ... ... ... ... ... (бюджеттік) қор Мемлекеттік күзетте сақталады. Бұл қорға
тапсырылған құндылықтарды беру, есептеу, сату және оған өткізу ... ... ... ... асады (Жарлықтың 11-бабы).
Қазынаға сондай-ақ мынадай мемлекеттік меншік объектілері де ... оның ... су, ... мен ... ... басқа да табиғи
ресурстар (ҚР АК-тің 193-бабы). Жер, сондай-ақ ... ... ... мен ... жеке ... де болуы мүмкін (Қазақстан
Республикасының ... ... ... тек ... қана ... иесі ... ... тізбесі толық
қамтылған.
Таиғи ресурстарға меншік құқығын жүзеге асыру ерекшеліктері былайша
ерекшеленеді: а) табиғи ... ... өзге ... ... ерекшеліктерге ие; сондықтан да ол ... бір ... бұл ... ... ... ... тиіс; ә) аталған
ресурстарды үнемі бақылап ... сол үшін ... ... б) ... ... ... залал белгілі бір уақыт
өткен соң көрінеді; в) арнайы өкілеттігі бар бақылаудың тұтастай ... ... ... ... ... т.б.); г) ... ... табиғат объектілері пайдаланушылар қызметіне ... ... заң ... ... ... ... жүргізу
құқығын, ал қазыналық кәсіпорындарға, мемлекеттік мекемелерге ... ... ... кодекстің 192-бабының 3-тармағына сәйкес коммуналдық меншік
жергілікті қазынадан және заң ... ... ... ... ... берілген мүліктен тұрады.
Жергілікті бюджет қаражаты мемлекеттік ... ... ... өзге де ... ... ... ... құрайды.
Конституцияның 87-бабында жергілікті атқарушы органдардың қарауына
коммуналдық меншікті басқару да енеді делінген. Бұл ... жаңа ... ... ... сөз ... меншіктің ерекшелігі оның ... ... ... ... ... жұмылдырылатындығымен ерекшеленеді.
Мемлекеттік азаматтық кодекстік 192-бабы ... ... ... ... иесі ... табылады. Оның иелену, пайдалану және
билік ету ... ... ... ... де ... шек ... Яғни мемлекет өзі үшін заң шығарып, мемлекеттік мүлікті пайдалану
тәртібін айқындап ... ... ... құқықтық субъектісі ретінде
мемлекеттік меншікті өзінің органдары арқылы ... ... ... ... ... ... да басқарады.
Мемлекеттік иелену құқығы дегеніміз, қарамағындағы заңмен қорғалатын
мемлекеттік мүліктерді мемлекеттік ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізу және оралымды басқару
құқықтарына беруге қарамастан өзінің ... қала ... ... кәсіпорындарында, қазыналық кәсіпорындар мен иесі
ретінде бұл мүліктерге иелену құқығын сақтайды. Өйткені, ... ... ... өкілеттікті иелену мемлекет иелегін жоққа шығармайды,
ол ... ... да, ... ... да ... сай ... заңды тұлғалардың иелену құқығы мемлекеттік иелену құқығымен
салыстырғанда — оның бір бөлшегі, ... ... бір ... ... ... ... қазыналық кәсіпорын және мекемелер ... ... ... ... ... ... болып табылады,
демек оның иелігінде болады. (“Мемлекеттік кәсіпорын туралы” Жарлықтың 12-
бабы).
Пайдалану ... ... ... ... ... пен жалпы
қоғам мүддесі үшін пайданың бәрін ... ... ... өзіне тән
мүмкіндігі болып табылады.
Мемлекеттің билік ету құқығы ... ... ... мен ... бөлу, ұтымды құқықтық әдістерді айқындау, сол арқылы мемлекеттік
меншікті басқаруды өз дәрежесінде жүзеге ... ... ... ... билік ету құқығы жаңа нормаларды шығару, оларды өзгерту
мен тоқтату, сондай-ақ оралымды қызмет процесінде ... ... ... ... ... ... ... көмегін пайдалана
отырып жүзеге асырады.
Мемлекеттік биліктің билік етуге байланысты қатынастары Азаматтық
кодекспен басқа да ... заң ... ... ... ... ... иесі өз мүлкін басқа адамдарға берген, меншік иесі
Меншік құқығынан бас тартқан, ... ... ... ... және ... ... өзге де ... мүлікке меншік құқығынан айырылған
жағдайда меншік құқығы тоқтатылады.
Меншік құқығын тоқтату ... ... ... ... ... мәжбүрлі деп бөлуге болады. Ерікті тәртіпте меншік құқығы құқық иесі
өз құқығын шектеп ... ... өз ... ... бас ... тоқтайды. Мәжбүрлеу тәртібінде меншік құқығы заңнамада тікелей
көзделген жағдайларда ғана тоқтайды.[10]
Мүлікті меншік иесінен ықтиярсыз алып қоюға жол берілмейді, бұған ... ... ... ... ... ... өндіріліп алынған ақы
айналымға түскен;
2. заң құжаттарына сәйкес, ... бір ... ... бола ... ықтиярсыз иеліктен айырған;
3. реквизицияланған;
4. тәркіленген;
5. жер учаскесін алып қоюға байланысты қозғалмайтын мүлікті ... ... ... ... ... ... қазыналар сатып алынған
реттер және тағы басқалар кірмейді.
Жекешелендіру туралы заң ... ... ... жағдайлар мен
тәртіп бойынша мемлекеттік меншіктегі мүлік азаматтар мен заңды тұлғалардың
жеке меншігіне беріледі.
Азамат немесе ... ... ... ... мүлікке меншік құқығынан бас
тарта алады, бұл жөнінде ол жариялайды, не бұл ... ... да ... ... ... ... ... иеленуден, пайдаланудан және
оған билік етуден шеттейтінін айқын дәлелдейтін басқа да ... ... ... бас ... осы ... ... ... меншік құқығын
алған кезге дейін тиісті мүлікке ... ... ... ... мен
міндеттерін тоқтатуға әкеліп соқтырмайды.
Меншік иесінің міндеттемелері бойынша мүліктен ақы өндіріп алу, егер
шартта өзгеше ... сот ... ... Ақы ... алынатын
мүлікке меншік иесінің меншік құқығы ... ... ... ... ... ... адамның алып қойылған мүлікке меншік құқығы пайда
болған кезден бастап ... заң ... жол ... ... ... заң құжаттарына
сәйкес адамның өзіне тиесілі бола алмайтын мүлік оның ... ... бұл ... ... иесі ... заң ... өзге мерзімдер
белгіленбесе, осы мүлікке меншік ... ... ... ... ... бір жыл
ішінде иеліктен айыруға тиіс. Егер ... иесі ... ... иеліктен айырмаса, ол сот шешімімен иеліктен ... ... бұл ... ... ... ... ... айыру жөніндегі шығындары
шегеріліп, оның құны өтеледі.
Ал, егерде азаматтық немесе заңды тұлғаның меншігінде заң құжаттарымен
жол берілген ... ... ... ... ... ... ... етілетін зат
азаматтың немесе заңды тұлғаның меншігінде болып шықса, ал меншік ... ... бас ... бұл зат осы ... иесіне тиесілі бола алмайтын
мүлік үшін белгіленген тәртіп бойынша иеліктен айырылуға тиіс.
Реквизициялау — бойынша дүлей апаттар, ... ... ... және ... ... өзге де ... ... ретте мүлік қоғам
мүддесі үшін мемлекеттік органдар ... ... заң ... ... пен ... меншік иесінен оған мүліктің құны төлене
отырып алып қойылуы мүмкін.
Меншік иесіне реквизицияланған адам ... ... ... ... кезде сақталған мүлікті өзіне қайтарып беруді сот
арқылы талап ... ... ... ... ... ... меншік иесінен жасаған,
қылмысы ... өзге де ... ... үшін ... ... ... тегін алынуы мүмкін (тәркілеу).
Мемлекеттік органның меншік иесінен мүлікті алып қоюға ... ... ... ... ... иесіне тиесілі үй, өзге де қора-
қопсы, құрылыстар немесе ... бар жер ... алып қою ... ... ... мүлікке меншік құқығының заң құжаттарымен
белгіленген реттермен тәртіп ... ғана ... ... құны тең ... және өзге де келтірілген залалдарын өтей ... ... ... ... келтірілген залалдарын толық көлемінде өтей отырып
тоқтатылуына жол беріледі.
Егер меншік иесі меншік құқығын ... ... ... ... ... оны дау сот ... шешілгенге дейін
жүзеге асыруға болмайды. Дауды қарау кезінде меншік иесіне келтірілген
залалдарды ... ... ... де шешіледі.
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес, ерекше бағалы әрі ... ... және ... ... жатқызылған заттардың меншік
иесі бұл қазыналарды күтіп ұстамай, бұл олардың өз ... ... ... ... ... ... мемлекет меншік иесінен сот шешімі
бойынша сатып алу немесе ... ... ... сату ... алуы ... ... ... алынған кезде меншік иесіне — тараптардың
келісуімен, ол дау туған ретте сол ... ... ... ... ... саудаға салып сатқан кезде меншік иесіне сатудан түскен сала
сауданы өткізу ... ... ... ... ... ... ... оның нарықтық құны негізге
алына отырып бағаланады.
Меншік иесі емес адамның ... ... заң ... ... ... ... меншік иесінің мүлік иесімен жасасқан шартында
белгіленген тәртіп бойынша меншік иесінің шешімімен тоқтатылады.
ІІІ. МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫН ... иесі ... ... тануды талап етуге құқылы. Сонымен бірге,
меншік иесі ... ... ... өз ... ... ... құқылы.
Егер мүлік оны иеліктен айыруға құқығы болмаған адамнан тегін ... мұны ... және ... тиіс болмаса (адал алушы), мүлікті ... ... ... иесі ... иеленуге берген адам жоғалтқан не мұның
екеуін де ұрланған не олардың иеленуінен бұлардың еркінен тыс өзге ... ... ... ғана ... иесі бұл мүлікті алушыдан талап етіп
алдыруға құқылы.
Ал, егер ... оны ... ... ... жоқ адамнан тегін алынса,
меншік иесі барлық ретте мүлікті талап етіп алдыруға ... ... сот ... ... үшін ... ... ... болса, мүлікті талап етіп алдыруға жол берілмейді.
Ұсынушыға берілетін ақшаны, сондай-ақ бағалы ... ... ... етіп алдыруға болмайды.
Меншік иесі мүлікті талап ете отырып, арам ниетті иеленушіден бүкіл
иеленген кезінде өзі ... ... ... тиіс ... ... ... немесе өтеуді, адал иеленушіден иеленуінің заңсыздығы туралы
білген немесе білуге тиіс ... ... ... ... ... ... ... қою жөніндегі хабарламасын алған кезден бастап өзі ... ... тиіс ... табыстардың бәрін талап етуге құқылы. ... өз ... ... ... мүліктен табыс есептелетін уақыттан
бастап ол ... ... ... ... меншік иесінің өтеуін талап
етуге құқылы. Ал, арам ниетті иеленуші мұндай өтемді ... ... ... деп тапқан реттерде толық немесе ішінара алуға құқылы.
Заңсыз иеленуші өзі жасаған ... егер олар ... ... ... ... ... қалдыруға құқылы. Егер, жақсартуларды
бұлайша бөлу мүмкін ... адал ... ... ... өтеуді талап етуге құқығы бар, бірақ ол зат құқының ұлғайтылған
мөлшерінен аспауы керек. Арам ниетті иеленушінің ... ... ... ... өз ... бұзылуы иеліктен айыруға байланысты
болмағанымен, оларды ... ... ... да ... ... ... құқылы.
Меншік иесі болмағанымен, шаруашылық жүргізу, оралымды басқару,
тұрақты жер пайдалану құқығымен не заң ... ... ... ... де ... ... ... де жоғарыда көрсетілгендей құқықтары
болады. Бұл адамның өз иелігін меншік иесінен де қорғауға ... ... ... ... ... ... заң құжаттарын
қабылдаған ретте, осы құжаттарды қабылдау нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... толық
көлемінде өтейді.
Егер мемлекеттік басқару органының, жергілікті өкілді немесе атқарушы
органның не лауазымды адамның заңдарға ... ... ... ... ... шығаруы салдарынан меншік иесінің және басқа адамдардың өзіне
тиесілі мүлікті иелену, ... және оған ... ету ... ... мұндай құжат меншік иесінің немесе құқығы бұзылған адамның талап
қоюы бойынша сот тәртібімен ... деп ... іс ... сот ... ... ... ... басқару
органдарының, жергілікті өкілді немесе атқарушы органның заң құжаттарына
қайшы ... ... ... ... ... ... ... иесіне келтірілген залал
тиісті өкімет немесе басқару органының тиісті бюджет қаражатынан ... ... ... қатар, меншік иесі егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше
көзделмесе, өзіне тиесілі мүлікті ... ... ... ... және
біржақты тәртіппен мұндай ауыртпалықты үшінші жаққа ауыстыра алмайды.
Ал, егер мүлік ... ... ... ... ... олардың бөтен
адамның мүлкін күтіп ұстауға жұмсаған шығындарын, егер ... ... ... иесі өтеуге тиіс.
Затты күтімсіз және заңсыз ұстаған адамға мүлікті күтіп ұстауға
жұмсаған шығындары ... ... ... айырылған заттардың кездейсоқ жойылу немесе
кездейсоқ бүліну қаупі, егер ... ... ... ... ... құқығы пайда болумен бір мезгілде соған көшеді.
Егер иеліктен айырушы адам заттарды беру мерзімінің ... ... ... ... ... алушы оларды қабылдау ... ... ... ... ... ... немесе кездейсоқ
бүліну қаупін мерзімін өткізіп жіберген адам немесе тарап көтереді ... ... ... ... ... ... өз ... және сипатымен
оқшауланатыны иеленуді қорғау жөніндегі талап қою екендігін көрсетеді.
Бұған теориялық дәлелдеме ... ... жеке ... тарихында: “…Затқа
меншік нақты иеленуден шыққан”, - деген ұғым бар.[11]
Ал ондай иелену қайдан шығады деген орынды ... ... ... ... та иелену терминіне балама бола алады.[12]
Сонымен иелену мен иеленуді қорғау меншіктің ... ... ... ... рөл атқарады.
Азаматтық-құқықтық қорғаудың көздейтін мақсаты меншік иесінің заңсыз
айырылған нәрсесін өзіне қайтару, немесе ... ... ... жою ... ... Затын қайтару туралы ... ... ... ал ... ... ... жою ... талап деп атайды.
Вендикация қағидасы АК-тің 260-бабында төмендегі түрде айтылған:
“меншік иесі өзгеден заңсыз иеленген өз ... ... ... ... ... иесі өз затын оны заңсыз иемденіп отырған жақтан қайтаруды талап ете
алады.
Заңды иемдену оның заңды иесімен ... ... ... иемдену деп аталады. Ал меншік ... ... ... ... ... ... ала ... жағдайда бар, өйткені, заттың
заңды иесі оны игілігіне жаратып отырғандықтан дәлелді себеппен ... ... бір ... ... ... бір ... ... теледидарын
жалдады дедік, ал үш айдан кейін виндикация жолымен оны қайтаруды талап
етеді. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... иемденіп отырғандығын айтып, жалға алу ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекс “заңды
иеленуші”, ... ... ... ... алушы” деген терминді қолданады.
Затты адал ниетпен иемденген адам деп өзіне зат ... ... ... ... құқығы жоқтығын, яғни оны өзі сатып отырған ... иесі ... ... меншік иесінің өкілі емес екендігін білмеген және білуге
тиісті емес адамды айтамыз. Зат иесі ... ... ... ... адал ... ... өзін ... қалады. Айталық, меншік иесі
шарт бойынша өз ... ... ... берді делік, ал алған адам ол ... бір ... ... ... ол ... адам ... сатқан адамды оны
иесі деп ойлап адал қателесті. Мұндай ... ... иесі ... оны ... адамнан қайтарып беруді талап етуге құқысы жоқ, ... ол ... ... ... ... ... ... ақшалай құнын) талап ете
алады.
Егер мүлік оны иеліктер айыруға құқығы болмаған адамнан ... ... мұны ... және ... тиіс ... ... алушы), мүлікті меншік
иесі немесе мүлікті иеленуші берген адам жоғалтқан не ... ... ... не ... ... ... еркінен тыс өзге жолмен шығып
қалған ... ғана ... иесі бұл ... ... ... етуге құқылы.
Егер мүлік оны иеліктен айыруға құқығы жоқ адамнан тегін ... иесі ... ... ... ... ... ... құқылы (АК-тің 261-
бабының, 1-2 тармақтары).
Егер мүлік сот шешімдерін атқару үшін белгіленген тәртіп ... ... ... 261-бабының, 1-тармағында көрсетілген негіздер
бойынша мүлікті талап етіп алдыруға жол берілмейді.
Меншік иесі болғанымен, шаруашылық жүргізу, оралымды ... ... ... ... не заң ... немесе шартта көзделген өзге де
негізбен мүлікті иеленушінің де ... ... ... ... Бұл ... өз ... ... иесінен де қорғауға құқығы
бар (АК-тің 265-бабы).
Ақшаны немесе бағалы қағаздарды, айталық ... ұтыс ... ... ... ... адал ... ... әлдеқайда кең көлемде қорғалады. Оларды адал ниетпен алған адамнан
меншік иесі ... ... ол ... ... ... да ... ... етуге болмайды. Оның себебі мынада, ұсынушы арқылы ақша мен бағалы
қағаздар ... тез ... кете ... ал мұның өзі оларды басқа
адамның меншігіне берген адамның оған ... ... және ... ... ... әдетте тараптардың өзара есептесуімен қатар жүреді. ... ... ... өз ... ... ете отырып, арам ниетті
иеленушіден бүкіл иеленген кезінде өзі алған ... ... тиіс ... ... ... ... ... талап етуге құқылы. Ол адал
иеленушіден оның ... ... ... ... ... тиіс ... ... мүлікті қайтару туралы талап қою хабарламасын ... ... ... ... ... тиіс ... табыстардың бәрін талап етуге де құқылы.
Адал иеленуші өз ... ... ... ... ... есептелетін
уақыттан бастап ол мүлікке жұмсалған ... ... ... иесінің
өтеуін талап етуге құқылы. Арам ниетті иеленуші мұндай өтемді ... сот ... деп ... реттерде толық немесе ішінара алуға құқылы.
Заңсыз иеленуші өзі ... ... егер олар ... ... ... ... өзінде қалдыруға құқылы. Егер жақсартуларды бұлайша бөлу
мүмкін болмаса, адал ... ... ... ... ... талап
етуге құқылы, бірақ бұл зат құқығының ұлғайтылған мөлшерінен аспауы керек.
Ал арам ... ... ... ... ... ... барлық жағдайда бәз қалпында сақталған тек
дербес күйіндегі ... бір зат қана бола ... ... ... ... ... ... болатын белгілері бар заттарға ... бір ... ... бір ... ... ету ... немесе бәз қалпында сақталмағанға
(құрылыстың нақты иеленушісі жай ғана ... ... ... қатар
түбірімен қайта салуға қатысты) байланысты виндикациялауға ... оның ... оны ... ... ауыстыру немесе сондай тектегі әрі
сападағы затпен ауыстыру дөнінде емес, нақты мүлікті ... ... ... ... туындайды.
Егер меншік иесі өзінің затын иелену құқығын ... ... ... көрсе, ол жоғарыда аталған талаптарды қоюға құқылы.
Бірақ, мұндай ... ... ... ... ... ... иелігінен
шығып кеткен зат тек бұзушының ғана емес, затты заңсыз иеленген бұзушының,
басқа ... ... ... іс ... түседі. Бұл арада меншік
иесі немесе иеленушінің ... ... екі ... ... ... ... талап қою бойынша мүлікті иелену ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар меншік иесінің талап қоюын қанағаттандырудағы негізгі
шарты болады. Виндикациялық ... қою ... ... ... етуге меншік
құқығы айтарлықтай дәрежеде заңсыз иеленушіні адал ниетті немесе ... емес деп ... ... ... ... адал ... мүлік екі жағдайда талап
етіледі: біріншіден, ол ... ... ... иеленсе (затты кері алу оған
мүліктік залал ... ... ... затты иелену жағдайында
меншік иесінен ... ... да ... ... ... тәсілі қолданылса.
Егер бастапқы мүлік меншік иесінен оның ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға жалдап алушы арқылы сатылу), ол
адал иеленушіден оны талап ете алмайды. ... ... ... ... ... ... ... салақтық, жауапсыздық танытады.
Әрине, меншік иесі адал ... емес ... ... ... орнын
толтыруды талап ете алады. Егер мүлік оның меншік иесінің иелігінен еркінен
тыс ... ... ... ұрлату, жоғалту және т.б.), ол адал ... ... ... Бұл ... меншік иесінің де әрекеті әлгі
айтқан иеленушінің әрекеті сияқты сипат алады, бірақ ... ... ... бола ... да заңсыз иеленуі болып есептеледі. Әрине, ... адал ... үшін ... ... мүлікте оған келген залалдың
орны толтырылады.
2. Неготорлық талап (actіo negatorіa - теріске ... ... ... мүлікті иеленуден айыруға ... ... ... (затты)
пайдаланудағы кедергілерді жою туралы талап. АК-тің ... ... өз ... ... ... айыруға байланысты болмағанымен,
оларды бұзудың қандайын болса да, жоюды талап етуге ... ... ... ... сот меншік иесі мүлкін пайдаланғанда кедергі
жасайтын тәртіп ... ... ... және ... ... ... қайталамауға міндеттейтін шешім шығарады. Айталық, үй иесінің көршісі
гараждың есігі ашылмайтындай етіп оның алдына топырақ төгіп тастаса, ... ... ... не ... не ... ... ... иесі
топырақты алып тастау туралы талап қоюға құқылы.
Қазақстан ... ... ... талап қою әлі толықтай
зерттеле қойған жоқ. Мұндай талап қою ... ... ... ... ... ... тәжірибеде құқық бұзушының меншік иесінің өз мүлкін
ойдағыдай пайдаланып, билік ... ... ... ... әрекеттері жиі
кездеседі, ал соттар мұндай ... ... ... кезде жиі қателік
жібереді.
Негаторлық талап етулер меншік иесінің мүдделерін қорғау ... ... ... ... ... алғы шарты, сондай-ақ азаматтық-
құқықтық қорғаудың объектісі ... ... ... ... ... заңды түрде маңызды мүдделер ретінде көрінеді ... ... ... ... ... ... құқық нысанында
танылады. Негаторлық талап етудегі ... ... ... ... жағдай туғызу немесе оның құқықтары мен еркіндігін шектейтін
кедергілерді жою болып табылады.
Негаторлық талап қою ... ... ... ... ... ... ұғыммен бетпе-бет келеді, ал негаторлық талап ету
құқықты қиянатпен пайда болған қарсы ... ... деп ... ... ... ... ... нақты шындық фактісі болып
табылады, талап-арыз беруші соған сүйенеді (іс жүзіндегі негіз), екіншіден,
талап қоюда қарыз беруші құқығы бұзылған деп ... ... ... ... нақты жағдайларда жарияланатын негаторлық талап қоюды
айқындамайды, ол тек меншік иесінің “бұзылған кез ... ... ... ... ... бекітеді. Негаторлық талап қоюды жариялаған кезде
үшінші тұлғаның әрекеті ешқандай маңызға ие ... бұл ... ... ... сәтте бұзушылықтың бір фактісі болса жетіп жатыр.[13] Егер
негаторлық талап қою ... ... заң ... ... ... ... аспайды, өйткені, заңсыз әрекет жойылады, ал меншік иесі келтірілген
залалдың өтелуін міндеттемелік-құқықтық талап қою арқылы ... ете ... ... қоюды беру сәтінде меншік иесінің құқық өкілеттігін
бұзу жалғаса берсе әрі оған зиян келсе, меншік иесі ... ... ... заң ... ... ... залалды өтеуді талап етуге құқылы.
Үшінші тұлғаның заңсыз әрекеті нагаторлық талап қоюдың алғашқы әрі
нақты негізі ... ... ... қоюдың алғашқы әрі нақты негізі болып табылады.
Мұндай талап қоюдың екінші негізі ... ... өз ... ... ... және оған билік етуіне мүмкіндік бермей немесе ... ... ... ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін.
Бірақ кез келген жағдайда меншік иесі өз талабын ... бере ... ... ... ... ... үшін екі ... етуде бірлікте болуы шарт,
өйткені бірінші негіз - себеп болса, ... - ... ... ... қою негізінен оның пәнінің айырмашылығына келсек, ол
жауапкер тарапынан заң бұзуы меншік иесінің субъективтік ... ... ... бұл бұзылған құқықты түзеу немесе қалпына келтіру жөнінде
жауапкерге қойылатын талап. Бұл талап қоюдың пәні ақыр соңында келіп ... ... ... ... Егер ... иесі заңсыз әрекеттің
нәтижесінде мүлкіне иелік ету мен оны ... ... ... оның ... әлгі ... ... кемшіліктерді түзеуді алға қояды.
Бұл орайда сот жауапкерді өзінің ... ... өзі ... ... ... яғни ... бұзылғанға дейінгі жағдай қалпына
келтіріледі, ал қажет жағдайларда зиян ... ... ... ... міндетті орындамайтын болса, талап-арыз беруші өз есебінен қалпына
келтіріп, бірақ оған ... ... сот ... ... өндіртуге
құқылы.
Кейде меншік иесінің талабы құқық бұзушының алдағы ... ... ... ... салғызу болып келеді. Ондайда сот жауапкерді бұдан
былай ... ... ... ... ... сол арқылы құқық
бұзушылық әрекетке жол берілмейді. Құқық ... ... ... ... талап заңсыз әрекетті алдағы уақытта болдырмау талабымен қоса бір
мезгілде берілуі мүмкін.
Біздің ойымызша, негаторлық талап ... ... ... ... яғни
бұзушылықтың салдарын түзеу талаптарын шектеп, негаторлық қорғау жүйесінің
аясын кеңейте түскен ... ол үшін ... ... тек ... ... бұзғанда емес, оны бұзу қаупі туындағанда да ... ... ... қою шын ... ... түзеуде тек құқық пайдалануға
ғана бағытталмауы керек, сонымен бірге ол ... ету ... да ... орыс ... ... ... талаптар санатына
меншік құқығын тану жөніндегі талап қоюды да ... ... та ... ... заңы да (1964 ж.), ... ... ... жүрген заң да
(АК) меншік құқығын тану ... ... ... қоюдың ешбірінде
қарастырмаған.[15]
Меншік құқығын тану жөніндегі ... ... ... ... ... талап қою тәрізді, әдеттегі заттық-құқықтық талап қою
құрамында қаралады.
3. Меншік иесі болып табылмайтын иеленушінің ... ... ... заңы тек ... ... ғана ... 265-бабында бекітілген әрі АК-тің 259-264 баптарында қаралған
құқық меншік иесі болып табылмайтын тұлғаға да ... ... ... ... ... ... тұрақты пайдалану не басқа негізде заң
актілеріне де немесе шартпен қаралған ретте ... ... ... ... ие ... ... мазмұнынан тұлғаның меншік иесі болмағанымен оған
мүлікті талап ету немесе негаторлық талап қою құқығы ... ... ... ... ... ... заң ... шарт негізінде иеленеді,
былайша айтқанда, титулды иеленуші болып ... Бұл ... ... ... және т.б. ... ... Қазақстан Республикасының
Азаматтық заңдары бойынша титулы жоқ ... ... ... жүрмейді, яғни
ол қорғауды пайдалана алмайды.
Меншік иесі болып табылмайтын иеленушінің құқығын қорғау иеленушінің
мүддесі үшін ғана ... ең ... ... ... ... мүддесіне керек.
Басқа біреуге өз затын сеніп тапсырған меншік иесі ондағы заттың заңмен
беріп қорғалатынына ... ... ... ... ... иелігіндегі
заттың да қорғалатынына шүбә ... ... ... мұндай
сенімділіктің болмауы заттың айналымға түсуіне мүмкіндік бермей, көптеген
мәмілелер, сонымен қатар мүлікті жалдау ... ... ... ... Егер ... иесі өз ... басқа біреуге бергенде оның ... ... етер еді, ... оның ... ... ... ... оны қайтарып алуды ондай жағдайда талап ете алмайды.
Иеленуші де ... ... ... ... ... еді, ... ... немесе жоғалып кеткен мүлікті өзге біреуден қайтарып алып, меншік
иесіне өтеуді жүзеге асыра алмайды.
Меншік ... ... шарт ... немесе заңмен алынған иеленуге
иеленушінің титулдық құқығы меншік құқығынан туындайды. Бұл ... ... ... үшін тағайындалған азаматтық-құқықтық әдістермен заң
шығарушыға титулды иеленуші құқығын қорғау үшін қолдануға ... ... және ... ... қою ... ... ретінде
міндеттемелік құқықтық қатынастарда заттың иесі болып табылмайтын үшінші
тұлға ... ... ... ... ... ... виндикациялық немесе
негаторлық талап қою құқығы да ... ... ... ... ... ... қорғау құқығы бар деп атап көрсетілген. Титулды
иеленушіге заңсыз иеленушіден ... ... ету ... ... ... ... бойынша жүзеге асады. Мысалы, адал ... ... ... иеленушінің иелігінен жоғалту немесе ұрлату арқылы ... ... ... ... заң арқылы танылатын және қорғалатын ... ... ... ... ... және оған ... ету құқығымен
көрсетілген өкілеттіліктерін толығымен заңды жүзеге ... ... Яғни ... ... ... ... және ... ету
құқығынан тұрады.
Иелену құқығы дегеніміз — мүлікті іс жүзінде ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз — мүліктен оның пайдалы табыс қасиеттерін
алудың, сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Негаторлық талап ... сот ... иесі ... пайдаланғанда кедергі
жасайтын тәртіп бұзушының әрекетін тоқтатуға және ... ... ... ... ... шешім шығарады. Айталық, үй иесінің көршісі
гараждың есігі ашылмайтындай етіп оның алдына топырақ төгіп тастаса, ... ... ... не ... не ... алмаса, гараждың иесі
топырақты алып тастау туралы талап қоюға құқылы.
Қазақстан құқықтану әдебиетінде негаторлық ... қою әлі ... ... жоқ. ... ... қою ... ... зерттеу әзірге
әдебиетте кездеспейді.
Соңғы жылдары тәжірибеде құқық бұзушының меншік ... өз ... ... билік етуіне кедергі жасайтын заңсыз әрекеттері ... ал ... ... ... қоюларды қараған кезде жиі қателік
жібереді.
Меншік құқығының негізгі элементі — ... ету ... бұл ... заң ... ... белгілеудің заңмен қамтамасыз етілуі.
Бұл айтылғандардан мынандай қорытынды шығаруға болады: ... ...... ... ... ... пайдалану, иелену,
билік етуді заңмен ... ... ... және оған ... өз
мүддесі үшін заңмен қорғалатын мүдделерін бұзбайтын кез ... ... ... ... ету барысында үшінші тұлғалардың араласуына жол
бермеу мүмкіндігі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
НОРМАТИВТІК АКТІЛЕР
1. ҚР Конституциясы 1995 жыл, 30 ... ... мен ... ... Жеті ... ... ҚР ... кодексі (жалпы бөлім), 1994 жыл, 27 желтоқсан (өзгерт. мен
толықтырулар). —Алматы: Жеті Жарғы 2007ж.
3. ҚР Азаматтық кодексі (ерекше бөлім), 1999 жыл, 1 ... ... ... ... ... ... және ... жауапкершілігі бар серіктестіктер
туралы”. 1998 жыл, 22 сәуір ... мен ... ҚР ... ... ... ... 2001 ж.
6. ҚР “Акционерлік қоғамдар туралы” ... 13 ... 2003 ... ҚР ... емес ... ... Заңы. 19.01.2001
8. ҚР “Мемлекеттік кәсіпорындар туралы”. Президентінің заңды күші ... 1995 жыл, 23 ... ... мен толықт.)
9. ҚР “Лицензиялау туралы” Заңы 17 сәуір 2000 ж.
10. ҚР “Жеке кәсіпкерлік туралы” Заңы 31қаңтар ... ҚР ... үй ... ... заңы 16 сәуір 1997 ж.
12. ҚР “Жер кодексі” 20 июнь 2003 ... ... ... ... І том. ... оқу ... арналған оқулық
/академиялқ курс/ ... және ... ... ... ... 2003 ж. 736 ... ... право Учебник ч.1./под.ред. Ю.К Толстого А.Г Сергеева,-
М,;ТЕИС,1996-552с
3. Право и ... ... ... М.К. ... ... ... С.Н. ... и организационные отношения и их правовые
регулирования в ... ... ... ... ... М.1960с67
5. Тугинский Б.И., Сафулин Д.Н. Правовая экономика проблемы становления.
М., 1991
6. К.Маркс, Ф Энгельс ... 2-е ... Т46.ч1 ... ... В.П. ... исследования собственности в «капитале К. Маркса.
М.,1973 235-244
8. Венедиктов А.В. Государственная ... ... ... ... А.В. Правопреемство по советскому гражданскому праву.
М.,1962.с35
10. ... ... С.Н. ... и ... М.1993. с396
11. Ә.Ерали, Жерге меншік құқығының негіздері.-Алматы,1996,18бет
12. Гражданское права РК/под.ред. Тулеугалиева Г.И., Мауленова К.С.-Алматы
1998 с438-443б
13. Тулеуғалиев Ғ.И. ... ... ... 2001 ... Соколовский К.И. Собственность в гражданском праве. Учебно-практическое
пособие. —М.: Дело, 1999 г.
15. Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные ... ... ... ... Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. —Москва: 1991 ... ... ... право. Учебник /Под.ред проф. И.Б.Новицкого и
С.Перетерского. —М.Юрист, 1994г.
18. ... И.У. ... ... ... ... ... ... 1994
19. Сулейменов М.К. Развитие института права ... ... ... ... труды. Әділет, 1997г.
20. Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. —М., 1995г.
21. ... А.Н. ... ... ... ... ... ... Сулейменов М.К. Коментарий к Закону РК “О собственности”, Бизнес и
права в Казахстане, 1993г.
23. Иоффе О.С., ... В.А. ... ... ... ... —Л., ... Витрянский В.В., Суханов Е.А. Защита права собственноти. —М., 1992г.
-----------------------
1 К.Маркс, Ф.Энгельс т-46. С.479
2 Е.А.Суханов. Лекции оправе собственности, юр. литература, М. 1991г. ... ... С.Н. ... и ... отношения и их правовое
регулирование в СССР – вопросы общей теории советского права. М. ... ... и ... сов. гр. ... М. 1963г., ... ҚР ... ... жалпы бөлім, 188 бап.
[1] Òóãèíñêèé Á.È., Ñàôèóëëèí Ä.Í. Ïðàâîâàÿ ýêîíîìèêà: ïðîáëåìû
ñòàíîâëåíèÿ. Ì., 1991ã.
[2] Ê.Ìàðêñ, Ô.Ýíãåëüñ. Ñî÷. 2-å èçä. ... ... ... ... èññëåäîâàíèÿ ñîáñòâåííîñòè â “Êàïèòàëå” Ê.Ìàðêñà.
Ì., 1973ã. Ñ.30
[4] À.Â.Âåíåäèêòîâ. Ãîñóäàðñòâåííàÿ ñîöèàëèñòè÷åñêàÿ ñîáñòâåííîñòü. Ì.-Ë.,
1948ã. ñò. 563-564
[5] ×åðåïàõèí. ... ïî ... ... ïðàâó. Ì., 1962ã.
[6] Øåðøåíåâè÷ Ã.Ô. Ó÷åáíèê ðóññêîãî ãðàæäàíñêîãî àðàâà. —Ì., 1995, Ñ.188
[7] “Æåêå ìåíøiêêå áåðiëåòií íåìåñå ìåìëåêåòòiê ïàéäàëàíó¹à áåðiëåòií ... ... ... ... ... ... ... ¶êiìåòiíi»
ºàóëûñû, 1996 æûë¹û 8 ìàìûð. —Àëìàòû: “Æåòi Æàð¹û”, 1996.
[8] ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» “Æàóàïêåðøiëiãi øåêòåóëi æ¸íå ºîñûìøà
æàóàïêåðøiëiãi áàð ñåðiêòåñòåð òóðàëû” ... ... ... Çà» ... 22 ñ¸óiðäå ºàáûëäàí¹àí. “Åãåìåí ²àçàºñòàí”, 1998, 30 ñ¸óið.
[9] Финансы /Под. ред. ... —М. ... и ... 1993, ... ... º½ºûº. 1òîì Æî¹àð¹û îºó ... ... ... ... ... æ¸íå òîëûºòûðûë¹àí 2-áàñûëûì/æàóàïòû
ðåäàêòîð:Ì.Ê.Ñóëåéìåíîâ, Þ.Ã.Áàñèí Àëìàòû 2003-447áåò
[11] ... Î.Ñ., ... Â.À. ... ... ... ... —Ë., ... °.Åðàëè, Æåð ìåíøiãiíi» º½ºûºòûº íåãiçäåði. —Àëìàòû, 1996, 18-áåò.
[13] Витрянский В.В., Суханов Е.А. Защита права собственности. В кн.
“Защита права ... —М., 1992, ... ... ... ... - ... ред ... Ю.К.Толстого,
С.485
[15] Гражданское права РК. /Под. ред. Тулеугалиева Г.И., Мауленова К.С.
—Т.2. —Алматы, 1998, С.438-439

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу51 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Мұрагерлiк құқық жайлы47 бет
Резервтік қорға аударымдар бойынша шегерімдердің салық есебі11 бет
Салық салынатын табыс түзету және залалды көшіру9 бет
Салық әкімшілендіру жүйесін жетілдіру7 бет
Сақтандыру нарығы және оның Қазақстан Республикасында дамуы12 бет
Қосылған құн салығы10 бет
Ежелгі Греция мемлекетіндегі негізгі заңдар8 бет
Жер заңдары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь